magazine Verder kijken NIEUWS ACTIVITEITEN INFORMATIE nr najaar 2010 met HOVO Utrecht!

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "magazine Verder kijken NIEUWS ACTIVITEITEN INFORMATIE nr. 13 - najaar 2010 met HOVO Utrecht!"

Transcriptie

1 nr najaar 2010 Verder kijken met HOVO Utrecht! magazine NIEUWS ACTIVITEITEN INFORMATIE DIT MAGAZINE WORDT UITGEGEVEN IN SAMENWERKING MET DE VRIENDEN VAN HOVO UTRECHT

2 DE VOORZITTER Colofon Het HOVO Utrecht- Magazine is een gezamenlijke uitgave van HOVO Utrecht en de Vrienden van HOVO Utrecht. Het Magazine verschijnt 2 maal per jaar, in het voorjaar en in het najaar. Redactie: Ineke Oomen Marijke Peyser Gert Rauws Gerard van Dorp Joeb Mulder (fotoredacteur) Joop Ross (eindredactie) Verder werkten aan dit nummer mee: Paula de Smidt Astrid Kuiper Engelien Verhoeff- Schot Johan Kniep Harry Voorma Ellen Grootoonk Mathee Valeton Redactieadres: Bureau HOVO Utrecht Yvonne van der Valk Postbus TC Utrecht Oplage: 3700 ex. Vormgeving en opmaak: Joop Ross Druk: Zuidam Uithof Drukkerijen nr najaar 2010 In dit nummer Verder kijken met HOVO Utrecht! DIT MAGAZINE WORDT UITGEGEVEN IN SAMENWERKING MET DE VRIENDEN VAN HOVO UTRECHT Het werk van HOVO Utrecht vindt plaats in samenwerking met vijf organisaties voor hoger en wetenschappelijk onderwijs en wordt door deze organisaties mede mogelijk gemaakt FACULTEIT KATHOLIEKE THEOLOGIE HOVO ACTUEEL 1 De voorzitter, column Jongerencoaching door actieve 55-plussers 2 Nieuws van HOVO Utrecht 5 Kennismaken met mevr. prof. dr. Hans Alma 8 Omkijken naar een eeuw: cursist mevr. Miep Schilt 100 jaar CURSUSINFORMATIE 6 Een sentimentele studiereis naar York 7 Achter de Schermen (komend programma) 10 Aanbevolen cursussen voorjaar Zomeracademie fotoverslag 12 Cursusoverzicht en aanmeldingsformulier voorjaar 2011 VRIENDEN VAN HOVO UTRECHT 3 Van de bestuurstafel Busexcursie naar Bonn voor de tentoonstelling Napoleon und Europa, Traum und Trauma ACTIVITEITEN 4 Heiligt het doel de middelen? Opening van het seizoen Nieuwjaarsbijeenkomst 2011 magazine NIEUWS ACTIVITEITEN INFORMATIE Cover met een knipoog: Verder kijken met HOVO Utrecht. Het logo van HOVO Nederland. HOVO ACTUEEL HOVO Utrecht Magazine najaar 2010 Meten is weten... Met enige onrust moet ik tot de conclusie komen dat onze samenleving de absoluutheid van het getal accepteert, zonder daar enige basis voor te hebben. Wij accepteren dat de economie met 0,9 % is toegenomen, dat de criminaliteit onder jongeren in Rotterdam van 10,0 % tot 7, 9 % is afgenomen. Wij nemen het voor lief, geloven zelfs wanneer uit Den Haag wordt meegedeeld dat de kans op een terroristische aanslag door het optreden van Wilders met 9,5 % is toegenomen. We hebben een onstilbare honger om gegevens Prof. dr. H.O. Voorma te verzamelen uit s, mobieltjes, medische gegevens en afgeluisterde telefoongesprekken. Al met al leveren deze databanken slechts schijnwaarheden op, die voorbijgaan aan de nauwkeurigheid van de meting. Wij kunnen bovendien slecht met kansen omgaan. Wanneer ik voor de televisie hoor dat de kans op een Elfstedentocht eens in de18 jaar is en de presentator dan hoor zeggen dat we nog drie jaar moeten wachten omdat de laatste tocht 15 jaar geleden was, trek ik de al weinige haren uit mijn hoofd. Als experimenteel bioloog was meten is weten een devies, waarbij op het weten het proces van concluderen of nieuwe hypothese opstellen volgde. Zijn we dit allemaal vergeten of mogen we als HOVO Utrecht nog steeds zeggen: meten om te weten is ons devies? H.O. Voorma Begeleiding in de praktijk Jongerencoaching door actieve 55-plussers Jongeren begeleiden en jezelf ontwikkelen door Ellen Grootoonk Sinds september 2009 zijn we vanuit de Hogeschool Utrecht gestart met een nieuw bijzonder coachproject. In dit project worden goed opgeleide senioren als coach gekoppeld aan een jongere (12-14 jaar). In het afgelopen schooljaar hebben we hierin samengewerkt met het Vader Rijn college in Utrecht. Gedurende het schooljaar zijn de senioren en jongeren met elkaar opgetrokken. Ze hebben elkaar (twee)wekelijks ontmoet. Tijdens de ontmoetingen ging het over school, vrije tijd en leefwereld van de jongere. De behoefte van de jongere stond hierbij centraal. Dit project is een onderdeel van het Europese project HEAR ME (Higher EducAted Retirees Mentoring Early Schoolleavers). Aan dit project doen vijf landen mee: Denemarken, Finland, Groot-Brittannië en Spanje. Het algemene doel van dit project is het vergroten van het sociaal kapitaal in Europa. Dit door de levenservaring van senioren te gebruiken, hen actief in de maatschappij te houden en de kansen voor jongeren te helpen vergroten. Vanaf studiejaar 2010/2011 werken we samen met School s cool. Deze organisatie richt zich op kwetsbare jongeren vanaf 12 jaar. Basisschoolleerlingen worden begeleid bij hun overstap naar het middelbaar onderwijs. Gedurende anderhalf jaar begeleidt een mentor hen in deze belangrijke fase. De Hogeschool Utrecht ontwikkelt de cursus voor de mentoren. We maken hierbij gebruik van de leerervaringen van het afgelopen jaar. De cursisten hebben de mentorcursus positief beoordeeld. Ze gaven aan dat het inhoudelijk zeer interessant was en dat ze zich verder ontwikkeld hebben. Onderwerpen die in de cursus aan bod komen zijn: Hoe maak ik contact met jongeren, hoe motiveer ik ze? Welke houding neem ik aan ten opzichte van de jongere? Inzicht in de wereld van jongeren: wat is hun wereld, wat boeit ze, waar worden ze voor opgeleid, welke arbeidsmarktperspectieven hebben ze? Grenzen van de begeleiding als coach: Wat zijn mijn taken als mentor? In hoeverre ben ik verantwoordelijk? Hoe stel ik grenzen? Wat is de relatie met de ouders van de mentee? Coachings- en mentoring methodieken om jongeren te begeleiden. Het puberbrein, interculturele communicatie. 1 School s cool heeft nog ruimte voor enthousiaste mentoren. Hebt u tijd en zin om met een jongere op te trekken en uw wereld te verbreden? Meld u dan aan bij Merlijn van Oortmerssen van School s cool Utrecht: of <

3 2 HOVO Utrecht Magazine najaar 2010 HOVO ACTUEEL HOVO VRIENDEN HOVO Utrecht Magazine najaar NIEUWS VAN HOVO UTRECHT Beste Cursisten, Ik las eens een uitspraak van de Ouden, die luidt : tempora mutantor nos et mutamor in illis of in goed Nederlands de tijden veranderen en wij met hen. En of we ons dat nu altijd zo bewust zijn of niet, dit proces gaat gelukkig door. Slechts weinigen zetten bewust de wijzers van de klok in figuurlijke zin stil. Het verheugt ons daarom zeer dat vrijwel al onze cursisten met ons de omslag hebben gemaakt van analoog naar digitaal. Ik doel dan natuurlijk op het feit dat inmiddels het grootste deel van de aanmeldingen via webmail en onze site verloopt. Voor ons heel efficiënt en voor u makkelijk en snel. drs. Gerard W. van Dorp Maar dat betreft dan vooral de organisatorische kant van het studeren bij HOVO Utrecht. Wij blijven voor de kern van ons bestaan vasthouden aan de persoonlijke onmoeting van mens tot mens. Studeren bij HOVO Utrecht betekent contactonderwijs. Onderwijs waarbij dialoog met onze docenten vooropstaat. En als u ons voor vragen en opmerkingen zelf wilt spreken? Gewoon even bellen, we hebben een tweede telefoonlijn in gebruik genomen om u beter van dienst te kunnen zijn. De tijden veranderen niet alleen op het gebied van de communicatie. Ook in maatschappelijke zin lijkt het er op, dat we op ander vaarwater af koersen. HOVO Utrecht wil in haar cursusprogramma, tijdens de zomeracademie en in de bijeenkomsten aandacht geven aan maatschappelijke ontwikkelingen. Soms met een terugblik, maar ook vooruitkijkend. De nieuwjaarslezing 2010 door prof. Paul Schnabel (www.hovoutrecht.nl / hovo on-line ) is een voorbeeld van beide. We blijven zoeken naar onderwerpen die in het middelpunt van de belangstelling staan. Het onderwerp van de lezing voor de nieuwjaarsbijeeneenkomst 2011 is dat zeker. Ons streven is om u door het bijwonen van onze cursussen en activiteiten een interessante gesprekspartner te laten blijven voor uw omgeving... en dan niet alleen voor leeftijdsgenoten. Wat ons betreft houdt HOVO Utrecht u bij de les. Ik wens u een milde winter toe. drs. Gerard W. van Dorp OPROEP aan cursisten met een ICT-knobbel Een aantal van onze docenten verzorgt cursussen waarbij ze werken met foto s en/of fragmenten van films of muziek. Zij willen deze fragmenten ook op onze ELO zetten. Of op een geluidsinstallatie laten horen door de fragmenten via een stick op een laptop af te spelen. In de praktijk van alledag blijkt dat het installeren van dergelijke software en het werken met de apparatuur te veel van de aandacht vraagt van deze docenten. Aandacht die men wil besteden aan de colleges zelf. Daarom... HOVO Utrecht vraagt experts die goed kunnen omgaan met ict apparatuur en die bereid zijn onze docenten extra snelheid te geven op de ict-snelweg. Als tegenprestatie bieden wij aan deze experts een passepartout aan voor het gratis volgen van de betreffende cursus, waarbij u assistentie verleent in het vlekkeloos laten werken van de apparatuur. Graag vragen wij aan experts om te reageren, dan nodigen wij u uit voor een gesprek waarin het een en ander kan worden afgestemd. Gerard W. van Dorp Alg. Coördiator HOVO Utrecht Omgeving Academiegebouw en Pandhof te Utrecht Vrienden van HOVO Utrecht van de bestuurstafel, door Paula de Smidt, voorzitter Het bestuur van de Vrienden heeft besloten om Mathee Valeton te benoemen tot vice-voorzitter. Wij zijn bijzonder verheugd dat hij deze functie heeft aanvaard. Kritisch en zorgvuldig worden programma s samengesteld voor Vriendenmiddag en excursie. Beide activiteiten mogen zich in grote belangstelling verheugen! Op 29 november 2010 komt Antarctica aan de orde tijdens de Vriendenmiddag. Vrienden hebben eind oktober een uitnodiging per mail ontvangen. Wie niet over internet beschikt, ontvangt een uitnodiging per post. De excursie seizoen 2010/2011 gaat deze keer naar de Kunsthalle in Bonn om de tentoonstelling over Napoleon und Europa,Traum und Trauma te bezoeken. Om alle aanmeldingen voor de excursie te kunnen honoreren, is één introducé(e) per Vriend toegestaan. De website, wordt druk bezocht en functioneert volgens plan. Aanmelden, afmelden en deelnemen aan activiteiten is eenvoudig via de website te regelen. De Vriendenmiddag is uitsluitend toegankelijk voor donateurs! NB. Het donateurschap van de Vrienden is uitsluitend toegankelijk voor (oud)cursisten van HOVO Utrecht! Wie niet over internet beschikt, kan 10,00 (per kalenderjaar) overmaken naar bankrekening t.n.v. Vrienden HOVO Utrecht o.v.v. donatie 2010 Wilt u zich ook voor 2011 aanmelden, maak dan 20,00 over o.v.v. donatie 2010/2011. Vermeld altijd doel van de betaling, jaar en naam! Wij hopen u bij de Vriendenmiddag in de Aula van de UU aan het Domplein te mogen begroeten! Inlichtingen: of Toelichting Vriendenmidag 2010 VAN PALMBOMEN EN PINGUINS NAAR POOTJEBADEN BIJ UTRECHT AAN ZEE? Afhankelijk van het tijdstip van verzending van dit Magazine zal de Vriendenmiddag plaatsvinden of heeft inmiddels plaatsgevonden, op maandagmiddag 29 november om uur in de Aula van het Academiegebouw, Domplein te Utrecht. Prof. dr. Henk Brinkhuis, hoogleraar Biomariene wetenschappen aan de Universiteit Utrecht, zal verslag doen van zijn expeditie naar Antarctica in januari van dit jaar. Voor de kust van Antarctica is sediment opgeboord en onderzocht. Aan de hand van de resultaten hoopt men een overzicht te krijgen van het klimaat in het verre en nabije verleden. Een verrassend resultaat was dat vijftig miljoen jaar geleden Antarctica een subtropisch klimaat had en werd bewoond door krokodillen! Busexcursie Vrienden van HOVO Utrecht. Aanmelden vanaf 6 januari 2011! Iedereen die in 2011 Vriend is van HOVO Utrecht ontvangt begin januari 2011 een uitnodiging! NAPOLEON und EUROPA, Traum und Trauma Kunsthalle Bonn, zondag 20 maart 2011 Vertrek Utrecht: Zwembad Kromme Rijn, Weg naar Rhijnauwen 1( 3584 AD) Tijd: 9.00 uur. Vertrek uit Bonn: uur. Aankomst Utrecht ca uur. Vriendenprijs 2011: 40,00 p.p., introducé(e) 40,00 p.p. Incl: koffie op de heenweg, toegang museum en rondleiding in het Duits. Toelichting door Astrid Kuiper De Kunsthalle in Bonn wijdt in 2011 een grote overzichtstentoonstelling aan het leven van het op Corsica geboren militaire genie, Napoleon Bonaparte. Hij wist zich vanuit de obscuriteit van de Franse legers op te werken, slaagde erin het commando te verwerven en een groot deel van Europa te veroveren. De door hem ingevoerde bestuurlijke en staatkundige veranderingen, de burgerlijke wetgeving en invoering van het metrieke stelsel, maakten hem meer nog dan zijn militaire overwinningen tot een legende. De thematisch opgezette tentoonstelling laat een veelomvattend beeld van Napoleon zien, portretten van hemzelf, gemaakt door eigentijdse kunstenaars zoals David, Ingres en Gérard, maar ook portretten van zijn beroemde tijdgenoten Goethe, Washington, Beethoven en Goya. Een bijzonder deel van de tentoonstelling is gewijd aan de cultuurpolitiek van Napoleon, die de kunst als propaganda-instrument inzette, iets wat tot dusver nooit was gedaan. Er wordt aandacht besteed aan zijn politieke aspiraties, zijn kunst- en archiefroof en aan de verwondingen van de soldaten, die tot verbeteringen in de geneeskunde hebben geleid. De expositie bestaat uit meer dan 300 voorwerpen, behalve schilderijen en beeldhouwwerken zijn er vele prenten, persoonlijke bezittingen, documenten en meubels uit de diverse keizerlijke paleizen. Beschermvrouwe is bondskanselier Angela Merkel.

4 4 HOVO Utrecht Magazine najaar 2010 ACTIVITEITEN HOVO ACTUEEL HOVO Utrecht Magazine najaar De vrijwel volle aula van het Academiegebouw van de UU en het geluidsniveau geproduceerd door de aanwezigen, waaronder merkbaar veel recidivisten, bewijzen dat de cursisten van het jaar 2010/11 zich verheugen op de opening van het komende cursusjaar. Door Engelien Verhoeff-Schot Heiligt het doel de middelen? Van b.n.b.: prof. Alma, prof. v.d. Meiden, mevr. Leenders en mevr. de Smidt. Nadat Gerard van Dorp, algemeen coördinator HOVO Utrecht, het geroezemoes heeft bedwongen en zijn toehoorders heeft voorgehouden dat zij in de pers door een oud-docent erudiete mensen uit andere disciplines zijn genoemd, geeft hij het woord aan professor Hans Alma, rector van de Universiteit voor Humanistiek, om het cursusjaar te openen. Zij schetst de doelstellingen en het werkgebied van haar instelling en stelt dat de uitspraak van Comenius omnes omnia omnino (allen, alles, grondig leren) goed past bij HOVO, waar een leven lang leren, de schoonheid van kennis, de veelheid van invalshoeken terug te vinden zijn in het cursusaanbod. Zij eindigt haar betoog door de veeleisende uitspraak van Comenius iets af te zwakken: Misschien kunt u niet alles leren, maar toch wel veel! Het door professor Anne van der Meiden gekozen onderwerp voor zijn lezing Heiligt het doel de middelen? is door hemzelf beschreven als een dilemma uit de trukendoos van de moraal, een waar hoofdpijndossier. Aan de hand van herkenbare en daardoor vaak vrolijk makende dilemma s schetst professor van der Meiden de recente ontwikkeling van de ethiek. De kerken benaderen ethische kwesties vaak verschillend: de doelethiek -het is goed want het werktwordt geassocieerd met de Katholieke kerk, terwijl de plichtethiek het is principieel goed thuishoort bij de Protestantse kerken. In de theologie is een oud woord God kan met een kromme stok rechte slagen doen. Wij mogen een beetje sjoemelen om een goed doel te bereiken. Er worden verschillende lagen van ethische motivatie zichtbaar: het leugentje om bestwil, waar ieder zich iets bij kan voorstellen, de laag van de hogere waarden, het bewust negeren van een regel of bevel voor een hoger, bijvoorbeeld publiek doel en de theoretisch/ethische laag. Vroeger bestonden er complete ethieken, handleidingen waaraan men zich kon houden, ook was de heiligheid van het doel geen discussiepunt. Nu zien we vaak de situatie-ethiek, de do ut des filosofie de morele fijngevoeligheid lijkt af te nemen, het beroep op overmacht begint meer waarde te krijgen. spreker beschrijft de impact die het boekje Honest to God van de Anglicaanse bisschop De Robinson in 1963 heeft gehad, hier ten lande opgevolgd door H.M. Kuitert, die schreef over veranderingen in de moraal. Fixity wordt gezet tegenover freedom en authority tegenover authenticity, de weloverwogen reflectie van handelende mensen tegenover een vast stelsel van regels in de ethiek. We zijn aangeland in het tijdperk van de verlegenheidsethiek (een door de spreker enige jaren geleden ontwikkeld begrip).onze werkelijkheid en waarden lijken niet meer op elkaar afgestemd.we kunnen het niet meer redden met de oude ethiek. Het zekere oordeel over goed en kwaad is niet meer vanzelfsprekend. Andere, nieuwe ethieken doemen op: de restauratie-ethiek ( ze moesten., met de nadruk op ze ), de haalbaarheidsethiek en de praktische, casuïstische ethiek, veelal toegepast in groepsverband, waar medeverantwoordelijkheid voor een beslissing zielerust geeft. Professor van der Meiden eindigt met de bemoedigende oproep zich vooral niet al te druk te maken over Heiligt het doel de middelen? en wenst ons veel trefzekerheid, ook als we met een kromme stok rechte slagen moeten doen. Als dank ontvangen de sprekers van deze middag een fles wijn en, in het kader van Verder kijken met HOVO, een verrekijker. In het kader van de huishoudelijke mededelingen brengt Gerard van Dorp de HOVO-bijeenkomsten Achter de schermen onder de aandacht, wijst Rieke Leenders, coördinator van de UU-cursussen, op cursussen waar in dit najaar nog plaatsen vrij zijn, ook namens de andere coördinatoren en beveelt Paula de Smidt, voorzitter Vrienden van HOVO, de Vriendenmiddag op 26 november aan in ieders aandacht; het onderwerp Antarctica en de pinguïn maken nieuwsgierig. Het in het programma aangekondigde Napraten onder een hapje en een drankje tot slot wordt enthousiast opgepakt.< Kennismaken met prof.dr. Hans Alma Mevrouw Alma heeft zich gespecialiseerd in cultuur- en godsdienstpsychologie. In die kwaliteit heeft zij gewerkt aan de theologische faculteiten van de Vrije Universiteit Amsterdam, Utrecht en Leiden. Vervolgens is zij het vak psychologie en zingeving gaan doceren bij de Universiteit voor Humanistiek, waar zij momenteel een vijfjarentermijn als rector vervult, waarna zij zich weer krachtig aan onderzoek en onderwijs wil wijden. In het kader van haar specialisme valt natuurlijk de naam Sierksma, een voorloper op dit gebied in Nederland en van Kuitert die na een leven in de calvinistische orthodoxie een drastische heroriëntering heeft doorlopen, waardoor hij nu meer lijkt te passen in het religieus humanisme. De UvH, stelt mevrouw Alma, genereert net als alle andere universiteiten kennis, maar is ook een door waarden gedreven instelling. Wetenschap en waarden worden hier met elkaar in een soms spanningsvolle relatie gebracht. Hierdoor bezet de UvH een speciale nis (niche) in de ecologie van het hoger onderwijs. Hierin kan zij als kleine instelling haar kracht bewijzen. Dit gebeurt onder andere door de overdracht en ontwikkeling van kennis en ervaring samen met mensen werkzaam in zorg en onderwijs. Speciale aandacht vanuit humanistisch gezichtspunt rector Universiteit voor Humanistiek, Utrecht Door Gert Rauws PROFIEL Wie: Hans Alma. Woont: Antwerpen. Wortels: Gelderland. Opleiding: Pedagogiek en andragologie in Leiden, psychologie in Nijmegen. Werk: Momenteel rector en bestuursvoorzitter van de Universiteit voor Humanistiek. Kranten: Leest Trouw (aandacht voor zingeving) en de NRC. Aanbevolen boeken: De gebroeders Karamazov (Dostojevski); Narziss und Goldmund (Herman Hesse); De eenzaamheid van de priemgetallen (Paolo Giordano). Aanbevolen film: Das Leben der Anderen (Florian Henckel von Donnersmarck). Hobby s: schilderen en lezen. Lijfspreuk: Man muss sich leicht nehmen, van Paul Klee. (Men moet zichzelf niet te serieus nemen.) wordt daarbij gegeven aan de kwaliteit van het leven. Desgevraagd bevestigt mevrouw Alma dat in de ontwikkelingen in de humanistiek nu veel meer dan vroeger biologie een rol speelt, in de vorm van gedragswetenschap bij primaten, inclusief de mens. Tijdens de viering van het vierde lustrum van de UvH, in januari 2009, werd een symposium gehouden, Biology and Ethics: towards a New Dialogue. Hier traden onder meer Sarah Blaffer-Hrdy en Frans de Waal, coryfeeën van de primatologie op, auteurs van onder meer Mother Nature, respectievelijk onder meer Good Natured en Bonobo, the Forgotten Ape. (Veel van hun boeken zijn inmiddels in het Nederlands vertaald.) Dankzij de eigen inbreng van de UvH is er veel mogelijkheid tot samenwerking met onder andere de Universiteit Utrecht, vooralsnog meest gebaseerd op individuele contacten. De grootte van de UvH in aanmerking genomen draagt zij substantieel bij aan het HOVOprogramma. Dit spoort natuurlijk goed met het Bildungsideal van het humanisme, dat juist levenslang leren inhoudt. Dan melden zich de volgende bezoekers en sluiten wij een boeiend gesprek af.<

5 6 HOVO Utrecht Magazine najaar 2010 CURSUSINFORMATIE CURSUSINFORMATIE HOVO Utrecht Magazine najaar Eind april van dit jaar gingen docent Peter de Voogd en acht cursisten van de HOVO-cursus Laurence Sterne s Tristram Shandy op een driedaagse studiereis naar het Engelse York. De IJslandse aswolk doorkruiste het plan om te vliegen. Drie dagen voor het vertrek regelde een doortastende Peter in overleg met de flexibele cursisten een heen- en terugreis met de nachtboot. Dat bood het voordeel dat we alvast een beetje aan elkaar konden wennen. Door Johan Kniep Een sentimentele studiereis naar York Peter vertelt de bizarre geschiedenis... Het doel van de reis was de plekken te bezoeken waar de beroemde 18e eeuwse auteur van The Life and Opinions of Tristram Shandy, Gentleman woonde en werkte. Dit hoogst originele, satirische en haast moderne boek hadden wij, begeleid en gestimuleerd door Peter, gelezen tijdens de HOVO-cursus in het najaar van Laurence Sterne was een dominee van de Anglicaanse kerk, die door het schrijven van preken en een satirisch politiek geschrift had ontdekt dat hij talent had voor het schrijven van humoristische teksten. Bij aankomst in Hull stond een gehuurde bus met chauffeur klaar. Deze reed ons s ochtends naar een hotel in het hart van de stad York. Nadat we er onze bagage hadden afgegeven, leidde Peter ons rond in het historische en autovrije centrum van de stad. Hoogtepunt was de wandeling over de oude stadsmuur, die een fraai uitzicht bood op de tuin van de beroemde Cursisten voor de Minster Library kathedraal, de York Minster. Hij wees ons het bijgebouw waar hij als buitenlander voor het eerst in het hol van de leeuw een voordracht hield over Laurence Sterne. Die leverde hem een uitnodiging op van een groot kenner van leven en werk van Sterne, Kenneth Monkman. Een contact dat tot een nauwe en vruchtbare vriendschap zou leiden. Hierna kregen wij enkele uren vrij die we gebruikten om te lunchen en rond te snuffelen in tweedehands boekwinkels op zoek naar voordelige of bijzondere werken. s Middags bezochten we de Minster Library, waar dominee Sterne ooit bibliothecaris was. Hier hing ook een van de drie door Reynolds geschilderde portretten van Sterne. Een jonge, enigszins wantrouwige, bibliotheekmedewerker volgde ons op onze gang door de vertrekken. Kennelijk was hij bevreesd dat wij de oude boeken kwaad zouden doen. Hij maakte het weer goed door na afloop een groepsfoto te nemen. Daarna wandelden we naar de kathedraal zelf. Deze was indrukwekkender dan ik had verwacht. Het is de grootste gothische kathedraal van Noord-Europa. In een gang rondom het koor troffen we een marmeren beeld aan van zijn overgrootvader Richard Sterne, een aartsbisschop. Peter veronderstelde dat Sterne, toen hij hier werkte, misschien wel geïntimideerd werd door zijn belangrijke voorvader. Indrukwekkend was ook de grote, ronde kapittelzaal. In de fraai geornamenteerde ruimte vergaderden ooit de bestuurders van de kerk die er, geholpen door een uitstekende akoestiek, elkaar flink de waarheid konden zeggen. s Avonds dineerden we in een Italiaans restaurant in de statige Assembly Rooms, een ruimte voor feesten en partijen voor de vroegere elite, waar Sterne ook wel eens uit de band was gesprongen. De volgende ochtend bracht de bus ons door het golvende landschap van Yorkshire naar Coxwold. Na het enorme succes van de eerste los uitgebrachte deeltjes van Tristram Shandy bezorgde een bewonderaar, Lord Fauconberg, hem daar een aanstelling als plattelandsdominee. Hij kreeg ook een woning die al gauw Shandy Hall genoemd, naar het huis van de familie uit de roman. Eind vorige eeuw is het gerestaureerd en het fungeert nu als een klein en sympathiek aan Sterne gewijd museum. Laurence Sterne Coxwold is een dorp zonder voorzieningen, op een pub The Fauconberg Arms na. Het ligt op een heuvel met een prachtig uitzicht op het omringende landschap. We bezochten eerst de St. Michael s Church, waar Sterne preekte zolang hij nog goed bij stem was. Hij leed aan tuberculose die leidde tot zijn vroegtijdige dood in Coxwold: Shandy Hall Hij had toen negen deeltjes af van de komische en fictieve autobiografie van Tristram Shandy en twee delen van de gevoelige reisroman A Sentimental Journey Through France and Italy. Helaas heeft de held, Yorick, Italië nooit gehaald en de roman eindigt pardoes midden in een zin, die een pikante scene in een hotelkamer beschrijft. Buiten ligt tegen de kerk het tweede graf van Sterne, die eerder in Londen was begraven. Onder een strakke, blauwe hemel vertelde Peter ons de bizarre geschiedenis, die begint met de illegale opgraving van zijn lichaam voor anatomisch onderzoek. Nadat we het interieur van de kerk hadden bekeken, deed Peter buiten op persoonlijke wijze verslag van zijn vriendschap met de hier ook begraven Kenneth Monkman, de eigenzinnige verzamelaar en oprichter-curator van de Laurence Sterne Trust. Daarna lunchten we in de nabijgelegen Fauconberg Arms. Bier, zalmsandwiches en rijk gevulde country salads. s Middags bezochten we Shandy Hall, een vijf eeuwen oud, onregelmatig gebouwd huis. Peter leidde ons in alle kamers rond: de kleine studeerkamer, waarin hij zijn meesterwerken schreef, de eetkamer en de keuken, ooit een middeleeuwse kapel. Er zijn boeken, prenten en kunstvoorwerpen, die een relatie hebben met het werk. Vaak verbeelden ze de beroemde scene uit het boek waarin de weduwe Wadman aan oom Toby zij heeft een oogje op hem vraagt naar het vuiltje in haar oog te kijken. In kleine groepjes klommen we naar Eliza s kamer, die Sterne in zijn laatste levensjaar maakte voor zijn dertig jaar jongere geliefde Eliza. Hij zou haar, al weer vertrokken naar haar man in India, nooit meer zien. De andere groepsleden wandelden in de fraaie tuin of deden inkopen in het kleine winkeltje van Patrick, de enthousiaste curator. Om uur vertrokken we weer met de bus naar de boot. Aan boord keken we tijdens een diner met voldoening op onze reis terug. Een cursist bedankte onze reisgids voor de organisatie en zijn inspirerende leiding.< Achter de Schermen... Nu het tweede seizoen loopt van Achter de Schermen mag je gerust zeggen dat dit project een steeds vastere plaats krijgt binnen het geheel van HOVO Utrecht. Minstens acht keer gaan groepen cursisten in het seizoen 2010/2011 op stap naar de meest uiteenlopende instellingen en bedrijven. Twee AdS excursies zijn al afgerond: die naar NS Trefpunt en het bezoek aan het Utrechts Klokkenluidersgilde. Wat komt: 16 dec. 2010: Een bezoek (met rondleiding) aan het Moluks Historisch Museum te Utrecht en een lezing over de geschiedenis van Indië en speciaal die van de Molukken. 19 jan. 2011: Vernieuwen doe je zo. Een bedrijfsexcursie naar NedTrain in Haarlem (een van de vroegere lijnwerkplaatsen van NS), waar de deelnemers middels een rondleiding en een lezing een beeld krijgen van onderhoud en totale renovatie van treinstellen bij dit hightech bedrijf. 18 en 19 apr. 2011: Levende juweeltjes tussen steen en ijs. Een tweedaagse praktijkcursus over Alpenflora, met een kijkje achter de schermen bij de botanische tuinen te Utrecht. 23 apr. 2011: Bewaren en restaureren. We bezoeken het prachtige nieuwe gebouw van de Rijksdienst Cultureel Erfgoed te Amersfoort. Aan de hand van lezingen en een rondleiding krijgen deelnemers een beeld van het nieuwe gebouw en onder handen zijnde projecten, onder meer over de opgravingen bij het Utrechtse Domplein. In voorbereiding: Voorjaar 2011: een dagbezoek aan het KNMI te de Bilt. Voorjaar 2011: een kijkje achter de Schermen van de Hermitage te Amsterdam. Een en ander in het kader van de tentoonstelling De onsterfelijke Alexander de Grote. Verdere informatie en aanmeldingen uitsluitend via de website van HOVO Utrecht: Nieuwe informatie wordt voortdurend toegevoegd en het vaste HOVO Utrecht adressenbestand wordt op de hoogte gehouden van nieuws op de website. Maar het kan natuurlijk geen kwaad ook zelf eens in de website te duiken van HOVO Utrecht. Zelf geen computer? Familie, vrienden en kennissen willen u zeker een handje helpen en neem ze mee naar zo n kijkje achter de schermen!< Moluks museum NedTrain Alpenflora rijksdienst C.E. Prof. dr. Peter de Voogd

6 8 HOVO Utrecht Magazine najaar 2010 HOVO ACTUEEL ACTIVITEITEN HOVO Utrecht Magazine najaar Miep Schilt, de oudste HOVO-cursiste van Utrecht en van Nederland, is een wandelend geschiedenisboek. Na haar honderdste verjaardag kijken wij met haar terug. Door Ineke Oomen Omkijken naar een eeuw... Jammer genoeg beheers ik de quatre-mains van Diabelli niet meer. Anders had ik met haar nog een stukje piano kunnen spelen, een mooie vorm van kennismaking. Zelden heb ik een zo jeugdige oude dame gesproken, en al helemaal nooit een honderdjarige! Niet dat zij aan die verjaardag veel ruchtbaarheid wilde geven; al dat gedoe hoefde niet voor haar en ze zorgde dat ze niet thuis was. Ook de burgemeester kon haar ketting in de kast laten. Zoals ze haar (in dichtvorm) liet weten: Het is mij ter ore gekomen dat u in september bij mij wilt komen. Maar, héél lieve en geachte mevrouw, dit zeg ik u nu maar eventjes gauw, dat dit echt niet kan geschieden omdat ik een poosje van hier ga vlieden. Hierna gaat het gedicht verder met een pleidooi voor het nu eindelijk eens handhaven van het fietsverbod op het mooie wandelpad langs de Vecht in Maarssen. Miep Schilt in gesprek met Ineke Oomen Overigens fietste zijzelf tot voor kort ook nog regelmatig. Een oogaandoening, die gelukkig wel operabel is, maakt haar dat nu onmogelijk. Zij heeft momenteel veel last van haar ogen, wat het lezen, en voor haar dus ook het leven moeilijk maakt, omdat zij zo graag leest. Jeugd Ze vertelt van haar vroege jeugd, toen ze als meisje niet alleen naar buiten mocht en niet mocht fietsen. Gelukkig leerde een van haar broers haar dat clandestien. Met als resultaat dat ze heel goed haar been over een fietsstang kon slingeren. Van het straatbeeld uit die tijd, wat mij als een schets uit Ot en Sien in de oren klinkt. Maar mensen vindt zij niet wezenlijk veranderd. Al kan zij de hang naar overdreven welvaart, eten en drinken niet goed begrijpen. En kredietcrisis en bezuinigingen noemt zij een lachertje. Het is niets vergeleken met de perioden in haar leven waarin ze zich goed heeft weten te redden, al was ze dat van huis uit niet gewend. Buitenland Toen zij in Nederland genoeg had gezorgd, trok zij op haar zestigste als vrijwilligster naar Frankrijk om ook daar voor anderen iets te doen. Zij leerde en passant niet alleen de mooie taal van Voltaire, maar genoot ook van het mildere klimaat in Frankrijk. Al gauw besloot zij officiële cursussen Frans te gaan volgen aan de Universiteit van Montpellier: de beginnerscursus en de cursus voor gevorderden. Beide cursussen sloot zij met een diploma af. Ze is nog jaren in Frankrijk gebleven en deed vrijwilligerswerk als druivenplukken en het brailleren van boeken voor de blinden. Voor haar vervoer in Frankrijk besteeg zij op haar zestigste voor het eerst een brommer. En op haar zeventigste behaalde zij haar rijbewijs, ze was nog steeds in Frankrijk! In de winterdag zocht ze een iets warmer land op en vertrok met haar auto naar Salamanca, een Miep Schilt: 100 jaar! plaats die bekend staat om zijn goede taallessen. Al met al bleef ze ongeveer 20 jaar uit Nederland weg. HOVO Al jaren volgt zij tal van cursussen bij HOVO. Daar verdiept zij zich momenteel in de Archeologie van het oude Egypte. Daarnaast volgt zij bij de Volksuniversiteit lessen Italiaans, nu al de vierde cursus in anderhalf jaar. De cursus over het oude Egypte en de Italiaanse les vallen voor haar op dezelfde dag. En dan neemt ze maar brood mee voor tussendoor. Het is haar manier om moreel te blijven bovendrijven bij alle oogproblematiek en de invloed daarvan op haar leven. En haar andere redmiddel is humor. Haar advies aan HOVO is, meer korte cursussen aan te bieden naast de cursussen die acht weken duren. Dat geeft meer variatie. Tot slot wil ik natuurlijk het recept weten om honderd jaar te worden. Zo dat al mocht bestaan, dan houdt zij het maar op soberheid. En na deze kennismaking kan ik daar zelf nog aan toevoegen: en vechtlust en vooral humor.< Tijdens de viering van haar 100e verjaardag ontvangt mevr. Schilt een Passe Partout voor gratis studeren >>> Prof. dr. J.C. Stoof Prof.dr. M. Fennema Nieuwjaarsbijeenkomst 2011 Ieder die HOVO Utrecht een warm hart toedraagt wordt weer uitgenodigd voor de traditionele Nieuwjaarsbijeenkomst op donderdag 6 januari, aanvang uur (inloop vanaf uur), in de Aula van het Academiegebouw aan het Domplein te Utrecht. Ook nu weer een verrassend programma: 1. Welkom door de Alg. Coördinator van HOVO Utrecht 2. Nieuwjaarswens door de rector Magnificus van de UU, prof. dr. J.C. Stoof 3. De Nieuwjaarslezing De methodologie van de Tovenaarsleerling door prof. dr. Meindert Fennema, naar aanleiding van zijn boek Geert Wilders. De tovenaarsleerling 4. Afsluiting met warme wijn en oliebollen Vooraf aanmelden is noodzakelijk, gezien de beschikbare plaatsruimte. U kunt dat doen door (bij voorkeur) een mailtje te sturen naar Maar u kunt ook bellen met ma t/m do tot uur of in het antwoordapparaat inspreken. Toelichting bij de voordracht De methodologie van de Tovenaarsleerling door Meindert Fennema Ik heb een jaar met Wilders geleefd. Dat wil zeggen, ik heb mij zozeer ingeleefd en ingelezen dat ik het verloop van de gebeurtenissen in bepaalde situaties zelf heb kunnen invullen. In sommige gevallen bleek die invulling achteraf inderdaad de juiste gok te zijn. Geert Wilders. De tovenaarsleerling leest als een politieke thriller, maar is in werkelijkheid een nauwkeurige en goed gedocumenteerde beschrijving van de politieke carrière van Geert Wilders. Zijn succesvolle loopbaan als fractieassistent bij de VVD, die hem in 1998 een Kamerzetel zou opleveren, verliep aanvankelijk op een volstrekt normale manier. Pas na de komst van Ayaan Hirsi Ali in de VVD-fractie en haar komeetachtige politieke carrière en na de beestachtige moord op Theo van Gogh, nam het leven van Geert Wilders een spectaculaire wending. Hij werd, samen met Hirsi Ali, plotseling een zwaar bewaakte Nederlander. Vlak voor de moord op Van Gogh had hij de VVD verlaten, en tot aan de Kamerverkiezingen van 2006 geloofden weinigen dat zijn Alleingang een succes zou worden. Na de première van Fitna werd hij niet alleen de zwaarst bewaakte politicus van Europa, maar ook de bekendste Nederlander buiten Nederland. Wat verklaart zijn enorme electorale aantrekkingskracht en...wat beweegt hem? De politiek getinte HOVO Utrecht lezing geeft verklaringen, maar geen oordelen. Prof. dr. Meindert Fennema studeerde sociologie aan de universiteit van Utrecht en politicologie aan de universiteit van Amsterdam. Zijn onderzoeksvragen richten zich op de partijen die zich tegen het immigratiebeleid van de regering keren, ethnische vraagstukken, en dergelijke. Hij doceerde recentelijk Politieke theorie in de Vakgroep politieke wetenschappen en bereidt een boek voor met de titel Social Capital of Migrants and Muslim Radicalism in Amsterdam. Dit boek richt zich op de ethnische vraagstukken in Amsterdam en wil een verklaring geven van de verschillen in stemgedrag en vertrouwen in de politiek. Een spraakmakend boek dat onlangs van zijn hand is verschenen is getiteld Geert Wilders. De tovenaarsleerling (2010, Amsterdam: Bert Bakker). <

7 Dr. Marcel Poorthuis 10 HOVO Utrecht Magazine najaar 2010 CURSUSINFORMATIE ACTIVITEITEN HOVO Utrecht Magazine voorjaar Boekomslag Koran RELIGIE Bijbel en Koran II Een vergelijking tussen twee religieuze tradities Docenten: dr. Marcel Poorthuis (Faculteit Katholieke Theologie, UvT) en dr. Abdelilah Ljamai (Educatieve Faculteit Amsterdam). Cursuscode 03R134 De laatste tijd verschijnen allerhande vergelijkingen tussen Bijbel en Koran. Nuttig, maar het echte werk is om ook de na-bijbelse joodse en christelijke tradities erbij te betrekken: midrasj, kerkvaders, bijbelse hervertellingen, apocriefen. En dan is er ook de zee van literatuur die na de Koran is ontstaan: verhalen van de profeten, tafsir enzovoort. Na de succesvolle serie Bijbelse figuren in jodendom, christendom en islam (2008) komen dr. Abdelilah Ljamai en dr. Marcel Poorthuis op veler verzoek met een tweede serie die ook zelfstandig kan worden gevolgd. De volgende onderwerpen komen ter sprake. Adam en Eva in het paradijs: geestelijk of lichamelijk? Kain en Abel: strijd om vrouwen, grond en God. De afdaling van de zonen van God naar de dochters der mensen: tussen erotiek, moraal en demonie. Sara en Maryam (Maria): verwante moeders. Ezra en het terugvinden van de Torah: vervalsing of mirakel? Joods, christelijk, islamitisch fundamentalisme: een actuele kwestie. Deze cursus staat ook open voor studenten van de Faculteit Katholieke Theologie. Muurreliëf Verboden Stad, Beijing Diverse coördinatoren, van binnen HOVO Utrecht samenwerkende onderwijsinstellingen, zetten hieronder nog enkele cursussen uit de cursusgids voorjaar 2011 in de etalage. Aanbevolen cursussen... ECONOMIE EN RECHT De opmars van Azië en de gevolgen voor Europa Docent prof. dr. J.A. Stam is emeritus hoogleraar economie en management van Pacific Azië aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. Vanaf 1993 is hij ook als hoogleraar management van technologie en Azië verbonden aan de Universiteit Twente. Cursuscode: 03E103 De voornaamste economieën van Azië, Japan, China, Korea en ook India, zijn voorpaginanieuws geworden en dringen met hun producten en kapitaal steeds verder onze markten binnen. Maar wat weten wij van ze en hoe moeten we hun opmars interpreteren? Een analyse van de interactie tussen cultuur, economie en samenleving in Azië en de consequenties voor ons, Europeanen, is dan ook op zijn plaats. Naast een cultuurhistorische analyse zullen we uitgebreid stilstaan bij de economische en technologische expansie, gedrag van ondernemingen, bedrijfscultuur, werkethiek, ondernemerschap en leiderschap. Expliciet en impliciet zullen we een vergelijking maken met Europa. HUMANISTIEK Kracht door dialoog. Humanisme in inter-levensbeschouwelijke dialoog. Docenten: prof. dr. Joachim Duyndam, dr. Laurens ten Kate, dr. Abdelilah Ljamai, dr. Christa Anbeek, dr. Michael Elias, dr. Marcel Poorthuis, drs. Bert Gasenbeek, drs. Wouter Kuijlman. Cursuscode 04H14 In deze cursus van acht bijeenkomsten onderzoeken leden van de interdisciplinaire onderzoeksgroep Geestelijke weerbaarheid en humanisme de mogelijkheden en kracht van inter-levensbeschouwelijke dialoog. Aan bod komen het humanisme als zelfstandige levensbeschouwing met een eigen traditie en het humanisme in relatie tot christendom, islam, jodendom en boeddhisme. Doel is het verkennen van deze godsdiensten en levensbeschouwingen met het oog op dialoog en verstandhouding. Deze dialoog kan een tegenwicht vormen tegen tendensen van populisme en polarisatie. Meer informatie gewenst? Een aanmeldingsformulier en een overzicht van alle cursussen treft u aan op pag. 12 van dit Magazine. Naast cursussen worden er in het voorjaar 2011 ook 6 studiereizen aangeboden. Een overzicht daarvan treft u eveneens aan op pag. 12 van dit Magazine. Een volledig overzicht en alle informatie over cursussen en reizen vindt u in de cursusgids 2010/2011. Hebt u die nog niet, dan kunt u die aanvragen bij het bureau van HOVO Utrecht: tel En u kunt ook terecht op de website van HOVO Utrecht: het napraten... de deelnemers... de inleiders... Drs. Hubert Schrijnemakers Prof. dr. Maarten van Rossum Drs. Hans van Stralen Zomeracademie 2010 Fotografie: Joeb Mulder Drs. Frank Bosman Prof. dr. dr. Jan van Hooff de bedankjes...

8 Ik schrijf mij hierbij in en verklaar bekend te zijn en akkoord te gaan met de Algemene voorwaarden van HOVO Utrecht Deze afschrijving wordt geboekt ten gunste van HOVO Utrecht Deze machtiging is onherroepelijk, tenzij een onjuist bedrag wordt afgeboekt. Circa 2 weken voor aanvang van de cursus wordt het cursusgeld afgeboekt. Machtiging: ik machtig hierbij HOVO Utrecht eenmalig het verschuldigde cursusgeld van af te schrijven van bankrekeningnummer: ontvangt u per post de onderwijskaart ter bevestiging, voorzien van uw cursisten- en cursusnummer. Ik maak het cursusgeld van tegelijk met deze aanmelding over op rekeningnummer t.n.v. HOVO Utrecht te Utrecht. Zodra uw aanmelding en betaling binnen zijn, Betaling cursusgeld Ik betaal vrijwillig het hogere tarief III (zie hiervoor de toelichting bij de Algemene Voorwaarden). Ik wens in aanmerking te komen voor het gereduceerde tarief II. Ik verzoek u mij een inkomensformulier toe te zenden, dat ik per omgaande ingevuld zal retourneren. Ik betaal het standaardtarief I aan cursusgeld. Tarief Ik wil eventueel als cursuscontactpersoon optreden Hoogst uitgeoefende functie of beroep: Hoogst genoten opleiding: Achtergrondinformatie (alleen bij eerste aanmelding HOVO Utrecht) Ja, in het jaar Nee Heeft u al eerder een cursus van HOVO Utrecht gevolgd, in Utrecht of in Amersfoort? Geboortedatum:* - - Man/Vrouw:* M V Geboorteplaats:* HOVO informeert u zo veel mogelijk per . Mobiele telefoon: Telefoonnummer:* Postcode:* Woonplaats:* Straat:* Huisnummer:* Titulatuur: Voornaam: Achternaam:* Initialen:* Velden met een asterisk (*) zijn verplicht. Bij voorkeur digitaal aanmelden. AANMELDINGSFORMULIER VOORJAAR 2011 Studystore. De snuggere studieboekenwinkel. Studystore (voorheen Selexyz) heeft een speciale HOVO-hoek en houdt de meeste door HOVO Utrecht aangegeven boeken op voorraad of kan deze anders snel bestellen. Adressen: Binnenstad Utrecht: Minrebroedersstraat 13, tel De Uithof Utrecht: Heidelberglaan 2 tel Neem voor aanvang van een cursus minsten een week van te voren contact op met Studystore om een boek te reserveren! HOVO Utrecht Magazine najaar Simpel besteld, snel geleverd en scherp geprijsd. Daar staat studystore voor. Ga naar studystore.nl of stap binnen in het filiaal bij jou in de buurt. Tot snel. 03K121 De beeldhouwkunst van Tilman Riemenschneider (ca ) (UU) 03K120 De uitstraling van de Byzantijnse kunst in West-Europa (UU) 02K119 Drama in de kerk (HUA) 02K118 Van Monteverdi tot Mozart (HUA) 02K117 Kunst in Amersfoort (HUA) 01K116 De renaissance: een nieuwe mentaliteit (HU) KUNST, KUNSTGESCHIEDENIS EN MUZIEK 06S138 4 daagse studiereis naar Bath, in het graafschap Somerset (Groot Brittanië) 06S daagse studiereis naar China 06S140 5 daagse studiereis naar het oude Egypte in Hannover en Berlijn 06S daagse studiereis naar Suriname en Frans-Guyana 06S142 8 daagse studiereis naar Würzburg De beeldhouwkunst van Tilman Riemenschneider 06S143 2 daagse studiereis naar de Ieper, de slagvelden van de 1e Wereldoorlog 04H115 Goed ouder worden (UvH) STUDIEREIZEN (meer informatie pag Cursusgids 2010/2011) 04H114 Kracht door dialoog (UvH) 04H113 Seculiere en boeddhistische zingeving aan dood en eindigheid (UvH) 02W137 Zingeving en wereldbeschouwing (HUA) HUMANISTIEK 02W136 Tekorten in de westerse filosofie? (HUA) WIJSBEGEERTE 03G112 Romes Renaissance (UU) 01G111 Wie was Toetanchamon? (HU) 05F135 Bijbel en Koran II (UvT) 01G110 De Eerste Wereldoorlog (HU) 03R134 Van Jezus tot Mohammed (UU) 01G109 Griekse goden en helden in nieuw perspectief (HU) RELIGIE 01G108 De schoonheid van middeleeuws Utrecht (HU) 03N133 De dynamische aarde (UU) 03N132 Het hoogenergetische heelal (UU) 01G107 Het dagelijks leven in laatmiddeleeuws Utrecht (HU) 03N131 Dierlijk denken (UU) NATUURWETENSCHAPPEN EN GENEESKUNDE GESCHIEDENIS 02F106 Filmanalyse: wat is nu eigenlijk film? (HUA) 03M130 Suriname en Frans-Guyana: natuur en cultuur (UU) 03M129 China s Westen (UU) 03F105 Filmcyclus: Indië verbeeld (UU) FILMWETENSCHAP 02M128 De schatkamer van de herinnering (HUA) 01M127 Lessen in levenskunst (HU) 03E104 Denkers over staat en politiek (UU) MENS- EN MAATSCHAPPIJWETENSCHAPPEN 03E103 De opmars van Azië en de gevolgen voor Europa (UU) 03L126 Gedichten geopend (UU) 01E102 Options too hot to handle (HU) 03L125 De Duitse Bildungsroman (UU) ECONOMIE EN RECHT 03L124 Belle van Zuylen, de schrijfster (UU) 01A101 Architectuur en stedenbouw-20e eeuw (deel II) (HU) 02L123 Romananalyse (HUA) 01L122 Nederlands oud schrift (HU) ARCHITECTUUR EN STEDENBOUW LETTEREN EN TALEN IK GEEF MIJ OP VOOR DE VOLGENDE CURSUS(SEN) IN HET VOORJAAR VAN 2011 (S.V.P. HOKJE(S) AANKRUISEN): Indien u zich aanmeldt via de HOVO site maakt u het ons gemakkelijker om uw gegevens te verwerken. ZuidamUithof Meer dan úw partner in drukwerk Voor veel organisaties is grafisch drukwerk een essentieel ruimte voor advertentie Zuidam onderdeel van hun communicatie. Het inkopen, produceren en afleveren van grafische producten en diensten is echter vaak een tijdrovende en complexe aangelegenheid. Voor deze activiteiten is ZuidamUithof Drukkerijen uw partner. ZuidamUithof Drukkerijen staat voor echte oplossingen die werken in de dagelijkse praktijk. Wij voldoen aan specifieke grafische wensen. Onze klanten waarderen dat. Onze grote en groeiende klantenkring is daarvan het bewijs. ZuidamUithof Drukkerijen

9 Belangrijke adressen HOVO Utrecht Bureau HOVO Mw C.L. Derks Mw. Y.C.M. van der Valk Bezoekadres: Bestuursgebouw Universiteit Utrecht Heidelberglaan 8 kamer 260,Utrecht-De Uithof Postadres: Postbus 80125, 3508 TC Utrecht; tel (ma.- di.- wo.- do.- van 9.00 tot uur) Coördinatoren Algemeen coördinator Dhr. drs. G.W. van Dorp Postbus 80125, 3508 TC Utrecht tel , mobiel (maandag en donderdag) Voor informatie over de inhoud en het niveau van een cursus kunt u terecht bij de coördinator van de instelling die de cursus verzorgt. Hogeschool Utrecht en Hogeschool Utrecht-Amersfoort Mw. B. Pols Hogeschool Utrecht, Faculteit Maatschappij en Recht Heidelberglaan 7, 3584 CS Utrecht tel De Hogeschool Utrecht-Amersfoort is verhuist per 1 september 2010 van Berkenweg 11 naar De Nieuwe Poort 21, 3812 PA Amersfoort (op 5 minuten loopafstand van station Amersfoort) Universiteit Utrecht Mw. dr. H.W.G. Leenders Postbus 80125, 3508 TC Utrecht tel (maandag en donderdag) Universiteit van Tilburg/Faculteit Katholieke Theologie Dhr. drs. H.J. van Hout, directeur Luce Instituut Postbus 80101, 3508 TC Utrecht tel Universiteit voor Humanistiek Mw. drs. M. Braakman Postbus 797, 3500 AT Utrecht tel De Stichting Vrienden van HOVO Utrecht ondersteunt het werk van HOVO Utrecht en behartigt de belangen van de ursisten door o.a.: Vertegenwoordiging in het bestuur van HOVO Utrecht; Deelname aan programmacommissies; Eindredactie en vormgeving van het bulletin van HOVO Utrecht; Assistentie bij de organisatie van bijeenkomsten zoals de Openingsbijeenkomst van het seizoen e.d. Activiteiten: In het voorjaar een (dag)excursie voor Vrienden en introducés: per touringcar naar een belangwekkende tentoonstelling of activiteit in Duitsland of België; In het najaar de Vriendenmiddag voor donateurs en vrijwilligers: een lezing over een cultureel historisch onderwerp gevolgd door een hapje en een drankje. U kunt donateur worden voor 10,00 (of meer) per kalenderjaar. Als Vriend van HOVO Utrecht kunt u deelnemen aan de activiteiten die de Stichting organiseert. Aanmelden kan via de website: De website geeft ook alle actuele en uitgebreide informatie over de Stichting en de komende activiteiten.

jaargang 18 nummer 5 oktober 2015 Uitnodiging

jaargang 18 nummer 5 oktober 2015 Uitnodiging Secr. Gerard Thijssen Rozenbloemstraat 34, 4921 KG Made Tel: 0162-683323 Mail: heemkundemadedrimmelen@gmail.com NIEUWSBRIEF jaargang 18 nummer 5 oktober 2015. Uitnodiging Op dinsdag 20 oktober organiseert

Nadere informatie

Bartholomeus Zomerschool: van harte welkom!

Bartholomeus Zomerschool: van harte welkom! . Bartholomeus Zomerschool: van harte welkom! Het hele jaar door is er genoeg te doen. Misschien bent u lid van een club of vereniging, doet u vrijwilligerswerk of past u geregeld op de kleinkinderen.

Nadere informatie

Op reis door het rijk der Letteren en der Godgeleerdheid

Op reis door het rijk der Letteren en der Godgeleerdheid History Christiane Simone Stadie Op reis door het rijk der Letteren en der Godgeleerdheid Herinneringen van mijne academiereis in 1843 (Abraham Des Amorie van der Hoeven Jr.) Seminar paper Christiane

Nadere informatie

Gymnasium. Op lariks. www.csvincentvangogh.nl. Ook tweetalig onderwijs!

Gymnasium. Op lariks. www.csvincentvangogh.nl. Ook tweetalig onderwijs! Gymnasium Ook tweetalig onderwijs! Op lariks Inhoud Welkom! Het gymnasium aan CS Vincent van Gogh Eerste fase Tweede fase Romereis Gymnasium en tweetalig onderwijs Activiteiten Gymnasiumteam Viva Vox Contact

Nadere informatie

Niets vragen, niets weigeren

Niets vragen, niets weigeren Franciscus van Sales (1567-1622) leefde in het Franse stadje Annecy, in een tijd van politieke verwarring en godsdienstoorlogen. Hij is bekend als schrijver van twee belangrijke en invloedrijke handleidingen

Nadere informatie

ANTWOORDEN TAALCOMPLEET A2 THEMA 8 OPLEIDINGEN

ANTWOORDEN TAALCOMPLEET A2 THEMA 8 OPLEIDINGEN ANTWOORDEN TAALCOMPLEET A2 THEMA 8 OPLEIDINGEN Opdracht 1 het diploma de docent het lokaal de kunst Opdracht 11 Inschrijfformulier MBO Graag voor 1 april volledig en duidelijk ingevuld opsturen. Gegevens

Nadere informatie

Interview met de Spaanse arts Betty Cerda de Palou, 63 jaar oud en sinds 32 jaar in Maastricht

Interview met de Spaanse arts Betty Cerda de Palou, 63 jaar oud en sinds 32 jaar in Maastricht 1 Interview met de Spaanse arts Betty Cerda de Palou, 63 jaar oud en sinds 32 jaar in Maastricht Betty: Ik ben Betty Cerda de Palou. Ik woon in Maastricht al 32 jaar. Ik ben 63 jaar. Ik ben arts, maar

Nadere informatie

Naam: VAN WILLIBRORD tot Statenbijbel

Naam: VAN WILLIBRORD tot Statenbijbel Naam: VAN WILLIBRORD tot Statenbijbel Willibrord Willibrord werd geboren als zoon van pas bekeerde ouders en werd als zevenjarige jongen door zijn vader Wilgis toevertrouwd aan het klooster van Ripon nabij

Nadere informatie

WERKEN MET JE BIOGRAFIE

WERKEN MET JE BIOGRAFIE WERKEN MET JE BIOGRAFIE Voorwaarde voor levenskunst Docenten: Elzelien van Duijn en Joost Westerlaken Duur: 6 dagen Aantal deelnemers: minimaal 8, maximaal circa 16 Datum: 18 t/m 24 oktober 2015 Uw docenten

Nadere informatie

We zijn inmiddels weer een aantal weken verder sinds de vorige uitgave van het ABO- Nieuws. Hieronder vindt u het actuele nieuws van ABO.

We zijn inmiddels weer een aantal weken verder sinds de vorige uitgave van het ABO- Nieuws. Hieronder vindt u het actuele nieuws van ABO. We zijn inmiddels weer een aantal weken verder sinds de vorige uitgave van het ABO- Nieuws. Hieronder vindt u het actuele nieuws van ABO. Officiële start ABO Op 15 april 2016 is tijdens een receptie in

Nadere informatie

Chartres. Verheffing van de ziel tot de geest Een mysterie-impuls van de Nieuwe Mens

Chartres. Verheffing van de ziel tot de geest Een mysterie-impuls van de Nieuwe Mens Chartres Verheffing van de ziel tot de geest Een mysterie-impuls van de Nieuwe Mens Conferentie van 3 t/m 8 mei 2011 in Chartres Met medewerking van Christine Gruwez, Frans Lutters, Wim Veltman e.a. Waarom

Nadere informatie

GRIEKSE EPIGRAFIE OP LOCATIE (MA/PhD)

GRIEKSE EPIGRAFIE OP LOCATIE (MA/PhD) N e d e r l a n d s I n s t i t u u t A t h e n e Ολλανδικό Ινστιτούτο Αθηνών Netherlands Institute at Athens NIA INTERUNIVERSITAIRE CURSUS GRIEKSE EPIGRAFIE OP LOCATIE (MA/PhD) Nederlands Instituut in

Nadere informatie

Het gymnasium: iets voor jou?

Het gymnasium: iets voor jou? Het gymnasium: iets voor jou? Stel jezelf eens de vraag... Ben ik nieuwsgierig? Heb ik een brede belangstelling? Hou ik van onderzoeken? Ben ik gek op cultuur? Houd ik van nieuwe dingen leren? Ben ik kritisch?

Nadere informatie

Vrijheid daar strijd je voor Symposium 21 Mei 2015 Van 14.00 17.00 uur Bredero College Amsterdam

Vrijheid daar strijd je voor Symposium 21 Mei 2015 Van 14.00 17.00 uur Bredero College Amsterdam Vrijheid daar strijd je voor Symposium 21 Mei 2015 Van 14.00 17.00 uur Bredero College Amsterdam Beste mensen, Uitnodiging Stichting Spanje 1936-1939 nodigt u uit om op donderdag 21 mei a.s. het Symposium

Nadere informatie

NIEUWSBRIEF AUGUSTUS 2014

NIEUWSBRIEF AUGUSTUS 2014 S t u d e n t e n v e r e n i g i n g U t i l e D u l c i Telefoon: 073 6134006 E-mail: secrutiledulci@gmail.com Secretariaat: Ruth van der Grift Chr. Kannemansstraat 32 5246 AM Rosmalen NIEUWSBRIEF AUGUSTUS

Nadere informatie

Nieuwsbrief editie 4. April/Mei 2012

Nieuwsbrief editie 4. April/Mei 2012 Nieuwsbrief editie 4 April/Mei 2012 Inleiding Deze nieuwsbrief heeft als thema: Beweging. Een actueel thema, waarmee ik de afgelopen periode weer regelmatig ben geconfronteerd. Mijn column met als titel:

Nadere informatie

Creatieve projecten uit de diaconale praktijk

Creatieve projecten uit de diaconale praktijk Het bruist! Creatieve projecten uit de diaconale praktijk Voorjaarsconferentie 18 april 2013 Organisatie Vereniging Beraad Grote Steden in de Protestantse Kerk in Nederland Prof. Dr. G. van der Leeuw Stichting

Nadere informatie

JAARCURSUSSEN 15/16. Pipe Smet. GC t Blikveld

JAARCURSUSSEN 15/16. Pipe Smet. GC t Blikveld JAARCURSUSSEN 15/16 Pipe Smet GC t Blikveld Elk jaar opnieuw geven een dertigtal enthousiaste lesgevers onze jaarcursussen aan geïnteresseerde deelnemers. Onderstaande cursussen vinden wekelijks plaats

Nadere informatie

De Jefferson Bijbel. Thomas Jefferson

De Jefferson Bijbel. Thomas Jefferson De Jefferson Bijbel Thomas Jefferson Vertaald en ingeleid door: Sadije Bunjaku & Thomas Heij Inhoud Inleiding 1. De geheime Bijbel van Thomas Jefferson 2. De filosofische president Het leven van Thomas

Nadere informatie

Onthaal 2014-2015 BACHELOR GESCHIEDENIS OPBOUW PROGRAMMA/MOTIVATIE

Onthaal 2014-2015 BACHELOR GESCHIEDENIS OPBOUW PROGRAMMA/MOTIVATIE Onthaal 2014-2015 BACHELOR GESCHIEDENIS OPBOUW PROGRAMMA/MOTIVATIE Kennismaking Monitoren Charlotte Verrydt Katrien Philippen Tim Juwet Gemotiveerde keuze Doel van de sessie Motivatie is je brandstof om

Nadere informatie

DE CLUB MET DE BESTE DIXIELAND EN JAZZ OUDE STIJL

DE CLUB MET DE BESTE DIXIELAND EN JAZZ OUDE STIJL DE CLUB MET DE BESTE DIXIELAND EN JAZZ OUDE STIJL SCHIEHAVEN 11 TEL. 010 476 02 12 3024 EC ROTTERDAM www.c5jazz.nl INTRO NIEUWSBRIEF U ontvangt hier de eerste nieuwsbrief van C5 Jazz. Wij gaan ook moderniseren.

Nadere informatie

Inleiding door de burgemeester

Inleiding door de burgemeester Toespraken ter gelegenheid van de uitreiking van Koninklijke Onderscheidingen bij de Algemene Gelegenheid van 2012 (vrijdag 27 april 2012, in de Raadzaal van het gemeentehuis van Soest), uitgesproken door

Nadere informatie

KENT U DE KROON OP HET WERKPRIJS?

KENT U DE KROON OP HET WERKPRIJS? KENT U DE KROON OP HET WERKPRIJS? Het is dé prijs voor werkgevers met een overtuigend beleid op het gebied van gezondheidsmanagement in Nederland. Op donderdag 28 mei vindt voor de 13de keer de uitreiking

Nadere informatie

Talent. voor de Toekomst! Informatie Saenredam College

Talent. voor de Toekomst! Informatie Saenredam College Talent voor de Toekomst! Informatie Saenredam College 201 4 5 /201 Inhoudsopgave Dit hebben we speciaal voor jou geschreven 2 Openbare school Open avond VMBO bij het Saenredam College 3 Onderbouw Nieuwe

Nadere informatie

2-DAAGSE GILDE EXCURSIE LEUVEN-IEPER-MECHELEN

2-DAAGSE GILDE EXCURSIE LEUVEN-IEPER-MECHELEN 2-DAAGSE GILDE EXCURSIE LEUVEN-IEPER-MECHELEN Zomer 2016 Dinsdag 16 en woensdag 17 augustus: 2-daags stedenbezoek aan Leuven - Ieper - Mechelen. Het stadhuis van Leuven nabij de Oude Markt Vervoer per

Nadere informatie

Stichting SQPN Jaarverslag voor 2010

Stichting SQPN Jaarverslag voor 2010 Stichting SQPN Jaarverslag voor 2010 Inhoudsopgave Voorwoord... 3 Activiteiten... 4 Publiciteit... 5 Externe Contacten... 5 Interne Organisatie... 5 Conclusies en aanbevelingen... 6 Stichting SQPN - Jaarverslag

Nadere informatie

Werkbladen Voortgezet onderwijs. Naam leerling:

Werkbladen Voortgezet onderwijs. Naam leerling: Werkbladen Voortgezet onderwijs Naam leerling: Inhoud: Uitleg werkbladen Deze werkbladen horen bij de film Jerusalem. Een film die gaat over Jeruzalem, een van de oudste steden ter wereld. Ontdek waarom

Nadere informatie

JAARPLAN HV AFDELING OOST-BRABANT 2017

JAARPLAN HV AFDELING OOST-BRABANT 2017 JAARPLAN HV AFDELING OOST-BRABANT 2017 Inleiding De afdeling Oost-Brabant van het Humanistisch Verbond bestaat nu twee jaar en we mogen rustig zeggen dat het HV ondertussen stevig geworteld is in onze

Nadere informatie

Alles is genade en Stel, ik zoek een kerk

Alles is genade en Stel, ik zoek een kerk Alles is genade en Stel, ik zoek een kerk De Werkgroep Vorming en Toerusting ontwikkelde een programma voor de parochies om te benutten bij de promotie dvd en het artikel Alles is genade uit het Identiteitsnummer

Nadere informatie

jaargang 18 nummer 1 donderdag 03-09-2015

jaargang 18 nummer 1 donderdag 03-09-2015 KBS De Zandberg Zandberglaan 60-62 4818 GL Breda Deze nieuwsbrief wordt verspreid onder alle ouders, personeelsleden en diverse betrokkenen. Wilt u informatie over een bericht opvragen, of reageren op

Nadere informatie

Is het moeilijk voor de mensen om de opdrachten van Jezus uit te voeren? Zo ja, waarom, zo nee waarom niet?

Is het moeilijk voor de mensen om de opdrachten van Jezus uit te voeren? Zo ja, waarom, zo nee waarom niet? Geven LES 6 DEEL 5 DISCIPLE OPDRACHT: Lees de vier tekstgedeelten en beantwoord de 4 bijbehorende vragen. Hand 2:41-47 Hand 20:32-35 Luk 6:30-38, Matt 23:23, Mark 12:14-17,42-44 Wat leer je over geven

Nadere informatie

organiseert BUSSUM de opleiding tot AFDELING Midden J E U G D T R A I N E R Lesrooster t.b.v. de opleiding jeugdtrainer te BUSSUM

organiseert BUSSUM de opleiding tot AFDELING Midden J E U G D T R A I N E R Lesrooster t.b.v. de opleiding jeugdtrainer te BUSSUM Lesrooster t.b.v. de opleiding jeugdtrainer te BUSSUM Dag Datum Tijden Woensdag 18 mei 2005 18.45 uur 21.45 uur Woensdag 25 mei 2005 18.45 uur 21.45 uur Zaterdag 28 mei 2005 13.30 uur 17.00 uur Woensdag

Nadere informatie

Gymnasium. Op het Hondsrug College. Het Hondsrug College, een slimme start voor je toekomst!

Gymnasium. Op het Hondsrug College. Het Hondsrug College, een slimme start voor je toekomst! Gymnasium Op het Hondsrug College Het Hondsrug College, een slimme start voor je toekomst! Gymnasium Hondsrug Het Gymnasium Hondsrug is een afdeling van het Hondsrug College. Het is onderdeel van het vwo,

Nadere informatie

ZinCafé BRENTANO S. Een heel seizoen vol boeiende lezingen. Ter inspiratie (en met een lekker drankje).

ZinCafé BRENTANO S. Een heel seizoen vol boeiende lezingen. Ter inspiratie (en met een lekker drankje). BRENTANO S Programma 2015 Een heel seizoen vol boeiende lezingen. Ter inspiratie (en met een lekker drankje). Anders luisteren naar De Matthäus Passion 24 maart Wat gebeurt er als hersenen ouder worden

Nadere informatie

Preek 26jul2015, Opstandingskerk Tilburg - De zichtbare kerk. Gemeente van onze Heer Jezus Christus,

Preek 26jul2015, Opstandingskerk Tilburg - De zichtbare kerk. Gemeente van onze Heer Jezus Christus, Preek 26jul2015, Opstandingskerk Tilburg - De zichtbare kerk Gemeente van onze Heer Jezus Christus, - Wat voor kerk wil je zijn? Wat vind je belangrijk als kerk? En waar wil je voor staan en je voor inzetten?

Nadere informatie

Uitnodiging Boekpresentatie

Uitnodiging Boekpresentatie Uitnodiging Boekpresentatie RABBIJN JONATHAN SACKS Graag nodigen wij u uit voor de presentatie van dit belangrijke boek van rabbijn Jonathan Sacks, waarin hij stelt dat het nemen van verantwoordelijkheid

Nadere informatie

REGELS. Onderstreep de pluralisvorm in de zin.

REGELS. Onderstreep de pluralisvorm in de zin. 61 61 REGELS 1 Onderstreep de pluralisvorm in de zin. 1 Ik woon met mijn gezin in een rijtjeshuis met vier slaapkamers. 2 De vijf appartementen in deze flat zijn heel klein. 3 Hij heeft een groot huis

Nadere informatie

Orde van dienst voor de gemeentezondag. Thema: (Toekomst)-dromen. zondag 3 april 2016 om 9.30 uur. Gereformeerde Kerk Nieuwe Pekela

Orde van dienst voor de gemeentezondag. Thema: (Toekomst)-dromen. zondag 3 april 2016 om 9.30 uur. Gereformeerde Kerk Nieuwe Pekela Orde van dienst voor de gemeentezondag Thema: (Toekomst)-dromen -2- welkom en mededelingen intocht: lied 81 : 1, 2 en 4 zondag 3 april 2016 om 9.30 uur Laat de harpen slaan, klinken de trompetten. Vier

Nadere informatie

Wie ben jij? HOOFDSTUK 1 WOORDEN. Kies het goede woord. 1 Ik... Paula. a heet b naam. 2... kom je vandaan? a Hoe b Waar

Wie ben jij? HOOFDSTUK 1 WOORDEN. Kies het goede woord. 1 Ik... Paula. a heet b naam. 2... kom je vandaan? a Hoe b Waar 5 5 HOOFDSTUK 1 Wie ben jij? WOORDEN 1 1 Ik... Paula. a heet b naam 2... kom je vandaan? a Hoe b Waar 3 Ik ga... mijn vriend naar het restaurant. a uit b met 2 1 Mijn... is Derek. a huisnummer b naam 2

Nadere informatie

2 Eeuw van het Verstand

2 Eeuw van het Verstand 2 Eeuw van het Verstand Caravaggio, 1600 Veranderingen Het vorige werkboek eindigde met de barok in Zuid-Europa en de Gouden Eeuw in Nederland. Zowel in de 16e als de 17e eeuw leefden een aantal van de

Nadere informatie

Beste ouder(s)/ verzorger(s) van leerlingen in de groepen 3 t/m 6 voor het komend schooljaar,

Beste ouder(s)/ verzorger(s) van leerlingen in de groepen 3 t/m 6 voor het komend schooljaar, de kunst van het leren Nieuwveen, 19 maart 2015 Aan : Ouder(s)/verzorger(s) met kinderen in de groepen 3 t/m 6 voor het komend schooljaar Betreft : Informatie en aanmeldingsformulier, schooljaar 2015-2016;

Nadere informatie

Woord van welkom tijdens het orgelspel worden de tafelkaarsen aangestoken

Woord van welkom tijdens het orgelspel worden de tafelkaarsen aangestoken ORDE VAN DIENST PAASTIJD Duinzichtkerk 21 april 2013 PROTESTANTSE WIJKGEMEENTE DUINZICHTKERK/VREDESKAPEL Voorganger: ds. L.J. Ridderhof-Boon ouderling van dienst: Mevr. R.T. Steinvoort de Groot diaken

Nadere informatie

Vorming en Toerusting. Programma 2012-2013. Ontmoeting en verdieping van religie, kunst en cultuur. Het Witte Kerkje Huis ter Heide

Vorming en Toerusting. Programma 2012-2013. Ontmoeting en verdieping van religie, kunst en cultuur. Het Witte Kerkje Huis ter Heide Vorming en Toerusting Programma 2012-2013 Ontmoeting en verdieping van religie, kunst en cultuur Het Witte Kerkje Huis ter Heide In het seizoen 2012-2013 zet Het Witte Kerkje de traditie van Vorming &

Nadere informatie

Heeft u belangstelling voor TAAL, VOLK en CULTUUR van Italië?

Heeft u belangstelling voor TAAL, VOLK en CULTUUR van Italië? Heeft u belangstelling voor TAAL, VOLK en CULTUUR van Italië? Maak dan kennis met DANTE ALIGHIERI RE MI DEL LIMBURGO Wat is de vereniging DANTE ALIGHIERI? De Società Dante Alighieri, een Italiaans cultureel

Nadere informatie

Heilig Schrift. Tanach Bijbel Koran Docentenhandleiding OMG!

Heilig Schrift. Tanach Bijbel Koran Docentenhandleiding OMG! 2 Museum Catharijneconvent, 2016 De tentoonstelling informeert u en uw leerlingen op een interactieve manier over de heilige geschriften van de drie monotheïstische wereldreligies. Ondanks onderlinge verschillen

Nadere informatie

Nieuwsbrief oktober 2016, nummer 10

Nieuwsbrief oktober 2016, nummer 10 Katholieke Bond van Ouderen St. Norbertus Nieuwsbrief oktober 2016, nummer 10 Wandelen Informatieavond Website (strookje) Op vrijdag 30 september 2016 naar Mook (Heumense-Mookerschans). Op vrijdag 28 oktober

Nadere informatie

Spreekopdrachten thema 8 Opleidingen

Spreekopdrachten thema 8 Opleidingen Spreekopdrachten thema 8 Opleidingen Opdracht 1 bij 8.2 Lees de vragen. Geef antwoord. 1. Kun je bij jou in de buurt cursussen volgen? Waar dan? 2. Volg jij een cursus of heb je een cursus gevolgd? Welke

Nadere informatie

Cursus Griekse Epigrafie

Cursus Griekse Epigrafie Nederlands Instituut Athene Cursus Griekse Epigrafie 24 januari 1 februari 2013 In samenwerking met de Rijksuniversiteit Groningen, de Universiteit van Amsterdam, de Universiteit Utrecht en OIKOS biedt

Nadere informatie

Eindevaluatie. Riga. Begeleiders;Geert Daams en Remco Reijke

Eindevaluatie. Riga. Begeleiders;Geert Daams en Remco Reijke Eindevaluatie Riga 2011 Begeleiders;Geert Daams en Remco Reijke Inhoud Inleiding... 3 Wat voor cijfer geef je de Riga reis?... 4 Wat was je voornaamste reden om naar Riga te gaan?... 4 Hoe heb je de heenreis

Nadere informatie

Bureau Activiteiten Bemiddeling. Activitei wrinken tocht. tuinieren dames kunst uit ho

Bureau Activiteiten Bemiddeling. Activitei wrinken tocht. tuinieren dames kunst uit ho Activitei wrinken tocht maken FIETSEN VITAA winkelen samen TV kijk korte vakantie actiefdansje rum tuinieren dames kunst uit ho ergens samen UIT eten OF THUIS dagtocht ka leggen museum genieten terras

Nadere informatie

Cursussenaanbod Grootseminarie Brugge 2014-2015

Cursussenaanbod Grootseminarie Brugge 2014-2015 Cursussenaanbod Grootseminarie Brugge 2014-2015 In het bisdom Brugge is het Grootseminarie het diocesaan huis voor de opleiding en permanente vorming van de bedienaars van de eredienst: diocesane priesters,

Nadere informatie

Handreiking bij een spirituele zoektocht.

Handreiking bij een spirituele zoektocht. Handreiking bij een spirituele zoektocht. Deze handreiking hoort bij: Oud- en nieuw- katholiek. De spirituele zoektocht van die andere katholieken. Door Joris Vercammen. Valkhof pers 2011. Het boek is

Nadere informatie

Nijkleaster programma. najaar voorjaar Stilte, bezinning, verbinding Stilte, besinning, ferbining

Nijkleaster programma. najaar voorjaar Stilte, bezinning, verbinding Stilte, besinning, ferbining Nijkleaster programma najaar 2013 - voorjaar 2014 Stilte, bezinning, verbinding Stilte, besinning, ferbining nijkleaster programma Nijkleaster heeft als ambitie om een klooster nieuwe stijl te zijn waar

Nadere informatie

ELSEVIER HULP BIJ STUDIEKEUZE

ELSEVIER HULP BIJ STUDIEKEUZE ELSEVIER HULP BIJ STUDIEKEUZE Naam:... Klas:... Stap : Wat Kan ik? Voor welke vakken haal(de) je de hoogste cijfers op school? Aardrijkskunde Algemene natuurwetenschappen Bewegen, sport en maatschappij

Nadere informatie

Login eduroam. r0xxxxxx@student.kuleuven.be. (Gebruik je studentennummer en KU Leuven-paswoord)

Login eduroam. r0xxxxxx@student.kuleuven.be. (Gebruik je studentennummer en KU Leuven-paswoord) Login eduroam r0xxxxxx@student.kuleuven.be (Gebruik je studentennummer en KU Leuven-paswoord) Onthaal 2015-2016 BACHELOR GESCHIEDENIS OPBOUW PROGRAMMA/MOTIVATIE Kennismaking Monitoren Charlotte Verrydt

Nadere informatie

Le seigneur de Clérans

Le seigneur de Clérans 30 VIVENDA Le seigneur de Clérans In heel Europa richt binnenhuisarchitect/vormgever/beeldhouwer Joris van Grinsven opmerkelijke huizen in voor zijn opdrachtgevers. Voor hemzelf had het lot iets bijzonders

Nadere informatie

Inschrijfformulier Executive Master in Business Administration

Inschrijfformulier Executive Master in Business Administration Inschrijfformulier Executive Master in Business Administration Aanmeldingsprocedure 1 De Admission Committee heeft de aanmeldingsprocedure en selectie criteria vastgesteld. De aanmelding omvat het volgende:

Nadere informatie

Het gymnasium, iets voor jou?

Het gymnasium, iets voor jou? GYMNASIUM Het gymnasium, iets voor jou? 2 Ben jij nieuwsgierig en wil je veel te weten komen? Houd je van talen en wetenschap? Vind je leren leuk en haal je hoge cijfers? Ga je ervoor als je iets wilt

Nadere informatie

g r a d u a t e s c h o o l UNIVERSITEIT VOOR HUMANISTIEK

g r a d u a t e s c h o o l UNIVERSITEIT VOOR HUMANISTIEK g r a d u a t e s c h o o l UNIVERSITEIT VOOR HUMANISTIEK De Graduate School van de Universiteit voor Humanistiek (UvH) biedt een vierjarige promotieopleiding, die uitmondt in een wetenschappelijk proefschrift

Nadere informatie

Op reis met God Liturgie voor de dienst op zondag 5 februari 2012

Op reis met God Liturgie voor de dienst op zondag 5 februari 2012 Op reis met God Liturgie voor de dienst op zondag 5 februari 2012 ter afsluiting van het project Kerk, School en Gezin 2012 in de Grote- of Andreaskerk te Hattem Hervormde gemeente Hattem - wijkgemeente

Nadere informatie

Op vrijdag 24 juni 2016 vindt onze jaarlijkse dagtocht plaats en wel naar De Biesbosch en Dordrecht.

Op vrijdag 24 juni 2016 vindt onze jaarlijkse dagtocht plaats en wel naar De Biesbosch en Dordrecht. Voor informatie 026 359 9007 Peter Evers 026 359 9802 vgpp@gelderland.nl www.vgpp.nl Uitnodiging Voor niet actieve leden van de V.G.P.P. Op vrijdag 24 juni 2016 vindt onze jaarlijkse dagtocht plaats en

Nadere informatie

Mijn laatste nieuwsbrief

Mijn laatste nieuwsbrief Mijn laatste nieuwsbrief Lieve familie, vrienden en sponsors! Mijn laatste nieuwsbrief schrijf ik vanuit het prachtige en kleurrijke Sri Lanka! Hier vierde ik Kerst en Oud en Nieuw met de bemanning van

Nadere informatie

Zondag 10 mei 2015 6 e zondag van Pasen kleur wit Ds. A.J.Wouda Joh. 15: 7-19 Blijf in mijn liefde. Gemeente van Christus

Zondag 10 mei 2015 6 e zondag van Pasen kleur wit Ds. A.J.Wouda Joh. 15: 7-19 Blijf in mijn liefde. Gemeente van Christus Zondag 10 mei 2015 6 e zondag van Pasen kleur wit Ds. A.J.Wouda Joh. 15: 7-19 Blijf in mijn liefde Gemeente van Christus Het is bijna niet te bevatten: vorig week zondag, om deze tijd, stond ik bij het

Nadere informatie

Abdijweekend met Erik Borgman

Abdijweekend met Erik Borgman Abdijweekend met Erik Borgman vrijdag 19 oktober 2006 zondag 21 oktober 2007 Norbertijnerabdij Postel, Abdijlaan 16, 2400 Mol Abdijweekend te Postel: Lectuur en verdieping van Metamorfosen. Over religie

Nadere informatie

Geschiedenis en Staatsinrichting TL Bohemen, Houtrust, Kijkduin 2015-2016-2017

Geschiedenis en Staatsinrichting TL Bohemen, Houtrust, Kijkduin 2015-2016-2017 Exameneenheden geschiedenis GS/K/1 Oriëntatie op leren en werken GT GS/K/2 Basisvaardigheden GT GS/K/3 Leervaardigheden in het vak geschiedenis en staatsinrichting GT GT GS/K/4 De koloniale relatie Indonesië

Nadere informatie

Cursus en activiteiten programma voor mensen met een beperking 2015-2016

Cursus en activiteiten programma voor mensen met een beperking 2015-2016 Cursus en activiteiten programma voor mensen met een beperking 2015-2016 yoga Yoga Je leert de basis van Yoga. Het is meer dan alleen maar een uurtje ontspannen. Met yoga leer je de balans vinden tussen

Nadere informatie

Onderzoeksvraag; welke motieven leidden in de middeleeuwen tot de kruistochten?

Onderzoeksvraag; welke motieven leidden in de middeleeuwen tot de kruistochten? Onderzoeksvraag; welke motieven leidden in de middeleeuwen tot de kruistochten? Rond 1080 bedreigen de minder tolerante Seldjoeken Constantinopel. Het werd voor christelijke pelgrims steeds moeilijker

Nadere informatie

Een weg door de geestelijke stromingen vragenlijst voor het Christendom. Naam:

Een weg door de geestelijke stromingen vragenlijst voor het Christendom. Naam: Een weg door de geestelijke stromingen vragenlijst voor het Christendom Naam: Het Christendom Hallo, dit is de vragenlijst die hoort bij de website over geestelijke stromingen. Je kunt de website vinden

Nadere informatie

Latijn en Grieks in de 21ste eeuw

Latijn en Grieks in de 21ste eeuw Latijn en Grieks in de 21ste eeuw Kiezen voor Latijn en/of Grieks? Als leerling in het laatste jaar van de basisschool sta jij voor een belangrijke keuze. Welke studierichting moet je gaan volgen in het

Nadere informatie

Nieuwsbrief Academisch Erfgoed Maastricht Fonds juli 2013

Nieuwsbrief Academisch Erfgoed Maastricht Fonds juli 2013 Nieuwsbrief Academisch Erfgoed Maastricht Fonds juli 2013 Graag houden we u op de hoogte van activiteiten rond het Academisch Erfgoed Maastricht Fonds. In deze nieuwsbrief leest u de hoogtepunten uit de

Nadere informatie

DE GROTE LERAREN ALS SPIEGEL VOOR ZELFREFLECTIE?.

DE GROTE LERAREN ALS SPIEGEL VOOR ZELFREFLECTIE?. DE GROTE LERAREN ALS SPIEGEL VOOR ZELFREFLECTIE?. Amersfoort, 21 augustus 2007 John van den Hout Geachte aanwezigen, Toen ik me voorbereidde om voor u dit verhaal te houden, was mijn eerste gedachte: Wat

Nadere informatie

Voor christenen is de Bijbel met name een geloofsboek. Dat betekent

Voor christenen is de Bijbel met name een geloofsboek. Dat betekent De Bijbel Een geloofsboek EWe kunnen vele wegen gaan met de Bijbel. De één ervaart het vooral als een mooi kunstobject. Vele kunstenaars hebben er inspiratie in gevonden om een kunstwerk te maken. We kennen

Nadere informatie

Stelling Wanneer een man met een ander geloof, of zonder geloof, in de synagoge komt, moet ook hij een keppeltje opzetten.

Stelling Wanneer een man met een ander geloof, of zonder geloof, in de synagoge komt, moet ook hij een keppeltje opzetten. Opdracht Bespreek met je klas deze stellingen. Dit kan met alle leerlingen tegelijkertijd of jullie kunnen in groepjes antwoord geven, deze opschrijven en ze kort presenteren voor de klas. Bedenk in ieder

Nadere informatie

INFORMATIEGIDS 2016/2017. THEOLOGISCHE VORMING GEMEENTELEDEN en geïnteresseerden te AMSTERDAM

INFORMATIEGIDS 2016/2017. THEOLOGISCHE VORMING GEMEENTELEDEN en geïnteresseerden te AMSTERDAM INFORMATIEGIDS 2016/2017 THEOLOGISCHE VORMING GEMEENTELEDEN en geïnteresseerden te AMSTERDAM Enkele nuttige adressen: André Fox (cursusleider): De Lairessestraat 86 hs, 1071 PH Amsterdam Tel.nr.: 020 6731335

Nadere informatie

Wat gaan we doen? Kies uit: bijzondere dagelijks gratis aanstaande praktisch. 1 Dick en Anna gaan vrijdag trouwen. Dat is over twee dagen.

Wat gaan we doen? Kies uit: bijzondere dagelijks gratis aanstaande praktisch. 1 Dick en Anna gaan vrijdag trouwen. Dat is over twee dagen. 103 103 HOOFDSTUK 7 Wat gaan we doen? WOORDEN 1 Kies uit: bijzondere dagelijks gratis aanstaande praktisch 1 Dick en Anna gaan vrijdag trouwen. Dat is over twee dagen. 2 Op 22 november zijn we 25 jaar

Nadere informatie

In het voetspoor van...

In het voetspoor van... In het voetspoor van... Bijbelse figuren en hun levensgeheim voor jongeren van 2 en 3 jaar drs. M. van Campen Zevende druk Zoetermeer Inhoud. Timotheüs - op school bij God 7 2. Adam - een gevallen mens

Nadere informatie

Nieuwsbrief SHIB september 2013

Nieuwsbrief SHIB september 2013 Nieuwsbrief SHIB september 2013 www.shib.nl info@shib.nl Postbus 250, 3770 AG Barneveld Bankrekening 1526.55.018 t.n.v. SHIB SHIB 10 jaar en meer Al eerder lieten we weten: SHIB bestaat dit jaar 10 jaar!

Nadere informatie

Nieuwsbrief 2, februari 2015 3 e jaargang

Nieuwsbrief 2, februari 2015 3 e jaargang Nieuwsbrief 2, februari 2015 3 e jaargang Inhoud 28 februari grote bijeenkomst: Liever een goede buur Vrijwillige bijdrage 2015 Kascommissie Maandelijkse inloop 7 maart Nieuws activiteitengroep Divers

Nadere informatie

Speech tijdens opening tentoonstelling Oorlog! Van Indië tot Indonesië 1945-1950, Bronbeek.

Speech tijdens opening tentoonstelling Oorlog! Van Indië tot Indonesië 1945-1950, Bronbeek. Speech tijdens opening tentoonstelling Oorlog! Van Indië tot Indonesië 1945-1950, Bronbeek. 19 februari 2015 Goedemiddag, Ik ben heel blij met deze tentoonstelling. Als dochter van een oorlogsvrijwilliger

Nadere informatie

Kijkwijzer HAVO / VWO. Joep Nicolas. 11 juni 2014 t/m 11 januari 2015. Pierre Cuypersstraat 1, 6041 XG Roermond, 0475 359102, www.cuypershuis.

Kijkwijzer HAVO / VWO. Joep Nicolas. 11 juni 2014 t/m 11 januari 2015. Pierre Cuypersstraat 1, 6041 XG Roermond, 0475 359102, www.cuypershuis. Kijkwijzer HAVO / VWO Joep Nicolas 11 juni 2014 t/m 11 januari 2015 Pierre Cuypersstraat 1, 6041 XG Roermond, 0475 359102, www.cuypershuis.nl Welkom in het Cuypershuis Het museumgebouw is een uniek complex

Nadere informatie

Arabistiek en islamkunde Onthaal

Arabistiek en islamkunde Onthaal Arabistiek en islamkunde Onthaal 2016-2017 PROGRAMMA & MOTIVATIE Kennismaking Monitor Studieloopbaanbegeleiding voor - Arabistiek en islamkunde - Japanologie - Slavistiek en Oost-Europakunde Ombuds Taal-

Nadere informatie

SMO abonnement: 40,00 per kalenderjaar, omvat 6 smo-publicaties.

SMO abonnement: 40,00 per kalenderjaar, omvat 6 smo-publicaties. 1 Eindredactie: Tatiana van Lier en Ria Logtenberg Vormgeving: Max Beinema grafische vormgeving Druk: Hooiberg, Epe ISBN-10: 90-6962-225-4 ISBN-13: 978-90-6962-225-5 Bestelnummer: 0335 SMO-2006-1 Den Haag,

Nadere informatie

1 Werkwoord. (wonen, werken, lopen,...) 8 Grammatica is niet moeilijk. wonen, werken, lopen,... noemen we werkwoorden.

1 Werkwoord. (wonen, werken, lopen,...) 8 Grammatica is niet moeilijk. wonen, werken, lopen,... noemen we werkwoorden. 1 Werkwoord (wonen, werken, lopen,...) wonen, werken, lopen,... noemen we werkwoorden. 8 Grammatica is niet moeilijk 1.1 woon, woont, wonen Ik woon nu in Nederland. Jij woont nu in Nederland. U woont nu

Nadere informatie

Bezieling door verbinding

Bezieling door verbinding KRINGWERK SEIZOEN 2015-2016 * Hoedekenskerke * Nisse * s-heer Abtskerke Bezieling door verbinding Bezieling door verbinding geldt als jaarthema voor onze gemeenten. Opnieuw treft u een aanbod van activiteiten

Nadere informatie

Christelijke Begrafenisverzorging J. Veenendaal-Meilink

Christelijke Begrafenisverzorging J. Veenendaal-Meilink Christelijke Begrafenisverzorging J. Veenendaal-Meilink Wilsbeschikking van: Herikhof 15 3831 AM Leusden Telefoon: 033-433 76 17 E-mail: info@veenendaalmeilink.nl www.begrafenisverzorgingleusden.nl In

Nadere informatie

TOV! Meer dan een kribbe? Nieuwsbrief december. Geplande activiteiten. Belangrijke mededeling

TOV! Meer dan een kribbe? Nieuwsbrief december. Geplande activiteiten. Belangrijke mededeling Nieuwsbrief juni.docx Nieuwsbrief december TOV! Weerstraat 26, 4001LD Tiel, www.toveten.nl T: 0344-751223 info@toveten.nl Dit is wat wij hem hebben horen verkondigen en wat we u verkondigen: God is licht,

Nadere informatie

Samenvattingen Geloof ABC

Samenvattingen Geloof ABC Samenvattingen Geloof ABC Info 1ABC: Wat is geloof? Het gaat in dit project om de belangrijkste wereldgodsdiensten: jodendom, christendom, islam, hindoeïsme en boeddhisme. Deze godsdiensten geven antwoorden

Nadere informatie

Rembrandt en de Bijbel

Rembrandt en de Bijbel Rembrandt en de Bijbel POSE CHRISTENDOM HAV0/VWO 4 - CSG CALVIJN GODSDIENST De profetie van Simeon aan Maria olieverf op paneel (55 44 cm) 1628 Kunsthalle, Hamburg - Duitsland 1 Wat gaan jullie doen? Als

Nadere informatie

Uit de Kunst presenteert Kunstenaars en hun kunstwerken Deel IV

Uit de Kunst presenteert Kunstenaars en hun kunstwerken Deel IV Uit de Kunst presenteert Kunstenaars en hun kunstwerken Deel IV Kunstwerken kunnen rustgevend of juist verontrustend zijn, antwoorden leveren of vragen opwerpen, bevestigen of shockeren. Ze kunnen voorspelbaar

Nadere informatie

Arabistiek en islamkunde Onthaal 2014-2015

Arabistiek en islamkunde Onthaal 2014-2015 Arabistiek en islamkunde Onthaal 2014-2015 OPBOUW PROGRAMMA & MOTIVATIE Kennismaking Monitoraat Arabistiek en islamkunde Monitor en studietrajectbegeleider - Arabistiek en islamkunde - Japanologie - Slavistiek

Nadere informatie

Onderwijs Onderzoekschool Politieke Geschiedenis

Onderwijs Onderzoekschool Politieke Geschiedenis Onderwijs Onderzoekschool Politieke Geschiedenis Voor promovendi en Research Masters 2012 2013 Onderzoekschool Politieke Geschiedenis 1 1. De Onderzoekschool Politieke Geschiedenis De Onderzoekschool Politieke

Nadere informatie

ELSEVIER HULP BIJ STUDIEKEUZE

ELSEVIER HULP BIJ STUDIEKEUZE ELSEVIER HULP BIJ STUDIEKEUZE Naam:... Klas:... Stap : Wat Kan ik? Voor welke vakken haal(de) je de hoogste cijfers op school? Aardrijkskunde Algemene natuurwetenschappen Bewegen, sport en maatschappij

Nadere informatie

Mijn manier Onze wereld uitgedaagd. Welke rol speelt de ondernemer? - Bilderbergconferentie 2016

Mijn manier Onze wereld uitgedaagd. Welke rol speelt de ondernemer? - Bilderbergconferentie 2016 Mijn manier Onze wereld uitgedaagd. Welke rol speelt de ondernemer? - Bilderbergconferentie 2016 Hasmik Matevosyan, mode-onderzoekster Mode-industrie zonder verspilling Hasmik Matevosyan (1987) studeerde

Nadere informatie

Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst. Voorganger: ds. Bert de Wit

Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst. Voorganger: ds. Bert de Wit Preek Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst Thema: @Home Voorganger: ds. Bert de Wit Schriftlezing: Lucas 15:11-32 Een vader had twee zonen zo begint het verhaal. Met de beschrijving van een gezin.

Nadere informatie

Geschiedenis kwartet Tijd van jagers en boeren

Geschiedenis kwartet Tijd van jagers en boeren Geschiedenis kwartet jagers en boeren jagers en boeren jagers en boeren Reusachtige stenen die door mensen op elkaar gelegd zijn. Zo maakten ze een begraafplaats. * Hunebedden * Drenthe * Trechterbekers

Nadere informatie

Lesbrieven voor de basisschool Groep 6 t/m 8. Behorend bij de tentoonstelling. Anton Heyboer DE HAARLEMSE JAREN

Lesbrieven voor de basisschool Groep 6 t/m 8. Behorend bij de tentoonstelling. Anton Heyboer DE HAARLEMSE JAREN Lesbrieven voor de basisschool Groep 6 t/m 8 Behorend bij de tentoonstelling Anton Heyboer DE HAARLEMSE JAREN 23 november 2012-19 mei 2013 Inhoudsopgave 1. Tijdelijke tentoonstelling Anton Heyboer De Haarlemse

Nadere informatie

1. Voorwoord. 2. Terugblik

1. Voorwoord. 2. Terugblik v 2012 Inhoudsopgave 1. Voorwoord 2. Terugblik 3. Bijdrage aan het museum 4. Financiële verslaglegging 5. Doelstelling vrienden van museum Jan van der Togt Voorwoord 1. Voorwoord Het afgelopen jaar trok

Nadere informatie

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen,

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Niets is wat het lijkt Misschien kent u die zin. Het is het motto van het tv-programma Wie is de mol? Een programma waar één van de deelnemers een mol,

Nadere informatie

HC zd. 22 nr. 32. dia 1

HC zd. 22 nr. 32. dia 1 HC zd. 22 nr. 32 een spannend onderwerp als dit niet waar is, valt alles duigen of zoals Paulus het zegt in 1 Kor. 15 : 19 als wij alleen voor dit leven op Christus hopen zijn wij de beklagenswaardigste

Nadere informatie

Beleidsplan 2012 t/m 2016

Beleidsplan 2012 t/m 2016 Beleidsplan 2012 t/m 2016 Mei 2012 Beleidsplan 2012 t/m 2016 Inleiding Dit beleidsplan is het resultaat van een voortgaand proces, waar we sinds twee jaar aan werken. In die periode is het volgende gebeurd.

Nadere informatie