Wanneer gaan we de lucht in?

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Wanneer gaan we de lucht in?"

Transcriptie

1 Wanneer gaan we de lucht in? door Hans Moleman op zaterdag 14 februari 2004 Redactie: Let op de datum, momenteel is er al een tweede Maglevlijn omdat deze lijn te klein werd. Elke dag uitpuilende wagons. Hans Moleman zoeft langs de Yangtze in de Maglev, een wonder zonder wielen. Hoe het voelt om met een snelheid van 432 kilometer per uur over de delta van de Yangtze rivier te flitsen? Het voelt bijna niet, na drie minuten is het alweer voorbij, de piek van de snelste trein ter wereld. Dan moet de machinist of moet je de man op de bok bij dergelijke snelheden piloot noemen snel gas terugnemen, want anders zou de Magnetische Levitatie trein pardoes de Chinese zee inschieten. Welkom in Shanghai, metropool van megaprojecten. Je vindt er de meeste bouwkranen ter wereld, over een paar jaar wellicht de meeste inwoners. Tussenstand: twintig miljoen. De grootste dit, de meeste dat: deze stad heeft onmiskenbaar een brandende ambitie een moderne wereldstad te worden. Het nieuwe financiële dienstencentrum van Azië, op zijn minst. De Maglev, zoals de sneltrein lokaal wordt genoemd, hoort daarbij. Het is een onbeschaamde jongensdroom, natuurlijk. Waarom trek je anders honderden miljoenen euro s uit om in acht minuten over een magnetische zweefbaan van de nieuwe zakenwijk Pudong naar de nog nieuwere internationale luchthaven te racen? Voor veel minder geld kun je voor dat stukje van dertig kilometer natuurlijk ook een rappe bovengrondse metro aanleggen, zoals ze in Hongkong deden. Maar Shanghai kon de verleiding niet weerstaan om de overtreffende trap te kiezen. Het leidde aanvankelijk tot vreugde in Duitsland, waar het Siemens-concern al twintig jaar probeert zijn Spitzen-Projekt de zweeftrein aan de man te brengen. Wij zijn de stad van de toekomst, dus willen we de trein van de toekomst, zal de gedachte van het Shanghainese stadsbestuur zijn geweest. En omdat de Duitse regering vorstelijk wilde subsidiëren, rijdt hier sinds september 2002 de eerste commerciële zweeftrein. Je stapt de jongensdroom in op het nieuwe vliegveld, dat met zijn gewaagde, golvende architectuur op zich al een belevenis is. De prijs van een treinkaartje is even slikken: 75 yuan enkele reis, of 150 eerste klas een weekloon voor de modale Chinees. Maar je krijgt er ook wat voor: veel glanzend marmer en overal stewardessen in opwekkend blauwe uniformen. Een lichte trilling in de vertrekhal kondigt de komst van het monster aan. Hij ziet er precies uit zoals je verwacht, een TGV, maar dan zonder wielen. Want de Duitsers wilden zweven op een magnetisch veld, dat de trein een centimeter of twee optilt boven de baan. Vertrek. Binnen een minuut 140 km per uur, 200 in 90 seconden, 300 in 120 seconden, en na 180 seconden staat de digitale snelheidsmeter boven de deur van de coupé even op 432. Buiten vliegt de Chinese polder voorbij. Opeens een klap, dat was de luchtdruk van de uit de andere richting op twee meter afstand passerende Maglev. Vooral de twee flauwe bochten zijn apart, omdat de trein dan sportief een beetje schuin gaat. Wanneer gaan we de lucht in? Beetje ruw is de rit bij hoge vaart wel. Alsof er kiezeltjes op de rails liggen. De baan is nog niet overal honderd procent strak, meldt een technicus van Siemens die aan boord is. Ze moeten dat nog wat beter finetunen. Het valt niet mee in een zompige polder een betonbaan te krijgen met een speling van maximaal een centimeter. Er is nog meer dat de jongensdroom verstoort. De trein rijdt bijna leeg, met meer personeel dan passagiers. 's Middags rijdt ie helemaal niet. Te duur. Maar de grootste domper voor de Duitsers kwam vorige maand, toen de Chinese regering besloot de Maglevtechniek niet te kiezen voor de nieuwe hogesnelheidslijn van Shanghai naar Peking. Daar komt een gewone TGV: goedkoper en minder complex. Maar al wordt het verder niks, Shanghai heeft zijn jongensdroom binnen om mee pronken. Van het eindstation in de stad kun je meteen overstappen op de metro. Die mag er ook zijn, qua hightech. Pas een paar jaar oud, ook van Siemens met modern Chinese kenmerken, en dus roestvrij staal zover het oog reikt, snel, schoon. En veel goedkoper, zoals het hoort bij openbaar vervoer. Voor vijf Yuan, een halve euro, zoef je van de ene kant van de metropool naar de andere. De haltes worden in het Mandarijn en Engels afgeroepen, alle bordjes zijn ook tweetalig. Digitale flatscreens aan de wand vermaken de reizigers met reclameclips, afgewisseld met modeshows en afleveringen van de Chinese versie van Poets.

2 Nog meer hightech onderweg, ze lusten er wel pap van in Shanghai. Het Science and Technology Museum,met een eigen metrohalte, slaan we over. Century Park, met het gewaagde Internationale Expo Centre, ook. Halte Lu Jia Zui moeten we hebben, daar ligt het nieuwe Manhattan van China. Boven de grond gekomen schijnt een vroeg voorjaarszonnetje. In Central Green, het park naast de metro, zitten mensen op terrasjes, kleuterklassen spelen op het gras. Dit is Pudong New Area: amper tien jaar geleden nog boerenland, nu torent er een haag van futuristische wolkenkrabbers. Zoals de Jin Mao Tower. Shanghai zou Shanghai niet zijn als ze niet de hoogste toren 420 en een halve meter van China had. Aan de licht getrapte architectuur herken je de inspiratiebron van de ontwerpers: Jin Mao wil de 21-eeuwse versie zijn van het Empire State Building in New York. Hier huist het grote geld van het nieuwe China: banken, bouwconcerns, verzekeringsmaatschappijen. Voor toeristen is er een panoramadek op de 88ste verdieping, te bereiken met de snelste lift van China 9,1 meter per seconde. O, ja, en er zit het hoogste postkantoor van China. Andere keer. Nu eerst even bijkomen van alle ambitie. De heetste gemeente Door Hans Moleman op vrijdag 11 april 2008 In een uithoek van China ligt een moslimoase. Hans Moleman ziet hoe het moderne China er binnendringt, ten koste van de oorspronkelijke bevolking. Koffiewijn. Het staat er echt, op de fles op het schap met alcoholische dranken van de supermarkt aan de Jeugdstraat. De winkel draagt de hoopvolle naam Ontwikkelingssupermarkt'. Ook in deze uithoek van China is tegenwoordig Coke en Sprite te verkrijgen, naast paarse gymschoenen (met een laagje fijn zand overdekt), tangaonderbroeken, kauwgom, bier en al die andere dagelijkse benodigdheden die het leven in China's verre westen, waar woestijnen en kale bergruggen domineren, moeten verzachten. Koffiewijn hoort daar dus ook bij. Red Wine with Coffee', meldt het etiket trots. 5 Procent alcohol, bereid met druiven uit de oase van Turpan, gebotteld door de plaatselijke staatswijnfabriek. Deze firma maakt overigens nog veel meer, leert het schap. Victor Wodka, bijvoorbeeld, en gevaarlijk goedkope wijn zonder koffie - voor omgerekend 25 eurocent de fles. Voor het meer verfijnde palet is er nog Suntime 44 graad Celsius Silk Road Chateau, die de dorstige reiziger voor zestien renminbi -een euro zestig- soelaas biedt. Het is even na de middag, buiten brandt de zon onbarmhartig en oasestad Turpan ligt er slaperig bij. Onder de wijnranken die de centrale wandelallee overschaduwen, lopen nog maar weinig mensen. Het is siëstatijd voor de kwart miljoen inwoners - over een paar uur, als de hitte wat geweken is, zal de oase weer langzaam tot leven komen. Turpan beroemt zich erop de heetste gemeente van heel China te zijn - in de zomermaanden schommelt de temperatuur meest rond de veertig graden. Ik koop een fles water voor de dorst en de koffiewijn voor later, om thuis in Shanghai te laten zien. Wie zei er dat dit land geen innovatieve producten kan voortbrengen? We kwamen in Turpan over Route 312, de lange weg van de oostkust bij Shanghai naar het verre westen van China, naar de provincie Xinjiang, waar het Chinese imperium grenst aan Centraal-Azië. De snelweg zou je de Chinese versie van Route 66 kunnen noemen, de weg waarover gelukszoekers van Amerika's oostkust naar Californië en het wilde westen trokken. Turpan ligt midden in China's eigen wilde westen. Je kunt er komen door dagenlang in een auto over de 312 te rijden, of de trein te nemen over de spoorlijn die parallel aan de snelweg loopt, van de Yangtze-delta langs de kolenvelden van Shaanxi naar de immense leegte van de Gobi-woestijn. Vroeger liep hier een deel van de Zijderoute, tegenwoordig is het de route van Chinezen die een nieuwe toekomst zoeken in het verre westen van hun land. Die migratie veroorzaakt al jaren etnische spanningen in Xinjiang, waar de meerderheid van de bevolking van oorsprong moslim en Oeigoer is, nazaten

3 van de bewoners van de meest oostelijke uitlopers van het Ottomaanse rijk. Door het actieve kolonisatiebeleid van Peking is de hoofdstad Urumqi inmiddels een miljoenenstad met een meerderheid van Han-Chinezen, en hun economische voorsprong en culturele controle - Peking benoemt bijvoorbeeld in de moskeeën van Xinjiang de imams - zorgt voor leidt tot wrijvingen. Ik merk het op de bazaar van Turpan. In een eettentje, onder het genot van een kom weldadige yoghurt-ijsthee, wijst mijn Oeigoerse buurman naar een paar Chinezen die langslopen. Tak-tak-tak-tak', doet hij het geluid van een machinegeweer na. Elf jaar geleden zijn tientallen Oeigoeren tijdens demonstraties doodgeschoten door het Chinese leger, tijdens het 'Gulja-incident', genoemd naar een stad zeshonderd kilometer ten westen van Turpan. De Chinese overheid laat hier in deze contreien graag duidelijk merken wie er de baas is. Dat blijkt als we op weg naar Turpan op een wegversperring stuiten. Manschappen van de Peoples Armed Police, de oproerpolitie, staan gewapend met AK-47-geweren auto's te doorzoeken. Er was een gewapende overval in Urumqi', meldt de tolk, voor wat het waard is. Het vormt geen belemmering om de mooie kant van Turpan te zien. In de oase, honderd bij vijftig kilometer groot, liggen de restanten van oude nederzettingen, grotten met overblijfselen restanten van Boeddhabeelden, en de van prachtig zandsteen opgetrokken Amin-minaret. En overal tussen de groene landerijen zie je kanalen van het eeuwenoude irrigatiesysteem dat deze uithoek van de Gobi zo vruchtbaar houdt. Hoe de koffiewijn smaakt? Het zat niet mee, op de terugweg viel de tas met de fles erin van een tafel. Daar ging het kostbare roodbruine vocht over de vloer. Het rook apart, dat zeker. Doen en Laten: Reizen Turpan ligt twee uur rijden ten oosten van Urumqi, aan de rand van de Gobiwoestijn. Vanuit Peking en Shanghai gaan er dagelijks vluchten naar Urumqi. Het is bijna vijf uur vliegen. De handigste manier om in de oase te komen en de diverse bezienswaardigheden te bezoeken, is per taxi. Een taxi huren kost rond de 40 euro per dag. Verblijf Het Silk Road Turpan Oasis Hotel is een driesterren staatshotel in semi-moorse stijl, dat het gevoel geeft alsof het er al een eeuw staat, hoewel het pas twintig jaar oud is. Alleen telefonisch reserveren is mogelijk: Doen Dwalen door de wijngaarden met hun oude boerderijen. Naar de bazaar. Bij de stalletjes op de hoek van het Cultuurplein voor een paar euro kebab, peperslakken en Turks plat brood eten, ijskoud bier erbij. Daarna potje poolen op een van de openlucht biljarttafels en flaneren op de centrale wandelpromenade, onder de wijnranken.

4 Kikkers in pepersaus Door Hans Moleman, op vrijdag 11 april 2008 Chinezen leven om te eten. Mac van Dinther bezoekt straatstalletjes en restaurants in Shanghai. Hij proeft ezel, zwarte kip en dronken vis. Intrigerende tafelconversatie in een Chinees restaurant in Shanghai. Zegt Mark Elliot, een jonge Brit die al drie jaar in de Chinese megapolis woont en een bekroond weblog bijhoudt over local food: Ik ben dol op Chinees eten. Maar ik raak er op een of andere manier niet vol van. Zelfs na een uitgebreide Chinese maaltijd heb ik vaak nog het gevoel dat ik niet genoeg heb gegeten. Ik mis vooral brood.' Dat is gek, antwoordt Ying Huang, een Chinese journaliste en gepassioneerd eter: Ik heb juist het omgekeerde. Toen ik in Europa was, had ik altijd honger. Ik kon een heel stokbrood eten zonder vol te raken. Ik verlangde naar rijst.' De weg naar de maag loopt tussen de oren door, zoveel is zeker. Op tafel staan leeggegeten kommen en schalen die gevuld waren met gefrituurde oesters, dronken' (in wijn gemarineerde) vis, goudbruine pekingeend, bittere komkommer en pittige soep van zwarte kip. De pot (gratis) thee is leeg, in de fles zit nog een bodempje slap Chinees bier. Het is kwart over acht. De tafels waaraan louter Chinezen zitten raken leeg. Obers ruimen op. In Shanghai wordt vroeg gedineerd en natafelen is er niet bij: na de laatste hap wordt de rekening gevraagd. Ying en Mark zijn leeftijdgenoten - zij is 25, hij 26 - uit tegenoverliggende delen van de wereld. Mark groeide op in de Zuid-Engelse kuststad Southampton, Ying komt uit Nanchang: anderhalf uur met het vliegtuig landinwaarts vanaf Shanghai. Ze zijn bij elkaar vergeleken heel anders aan het leven begonnen en hebben ook andere verwachtingen: Mark gaf zijn rechtenstudie eraan om in Shanghai voor een Chinese jazzband te gaan werken. Ying heeft een studie journalistiek afgemaakt, is ambitieus en droomt van twee flats naast elkaar: een voor haar en een voor haar ouders. Maar ze hebben één ding gemeen: ze zijn gek op eten. En dat maakt ze geknipt voor hun taak om mijn culinaire gidsen te zijn in Shanghai en leraren voor een stoomcursus Chinees eten. Een opdracht die goed beschouwd onmogelijk is. Want waar zou je in vredesnaam moeten beginnen? Bij het eettentje tegenover mijn hotel soms? Niet meer dan een gat in de muur, waar een man buiten in een op houtskool gestookte ton met water dumplings kookt die zijn vrouw binnen met de hand maakt: bolletje deeg, uitdrukken tot een lapje, met stokjes plukje gehakt erin, ronddraaien, dichtvouwen, volgende. Of misschien bij restaurant Lulu, een typisch Shanghais restaurant waar de levende have (kikkers, vissen, krabben, schildpadden) rondzwemt en -kruipt in aquaria tegenover de wc, iets dat we vaker zullen zien op onze rondgang langs Chinese restaurants. Bij Family Li's Imperial Cuisine dan, in naam het beste Chinese restaurant van de stad aan de wereldberoemde Bund, met zijn goud gedekte tafels in privé-eetkamers waar we 1000 renminbi (ongeveer 100 euro) per persoon neertellen voor het diner, een bedrag waar we elders in Shanghai met zijn achten van kunnen eten? Of moeten we toch maar beginnen bij een van de overdekte markten waar met meel bestofte jongens verse noedels maken, vissen liggen te zieltogen in teiltjes water, en kippen voor je ogen worden gekeeld en daarna in een ton gegooid om spartelend in hun eigen bloed aan hun einde komen. Je kunt niet de lof van de Chinese keuken zingen zonder de rauwe onderkant ervan te zien. Laten we maar beginnen op de plek waar de meesten hun eten halen: de straat. Dat is het terrein van Mark Elliot. Vijf jaar geleden kwam hij op vakantie naar Shanghai, werd verliefd op de stad en keerde in 2005 terug. Zogenaamd om traditionele Chinese geneeskunde te studeren. Maar vooral omdat hij weg wilde: weg uit Engeland en zijn rechtenstudie. Met de Chinese geneeskunde werd het niks, maar Mark voelde zich thuis Shanghai, misschien wel de enige wereldstad waar je zonder vrees over straat kunt gaan. In Liverpool kreeg ik op straat ooit zomaar een klap in mijn gezicht. Dat zal me hier nooit overkomen. Zonder angst op straat kunnen lopen, is ook een vorm van vrijheid.' Dé manier om China te leren kennen is via het eten, zegt Mark, als hij me een zijstraatje intrekt van de Huaihai road, een drukke winkelstraat. Wasgoed wappert aan rekjes voor de ramen, bundels stroomkabels hangen over de straat.

5 We stappen een onooglijk, maar keurig eettentje binnen en zitten even later samen te slurpen aan een kom noedelsoep. Dit heb ik laatst bij toeval gevonden. Zo heb ik ze het liefst. Vlak bij een drukke winkelstraat, maar toch achteraf.' Dat Mark het eten op straat moest leren was noodgedwongen. Ik had domweg geen geld. Ik leefde van 20 renminbi (2 euro) per dag.' En op straat, waar je voor minder dan 5 renminbi een kom soep of een bordje noedels krijgt, gaat dat. Gaandeweg kreeg hij er schik in en begon hij zijn ervaringen te verzamelen in een weblog: Daar wisselt hij tips uit voor de lekkerste noedels van Shanghai, perfecte dumplings, de beste wontonsoep, naast vertalingen van Chinese menutermen en adviezen over bestellen. Het is zo gemakkelijk om in een foreign bubble te leven. Onder je eigen mensen blijven, Engels praten, Europees eten. Ik wil dat mensen echt iets van China proeven.' Gezonde trek, nieuwsgierigheid, een beetje geld en niet bang zijn om een fout maken, volstaan om je etend een weg te banen door de straten van Shanghai, zegt Mark. Er gaat een wereld voor je open. Ontbijt van kleverige deegballetjes met zoete sesamvulling in hun warme kookwater, lunch met noedelsoep, en tussendoor alles wat de straat maar te bieden heeft: gebakken, gekookte of gestoomde dumplings, wontonsoep, poffertjes met zoete bonen, aan een stokje geregen slakken, gefrituurde krabben, geroosterde inktvis, met soep gevulde broodjes en tan ta': bakjes bladerdeeg met custard, een Portugese specialiteit die via de voormalige kolonie Macao het Chinese menu moeten zijn binnengedrongen en nu tamelijk populair zijn. De menutaal van de straat heeft geen woorden nodig: aanwijzen en vingers opsteken om te laten zien hoeveel je wilt, volstaat. En als het tegenvalt, is de schade te overzien. Veel Westerlingen mijden straateten uit angst ziek te worden. Natuurlijk is er altijd een risico, zegt Mark. Ik kan niet instaan voor de eetzaakjes op mijn website. Maar we overdrijven het in het Westen wel eens. A little bit of dirt never hurt.' De dagen zijn voor de straat, de avonden zijn voor Ying en haar restaurants. Ying, klein van stuk maar groot van eetlust, kan model staan voor het moderne China. Ze is ambitieus, internationaal georiënteerd en doelgericht. Het motto van oud-leider Deng Xiaoping: Het kan me niet schelen of de kat zwart of wit is, als hij maar muizen vangt', is haar lijfspreuk. Onder het genot van een hotpot', een populair gerecht van hete bouillon die gevuld wordt met groenten en vlees naar keuze, zet ze de regels voor onze eettocht op een rij. Alles wordt gekookt, Chinezen eten niets rauw, ook geen sla. Bestel veel. Een volle tafel is een genot op zichzelf. Probeer alles. Er moet rijst bij. De dagen erop neemt ze me mee naar haar favoriete restaurants in Shanghai. We eten witte sponspaddenstoel met papaya en haaienvinnensoep met zwarte kip bij Wu Bei 1688, een Kantonees op de bovenste verdieping van een warenhuis in elektronica. De menukaart staat vol plaatjes van dode kippen, verse vis, rauwe groenten. Om aan te geven dat alles vers is', zegt Ying. Kantonezen, van wie gezegd wordt dat ze alles eten met vier poten dat geen tafel is, staan bekend om hun verfijnde keuken. Pure smaken, mild gekruid. Dat in tegenstelling tot de gepeperde Sichuankeuken van Zhu Ge, waar we de volgende dag aanschuiven voor kikker in tranenopwekkende pepersaus. De kikker is met botjes en al in de pan gehakt, zoals het met alle beesten gaat: Chinezen geloven niet in ontbenen of fileren. Bij restaurant Lulu, een avond later, peuteren we met eetstokjes aan de Shanghaise specialiteit hairy crab' in dikke sojastroop ( Shanghaiers houden van zoet en vet.') en verbaas ik me er opnieuw over waarom je een beest zou doodmaken waar zo weinig eetbaars uit te halen valt (schildpad is ook zoiets: geen vlees aan te bekennen). We drinken thee bij het eten, Tsingtao bier, gele wijn (die geen wijn is) en warme sojamelk. Chinees eten doet niet aan gangen: alles komt tegelijk op tafel, inclusief zoete gerechten. We eten uit dezelfde schalen, alleen voor de rijst hebben we een apart bakje. Bij Dong Bei Ren proberen we de keuken van het noordoosten uit: zout en pittig eten dat neigt naar het Koreaanse. Er staat Sauerkraut' (ingelegde kool) op de kaart, naast gebakken zijdewormen en verse tofu, warm en dampend op een bamboemat. Maar de

6 specialiteit is ezel die geserveerd wordt met een luid, hard en vals door de ober gezongen lied, waarvan de strekking is dat het eten van deze ezel ons het eeuwige leven zal bezorgen. Dat is nog zo'n eigenaardigheid van Chinees eten: aan veel voedsel worden heilzame effecten toegekend die verder gaan dan een volle maag. Haaienvinnen zijn potentieverhogend ( Goed voor de nieren.'), schildpad en zwarte kip (een wonderlijk beest met donzige witte veren en een zwart vel) zijn versterkend, sojamelk is goed voor je huid. De restaurants zitten mudvol Chinezen. Er wordt gepraat, gelachen, gerookt en gespuugd. De wc's zijn soms vies en soms nog viezer; toiletpapier is altijd op. Maar er wordt vooral met overgave gegeten. Het leven van Chinezen draait om eten', zegt Mark. Ying knikt, terwijl ze een stukje ezelvlees uit de sissende pan vist: Eten is het paradijs op aarde.' Je moet eten om te leven. Maar Chinezen leven om te eten. Doen en Laten: Eten op straat Je bent niet echt in China geweest als je niet op straat hebt gegeten. Het is gemakkelijk, snel, smakelijk en kost niks (voor ons doen). Als je wilt, kun je op straat je hele kostje bij elkaar scharrelen: noedel- en wontonsoep, inktvis, slakjes en geroosterd vlees aan stokjes, warme cakejes, wafels en gevulde deegballetjes die wij kennen als dimsum: gekookt (jiaozi), gestoomd (baozi of xiao long) of gebakken (jian bao of jian mantou). De namen zijn lastig, maar geen nood: je wijst gewoon aan wat je wilt. Weinig Chinezen spreken Engels en straatverkopers al zeker niet, maar de meesten zijn vriendelijk en hulpvaardig. Straateten kost maar een paar renminbi. Ga daarom niet met grote flappen wapperen: wisselgeld is een probleem. Je loopt natuurlijk altijd het risico dat je iets verkeerds eet. Maar na een week straatsnacken was mijn maag nog pico bello. Het feit dat Chinezen alles bereiden en niets rauw eten, verkleint het risico op voedselvergiftiging. Eten in een restaurant Je bent in China, dus de menukaarten zijn in het Chinees. En als je geen sinologie hebt gestudeerd, valt daarvan niets te maken. Gelukkig hebben de meeste Shanghaise restaurants een menukaart met plaatjes, zodat je kunt zien wat het is. Veel menu's, zeker bij grotere restaurants, zijn ook in het Engels vertaald. Dat kan op de lachspieren werken als ze het bloemrijke Chinees letterlijk hebben overgenomen. Bestel je Virgin chicken without sexual life, dan krijg je waarschijnlijk piepkuiken. Ook een mogelijkheid: wijzen. Niemand is beledigd als je bij de buren kijkt wat ze hebben en wijst dat je dat ook wilt. In kleine restaurants (in de provincie) kun je ook de keuken inlopen. Bestellen China kent geen gangen, zoals wij. Afhankelijk van met hoeveel je bent, bestel je een paar vlees-, vis-, en groentegerechten, soep, wat hapjes (dimsum) en mogelijk iets zoets (sesamballen). Het eten wordt op tafel gezet zodra het klaar is. Je eet niet van je eigen bord, maar van de schaal. Met stokjes. Alleen voor rijst en soep heb je je eigen kom. De Chinezen zijn enthousiaste carnivoren (varken, kip, ezel, krab, kreeft, kikker, schildpad, lam, rund, eend), maar het lijkt altijd meer dan het is, want alles wordt met bot en graat opgediend. In werkelijkheid draait het eten vooral om rijst, noedels en groenten. Drinken China heeft een eeuwenoude theecultuur, maar daar is in restaurants niks van te merken. Het lauwe vocht dat gratis wordt geschonken, is de naam thee niet waard. Het alternatief is bier, het lichte Chinese (Tsingtao) of een buitenlands merk (Suntory). Er bestaat Chinese wijn, maar die hebben we nergens gezien. Gele wijn' is geen wijn, maar een brouwsel van wijnessence, honing, pruimen en bessen. Betalen: Chinezen doen niet aan natafelen boven een kopje koffie. Als het bord leeg is, wordt de rekening (meidan) gevraagd. Wij betaalden 200 tot 400 renminbi voor een uitgebreide maaltijd voor twee (10 rmb is ongeveer 1 euro). Aan fooien doen ze niet. We probeerden het één keer en moesten al onze overtuigingskracht aanwenden om de serveerster ervan te overtuigen dat ze het mocht houden. Ze keek gegeneerd.

7 Geheimtips voor China Tips van lezers van de Volkskrant Bij de eerste keer in China ontkom je niet aan de bekende toeristische trekpleisters, anders heb je het land niet gezien. Bezoekers van volkskrantreizen.nl geven tips voor de minder bekende streken. Onderweg naar highlights af en toe even uitstappen Reis je van bijvoorbeeld Peking naar Xian, stap dan uit in Luoyang - een mooie stad met zeer oud tempelcomplex, aldus Albert. 13 Kilometer buiten de stad zijn de Dragon Gate-grotten: een enorm complex aan beide zijden van de rivier met honderden beelden. In zeven dagen per jeep naar Lhasa Deze spannende reis begint in Zhongdian, waar nauwelijks toeristen komen. Spectaculaire afgronden, kleine dorpen en een weg die geen naam mag hebben, mailen Els en Albert Nijhuis. De guesthouses zijn basic, het eten bestel je door de keuken in te lopen en aan te wijzen wat je wilt. Ongekende schoonheid tussen Rawok Lake en Bayi.' Yunnan In de streek Xishuangbanna in Zuid-Yunnan wonen veel kleurrijke minderheden. Slapen kan in een 'boomhut' in de jungle van een olifantenpark. De opzichter komt je om 3 uur 's nachts wakkerschreeuwen als de olifanten er zijn (Frank van den Berg). Detian Waterfall Op de grens met Vietnam, ongeveer twee uur met de bus vanuit Nanning, ligt een oogverblindend arstlandschap zonder mensenmassa's, schrijft Chinaman'. In het juiste seizoen heeft de waterval de afmetingen van de iagara, maar landschappelijk gezien is de setting dramatischer. Wandel er in de (bekendere) Tiger Leaping Gorge. In de omgeving kun je ook varen op ondergrondse rivieren en tussen de rijstvelden. Bagou Ameling Algra was in Bagou, een mijnstadje in zuidwest China, waar de tijd sinds Mao heeft stilgestaan. Het smalspoorlijntje van 20 kilometer is de enige verbinding met de moderne wereld. Het begint in Shibanxi. Daar kom je met de lokale bus in een half uur vanuit Qianwei, de dichtstbijzijnde grote stad, waar je goede hotels hebt voor zo'n 10 euro per nacht. Dat ligt op 3 uur met de bus van Chengdu. Haast je', waarschuwt Ameling, want Chinese toeristen beginnen deze unieke plaats te ontdekken.' Guizhou In het zuidwesten ligt een van de armste en meest achtergebleven provincies. Reis erheen met de trein in zes uur van Kunming (Yunnan) of in acht uur van Nanning. Jacqueline Bergsma: Het is een bijna surrealistisch landschap van ontelbare conisch gevormde heuveltoppen met op de voorgrond rijstvelden met daarin jawel, boer en os aan het werk. Beste tijd: september, vlak voor de rijstoogst. Suzhou Iets boven Shanghai ligt het Venetië van China, meldt Albert. Suzhou heeft veel kanalen, bruggen en vooral: beroemde traditionele tuinen.' Maak contact met bewoners Ook in de grotere steden zijn de mensen zeer vriendelijk, behulpzaam en gastvrij, schrijft Ben. De kinderen spreken Engels op hoog niveau. Leg bijvoorbeeld contact met Chinezen via internet.' Jesse werd op die manier uitgenodigd door een Chinees meisje in een zeer klein stadje (Hong Ze): ze vierde er Nieuwjaar met de familie. Veel inwoners heben nog nooit een buitenlander gezien, zegt Jesse. Een ervaring om nooit te vergeten.' Songpan en horsetrekking! door Simon op Vanuit Chengdu naar Songpan en daar een 'horsetrekking doen' Hier ben je al in Chinees-tibet. Maar je hebt er nog geen permit of zoiets voor nodig.

8 De Songpan en de horsetrekking waren fantastisch! Iedere tourist krijgt een pony en persoonlijke ruiter mee en mag zelf zijn slaapzak en minimaale persoonlijke spullen meenemen op de tocht de bergen in. Deze worden mee op het paard gebonden. Geweldige uitzichten op de rug van het paard tijdens de trektocht. En toch bijzonder dat je vele dagen met je ruiters samen rijst zonder met ze te kunnen praten. Maar alles komt goed! Restaurants en andere interessante eetplekken in Shanghai vrijdag 11 april 2008 Wu Bei 1688 (nr 1 op de kaart) No. 588 Zhang Yang Lu F5 (vlakbij Times Square). In Zhong Rong Building. Kantonees restaurant met het meervoudige geluksnummer (8 is in China het geluksgetal). Op de bovenste (vijfde) verdieping van een warenhuis in elektronica in Pudong, de moderne zakenwijk van Shanghai. Bij binnenkomst loop je tegen een hoog aquarium met goudvissen aan. Kantonezen hebben de naam alles te eten met vier poten dat geen tafel is (en alles wat vliegt behalve een vliegtuig), maar deze vissen zijn voor de sier. Achter het aquarium strekt zich een ruime eetzaal uit met rode banken aan zwarte stenen tafels tussen plantenbakken met plastic planten. De kaart is in het Chinees en Engels. Er staan plaatjes bij van ingrediënten: dode vis, rauwe kip, etc. Daarmee geven ze aan dat alles vers is. Wij eten onder meer soep van haaienvinnen en zwarte kip, garnalen in kleefrijst (chang fen), sesamballen in kleefrijst (ma qiu), dumplings met garnalen (xi jiao), witte sponspaddenstoel met papaya in een zoete soep (een aanrader!), zoete sesamsoep en stengels groene groente in een lading knoflook (jielan). We betalen iets meer dan 400 RMB, waarvan de helft alleen al voor de haaienvinnensoep. Haaienvin is duur en bovendien wordt de haai bedreigd, dus je kunt het beter niet bestellen. Voor de smaak hoef je het niet te doen. De Kantonese keuken is mild en puur. Het eten is vers, mild gekruid (kenmerk van de Kantonese keuken) en zeer smakelijk. Geen sterrenzaak in de Europese zin van het woord, maar o wat een lekker eten! Old Town Snack Optional Place. (nr. 2 op de kaart) Dit is de eetmarkt in de Yuyuan Garden Bazar in de oude stad, een winkelcentrum (her)opgebouwd in oude stijl met gebogen, puntig uitlopende houten daken, lampionnen en houtsnijwerk.

9 In de Bazar kun je alles kopen, van een Mao-kwartet tot gouden sieraden en zijden tapijten. Middenin de Bazar zit de Old Town Snack Optional Place, een snackmarkt over twee verdiepingen. In het midden van de zaal staan formica tafels en stoelen, tegen de wanden daaromheen bieden eettentjes hun etenswaren aan: soepen, gestoomde dumplings (xiao long), broodjes gevuld met soep die je er met een rietje uit moet zuigen (tang bao), gefrituurde soft-shell krab, gebakken dumplings (jian bao, erg lekker, pas wel op voor het vet dat uit het broodje vloeit), omelet met tofu, pekingeend, zoete cake met pruimen en tan ta: bakjes van bladerdeeg gevuld met custard, van oorsprong een Portugese specialiteit (pastel de nata). Bestellen is gemakkelijk, want je kunt alles aanwijzen. Bij sommige tentjes moet je eerst een kaartje opwaarderen bij een van de kassa's, maar ze helpen je wel. Drinken (thee, bier) haal je in een hoek, stokjes liggen in her en der staande ijzeren kastjes. Een must voor snackers. Zhu Ge. (nr 3 op de kaart) 451 Caoxi Bei Lu, Xujiahui near Nandan Lu Zhu Ge betekent letterlijk gebakken vis' en dat is een van de specialiteiten in dit Sichuanrestaurant. De vis (zo te zien een soort meerval) wordt met kop en al opgediend in een grote schaal, drijvend in een dikke, olieachtige rode pepersaus, bestrooid met bosui. We zitten in een soort glazen serre op de eerste verdieping met uitzicht op een drukke autoweg. De ober loopt in een keurig vestje boven een Puma-trainingsbroek. Het menu is in het Engels vertaald en heeft plaatjes. Een andere specialiteit van dit restaurant is de gebakken kikker. Die is in piepkleine stukjes gehakt en wordt geserveerd in een hete saus met rijstcakejes, komkommer en kleine bolle pepertjes, formaat en kleur van een rode kers. De kikker is vooral botjes en de saus is erg pittig, een kenmerk van de Sichuankeuken. Sichuan is de provincie waar oud-leider Deng Xiaoping is geboren. We hebben er aubergine in (alweer, alles smaakt een beetje hetzelfde) rode saus bij en gemarineerde eendenkoppen, keurig gerangschikt op een bordje en versierd met een bloemetje, uitgesneden in wortel. We hadden de koppen meer uit nieuwsgierigheid besteld, maar er zitten flintertjes vlees aan en in die best lekker zijn. We betalen 178 RMB voor twee, nog geen 18 euro dus. Voor liefhebbers van de Sichuankeuken: er is een keten die South Beauty heet waar lovend over wordt gesproken. Kijk voor adressen op Dong Bei Ren (nr 4 op de kaart). 1 Shaanxi Nan Lu, Luwan Dong Bei Ren betekent letterlijk mensen uit het noordoosten). Dit is de keuken van Mantsjoerije, tegen Korea aan. We worden binnengehaald door mannen in klederdracht van felgekleurde hesjes op zwarte broeken. Het is een volks restaurant met peuken op de vloer, spelend jochies in het gangpad, vieze WC's en ongelofelijk veel geschreeuw en herrie. Ook daar schijnen de mensen uit de streek bekend om te staan. Op de (vertaalde) kaart staan Sauerkraut (ingelegde kool) en gebakken zijdewormen. De specialiteit is zelvlees, dat wordt opgediend in een met zilverfolie bekleed potje, nog nasissend van de hitte. Er komt een cabaretstukje bij van een jonge ober met haar dat alle kanten op staat die hard en vals een lied zingt waarvan de belangrijkste boodschap is dat de ezel ons een lang leven zal bezorgen. Het ezelvlees is zacht en mals, het smaakt eerder naar kalf dan naar paard. We eten verder onder andere verse tofu, warm en dampend opgediend op een bamboemat, gekleurde dumplings en banaan in suikerstroop die we afblussen in water. We drinken er bier bij en warme sojamelk (voor de liefhebber). De rekening bedraagt 206 RMB. We laten 4 RMB (ongeveer 40 cent) liggen als fooi. Maar dat wordt niet geaccepteerd. Pas na lang aandringen neemt de serveerster het aan. Ze is er niet blij mee. Lulu restaurant. (nr 5 op de kaart) 161 Yuyuan Lu, Jing An, vlakbij near Huashan Lu Restaurant dat de Shanghainese keuken serveert en daarom in trek is bij de stadsbewoners zelf. We lopen langs een wand met aquaria waarin de levende have wordt gehouden: vissen, krabben, kreeften, schildpadden, kikkers. Aan de andere kant van de waterwand zijn de WC's. Een van de aquariumbeesten is de hairy crab', een krab met wollige haren aan zijn onderpoten, een Sjanghaise specialiteit. Hoe meer haren, hoe beter. We eten de hairy crab in een dikke sojastroop (Shanghaiers houden van zoet en soja) en maken er een kledderboel van met onze eetstokjes. Servetjes zijn schaars, zoals altijd (net als WC-papier). Er zit nauwelijks vlees aan of in. De in gele wijn gemarineerde gele kip bevalt stukken beter. Ronduit prachtig is de Crystal cod fish plate (de

10 kaart is in het Engels vertaald): een terrine van koude vis in gele gelatine. We eten er Hollandse groenten bij: bloemkool in dikke maïzenasaus met groene kruiden en bamboescheuten. Voor de verandering drinken we wijn: gele wijn in dit geval, geschonken uit een platte bruine whiskyfles. Het is geen echte wijn, maar een drankje gemaakt van wijnessence, honing, pruimen en bessen. Zo smaakt het ook. De rekening is 248 RMB. Sipailou road. (nr 7 op de kaart) Openlucht eetstraat in de oude stad. Zoiets als de Old Town Snack Optional Place, maar dan buiten. Een langgerekte rij eettentjes, met eten dat ter plekke wordt bereid. En dus verser dan vers. Een vrouw bakt een soort zoete chapati's (ronde Indiase broodjes) tegen de binnenwand van een ton waarin vuur brandt. We kopen ze recht uit de ton, knapperig gebakken. Even verder kijken we gebiologeerd hoe drie jongens in perfect teamwork enorme ronde wafels staan te bakken. Op een grote ronde schijf met een diameter van bijna een meter die van onderen wordt verhit, wordt vloeibaar deeg uitgegoten. Een jongen draait de schijf rond, terwijl de ander het deeg uitstrijkt (vergelijkbaar met crêpes). Als het stolt, dat duurt maar even, schraapt hij er met een mes onderlangs, zodat de koek loskomt. Met zijn drieën vouwen ze de knapperige wafel een aantal keren in tweeën en leggen hem op de stapel bij de rest. Hij is lekker. Family Li Imperial Cuisine. Nr 8 op de kaart. 1 F, 500 Zhongshan Dong Yi Road (Huangpu Park) Het vierde restaurant van Li Shanlin, kleinzoon van een hofmeester van de laatste keizer. Shanlin zou recepten uit de Verboden Stad hebben gesmokkeld, waarmee hij in 1985 een restaurant begon in Peking dat beroemd werd. De twee Bills' (Clinton en Gates) aten er. Tokyo, Melbourne en Sjanghai volgden. Privé-eetkamers, duur en exclusief. Menu's vanaf 1000 RMB, een kapitaal voor Shanghai. A Future Perfect. Nr 8 op de kaart. No. 16 lane 352, Hua Shan road Voor wie het even echt niet meer trekt: Future Perfect serveert de Europese keuken: camembert, ganzenlever, Duitse ham, gravad lax, T-bone steak, pasta. Erg in trek bij expats die grote stukken vlees (zonder bot!) bestellen. Ook fijn: een goed glas wijn erbij.de inrichting is zorgvuldig on-chinees: houten tafels, hoge banken van lichtgroen velours, houten vloer. Als je je ogen een beetje dichtknijpt zou je je in Amsterdam kunnen wanen. Vooropgesteld dat je dat zou willen.de rekening is rond de 400 RMB (een glas wijn kost ongeveer de 50 RMB). Dat is veel voor Shanghai, maar je kunt het een keer nodig hebben. Future Perfect heeft een gat in de markt aangeboord. Het is druk. Reserveren dus. Het restaurant zit onder een dak met de Old House Inn, een boutiquehotel in de Franse Concessie, de meest Europees aandoende wijk van Shanghai. Mooie kamers voor rond de 1000 RMB. Wu Yue's place (nr 9) Een simpel eetzaakje in een zijstraat van de Huahai Lu, tegenover Sinan Lu. Prima noedelsoep. Tip van Mark Elliot, een jonge Brit die een website bijhoudt over simpel lokale tentjes. Lees zijn beschrijving op Captain's Bar. (nr 10 op de kaart) No. 37 Fuzhou Road Geen eten, maar een bar op de bovenste verdieping van het Captain's Hostel, een hotel voor jonge Westerse toeristen. Terras met geweldig uitzicht op de wolkenkrabbers van Pudong met daarvoor de rivier. Voor uitzicht vanaf de andere kant: ga naar Cloud 9, de bar op de 87ste verdieping van het Grand Hyatt-hotel. 88 Century Boulevard Jin Mao Tower, 88 Century Boulevard Entree gratis, drank duur. Jz Club. Nr 11 op de kaart De club voor hip Shanghai met elk weekeinde live-muziek. No. 46, West Fuxing Rd.

11 Rijk van het Midden Hans Moleman, 11 april 2008 China is groot en anders - waar moet je als reiziger beginnen? Hans Moleman gidst u van bierstad naar lenteeiland, geeft praktische tips en routes voor een reis van één, twee of drie weken. De drie mooiste reisroutes volgens Volkskrant-correspondent Hans Moleman. 1 week China: De klassieke Yangtze-delta driestedentrip: Shanghai-Suzhou-Hangzhou 2 weken China: Langs de kust van noord naar zuid: Peking-Qingdao-Shanghai-Xiamen-Macau 3 weken China: Van de keizerlijke steden naar China's verre westen: Peking-Xian-Urumqi-Turpan Afstanden in China Peking - Shanghai: 1070 km, trein 12 uur, vliegen 2 uur. Peking - Xian: 936 km, trein 16 uur, vliegen 2 uur. Peking - Lhasa: 2775 km, trein 48 uur, vliegen 4 uur. Shanghai - Hongkong: 1237 km, trein 20 uur, vliegen 2,5 uur. Shanghai - Turpan: 3390 km, trein 55 uur, vliegen 5 uur (Urumqi).

12 1: Xiamen Lente-eiland, doopte de schrijver en scheepsarts Jan Slauerhoff Gulangyu. Het eiland dobbert als een groene oase op de rede van Xiamen, miljoenenstad tussen Shanghai en Hongkong. Als arts in dienst van de Java- China-Japan Lijn verbleef Slauerhoff ruim tachtig jaar terug enige tijd op Gulangyu, waar zijn vriend Taeke Bosch hoofd was van het Hope and Wilhelmina Hospital. In De Gids van 1927 schreef hij over de charme van deze enclave aan de kust van China: Alles wordt hier vermaand tot heilige rust / De zee die uitgewoed heeft in taiphonen / Komt nu de kreken glimlachend bewonen / Zijn golven krenken nauwelijks de kust.' Anno 2008 is het met de rust wel gedaan, maar Gulangyu heeft nog steeds iets speciaals. Je kunt er het beste op de bonnefooi urenlang rondwandelen: verdwalen in het doolhof van smalle straten en stegen, over verweerde muren spieken, door deurspleten loeren, de vele tientallen villa's verkennen die her en der op het eiland zijn overgebleven. En even het pianomuseum bezoeken, want Gulangyu is ook het piano-eiland. Op subtropische avonden hoor je de klanken soms uit de openstaande ramen dwarrelen. Het eiland is met een pont in enkele minuten te bereiken vanaf de kade van Xiamen, maar tijdens de weekeinden kun je dat beter laten want dan is het stampvol. Bij de diverse attracties, zoals de Zonnerots, de kabelbaan, het pianomuseum, de botanische tuin en de dolfijnenshow, vormen zich dan lange rijen dagjesmensen die kordaat over het eiland trekken, allemaal hetzelfde petje op, achter de vlag van hun gids-metluidspreker aan. Bij een van de strandjes van Gulangyu, hoog op een rots, staat het immense beeld van generaal Zheng, de vaderlandse held die de Nederlandse barbaren verjoeg die het eeuwen geleden waagden een tijdje Taiwan te bezetten, 100 kilometer verderop in de Chinese Zee. De generaal maakte gedichten, net als Slauerhoff. Bescheidenheid is het teken van de beschaafde geest', dichtte Zheng. Hoe meer een mens leest, hoe groter zijn geluk.' 2: Qingdao Olympische zeilstad, bierstad en marinehaven: welkom in Qingdao, qua natuur en leefklimaat een van de aangenaamste Chinese metropolen. De miljoenenstad bijna halverwege Peking en Shanghai biedt bijvoorbeeld aanlokkelijke stranden, waar het overigens wel knap druk kan worden, tot diep in de nacht aan toe, op mooie zomerdagen. En er zijn bergen, mooie bergen, met zelfs een aantrekkelijke wijngaard. Maar Qingdao is vooral bierstad. Decennia was ze in Duitse handen, als onderdeel van de verkaveling van kustconcessies door het verzwakte Chinese keizerrijk, ten gunste van opdringerige buitenstaanders. En wat doen Duitsers wanneer zij in den vreemde kwartier maken? Zo snel mogelijk hun eigen brouwerij bouwen. Zo komt het dat de stad nu het grootste bierconcern van China rijk is, Tsingtao Breweries. Wie de smaak te pakken wil krijgen, moet zeker naar het biermuseum, waar het s ochtends al een gezellige boel kan worden dankzij dorstige lokale toeristen. Aangenamer is het je in de oude Duitse wijk van Qingdao te laven aan vers Bier vom Fass, en dan op z'n Chinees: af te halen in plastic zakken voor bij de lunch, of op een krukje op de stoep uit grote pullen meteen opdrinken. De biercultuur past mooi bij het feit dat Qingdao ook thuishaven is van een belangrijk deel van de Chinese marine. Voor een blik in die wereld is het Marinemuseum, met zijn buitenexpositie van boten en vliegtuigen, een aanrader. Je kunt er ook een speedboot huren, die je met hoge snelheid door de baai van Qingdao voert, langs oude fregatten en duikboten en een paar curieuze watervliegtuigen. En Qingdao heeft de wijngaarden van Huadong, een van de beste bedrijven in de ontluikende Chinese wijnindustrie. Het landgoed is onopvallend weggestopt tussen de heuvels een half uurtje van het centrum. Je kunt er zelfs picknicken in de tuinen tussen de wijngaarden. Wel zelf proviand meenemen, bijvoorbeeld stokbrood en kaasjes uit de Carrefour-supermarkt in de stad. De wijn kan op het landgoed worden gekocht. In de kelder kun je proeven wat de buitenlandse wijnmakers die door Huadong zijn ingehuurd inmiddels hebben bereikt: heel redelijke chardonnay, riesling en merlot. 3: Macau

13 Het Las Vegas van Azië, aan de Chinese zuidkust, een uurtje met de fast ferry vanaf Hongkong, is een amalgaam van Portugese en Cantonese cultuurinvloeden. Hier vind je de tempel van de zeegodin Mazu, beschermster aller vissers, naast oude Portugese kerken, met iets verderop het naar avontuurlijke ondernemingszin ruikende Museo Maritimo (Portugees is naast Chinees de officiële taal in Macau, hoewel de stad al bijna tien jaar officieel tot China behoort). Macau is de grote gokstad van China, met 29 casino's die bij elkaar inmiddels een hogere omzet hebben dan Vegas. Een bezoek aan het Lisboa-casino van veteraan-gokmagnaat Stanley Ho, met rokerige speelzalen vol hoeren en maffiatronies, geeft een indruk van het betere Chinese gokwerk, al vindt het echte vuurwerk plaats achter de gesloten deuren van de VIP-rooms. Las Vegas heeft in enkele jaren tijd zelf ook de tenten opgeslagen aan de Chinese kust. Macau telt nu bijvoorbeeld The Venetian, een reusachtig kitscherig gokcomplex annex hotel annex conferentiecentrum annex winkelparadijs - inclusief kanaaltjes met Venetiaanse gondels en Chinese gondeliers, die O Sole Mio proberen te zingen. De oude Portugese binnenstad van Macau doet je even denken dat je door de straatjes van Lissabon dwaalt. En wie rust zoekt, moet de bus of de taxi nemen, weg uit Macau-stad, over de Estrada de Seac Pai Van naar het dorpje Coloane, op de zuidpunt. Onder de Portugese bogen aan het pleintje voor de Sao Francisco Xavier-kapel kun je goed Macaus eten. Bestel de bacalhau con braz plus wat vino alentejo, en slenter na de maaltijd naar het strandje om wat te doezelen onder de ruisende mediterrane naaldbomen. 4: Hangzhou Miljoenenmetropool op twee uur rijden van Shanghai, maar niet de gebruikelijke betonwoestijn. Pal naast het centrum ligt het paradijselijke Westmeer, waar de oude keizers hun zomerpaviljoens hadden - en ook Mao mocht er graag vertoeven, in een van de achter muren en groen verscholen riante staatsverblijven aan de oevers van China's mooiste stadsmeer. De mistige ochtendstond bij het meer is al eeuwen een inspiratiebron voor schilders, dichters en schrijvers. Wie zich om half zeven meldt op de wandelallee bij het meer, kan tegenwoordig vooral mensen zien die tai chi-oefeningen doen of een rondje om het meer joggen. Om acht uur melden zich de eerste gondeliers aan de kade, die je in hun elegante houten bootjes over het meer kunnen voeren. De gondels hebben een koket tafeltje in het midden, waarop desgewenst een kleine picknick kan worden aangericht. Aan gene zijde van het meer beginnen de heuvels met de theeplantages waar de beroemde Xihu- (Westmeer)thee vandaan komt. Je kunt een fiets huren bij het meer en voorbij de Leifeng Pagoda een theedorp binnenrijden. Daar zijn tal van terrasjes en ook eenvoudige pensions. Iets verderop ligt de Lingyin Si, de Tempel van de Zielerust, een indrukwekkend boeddhistisch gebedshuis met grotten vol eeuwenoude rotsgravures. Een uurtje buiten Hangzhou, in de groene bergen, ligt Moganshan. Het is een heuveldorp met een verzameling villa's uit de tijd dat Hangzhou en Shanghai koloniale enclaves waren. In de hete zomermaanden trok de bonne bourgeoisie van de zompige stad naar de koelere heuvels boven het meer om daar tussen de bossen te verpozen. Je kunt er serieus wandelen, en een glas drinken in een van de villa's uit de jaren twintig van de vorige eeuw: de Moganshan Lodge, een café-restaurant waar je ook tips kunt krijgen over wandelroutes. DOEN & LATEN Rondreizen Reizen binnen China is de laatste jaren eenvoudiger geworden, ook voor wie zelfstandig het traject wil bepalen. De taal is in grote delen van het land nog wel een uitdaging' (zie de pagina hiernaast). Verwacht niet dat een taxichauffeur woorden als hotel' of airport' begrijpt. Nuttig hulpmiddel is het Chinese internet, dat inmiddels een aantal goede reisbureaus kent zoals Ctrip en Mango. Deze firma's (Ctrip, met een hoofdkantoor in Shanghai, heeft ook een Engelstalige telefonische helpdesk) maken het mogelijk binnenlandse vluchten te boeken en hotels uit te zoeken en te reserveren. Bezoek bijvoorbeeld de website Ctrip.com en klik op de Engelse versie. in moderne budgethotels terecht. In korte tijd hebben diverse ketens er al honderden uit de grond gestampt,

14 vooral in de kustprovincies. Ze bieden eenvoudig comfort naar Amerikaans en Europees voorbeeld - altijd met tv en eigen douche/toilet, en soms ook met breedband-internetaansluiting. Deze nieuwe budgethotels staan meestal niet op Ctrip, maar ze zijn online te boeken. Kijk bijvoorbeeld op homeinns.com, jj-inn.com en motel168.com. Kamers kosten 20 tot 30 euro per nacht. Vliegen In een groot land kies je al snel voor het vliegtuig. De tientallen luchtvaartmaatschappijen die China rijk is, hebben een goed veiligheidsrapport. Op sommige lijnen, zoals de nieuwe shuttle tussen Shanghai en Peking, wordt met grote nieuwe toestellen gevlogen en heeft de service een upgrade gekregen - inclusief speciale incheckbalies op de megavliegvelden van beide steden. Wel even oppassen dat je naar de juiste terminal gaat. Auto huren Avis is tegenwoordig ook in China aanwezig, maar een auto huren is voor toeristen nog geen optie. Hiervoor moet je eerst een Chinees rijbewijs halen (examen doen) en dat is alleen weggelegd voor buitenlanders die langere tijd in het land verblijven. Wel kan voor een of meerdere dagen bij de firma een busje met chauffeur worden gehuurd. Goedkoper en eenvoudiger is gewoon op straat of via de hotelreceptie een taxi huren. Kosten tussen de 40 en 60 euro per dag, afhankelijk van de onderhandelingsvaardigheid. Bus en trein China per trein of bus bereizen is ook een optie, zeker voor wie veel tijd heeft en eens wil meemaken hoe het gros der 1,3 miljard Chinezen zich verplaatst. Op grote stations als Shanghai en Peking is meestal een speciaal loket voor buitenlanders, elders wordt het handen- en voetenwerk. Vermijd reizen op en tijdens Chinese hoogtijdagen, tenzij je houdt van lange wachttijden en overvolle rijtuigen. Fietsen De leukste manier om Chinese steden te zien. Zelf meedoen aan het verkeer is even wennen, maar lang niet zo moeilijk of gevaarlijk als het op het eerste gezicht lijkt. Tip: go with the flow, en kijk niet te veel om. In Shanghai en Peking kun je fietsen huren bij Cyclechina, of anders koop je een fiets voor tussen de 25 en 50 euro. Echte liefhebbers kiezen de merken Forever of Flying Pigeon, klassiekers voor amper 40 euro. Metro De grootste steden hebben ook een metro. Handig om snel, goedkoop en veilig van de ene kant van de stad naar de andere te komen. Fietsen mogen meestal helaas niet mee, vouwfietsen daargelaten. Gewoonten Het klopt dat sommige Chinezen spugen en rochelen. In de steden is het wat minder geworden, mede door overheidscampagnes in de aanloop naar de Olympische Spelen - Peking heeft zijn eerste Niet Spugen Dag achter de rug. Zeker in het binnenland mag men nog graag een goede fluim produceren. Geneer u niet en doe het ook eens - het kan lekker opluchten en het heeft ook nog een functie: de organen krachtig ontdoen van wat stof en vervuiling. Ook de tafelmanieren in veel restaurants zijn anders dan in Europa. Probeer het zelf ook maar eens: stevig boeren na een goede maaltijd, heerlijk! En mocht u in de rij voor het loket van de metro of op het vliegveld onverhoopt worden gepasseerd door een haastige klant: doe het na, en geniet van de verbaasde blikken. Politiek De modale Chinese burger spreekt niet graag over politieke zaken, zeker niet met vreemden. Het kan hem in problemen brengen. Als u een goede boom wilt opzetten over Tibet of de mensenrechten, reken dan niet op al te enthousiaste reacties. Bedenk ook dat het Chinese onderwijs en de staatsmedia een heel andere versie van de werkelijkheid bieden dan degene die u wellicht gewend bent. Als u in weerwil van de taalbarrière toch in een gevoelige gedachtenwisseling verzeild bent geraakt, houd er dan rekening mee dat ook jonge moderne Chinezen die Engels spreken een enorme hekel hebben aan westerse

15 betweterigheid. Maar als u een goede verstandhouding hebt weten op te bouwen, vraag de gespreksgenoot dan eens een grap over de Partij te vertellen. Die bestaan. Echt De Chinese taal Door Hiu Pay-Uun, vrijdag 11 april 2008 Mama = paard Zhongwén hèn nán. Dat betekent: Chinees is een heel moeilijke taal. Tenminste, dat zou het kunnen betekenen. Het zou evengoed iets kunnen betekenen als doodskus van meedogenloze man', of klok vraagt spoor zuid'. Elke lettergreep kan op vier verschillende toonhoogten worden uitgesproken. Per toonhoogte zijn er ook weer verschillende betekenissen voor één en dezelfde lettergreep. Zo kan ma' al gauw 23 verschillende betekenissen hebben. Voeg hieraan toe dat het Chinees zeker zo'n honderd dialecten kent (terug te voeren tot een aantal basisdialecten) die fundamenteel anders klinken, en het is wel duidelijk waarom je er met een paar woordjes moeizaam uitgesproken Chinees niet bent. Zo wordt het karakter voor wit' in het Mandarijn uitgesproken als bái', in het Kantonees als baak', en de Hakka-Chinezen in Zuid-China zeggen paj'. Weliswaar is het Mandarijn aangewezen als een vorm van Algemeen Beschaafd Chinees (putonghua), maar zeker in de binnenlanden beheerst lang niet iedereen deze taal. Of ze spreken het met zo'n sterk accent dat je het nog niet verstaat. Het beste houvast is het schrift dat uit karakters bestaat. Een karakter kan dus op minstens honderd manieren worden uitgesproken, maar de betekenis ervan is van noord tot zuid en oost tot west hetzelfde. Toch kan ook over de karakters verwarring ontstaan, omdat in 1964 een vereenvoudiging van ruim 2200 karakters is ingevoerd. Hoewel in de meeste officiële gelegenheden de moderne schrijfwijze wordt gehanteerd, is de oude manier nog vaak terug te vinden. Om het overzichtelijk te houden, zijn er ook nog verschillende manieren om de Chinese uitspraak in het Westerse alfabet te noteren. In 1859 werd het Wade-Giles systeem geïntroduceerd en in 1958 het pinyin. Het karakter voor heuvel' (dat bij de Hakka-Chinezen wordt uitgesproken als hiu'), is volgens het Wade- Gilessysteem ch'iu', en in het pinyin qiu'. Pinyin is tegenwoordig het meest gangbare systeem en wordt ook in de meeste moderne woordenboeken en Wat&Hoe-boekjes gebruikt. De uitspraak van het karakter is fonetisch weergegeven, de toonhoogte van het woord staat erboven in accenten. Chinees spreken? Chinees op reis De Vereniging Nederland-China organiseert enkele malen per jaar de cursus Mondje Reischinees. Deze bestaat uit vijf lessen van anderhalf uur. Dat is bij lange na niet genoeg om in vloeiend Chinees de weg te vragen of een maaltijd te bestellen in een restaurant, maar je leert genoeg om te begrijpen waarom je eigen uitspraak niet volstaat en hoe je met hulp van het cursusboekje of de taalgidsjes jezelf begrijpelijk kunt maken. Ook de vaardigheid van het tellen op één hand' kan praktisch zijn, al is het alleen al om te snappen wat een Chinees bedoelt wanneer hij duim en pink naar je opsteekt (liu = 6) of zijn duim en wijsvinger als een pistool op je richt (ba = 8). De cursussen worden gegeven in Utrecht en Voorburg en kosten 70 euro voor vijf lessen inclusief lesboekje. De cursus die in juli in Utrecht wordt gegeven, staat in het teken van de Olympische Spelen in Peking. Info: Tel Gidsjes Ga in China niet de deur uit zonder Wat&Hoe-boekje en let erop dat er niet alleen fonetische transcripties instaan, maar ook de karakters. Het handigste is in dit boekje op te zoeken wat je wilt en het dan in het boekje aan te wijzen aan diegene die je helpt. Aangezien de meeste Chinezen zich niet hebben beziggehouden met het pinyin-transcriptie systeem, zullen ze niet gauw begrijpen wat er staat als je wo de zumu diu le' ( ik ben mijn oma kwijt') voor ze opschrijft. Met de karakters gaat het een stuk beter. De Language Survival Kit van Lonely Planet (Engels-Chinees) is er in Mandarijn en Kantonees. De Wat&Hoegids van Kosmos (Mandarijn) is in het Nederlands en heeft een wat ruimere lay out dan de gids van VNC. Van Pearson Education is er Chinees voor Dummies op (zaken)reis. Best leuk om te lezen, maar op straat heb je er niks aan omdat er geen karakters in staan.

16 Wil je onderweg echt wat van de taal opsteken, dan is - ook voor volwassenen - Chinees voor kinderen een vermakelijk en informatief boekje met een uitnodigende vormgeving. Easy Peasy Chinese is de oorspronkelijke titel. De indeling en opzet is vergelijkbaar met de Wat&Hoe-boekjes (dus ook handig op reis), maar de informatie over de taal en de aanwijzingen voor uitspraak zijn veel uitgebreider. De cd helpt natuurlijk ook. Alles om te imponeren Door Eric van den Berg, vrijdag 11 april 2008 De Verboden Stad houdt zijn verhalen goed verborgen. Eric van den Berg zoekt het verleden van de keizers in een stad zonder Starbucks. Het leven speelt zich vooral af buiten de stad, buiten de muren - dat zie je toch nergens? In het voorportaal van de keizerstad die nog geen eeuw geleden voor bijna iedereen verboden terrein was, spelen kinderen op een basketbalveldje, preparen militairen zich voor de erewacht, gaan Chinese koppels met hun telg op de foto. Als ze er het geld voor hebben, laten ze zich fotograferen als keizerlijk gezin. Even omkleden, op een neptroon zitten, en na een flits en wat photoshoppen zit daar een Pu Yi, de Laatste Keizer, die het Chinese Rijk bestuurde in zijn kleuterjaren. Pu Yi zat binnen de muur tot toen de Verboden Stad nog leefde, toen het nog een stad was. Het reusachtige historische complex staat nu middenin het moderne Peking, en dient alleen de toeristen. De stad was Pu Yi's huis, speeltuin en werkterrein, tot dertien jaar na de revolutie die hem van de troon stootte. Negen andere Qing-keizers en veertien keizers uit de Ming-dynastie waren hem voorgegaan in Zijingcheng, wat de eigenlijke naam is: de Paarse Verboden Stad', naar de heilige kleur paars. De echte overheersende kleur is karmozijnrood, de kleur van de waardigheid. Dat wil zeggen: daar waar niet wordt gerestaureerd of gerenoveerd. De Verboden Stad, goed voor 50 duizend bezoekers per dag, staat bijna altijd in de steigers. Als het laatste gebouw is opgepoetst, is het eerste weer aan de beurt. Het huidige project loopt tot aan het jaar 2020, met een kleine pauze tijdens de Olympische Spelen. Vandaag extra pech. Twee van de belangrijke gebouwen van het Buitenhof', het stadsdeel voor de ceremoniële functies, waar de keizers werden geïnaugureerd, Nieuwjaar vierden, en in tijden van oorlog hun bevelhebbers benoemden, zijn dicht voor publiek. Het lekt en brokkelt in de Poort van de Opperste Harmonie (Taihemen) en de Hal van de Opperste Harmonie (Taihedian), zo laten foto's zien op de opgetrokken schuttingen. Volgens een bord bij de hoofdingang zijn de twee gebouwen al een half jaar klaar, maar kennelijk hebben de bouwvakkers van Peking dezer dagen meer te doen. Het hoort bij de Stad: getimmerd werd er wel vaker, al sinds het begin, toen de derde Ming-keizer Yongle, de bedenker en stichter, de zetel van de macht verhuisde van Nanjing naar hier, en er in 1420 zelf als eerste ging wonen en werken. Branden en aardbevingen zijn altijd grote belagers geweest van het heiligdom. De Hal van de Opperste Harmonie, het grootste houten gebouw in China, is zeven keer herbouwd, voor het laatst in Nu is de hal net zo ontoegankelijk als in de tijd van de keizers. De Zuid-Noord-route is onderbroken, de route die alle gasten en gezanten uit den vreemde moesten volgen wanneer zij op audiëntie mochten bij de Zoon van de Hemel. Ze moesten al drie kilometer terug beginnen, ver buiten de Verboden Stad: eerst door de poort bij de Hemeltempel, en dan via de Poort van de Hemelse Vrede (Tiananmen), waarboven Mao's portret hangt, naar de echte ingang, de Meridiaan-poort (Wumen) - waar toen nog geen kaartjesloket zat. Alles om te imponeren. De ondergeschikte moest negen poorten door, omdat 9 het keizerlijke cijfer was, het hoogste oneven cijfer. Over cijfers gesproken: de Verboden Stad telt, vertellen gidsen graag, kamers (als we elke ruimte tussen vier pilaren meetellen). Die ene missende, die de tienduizend vol zou maken, is van de Jade Keizer, de heerser over alle Goden. De symboliek is overal, in ornamenten, in de vorm van beelden, in patronen op de houten deuren. De kraanvogel keert overal terug: die belooft een lang leven. De vleermuis brengt geluk. De vis staat voor rijkdom, overdaad. De hen beschermt tegen kwade geesten. En de shenlong, de mythische draak, houdt het vuur tegen. Meestal dus.

17 Dit soort kennis heb je nodig in de Verboden Stad, omdat de stad pas dan gaat leven. De gebouwen zijn imposant, maar de stad ademt ook iets van een hardboard decor dat er vorige week is neergezet. Het heeft iets afstandelijks dit kolossale complex: je kunt nauwelijks een gebouw in en de slecht uitgelichte interieurs laten zich niet goed bekijken door de ramen. Je moet het meer dan op de meeste plaatsen hebben van de verhalen en de mythes, anders komt de stad van toen niet tot leven. Dit is een stad van geloof en bijgeloof, van Binnenhof en Buitenhof, van tienduizenden castraten en concubines. Waarom bijvoorbeeld, staat er een bank achter de troon van de keizer, in de Hal van de Mentale Cultivering? Daar zat Ci Xi, de concubine aller concubines, die zich opwerkte tot Keizerin-Moeder, en de facto 47 jaar lang de touwtjes in handen had. Letterlijk zat zij achter de Qing-keizers Tongzhi, Guangxu en Xuantong (de officiële naam van Pu Yi), en bepaalde wat er in het Chinese Rijk gebeurde. De Macht achter de Troon, heette het, of de Macht achter het Gordijn. Ci Xi beloonde zichzelf met achtduizend kilo aan zilver per maand. Alleen voor het eten dan. Ze liet elke dag honderd gerechten aanrukken (en had een aparte kamer nodig voor haar edelmetalen en juwelen). En wat betekenen de Chinese teksten boven en naast de troon in het Paleis van de Hemelse Reinheid, het belangrijkste gebouw van het Binnenhof, de residentie? Zhengda Guangming, staat er, wat zoiets betekent als Rechtvaardig en Eerzaam'. Bedacht door Ming-keizer Shunzhi ( ), wat zijn zoon, keizer Kangxi ( ), zo mooi vond dat hij het liet kalligraferen en ophing. Achter deze plaquette schreef de keizer stiekem zijn nominatie op voor zijn opvolger. Weetjes, getallen, symboliek. Die hoor je van een goede gids, of lees je, pas dan zie je ze. Na kilometers lopen, wat in de Verboden Stad niets bijzonders is, plof je neer in een van de cafetaria's, en pak je een boek. Geen Starbucks meer: die keten is vorig jaar buiten de muren gezet, want de Verboden Stad wilde enkel nog maar Verboden Stad Koffie serveren. De cafetaria's zijn verrassend rustig, vermoedelijk omdat de koffie zoveel duurder is dan buiten de Verboden Stad. Bij de winkels voor de hoofdpoort, waar verkopers roepen: Hey... Lookolook. Pu Yi. Mao. Your name in Chinese! Waar mannen in een winkeltje video's bekijken van militaire parades op het Plein van de Hemelse Vrede. Waar meisjes toeristen lokken (You want to drink tea with me?) naar een zogenaamde authentieke theeceremonie. Het is net buiten de muren. Waar dan toch wel weer de échte stad begint. DOEN & LATEN Bezoeken Een entreekaart voor de Verboden Stad (The Palace Museum) kost 60 renminbi (ook wel kuai of yuan), wat neerkomt op zo'n 6 euro. In het winterseizoen 40 renminbi. Dinsdag is het kinderdag: dan lopen overal schoolklassen rond. Een apart kaartje moet je kopen voor de Keizerlijke Schatkamer, aan de oostkant (10 renminbi). Kleinere gebouwen, maar mooier. Het is er ook rustiger, net uit de algemene route. Gids In de buurt van de ingangen dienen zich vanzelf gidsen aan die Engels spreken (in meer of mindere mate). Kan heel nuttig zijn. Wellicht loop je anders wat verloren tussen al die gebouwen met summiere aanduidingen. Ga uit van zo'n 100 renminbi voor een gids. Andere mogelijkheid: voor 40 renminbi neem je een elektronische gids' mee, een kastje om je nek met oortelefoon dat op belangwekkende locaties automatisch aanslaat. Borgsom: 100 renminbi. Lezen Probeer vooraf wat te lezen over de Verboden Stad, dan zal het bezoek meer waard zijn. De indeling van de stad en de gebouwen zijn dan beter te begrijpen. The Forbidden City van Antony White beschrijft beknopt de Ming- en Qing-dynastieën en legt de symboliek van gebouwen en beelden uit. De gids van de Verboden Stad zelf (The Palace Museum) volgt diverse routes - kort, bondig, losjes. Anekdotes en leuke weetjes staan in het boekje Tales of the Forbidden City van Cheng Qinhua. Hoe baadde de keizerin? Waar was de wc? Wie was de cricket-keizer? Kopen Souvenirshops te over, buiten en binnen de muren. Spullen variëren van Mao-mutsen en Pu Yi-gewaden tot

18 stempels met je eigen naam in het Chinees en beeldjes van kraanvogels, schildpadden en draken. Voor boeken kun je het beste binnen de muren zijn, in de boekwinkel vlakbij de noordingang, in de Keizerlijke Tuin, naast de Hal van de Keizerlijke Vrede (Qin'an Dian). Er zijn twee pinautomaten binnen het complex, beide aan de oostkant (bij de Hal van Duurzame Harmonie rechtsaf). Eten/drinken Hoe geweldig het eten in de rest van Peking ook is, reken niet op al te veel in de Verboden Stad. Er zijn drie cafetaria's (cappuccino 28 renminbi, water 3), de aardigste zit in de Keizerlijke Tuin. Verstopt is ook nog een restaurant, aan de oostkant, tegenover de ingang naar de Keizerlijke Schatkamer. Uitkijken Voor een mooi uitzicht over de Verboden Stad en eigenlijk heel Peking: koop een kaartje voor het Jingshanpark, aan de overkant van de weg bij de noordingang (Shenwumen). Neem het pad en de trap naar het Wanchun-paviljoen. Kijken Zeg maar een sneak preview, maar dan wel een van een uur of drie: Bernardo Bertolucci's The Last Emperor, een biografisch epos over keizer Pu Yi. Veel paleisscènes zijn gefilmd in de Hal van de Mentale Cultivering, aan de westzijde. Vliegen De KLM vliegt twee keer per dag rechtstreeks naar Peking (en vliegt ook op Shanghai, Chengdu en Hongkong). Retour vanaf 776 euro (incl.). Combinaties met andere steden in China zijn mogelijk, vanwege de samenwerking met China Southern Airlines. Nieuwe volkshelden Door Jan Tromp, vrijdag 11 april 2008 De onderdrukkers van weleer zijn de volksheiligen van vandaag. Jan Tromp ziet hoe een keizerlijk graf het patriottisme in China aanwakkert. Hij is een oude man op gymschoenen. Honderduit praat hij. Het gaat over Confucius en over de toekomst van China en over de terracotta krijgers in hun kuil, die beneden aan zijn voeten de wacht houden. Maar bovenal heeft hij het over zijn kleindochter. Iets buiten Xian, in het hart van China, aan het begin van de Zijderoute, wil hij haar het achtste wereldwonder laten zien. Als een rolmodel blijft ze onverschillig op afstand - we zijn achttien en verveeld. De oude man komt uit het noordoosten, zijn baan was ambtenaar in de planontwikkeling, maar nu is hij 74 en werkt hij aan zijn laatste plan, zijn enige kleindochter. Ze moet weten wat haar wortels zijn', zegt hij. Ik houd haar steeds voor: luister goed, je bent Chinees. Vergeet dat niet als je zometeen in het buitenland bent.' We staan op het plankier van de rondgang in de eerste en grootste hal van het museumpark. Elf lange rijen, honderden krijgers van aardewerk, de meeste in stijf gelid. Op deze plek nam keizer Qin Shihuang meer dan 2200 jaar geleden achtduizend dienaren van de troon mee in zijn graf, officieren, boogschutters en lansiers, paardenmenners, maar ook acrobaten en muzikanten. De meeste terracotta-figuren zijn nog niet opgegraven; de wereld heeft nog maar 20 procent te zien gekregen. De oude man op het plankier stoort zich niet aan blasé gedrag van kleinkinderen. Eerlijk gezegd heeft hij de fijnste kleindochter van de hele wereld. Ze moet weten waar ze vandaan komt, dat wel. Binnenkort, al heel snel eigenlijk, gaat ze studeren in Amerika en voordat het zover is, moet ze de plekken zien die ertoe doen in de eeuwenoude geschiedenis van

19 haar vaderland. Dus heeft hij haar meegenomen naar Qufu, het geboortedorp van Confucius en nu staan de keizers op het programma, om te beginnen de Gele Keizer, keizer Qin Shihuang ( voor Christus), de nomadische hoofdman en stroper die vanuit het noordwesten het land was binnengevallen, die China unificeerde en zo de eerste keizer werd van het immense rijk. Wat leert een Chinees kleinkind dat door haar grootvader wordt meegenomen naar roemrijk verleden? De oude man aarzelt geen tel: Dat de toekomst van China nog glorieuzer zal zijn dan ten tijde van de Qin-dynastie. We zullen welvarender zijn en meer eenheid vertonen. Daar ben ik heilig van overtuigd en dat houd ik haar voor.' De krijgers reizen tegenwoordig de wereld over. In het Drents Museum in Assen zijn nog tot eind augustus veertien beelden uit de graftombe van de keizer te zien. Het museum heeft er vier jaar voor moeten lobbyen. In het British Museum in Londen is net vorige week een tentoonstelling gesloten van wel twintig figuren - niet eerder leenden de Chinezen zo veel beelden uit in één keer. In Engeland werd gesproken over een once in a lifetime exhibition'. Het liep storm, 650 duizend bezoekers in zes maanden. Wie China als beginner bezoekt, mag het terracotta leger niet overslaan. Het is een kolere end weg. Tien, elf uur vliegen naar Beijing of Shanghai, vervolgens een paar uur naar de oude, keizerlijke hoofdstad Xian in de provincie Shaanxi en dan nog een uur per auto naar de plek van de opgraving, langs de weg naar Weinan. De beloning zal schitterend zijn. Stille wachters zijn het, in hun lange, stijve jassen, allemaal gericht op het oosten, allen met een eigen, individuele uitdrukking. Voor een deel zijn de krijgers gerestaureerd en rechtop gezet. Hun oorspronkelijke kleuren, zwart en rood en groen, zijn ze kwijt. Ze zijn bleek beige, als de harde grond waaruit ze zijn voortgekomen. Voor een ander deel bestaan de krijgers, door instorting van de graven, uit scherven en brokstukken. Er zijn kuilen met losse ledematen, onthoofde lichamen. Zoals het materiaal is aangetroffen, zo wordt het tentoongesteld. Het maakt een buitengewoon intense, je zou bijna zeggen moderne indruk. Het keizerlijk leger is opgegraven na 1974 toen boeren een put sloegen en bij toeval scherven aardewerk naar boven haalden. De plek is gaandeweg ontwikkeld tot een grote toeristische trekpleister, ook voor Chinezen. Maar het is meer. Het is ook een nationaal monument. Opzij van de toegang tot hal nummer 1 hangt een bord. Cultiveer uw patriottische gevoelens', staat erop. Stimuleer uw ambitie om uw land ten dienste te zijn.' Volgens de beroemde Britse romancier en reisverslaggever Colin Thubron reist een mens onder meer omdat je iets wilt begrijpen voordat het te laat is'. Voor het terracotta leger is het voorlopig niet te laat, mits je tijd van leven hebt. Een volgende Culturele Revolutie, een nieuwe collectieve oprisping van razernij daargelaten, heeft het terracotta leger in China niets te vrezen, in tegendeel. Het communistische bewind heeft ze in de armen gesloten, deze krijgers, deze relieken van een ooit verfoeide feodale tijd waarin de arbeider werd vertrapt. Men heeft de Gele Keizer tot kroonjuweel gemaakt. De ironie wil dat die keizer in een volksrepubliek verdoemd zou moeten worden. De keizer knechtte zijn volk. Wie bezweek onder het werk aan de Chinese Muur werd ingemetseld in diezelfde muur. Keizer Qin had een gezonde hekel aan onafhankelijk denken: hij liet boeken verbranden en eigenwijze wetenschappers levend begraven. Cultiveer uw patriottische gevoelens.' Mao Zedong had het er niet op begrepen. Ofschoon zelf uitgegroeid tot een despoot, wees Mao keizerverering af vanwege het feodale, zeg maar klassevijandige karakter. Om dezelfde reden liet de grote roerganger het geboortedorp van Confucius, Qufu, van de landkaart verwijderen. Een dorp dat niet meer bestaat kan nooit een groot denker hebben voortgebracht, zo was Mao's geruststellende redenering. Mao is dood en het lijkt erop dat de huidige Chinese leiding niet langer de verbleekte ideologie van het communisme, maar het nationalisme inzet als bindende factor in een land met 55 etniciteiten. Stimuleer uw ambitie om uw land ten dienst te zijn.'

20 Eerder is nationalisme door de partijleiding in China beschouwd als een sentimentele oprisping van de bourgeoisie, bedoeld om het klassebewustzijn van de werkende massa's te ondermijnen. Maar wat nu komt aanwaaien vanuit de tombe van de terracotta krijgers is een bekering: de onderdrukkers van weleer zijn de volksheiligen van vandaag. Ze zijn het nieuwe bindmiddel in dat enorme rijk dat zo'n hoge kapitalistische vlucht neemt. Zo vervult ruim tweeduizend jaar na zijn dood de brute keizer Qin Shihuang alsnog de rol van nationaal verzoener. Colin Thubron, de auteur, bezocht een aan de keizer gewijde tempel. De pelgrims' poseerden plechtig, schrijft hij, op deze magische plaats'. Het verleden wordt geheiligd. In deze tempel bewijzen ze eer aan hun eigen erfgoed, hun trotse positie in de wereld.' De bergen rondom het museumpark vanhet terracotta leger zijn in nevelen gehuld. Dat zijn ze eigenlijk altijd. Shaanxi geldt als de droogste provincie van China, en daarmee de stoffigste. Een meisje in een strak wit jasje, met een grote witte zonnebril, spreekt van een spirituele ervaring'. Ze is 24, ze werkt in de internetindustrie en ze is met een grote groep collega's op cursus. Vandaag bezoeken ze de Gele Keizer. Het meisje wijst naar de vage aftekening aan de horizon. Poëtisch' noemt ze de golvende lijn van de bergen. Het lijkt op een draak', zegt ze. Een draak staat voor voorspoed in de Chinese cultuur. Is dat wat ze bedoelt? Ik geloof zeker dat de erfenis van de keizer ons land geluk en vrede zal brengen.' DOEN & LATEN Reizen Het terracotta leger ligt zo'n 30 kilometer ten oosten van Xian. Vlieg op Peking of Shanghai, neem de nachttrein (ongeveer 15 uur) of een binnenlandse vlucht (alleen vanaf Peking, met China Northwest Airlines, of Dragonair, naar Xian. Bus 306 brengt je in een uur naar de opgraving, andere bussen doen er anderhalf uur over. Bij hotels en de vele reisbureautjes zijn excursies ernaartoe te boeken. Deze geven passagiers doorgaans twee uur de tijd bij het leger en een klein halfuur bij het graf van de keizer. Een stuk duurder, maar ook een stuk sneller zijn de minibussen die meteen buiten het station vertrekken. Maar let op: deze gaan alleen naar het leger, niet naar de graftombe. Bezoeken Neem enkele dagen de tijd voor Xian, de hoofdstad van de provincie Shaanxi. Het heeft meer dan vier miljoen inwoners en wordt wel de modernste stad van China genoemd. In vergelijking is Amsterdam een provincieplaats. Xian kan model staan voor het nieuwe China: jong, onstuimig, vrijmoedig. Winkelen Bezoek het hart van de stad; in menig opzicht is het New York in China: de lichtreclames, de kooppaleizen, de taxi's, de talloze restaurants. De oude stad is ommuurd. Toegang krijg je via vier poorten, vanuit het noorden, het westen, het zuiden, het oosten. Op een kruispunt van brede avenues binnen de muren bevinden zich twee torens uit de 14de eeuw. Buiten de muren is Xian een bouwput. Slapen We probeerden een hotel waar de voormalige Chinese premier Zhou Enlai altijd verbleef als hij Xian bezocht. Wie in Shanghai het huis heeft gezien waar Zhou woonde, had gewaarschuwd kunnen zijn. Het is voorbij soberheid. Klein en klassiek is het Guan Zhong hotel, in Jixian Ally, een zijstraatje van East Street. Voor de prachtige suite betaalden we niet meer dan 35 euro per nacht. Sporten Er ligt een park bij de westelijke poort aan de buitenkant van de muur. Het is een publieke sportschool. Overal staan trek- en traptoestellen. Al bij het krieken van de dag werken honderden mensen met overgave aan de doorstroming van de aderen.

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 MEMORY WOORDEN 1.1 TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 ik jij hij zij wij jullie zij de baby het kind ja nee de naam TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 2 MEMORY WOORDEN 1.2 TaalCompleet A1 Memory Woorden

Nadere informatie

18 daagse rondreis per huurauto (4x4) of motorfiets door Zuid-China

18 daagse rondreis per huurauto (4x4) of motorfiets door Zuid-China Het onbekende China 18 daagse rondreis per huurauto (4x4) of motorfiets door Zuid-China Profiel Comfortabele 4x4 Mitsubishi Pajero of Toyota Landcruiser (Huur)of Motorfiets Adembenemende landschappen Vooral

Nadere informatie

Outback Australië. Je kunt een auto huren of kopen. Dat kan op veel plaatsen.

Outback Australië. Je kunt een auto huren of kopen. Dat kan op veel plaatsen. Outback Australië Voor mij is Australië een heel bijzondere plek. Waarom? Dat zal ik uitleggen. Het begon al toen ik voor het eerst in Australië kwam. Ik stapte uit het vliegtuig. Meteen merkte ik dat

Nadere informatie

Toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen

Toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen 1. Print deze tekst 2. Download het geluidsbestand en luister Je gaat een toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen maken. Dit is een leestoets. De toets heeft vijf delen. Deel A, B, C, D en E. Deze toets

Nadere informatie

West-China reis 2016. Etniciteit, historie en modernisering 12-27 april 2016

West-China reis 2016. Etniciteit, historie en modernisering 12-27 april 2016 West-China reis 2016 Etniciteit, historie en modernisering 12-27 april 2016 Doelstelling De excursie/reis beoogt een kennismaking met etnische minderheden in West China: Tibetanen, Hui en Oeigoeren. Bezocht

Nadere informatie

Iris marrink Klas 3A.

Iris marrink Klas 3A. Iris marrink Klas 3A. 1 Inhoud. 1- Voorpagina 2- Inhoud, inleiding & mijn mening 3- Dag 1 4- Dag 2 5- Dag 3 6- Dag 4 7- Dag 5 Inleiding. Ik kreeg als opdracht om een dagverslag te maken over Polen. 15

Nadere informatie

Inhoud. Thailand. 4 start 8 chang rai 28 chang mai 34 ayutthaya 44 ao nang 74 ko tao 88 bangkok 98 eind

Inhoud. Thailand. 4 start 8 chang rai 28 chang mai 34 ayutthaya 44 ao nang 74 ko tao 88 bangkok 98 eind Thailand 1 Thailand het verhaal over een reis een reis gemaakt door een gezin een gezin dat houdt van een avontuur een avontuur dat zij samen hebben beleefd een verhaal over: paul van kan conny coppen

Nadere informatie

FOTO- OPDRACHT 5. NatGeoFoto. Fotografie: Susan Seubert

FOTO- OPDRACHT 5. NatGeoFoto. Fotografie: Susan Seubert NatGeoFoto STADSGEZICHTEN FOTO- OPDRACHT 5 Fotografie: Susan Seubert STADSGEZICHTEN Van bergen en valleien tot eilanden en steden: de Amerikaanse National Geographic-fotograaf Susan Seubert fotografeerde

Nadere informatie

algemene informatie BARCELONA MADRID VALENCIA SEVILLA MALLORCA MALAGA IBIZA MARBELLA CORDOBA GRANADA BILBAO LANZAROTE TENERIFE

algemene informatie BARCELONA MADRID VALENCIA SEVILLA MALLORCA MALAGA IBIZA MARBELLA CORDOBA GRANADA BILBAO LANZAROTE TENERIFE bilbao algemene informatie bilbao Bilbao, gesitueerd aan de Golf van Biskaje in het noorden van Spanje, is een van de welvarendste steden van Spanje. De stad heeft ca. 350.000 inwoners, maar de metropool

Nadere informatie

Water Egypte. In elk land hebben mensen hun eigen gewoontes. Dat merk je als je veel reist. Ik zal een voorbeeld geven.

Water Egypte. In elk land hebben mensen hun eigen gewoontes. Dat merk je als je veel reist. Ik zal een voorbeeld geven. Water Egypte In elk land hebben mensen hun eigen gewoontes. Dat merk je als je veel reist. Ik zal een voorbeeld geven. Ik ga naar een restaurant in Nederland. Daar bestel ik een glas water. De ober vraagt

Nadere informatie

Toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen

Toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen 1. Print deze tekst 2. Download het geluidsbestand en luister Je gaat een toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen maken. Dit is een leestoets. De toets heeft vijf delen. Deel A, B, C, D en E. Deze toets

Nadere informatie

Dit is een gatentoets die een selectie van teksten bevat die geleerd zijn in de cursus Nederlands voor buitenlanders. Er zijn 100 opgaven.

Dit is een gatentoets die een selectie van teksten bevat die geleerd zijn in de cursus Nederlands voor buitenlanders. Er zijn 100 opgaven. Dit is een gatentoets die een selectie van teksten bevat die geleerd zijn in de cursus Nederlands voor buitenlanders. Er zijn 100 opgaven. U hebt voor deze toets maximaal een uur. Wacht tot u mag beginnen

Nadere informatie

Porto en Douro Vallei

Porto en Douro Vallei Porto en Douro Vallei 5-daagse Culinaire Reis door Noord Portugal Dit programma wordt aangeboden in samenwerking met onze Portugese partner. Bij deze 5- daagse reis maakt u kennis met de gastronomie en

Nadere informatie

Toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen

Toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen 1. Print deze tekst 2. Download het geluidsbestand en luister Je gaat een toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen maken. Dit is een leestoets. De toets heeft vijf delen. Deel A, B, C, D en E. Deze toets

Nadere informatie

Opstartles 10. EXTRA Oefenen met woorden bij de lessen

Opstartles 10. EXTRA Oefenen met woorden bij de lessen www.edusom.nl Opstartles 10. EXTRA Oefenen met woorden bij de lessen Het is belangrijk om veel woorden te leren. In deze extra les vindt u extra woorden bij de Opstartlessen 1 t/m 5. Kijk ook eens naar

Nadere informatie

de aanbieding reclame, korting De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop.

de aanbieding reclame, korting De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop. Woordenlijst bij hoofdstuk 4 de aanbieding reclame, korting De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop. alleen zonder andere mensen Hij is niet getrouwd. Hij woont helemaal a, zonder familie.

Nadere informatie

de andijvie A is een soort groente met grote groene bladeren.

de andijvie A is een soort groente met grote groene bladeren. Woordenlijst bij hoofdstuk 6 de aardappel Wat eten we vanavond, rijst of a? alcoholvrij zonder alcohol Graag een a bier. Ik moet nog auto rijden. de andijvie A is een soort groente met grote groene bladeren.

Nadere informatie

Moshi gaat met het vliegtuig naar Malawi

Moshi gaat met het vliegtuig naar Malawi Malawi Auditieve analyse: 1.2 Eén en twee lettergrepen 1.3 Drie of meer lettergrepen Auditieve synthese 4.1 Lettergrepen samenvoegen tot een woord 4.2 Letters samenvoegen tot een woord Zon varken Malawi

Nadere informatie

Les 4. Eten en drinken, boodschappen doen

Les 4. Eten en drinken, boodschappen doen www.edusom.nl Opstartlessen Les 4. Eten en drinken, boodschappen doen Wat leert u in deze les? Wat u kunt zeggen als u iets lekker vindt of ergens van houdt. Praten over eten en drinken. Praten over boodschappen

Nadere informatie

Lezing door Doofblinde Tineke Bakker tijdens de workshop.

Lezing door Doofblinde Tineke Bakker tijdens de workshop. Lezing door Doofblinde Tineke Bakker tijdens de workshop. Bij start voor de reis door Cyprus begint het eerste bezoek aan de havenplaats Larnaca met overnachting. In de buurt van Larnaca is het zoutmeer

Nadere informatie

Streekproducten en eten uit de buurt

Streekproducten en eten uit de buurt Spreekbeurt of werkstuk Streekproducten en eten uit de buurt Inhoud Stap 1. Ga zelf op onderzoek uit Stap 2. Streekproducten of gewoon producten uit de buurt Stap 3. Waarom zijn streekproducten zo bijzonder?

Nadere informatie

Lotza's Studios Griekenland Santorini Finikia

Lotza's Studios Griekenland Santorini Finikia Lotza's Studios Griekenland Santorini Finikia 1. Algemene informatie 1.1. Naam - Ligging - Eliza sterren Lotza's Studios - (Griekenland Santorini Finikia) - 3 sterren 1.2. Faciliteiten en afstanden Zwembad:

Nadere informatie

CHINA, de belangrijkste hoofdsteden van het keizerrijk Beijing en Xian

CHINA, de belangrijkste hoofdsteden van het keizerrijk Beijing en Xian CHINA, de belangrijkste hoofdsteden van het keizerrijk Beijing en Xian 10 daagse groepsreis onder begeleiding van Chinakenner Ng Sauw Tjhoi 17 oktober 26 oktober 2013 China moet je niet alleen zien, maar

Nadere informatie

Toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen

Toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen 1. Print deze tekst 2. Download het geluidsbestand en luister Je gaat een toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen maken. Dit is een leestoets. De toets heeft vijf delen. Deel A, B, C, D en E. Deze toets

Nadere informatie

DINEREN IN DE HOFTRAMMM

DINEREN IN DE HOFTRAMMM DINEREN IN DE HOFTRAMMM De bijzondere creatie van Bobby van Galen en Pierre Wind Foto s en tekst: Martien Versteegh Eigenaar en gastheer Bobby van Galen heet u van harte welkom Het begon met een droom

Nadere informatie

Mr Dim Turkije Zuid-Egeïsche kust Göcek

Mr Dim Turkije Zuid-Egeïsche kust Göcek Mr Dim Turkije Zuid-Egeïsche kust Göcek 1. Algemene informatie Eliza was here - Mr Dim - /turkije/_zuid-egeische_kust/gocek_/mr_dim.htm 1.1. Naam - Ligging - Eliza sterren Mr Dim - (Turkije Zuid-Egeïsche

Nadere informatie

Hoeveel stukjes hoor je? Chinees praten. Een doos vol spulletjes.

Hoeveel stukjes hoor je? Chinees praten. Een doos vol spulletjes. Hoeveel stukjes hoor je? De leerkracht zegt een woord, de kinderen zeggen het in stukjes na. Bijvoorbeeld : chi na draak leeu wen mas - ker rijst dra ken boot lam pi - on vlie ger pan da beer vuur - werk

Nadere informatie

- je kan me wat - module 5. docere delectare movere. je kan me wat nt2taalmenu.nl module 5. tekeningen -

- je kan me wat - module 5. docere delectare movere. je kan me wat nt2taalmenu.nl module 5. tekeningen - - je kan me wat - module 5 docere delectare movere tekeningen - 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 je kan O p e me n wat S c h o o l nt2taalmenu.nl A m s t e r d module a m Z u 5i d - O o s t 1

Nadere informatie

Wokken & Zo. Kijk voor meer informatie en recepten op www.conimex.nl

Wokken & Zo. Kijk voor meer informatie en recepten op www.conimex.nl Wokken & Zo De meest populaire wokgerechten die je zelf thuis kunt maken, plus veel inspirerende nieuwe wokgerechten. Met de authentieke Aziatische smaak. Snel en simpel, veelzijdig en verrassend. Kijk

Nadere informatie

Maritim Hotel Galatzo Mallorca getest

Maritim Hotel Galatzo Mallorca getest Maritim Hotel Mallorca getest Galatzo Mallorca is voor mij best wel bekend moet ik eerlijk toegeven, daarom keek ik ook heel erg uit naar mijn tripje naar Mallorca in april dit jaar. Even een aantal dagen

Nadere informatie

Agapitos Villas & Guesthouses Griekenland Pilion Agios Ioannis

Agapitos Villas & Guesthouses Griekenland Pilion Agios Ioannis Agapitos Villas & Guesthouses Griekenland Pilion Agios Ioannis 1. Algemene informatie 1.1. Naam - Ligging - Eliza sterren Agapitos Villas & Guesthouses - (Griekenland Pilion Agios Ioannis) - 4 sterren

Nadere informatie

REGELS. Onderstreep de pluralisvorm in de zin.

REGELS. Onderstreep de pluralisvorm in de zin. 61 61 REGELS 1 Onderstreep de pluralisvorm in de zin. 1 Ik woon met mijn gezin in een rijtjeshuis met vier slaapkamers. 2 De vijf appartementen in deze flat zijn heel klein. 3 Hij heeft een groot huis

Nadere informatie

De muziekreis naar Valkenburg.

De muziekreis naar Valkenburg. De muziekreis naar Valkenburg. 24 maart 2014 Vandaag gaan we met het Buitenhof naar Valkenburg voor de muziekreis. De begeleiders Marij en Henk gaan al vroeg op pad om iedereen op te halen. Marij haalt

Nadere informatie

11- daagse studierondreis door Amerika

11- daagse studierondreis door Amerika 11- daagse studierondreis door Amerika Van San Francisco via Death Valley, Grand Canyon naar Las Vegas 8-18 februari 2014 Met onderweg bezoek aan o.a.: World Ag Expo, grote landbouwbeurs in Tulare Boerderijen

Nadere informatie

leeruitstap Kwadrant donderdag 17 mei 2001 hoofdstad van België hart van Europa

leeruitstap Kwadrant donderdag 17 mei 2001 hoofdstad van België hart van Europa leeruitstap Kwadrant donderdag 17 mei 2001 hoofdstad van België hart van Europa 1. Brussel hoofdstad van ons land en Europa Brussel is de hoofdstad van ons land. De koning woont in Brussel en de regering

Nadere informatie

Ik voel me zo ziek als een hond, mompelt vader. Dan moet je naar de dierenarts gaan, zegt zijn zoontje. - 6 -

Ik voel me zo ziek als een hond, mompelt vader. Dan moet je naar de dierenarts gaan, zegt zijn zoontje. - 6 - dierenarts De spreekkamer Nee, ik blaf, miauw, piep of fluit niet tegen een ziek dier. Ik spreek in mensentaal, met het baasje van mijn patiënt. We bespreken de klachten en hoe we het dier kunnen helpen.

Nadere informatie

Veertien leesteksten. Leesvaardigheid A1. Te gebruiken bij : Basisexamen Inburgering Studieboek. Ad Appel

Veertien leesteksten. Leesvaardigheid A1. Te gebruiken bij : Basisexamen Inburgering Studieboek. Ad Appel Veertien leesteksten Leesvaardigheid A1 Te gebruiken bij : Basisexamen Inburgering Studieboek Ad Appel Uitgave: Appel, Aerdenhout 2011-2016 Verkoopprijs: 1,95 Ad Appel Te bestellen via www.adappelshop.nl

Nadere informatie

groep 5 en 6 Aan tafel! Dure gerechten

groep 5 en 6 Aan tafel! Dure gerechten groep 5 en 6 Aan tafel! Dure gerechten Dit is een uitgave van Eduboek ter ere van de Kinderboekenweek 2009. Bezoek nu: www.eduboek.nl En download twee gratis e-boeken voor de kinderboekenweek voor de groepen

Nadere informatie

Namibië. 25 augustus 2015

Namibië. 25 augustus 2015 Namibië 25 augustus 2015 Verslag Namibië 27-6 tm 9-7- 2015 27-6 Vertrek vanaf Frankfurt om 20.10 uur. 28-6 Na een vlucht van 10 uur zijn wij aangekomen op Windhoek. Wat was het koud s,morgens vroeg om

Nadere informatie

- je kan me wat - module 4. docere delectare movere

- je kan me wat - module 4. docere delectare movere - je kan me wat - module 4 docere delectare movere je kan me wat ROCvA - educatie nt2taalmenu.nl - ROCvAmodule 4 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 je kan me wat nt2taalmenu.nl module 4 1 1 2 3

Nadere informatie

Auditieve oefeningen: thema eten

Auditieve oefeningen: thema eten Auditieve oefeningen: thema eten Boek van de week: 1; Koekjes van Ted van Lieshout en Sieb Posthuma 2; Het pannenkoekenboek van Eric Carle 3; Olifantensoep Ingrid en Dieter Schubert 4; Finn kookt zelf

Nadere informatie

Beaugency, 18 mei 2007

Beaugency, 18 mei 2007 Beaugency, 18 mei 2007 30 kilometer, totaal 303 kilometer Negenentwintig kilometer vanaf de kathedraal, zegt mijn routebeschrijving. Daar zie ik wel tegenop, vooral omdat de route helemaal de GR3 volgt.

Nadere informatie

Infofiche 1. De actieve voedingsdriehoek. Doelstellingen

Infofiche 1. De actieve voedingsdriehoek. Doelstellingen Infofiche 1 Doelstellingen De leerlingen leren de actieve voedingsdriehoek kennen en begrijpen de indeling ervan. De leerlingen kunnen zelf voedingsmiddelen indelen bij de passende voedselgroep. geeft

Nadere informatie

Spreekopdrachten thema 4 Wonen

Spreekopdrachten thema 4 Wonen Spreekopdrachten thema 4 Wonen Opdracht 1 bij 4.1 ** Uitleg voor de docent: Op de volgende pagina vind je een blad met plaatjes. Knip de plaatjes uit en doe ze in een envelop. Geef elk tweetal een envelop.

Nadere informatie

Fotostory FOTO S: ARTHUR WIEFFERING/ON26.EU XX BIKE & TREKKING

Fotostory FOTO S: ARTHUR WIEFFERING/ON26.EU XX BIKE & TREKKING Fotostory C Y P R U S FOTO S: ARTHUR WIEFFERING/ON26.EU Ook zo n zin in zomer? Op Cyprus is het altijd zomer! Nou ja, in ieder geval minimaal tien maanden per jaar. En in voor- en najaar zijn de temperaturen

Nadere informatie

PSV REIZEN. Programma business club leden PSV Athene woensdag 5 november vrijdag 7 november 2014

PSV REIZEN. Programma business club leden PSV Athene woensdag 5 november vrijdag 7 november 2014 PSV REIZEN Programma business club leden PSV Athene woensdag 5 november vrijdag 7 november 2014 Dag 1: woensdag 5 november 2014 08:00 uur Inchecken voor uw vlucht naar Athene op Eindhoven Airport Voor

Nadere informatie

Rivka voelt tranen in haar ogen. Vader aait over haar wang. Hij zegt: Veel plezier, prinsesje. Vergeet je nooit wie je bent? Dan draait vader zich

Rivka voelt tranen in haar ogen. Vader aait over haar wang. Hij zegt: Veel plezier, prinsesje. Vergeet je nooit wie je bent? Dan draait vader zich 1942-1943 1 Rivka! Het is tijd om te gaan!, roept vader. Rivka is blij. Ze gaat logeren. Ze weet niet bij wie. En ze weet ook niet hoe lang. Maar ze heeft er wel zin in. Vader heeft gezegd: Je gaat in

Nadere informatie

van carnaval tot kerst

van carnaval tot kerst vier kant reeks van carnaval tot kerst 20 feesten & dagen om te onthouden Driekoningen Driekoningen is elk jaar op 6 januari. Op deze dag wordt het bezoek van drie wijze mannen aan het pasgeboren kindje

Nadere informatie

STEENSOEP OMA VERTELT EEN VERHAAL

STEENSOEP OMA VERTELT EEN VERHAAL Hotel Hallo - Thema 6 Hallo opdrachten STEENSOEP 1. Knip de strip. Strip Knip de strip los langs de stippellijntjes. Leg de stukken omgekeerd en door elkaar heen op tafel. Draai de stukken weer om en leg

Nadere informatie

Ik ben maar een eenvoudige ezel, maar ik wil je graag een mooi verhaal vertellen

Ik ben maar een eenvoudige ezel, maar ik wil je graag een mooi verhaal vertellen De ezel van Bethlehem Naar een verhaal van Jacques Elan Bewerkt door Koos Stenger Ik ben maar een eenvoudige ezel, maar ik wil je graag een mooi verhaal vertellen over iets wat er met me gebeurd is. Het

Nadere informatie

Luciano en Hans. Christiaan en Richard. Jena en Arianne. Bianca en Gerrit. Danielle en Jan. Jules en Martin

Luciano en Hans. Christiaan en Richard. Jena en Arianne. Bianca en Gerrit. Danielle en Jan. Jules en Martin Luciano en Hans Christiaan en Richard Jena en Arianne Bianca en Gerrit Danielle en Jan Jules en Martin Het was vroeg.6 uur verzamelen op station Utrecht Centraal. Vandaar gingen we via Rotterdam naar Brussel.

Nadere informatie

Wat eten we vanavond?

Wat eten we vanavond? 35 35 HOOFDSTUK 3 Wat eten we vanavond? WOORDEN 1 Kies uit: jam school slager boodschappen vegetariër 1 Dorien eet geen vlees. Ze is. 2 Moniek houdt van zoet. Ze eet graag op brood. 3 Johan, ik ga naar

Nadere informatie

- je kan me wat - module 4. docere delectare movere

- je kan me wat - module 4. docere delectare movere - je kan me wat - module 4 docere delectare movere je kan me wat ROCvA - educatie nt2taalmenu.nl - ROCvAmodule 4 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 je kan me wat nt2taalmenu.nl module 4 1 1 2 3

Nadere informatie

Een moeilijk woord voor Natuurbrug is Ecoduct. Wat dat nu precies is, legt de schrijver Frank van Pamelen hieronder nog eens uit.

Een moeilijk woord voor Natuurbrug is Ecoduct. Wat dat nu precies is, legt de schrijver Frank van Pamelen hieronder nog eens uit. Ecoduct Een moeilijk woord voor Natuurbrug is Ecoduct. Wat dat nu precies is, legt de schrijver Frank van Pamelen hieronder nog eens uit. Ecoduct Wat is dat dan precies, een ecoduct? Zo vroeg een jonge

Nadere informatie

Gezonde recepten avondeten. Gezonde recepten avondeten

Gezonde recepten avondeten. Gezonde recepten avondeten Gezonde recepten Gezonde recepten Vraag jij je ook wel eens af wat gezonde recepten zijn en wat nu gezond is en wat niet? Er zijn zoveel geluiden in voedingsland, dat je soms de weg kwijt kunt raken. Wat

Nadere informatie

CHINESE GARNALEN- EN VISGERECHTEN met rijst

CHINESE GARNALEN- EN VISGERECHTEN met rijst +32-(0)12-455757 SOEPEN 1 Heldere Chinese kippensoep 3,50 2 Gebonden Chinese tomatensoep 3,50 3 Haaivinnensoep 3,95 4 Wan-Tan soep 4,95 6 Peking soep 4,50 VOORGERECHTEN EN DIM-SUM 9 Pikante borrel kroepoek

Nadere informatie

Uitzicht op de heuvels 10 km van Kabaya Uitzicht op de heuvels ten noorden van Kabaya. Ongeveer 7 km van het dorp.

Uitzicht op de heuvels 10 km van Kabaya Uitzicht op de heuvels ten noorden van Kabaya. Ongeveer 7 km van het dorp. Verblijf van Tautvydas Rindzevicius in Kabaya/RWANDA in het kader van het bezoek aan wezen en kwetsbare kinderen gesponsord door de Jyambere stichting. Inleiding Tijdens de periode van juli-augustus 2015,

Nadere informatie

5 dagen. Meerdaagse Tour vanuit Chang Mai Mae Hong Son en Chang Rai avontuur deluxe. Vertrek vanuit Chang Mai: dagelijks

5 dagen. Meerdaagse Tour vanuit Chang Mai Mae Hong Son en Chang Rai avontuur deluxe. Vertrek vanuit Chang Mai: dagelijks Vertrek vanuit Chang Mai: dagelijks 5 dagen Dag 1 Wij halen u 's morgens vroeg op bij uw hotel en brengen u naar het vliegveld van Chiang Mai voor de vlucht naar Mae Hong Son. Daar wacht de gids u op.

Nadere informatie

Naam: Waar woon jij? Vraag 1b. Waarom wonen veel mensen in Kenia in een hut? Vraag 1a. In wat voor soort huis woon jij?

Naam: Waar woon jij? Vraag 1b. Waarom wonen veel mensen in Kenia in een hut? Vraag 1a. In wat voor soort huis woon jij? Naam: Waar woon jij? Wonen over de hele wereld Heb jij wel eens in een tent gewoond? Waarschijnlijk niet. In de vakantie is het leuk. Maar voor altijd? Toch zijn er mensen op de wereld die altijd in een

Nadere informatie

Fiets vakantie Gran Canaria oktober 2013.

Fiets vakantie Gran Canaria oktober 2013. Fiets vakantie Gran Canaria oktober 2013. In de zomer van 2013 is het plan geboren om met de racefiets een weekje te fietsen op Gran Canaria. 11 oktober is na wat voorbereiding de vertrek datum gevonden.

Nadere informatie

Tijdens deze challenge eet je volgens een vast, uitgebalanceerd schema en combineer je Clean Meals

Tijdens deze challenge eet je volgens een vast, uitgebalanceerd schema en combineer je Clean Meals Clean Meals 21 DAGEn CHALLENGE 3 WEKEN SUPER GEZOND ETEN, GEEN HONGER EN TOCH VET VERBRANDEN. Tijdens deze challenge eet je volgens een vast, uitgebalanceerd schema en combineer je Clean Meals met andere

Nadere informatie

Elke middag loopt Fogg van zijn huis naar de Club. Om een spelletje kaart te spelen. Er wordt altijd om geld gespeeld. En als Fogg wint, geeft hij

Elke middag loopt Fogg van zijn huis naar de Club. Om een spelletje kaart te spelen. Er wordt altijd om geld gespeeld. En als Fogg wint, geeft hij Rijk Phileas Fogg is een vreemde man. Hij is erg rijk. Maar niemand weet hoe hij aan zijn geld komt. Een baan heeft hij namelijk niet. Toch woont hij in een groot huis, midden in Londen. In zijn eentje.

Nadere informatie

De jongen weet dat hij niet in slaap moet vallen. Want dan zullen dieven zijn spullen stelen. Ook al is het nog zo weinig wat hij heeft.

De jongen weet dat hij niet in slaap moet vallen. Want dan zullen dieven zijn spullen stelen. Ook al is het nog zo weinig wat hij heeft. In Kanton, China Op de hoek van twee nauwe straatjes zit een jongen. Het is een scheepsjongen, dat zie je aan zijn kleren. Hij heeft een halflange broek aan, een wijde bloes en blote voeten. Hij leunt

Nadere informatie

Wan Tan soep 5,50. Suan La soep 5,50

Wan Tan soep 5,50. Suan La soep 5,50 Soepen Yok Tha soep 6,00 Lichtpikante soep van het huis op basis van bouillon, garnaaltjes, stukjes kip, Chinese champignons, bamboescheuten en stukjes Wan Tan soep 5,50 Heldere soep met Chinese ravioli

Nadere informatie

In het oude Rome De stad Rome

In het oude Rome De stad Rome In het oude Rome De stad Rome In het oude Rome De stad Rome is héél oud. De stad bestaat al meer dan tweeduizend jaar. Rome was de hoofdstad van het grote Romeinse rijk. De mensen die naar Rome kwamen,

Nadere informatie

MARIAN HOEFNAGEL. Met alle geweld. in één klap alleen. Uitgeverij Eenvoudig Communiceren

MARIAN HOEFNAGEL. Met alle geweld. in één klap alleen. Uitgeverij Eenvoudig Communiceren MARIAN HOEFNAGEL Met alle geweld in één klap alleen Uitgeverij Eenvoudig Communiceren 1 Stoer Yung loopt de school uit. Zijn rugtas hangt over zijn rechterschouder. Zo ziet hij er stoer uit. Yung draagt

Nadere informatie

www.bennyvreden.nl - BVP 1740 - Hint Music 2010 - De trein

www.bennyvreden.nl - BVP 1740 - Hint Music 2010 - De trein Lied :..! (cd track / ) Voor de lol of voor je werk. Naar een feest of naar de kerk. Naar Parijs of Almelo. Met de trein ben je er zo. Reizen naar een verre stad. Met je koffer en je kat. Stap maar in

Nadere informatie

Lekker biken vanaf. 2 x HTH HTH x 3

Lekker biken vanaf. 2 x HTH HTH x 3 Lekker biken vanaf Château le Verdoyer Tijdelijk wonen in je tweede huis kan al langer op het park Château le Verdoyer in de buurt van de Franse Dordogne. Een chalet voor een paar weken welverdiende vakantie

Nadere informatie

Kok als beroep Thomas en Lasse Het Baken 8a 28-1-2011

Kok als beroep Thomas en Lasse Het Baken 8a 28-1-2011 Kok als beroep Thomas en Lasse Het Baken 8a 28-1-2011 Inhoudsopgave Inleiding... 2 Het ontstaan van koken... 3 De eerste ontdekking... 3 Het eerste beetje koken... 3 De ontwikkelingen... 3 Kok worden...

Nadere informatie

Hoogtepunten van Indonesië.

Hoogtepunten van Indonesië. Hoogtepunten van Indonesië. Jippie wij gaan een rondreis maken door Java en Bali. Om iedereen te laten zien wat wij mee gaan maken hebben we alles uitgewerkt zodat iedereen een beetje kan meegenieten in

Nadere informatie

Spreekopdrachten thema 3 Vervoer

Spreekopdrachten thema 3 Vervoer Spreekopdrachten thema 3 Vervoer Opdracht 1 bij 3.1 Jullie zijn op straat. Cursist A: je wilt met de taxi reizen. Cursist B: je bent taxichauffeur. Klaar? Dan begint cursist B het gesprek. Cursist A 1.

Nadere informatie

De Road Runners naar Luxemburg.

De Road Runners naar Luxemburg. De Road Runners naar Luxemburg. Donderdag 13 mei was het weer zo ver de Road Runners { zo noemen zich tegenwoordig } en aan hang { supporters } 11 personen, zijn we naar Luxemburg geweest, het is een combinatie

Nadere informatie

London. klas 2B kompas. Dagboek: Gemaakt door Stacey Wilbrink

London. klas 2B kompas. Dagboek: Gemaakt door Stacey Wilbrink London klas 2B kompas Dagboek: Gemaakt door Stacey Wilbrink Dag 1 Klas 2b van het kompas moesten allemaal verzamelen op het station Breda. Daar werden de kinderen uitgezwaaid door hun ouders. De kinderen

Nadere informatie

! Vraag vrijblijvend een op maat gesneden offerte aan!

! Vraag vrijblijvend een op maat gesneden offerte aan! Prijzen vanaf 260,- 7 dagen inclusief ontbijt exclusief vlucht *laagseizoen Brochure 2014 Costa Blanca, dé bestemming om te genieten van een geweldige fietsvakantie Vraag vrijblijvend een op maat gesneden

Nadere informatie

L E S B R I E F Onderweg, reisverhalen van Tommy Wieringa

L E S B R I E F Onderweg, reisverhalen van Tommy Wieringa L E S B R I E F Onderweg, reisverhalen van Tommy Wieringa Over het boek Bekijk en lees de voorkant, de achterkant en de inhoud.. Hoe heet het boek?................................................... Hoeveel

Nadere informatie

Quinta das Vinhas Portugal Madeira Estreito da Calheta

Quinta das Vinhas Portugal Madeira Estreito da Calheta Quinta das Vinhas Portugal Madeira Estreito da Calheta 1. Algemene informatie 1.1. Naam - Ligging - Eliza sterren Quinta das Vinhas - (Portugal Madeira Estreito da Calheta) - 4 sterren 1.2. Faciliteiten

Nadere informatie

De naam Uilenspiegel zou hier betekenen Je kunt mijn kont afvegen. Of Ik heb overal schijt aan.

De naam Uilenspiegel zou hier betekenen Je kunt mijn kont afvegen. Of Ik heb overal schijt aan. Over dit boek Er bestaan veel verschillende boeken over Tijl Uilenspiegel. Het bekendste boek is uit 1867, van Charles de Coster. De Vlaamse Tijl Uilenspiegel strijdt in dit boek voor de vrijheid tijdens

Nadere informatie

Patthamawan Khroewa Thai. Thais afhaalrestaurant MENUKAART. Nedereindseweg 33 3438AA Nieuwegein. tel. 030-2683821

Patthamawan Khroewa Thai. Thais afhaalrestaurant MENUKAART. Nedereindseweg 33 3438AA Nieuwegein. tel. 030-2683821 Patthamawan Khroewa Thai Thais afhaalrestaurant MENUKAART Nedereindseweg 33 3438AA Nieuwegein tel. 030-2683821 Bestellen Doordeweeks vanaf 16.30 u. Weekend vanaf 15.30 u. (Om lange wachttijden te voorkomen,

Nadere informatie

Voor Maresa Jacobse: bedankt voor al je hulp Proloog: 7 januari Chantal dekte de tafel en keek op de klok. Nog even en dan was Menno er ook. Vanavond aten ze weer met zijn drieën. Soms vond ze dat nog

Nadere informatie

Bus. arrangementen. Bremerbergse Hoek. Suggesties voor de koffie/thee

Bus. arrangementen. Bremerbergse Hoek. Suggesties voor de koffie/thee Suggesties voor de koffie/thee 1 x Koffie/thee met cake 2 x Koffie/the met cake 1 x Koffie/thee met appeltaart. 2 x Koffie/thee met appeltaart. 1 x Koffie/thee met gesorteerd gebak. 2 x Koffie/thee met

Nadere informatie

Vrije ruimte China 4 tot 16/11

Vrije ruimte China 4 tot 16/11 Vrije ruimte China 4 tot 16/11 19 leerlingen en 4 leerkrachten trokken in november naar China. Ze ontdekten een deeltje van dit immense land op unieke wijze. Ze begonnen als doorsnee toerist en eindigden

Nadere informatie

Thema Sportief. Backpackcursus in Thailand, 30 dagen

Thema Sportief. Backpackcursus in Thailand, 30 dagen Thema Sportief Backpackcursus in Thailand, 30 dagen Reisschema Dag 1 Amsterdam - Bangkok Dag 2 aankomst Bangkok Dag 3 Bangkok Dag 4 Bangkok - Ratchaburi Dag 5 Ratchaburi - Bangkok Dag 6 Bangkok Dag 7 eigen

Nadere informatie

Wordt opgeleid tot succesvol trader op een unieke locatie: Dubai

Wordt opgeleid tot succesvol trader op een unieke locatie: Dubai Wordt opgeleid tot succesvol trader op een unieke locatie: Dubai Dubai is de afgelopen jaren van relatief onbekende stad ergens in het Midden-Oosten uitgegroeid tot de topbestemming van de jetset en het

Nadere informatie

MundoRado reis naar Maleme, Kreta.

MundoRado reis naar Maleme, Kreta. MundoRado reis naar Maleme, Kreta. Op maandag 9 juni was het zover. We gingen op vakantie naar het mooie eiland Kreta en om precies te zijn, naar Maleme. Om 12.00 uur moesten wij ons verzamelen op Schiphol

Nadere informatie

REISPROGRAMMA >> DE KRACHT VAN CHINA, VERLEDEN & TOEKOMST DAG 1. DAG 2 - Beijing

REISPROGRAMMA >> DE KRACHT VAN CHINA, VERLEDEN & TOEKOMST DAG 1. DAG 2 - Beijing REISPROGRAMMA >> DE KRACHT VAN CHINA, VERLEDEN & TOEKOMST 10 daagse reis naar China: Beijing Chongqing Shanghai van 20 oktober t/m 29 oktober 2012 by newdirections DAG 1 We vliegen in de vroege avond van

Nadere informatie

Vanwege de warmte heb ik deze nacht nauwelijks geslapen. En ook vandaag wordt het 37 C en morgen zelfs 40 C. Deze avond bevind ik mij in een stad en

Vanwege de warmte heb ik deze nacht nauwelijks geslapen. En ook vandaag wordt het 37 C en morgen zelfs 40 C. Deze avond bevind ik mij in een stad en Vanwege de warmte heb ik deze nacht nauwelijks geslapen. En ook vandaag wordt het 37 C en morgen zelfs 40 C. Deze avond bevind ik mij in een stad en ben zinnens om daar een hotelkamer te nemen met airco

Nadere informatie

programma malaga / marbella

programma malaga / marbella malaga / marbella dag 1 2013 ochtend Bienvenidos!! Aankomst op de luchthaven van Málaga en meet & greet met een lokale tourleader. We rijden naar Málaga stad waar we de ochtend goed beginnen! We gaan churros

Nadere informatie

Foto 1: krotten langs de wegen. Foto 3: Wat een drukte op de straten. Foto 4: Kraampjes en straatverkopers langs de wegen

Foto 1: krotten langs de wegen. Foto 3: Wat een drukte op de straten. Foto 4: Kraampjes en straatverkopers langs de wegen Dag 1: Lange reis en eerste indrukken Nadat we afscheid hadden genomen van onze familie en vrienden stapten we in het vliegtuig op Schiphol naar Mumbai. Donderdag 12 februari 's ochtends om 07.00 kwamen

Nadere informatie

wat is dat eigenlijk? Denk mee over acht grote vragen

wat is dat eigenlijk? Denk mee over acht grote vragen Geloven, wat is dat eigenlijk? Denk mee over acht grote vragen pagina 10 Hoe is de wereld ontstaan? pagina 26 Waarom bestaat de mens? pagina 42 Wat is geloven? pagina 58 Wie is God? pagina 74 Waarom heeft

Nadere informatie

Hotel Arathena Italië Sardinië San Pantaleo

Hotel Arathena Italië Sardinië San Pantaleo Hotel Arathena Italië Sardinië San Pantaleo 1. Algemene informatie 1.1. Naam - Ligging - Eliza sterren Hotel Arathena - (Italië Sardinië San Pantaleo) - 4 sterren 1.2. Faciliteiten en afstanden Zwembad:

Nadere informatie

5 Daags Afvalprogramma

5 Daags Afvalprogramma 5 Daags Afvalprogramma Dag 1 Dieetsnel.nl De eerste dag van mijn dieet is aangebroken, het zal je vast meevallen wat er vandaag op het menu staat! s Morgens 2 crackers met melk, s middags 2 boterhammen

Nadere informatie

Netje is een meid! Vrolijke meid, uit een vissersdorp!

Netje is een meid! Vrolijke meid, uit een vissersdorp! Netje is een meid! Vrolijke meid, uit een vissersdorp! Haring! Verse haring! Wie maakt me los! Ik heb verse haring! Ha... ja, nou heb ik jullie aandacht, hè? Sorry, ik ben uitverkocht. Vandaag geen haring

Nadere informatie

Voorzichtig schuift hij het zware gordijn weg. Voor alle kamers hangt zo n goudkleurig gordijn. Om de warmte buiten te houden. Want het is erg warm,

Voorzichtig schuift hij het zware gordijn weg. Voor alle kamers hangt zo n goudkleurig gordijn. Om de warmte buiten te houden. Want het is erg warm, Prins Floris In de tuin van het paleis loopt een jongen. Een bruine jongen met zwarte krullen. Floris heet hij, en hij is een prins. De vader van Floris is de koning van Spanje. Rijk is hij, heel rijk.

Nadere informatie

Dat is een koopje! HOOFDSTUK 8 WOORDEN. Kies het goede woord. Ik ga even naar de... Ik ga sla en tomaten halen. a groenteman b slager

Dat is een koopje! HOOFDSTUK 8 WOORDEN. Kies het goede woord. Ik ga even naar de... Ik ga sla en tomaten halen. a groenteman b slager 119 119 HOOFDSTUK 8 Dat is een koopje! WOORDEN 1 2 3 1 Ik ga even naar de.... Ik ga sla en tomaten halen. a groenteman b slager 2 Wil je wat drinken? Ja graag, een... koffie alsjeblieft. a fles b beker

Nadere informatie

Solid Friends gaat culinair

Solid Friends gaat culinair Solid Friends gaat culinair THEMA Culinair DOEL Jongeren maken een driegangendiner en leren elkaar beter kennen INHOUD TOTAAL 155. GET READY Online Energizer Kruidenmeester 7 min. Starter Menukaart 8 min.

Nadere informatie

Welkom. Proef het platteland! MENUKAART

Welkom. Proef het platteland! MENUKAART Welkom Proef het platteland! MENUKAART THEEHUIS Bij Kees&Sien Waar Kees ooit het hooi binnenhaalde en Sien de was deed, staat nu ons Theehuis Bij Kees&Sien. Geniet van vers gezette koffie en de onweerstaanbare

Nadere informatie

NIEUWS UIT CHINA KORT VERSLAGJE EERSTE DAG IN CHINA

NIEUWS UIT CHINA KORT VERSLAGJE EERSTE DAG IN CHINA NIEUWS UIT CHINA Op uitnodiging van No 2 high school East China normal university in Shanghai, zijn zes leerlingen en twee docenten van onze school samen met leerlingen en twee docenten van De Meergronden

Nadere informatie

taalkaart 1 Ik ga op reis en Ik ga op reis en Wat ga je doen? Je leert wat een reisverhaal is. Je schrijft er zelf een.

taalkaart 1 Ik ga op reis en Ik ga op reis en Wat ga je doen? Je leert wat een reisverhaal is. Je schrijft er zelf een. Ik ga op reis en Wat ga je doen? Je leert wat een reisverhaal is. Je schrijft er zelf een. Op verkenning tk taalkaart Ik ga op reis en Lees het verhaal van Aymen. 8 augustus 007 - In het vliegtuig Wat

Nadere informatie

Nίn xiǎng hē shén me? 您 想 喝 什 么?

Nίn xiǎng hē shén me? 您 想 喝 什 么? HOOFDSTUK 3 Wat wilt u drinken? Nίn xiǎng hē shén me? 您 想 喝 什 么? Dialoog Wáng qiǎng: Qǐng jìn, qǐng zuò. Kom maar binnen alstublieft. 王 强 : 请 进, 请 坐 Neem plaats alstublieft. Sonja: Hǎo, xièxie Goed, bedankt.

Nadere informatie