Filozofická fakulta Univerzity Palackého v Olomouci. DIPLOMOVÁ PRÁCE Masterscriptie

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Filozofická fakulta Univerzity Palackého v Olomouci. DIPLOMOVÁ PRÁCE Masterscriptie"

Transcriptie

1 Filozofická fakulta Univerzity Palackého v Olomouci Katedra nederlandistiky Školní rok: 2012/2013 DIPLOMOVÁ PRÁCE Masterscriptie Empirisch onderzoek naar de ervaring van Vlaamse studenten hoger onderwijs van hun Erasmusverblijf in Tsjechië Vedoucí práce/scriptiebegeleiders: Prof. doc. Dr. Wilken Engelbrecht, cand. litt. Štěpánka Kotrlá, MA Student: Dominika Rašková Gent / Olomouc 2012

2 2 1 INLEIDING MOTIVATIE HYPOTHESE METHODOLOGIE Enquête Inhoudelijke samenstelling van de enquête Structuur van de hoofdstukken HISTORISCH OVERZICHT VAN HET ONTSTAAN, INHOUD EN ONTWIKKELING VAN HET ERASMUSUITWISSELINGSPROGRAMMA HET BOLOGNAPROCES HET ERASMUSUITWISSELINGSPOGRAMMA De verdeling van de verantwoordelijkheden onder de instellingen Erasmus University Charter Het Europees systeem voor het verzamelen en overdragen van studiepunten 18 3 CULTUUR CULTUURSCHOK CULTUURDIMENSIES VAN HOFSTEDE MACHTSAFSTAND COLLECTIVISME TEGENOVER INDIVIDUALISME MASCULINITEIT TEGENOVER FEMININITEIT ONZEKERHEIDSVERMIJDING LANGETERMIJNGERICHTHEID TEGENOVER KORTETERMIJNGERICHTHEID VERGELIJKING VAN DE TSJECHISCHE SAMENLEVING MET DE VLAAMSE SAMENLEVING AAN DE HAND VAN DE CULTUURDIMENSIES VAN HOFSTEDE TSJECHIË VLAANDEREN TYPERING VAN TSJECHIË VOLGENS HOFSTEDE TYPERING VAN VLAANDEREN VOLGENS HOFSTEDE TSJECHISCHE VERSUS VLAAMSE CULTUUR ONDERZOEK: ERVARING VAN VLAAMSE STUDENTEN HOGER ONDERWIJS VAN HUN ERASMUSVERBLIJF IN TSJECHIË RESPONDENTEN Doelgroep Ervaring uit voorafgaande buitenlandse verblijven... 37

3 Kennis van het Tsjechisch Plaats, gastinstelling en studierichting SITUATIE VOOR HET VERTREK Motivatie Informatiebronnen die voor het vertrek geraadpleegd werden Reactie van de omgeving Besluit DE ERVARING VAN DE UNIVERSITAIRE OMGEVING EN STUDENTENLEVEN IN TSJECHIË Contacten met Tsjechen Ervaring in de lessen Ervaring met de samenwerking met de Tsjechische studenten De ervaring met de Tsjechische lesgever Problemen met de verschillende manier van lesgeven Tsjechische coördinator Huisvesting Buddy Besluit PARTICULARITEITEN VAN DE CULTUURSCHOK VAN DE VLAAMSE STUDENTEN TIJDENS HUN ERASMUSVERBLIJF IN TSJECHIË De grootste cultuurverschillen Eetcultuur Minder voorkomende aanpassingsproblemen Tsjechische mentaliteit gezien door de Vlaamse Erasmus studenten Geslotenheid Opmerkelijk generatieverschil Besluit DE INVLOED VAN HET ERASMUSVERBLIJF OP HET BEELD VAN TSJECHIË BIJ DE VLAAMSE ERASMUSSTUDENTEN VERRIJKING VAN DE STUDIES VAN DE STUDENTEN DANKZIJ DE ERASMUSUITWISSELING IN TSJECHIË DE PERSOONLIJKE IMPACT VEN HET ERASMUSVERBLIJF IN TSJECHIË OP DE VLAAMSE ERASMUSSTUDENTEN Waarneming van zichzelf Verworven persoonlijke vaardigheden... 60

4 Eenzaamheid Positie van de Vlaamse Erasmusstudenten als Vlamingen in Tsjechië EVALUATIE VAN DE KEUZE OM MET ERASMUS NAAR TSJECHIË TE GAAN BESLUIT BESLUIT Résumé EMPIRICAL RESEARCH INTO THE EXPERIENCE OF FLEMISH UNIVERSITY AND COLLEAGE STUDENTS WITH THEIR ERASMUS STAY IN THE CZECH REPUBLIC EMPIRICKÝ VÝZKUM ZKUŠENOSTÍ VlÁMSKÝCH UNIVERZITNÍCH A VYSOKOŠKOLSKÝCH STUDENTŮ S POBYTEM ERAZMUS V ČECHÁCH Bibliografie Bijlage Bijlage Bijlage Bijlage Bijlage Bijlage

5 5 Prohlašuji, že jsem diplomovou práci vypracoval samostatně pod vedením Prof. doc. Dr. Wilkena Engelbrechta, cand. litt. a paní magistry Štěpánky Kotrlé, MA z Hogeschool Gent. Veškerou literaturu, kterou jsem k práci použila, jsem uvedla v seznamu. Ik verklaar dat ik de thesisscriptie zelfstandig heb geschreven onder begeleiding van Prof. doc. Dr. Wilken Engelbrecht, cand. litt. en Štěpánka Kotrlá, MA van Hogeschool Gent. Alle gebruikte literatuurbronnen heb ik in de literatuurlijst aangevoerd. V Antwerpách dne: 22. listopadu 2012 Dominika Rašková

6 6 1 INLEIDING 1.1 MOTIVATIE In het verenigde Europa van de 21 e eeuw streeft men naar een grotere mobiliteit van studenten en een hoger niveau van internationalisering in het onderwijs. Dit beleid wordt in de praktijk vertolkt met concrete projecten van de Europese Unie zoals het Erasmusuitwisselingsprogramma. De jonge mensen hebben een kans om voor een of twee semesters te gaan studeren aan een andere universiteit of hogeschool binnen de Europese Unie of in een andere staat die aan het programma Erasmus deelneemt. De generatie jonge Europeanen die aan een universiteit of hogeschool studeren, genieten academische mobiliteit in een mate die Europa vroeger niet heeft gekend. Deze generatie mensen wordt door het Erasmus Student Network organisatie zelf beschreven als Without roots, without barriers, without prejudices. Mobile, Multilingual, Open and Dynamic (Generation Mobility, Results of ESN Survey 07: 3) Het is op zich een heel scherpe uitspraak die precies weerspiegelt wat men vandaag in Europa probeert te doen, een jonge generatie mensen met ervaring te creëren die zonder angst voor het vreemde over de grenzen van hun land kunnen kijken en zo grotere mobiliteit op allerlei gebieden te bevorderen. Maar hoe is het werkelijk in de realiteit? Ook jongeren van deze mobiele generatie zijn geboren en getogen in verschillende culturele contexten die geografisch gezien redelijk dichtbij zijn, maar toch cultureel verschillend. Dit maakt deze studie-uitwisseling uitdagend, niet alleen op het academische vlak, maar vooral ook op het vlak van cross culturele ervaring. Ongeacht de relatief kleine fysieke afstanden in de vergelijking met de mondiale schaal is de Europese Unie qua cultuur een heel verscheiden gemeenschap. Dat zorgt voor verrassingen of culture schokken tijdens de Europese mobiliteit in het algemeen, ook bij de studentenuitwisseling. In mijn thesis worden Vlaamse studenten hoger onderwijs onderzocht die Tsjechië voor hun Erasmusuitwisseling gekozen hebben. Wat deze doelgroep interessant maakt is het feit dat het een ongewone combinatie is. Enerzijds wordt Tsjechië onder de Vlaamse uitwisselingsstudenten niet vaak gekozen voor Erasmusuitwisseling, anderzijds zijn Vlaamse studenten zelf ook weer een relatief kleinere groep onder de

7 7 Erasmusstudenten in Tsjechië. Tsjechië is als een van de nieuwe landen van de Europese Unie nog steeds vrij onbekend onder de jonge generatie Europeanen en dat geldt ook voor de Vlaamse studenten. Deze factoren doen in Europese context een aantal academische vragen oprijzen op het gebied van cross culturele ervaringen tussen deze twee kleinere nationale groepen. Deze ervaringen wil ik aan de hand van een enquête onderzoeken. We hebben hier immers te maken met de vertegenwoordigers van een cultuur die een mix van Romaanse en Germaanse elementen is en vertegenwoordigers van een West-Slavische cultuur met licht Germaanse invloed. In mijn onderzoek ga ik me eerst richten op de motivatie van de Vlaamse studenten voor hun keuze, hun voorkennis van het land, zijn taal en cultuur, verder op hun ervaringen van het verblijf zelf in termen van interactie met de Tsjechische studenten en de Tsjechische omgeving. In de uitkomst van dit onderzoek zullen we zien of er verschillen zijn tussen de verwachtingen die de Vlaamse studenten hadden vóór hun Erasmusverblijf en hun ervaringen nà hun terugkeer, en verder hoe deze verwachtingen hun ervaring met de werkelijkheid ter plaatse hebben beïnvloed. Aan de hand van de culture learning approach (Furnham, Bochner, 1986) wordt hier geëvalueerd of de Vlaamse Erasmus-studenten tijdens hun Erasmusverblijf cultuurspecifieke vaardigheden ontwikkeld hebben en de aspecten van culture learning approach voor uitwisselingsstudenten worden vergeleken met hun werkelijke ervaring. Vlaamse studenten die van plan zijn om op Erasmus naar Tsjechië te gaan, kunnen de resultaten gebruiken als een heel toegankelijke informatiebron vóór hun vertrek daarheen. 1.2 HYPOTHESE Ervaringen van studenten hoger onderwijs van hun Erasmusverblijf komen vaak voor als onderzoekonderwerp zowel bij verschillende overheidsinstanties die verantwoordelijk zijn voor het uitvoeren van Erasmusverblijf als bij studenten die het als onderwerp voor hun thesis kiezen. ESN International voert op jaarlijkse basis onderzoeken uit 1. Deze onderzoeken zijn meestal gericht op de kwaliteit van de studentenuitwisseling en de besteding van verstrekte financiële middelen. Het is globaal gericht op studenten uit alle 1 Research Publications. Geraadpleegd op 6 april 2012 via

8 8 deelnemende landen. Hier kunnen we de bevindingen vergelijken betreffend de algemene tevredenheid van Erasmusuitwisselingsstudenten met die van Vlaamse Erasmusuitwisselingsstudenten. De National Agency EPOS Vlaanderen publiceerde in het jaar 2009 een rapport Analyse van de verslagen van de Vlaamse Erasmusstudenten Deze analyse biedt een inzicht in de evolutie van de uitgaande Vlaamse studenten op aspecten zoals motivatie, keuze van gastland en gastinstelling, verder wordt hier voornamelijk de kwaliteit van de uitwisseling besproken. Daarmee wordt bedoeld: de tevredenheid met het verloop van het verblijf, niveau van administratieve en financiële problemen, taalbarrière etc. Er wordt geconstateerd dat de motivatie per bestemming verschilt, hoewel de verkenning van een andere culturele omgeving het meest voorkomende is. Studenten die naar Tsjechië zijn gegaan, hebben deze motivering het meest voor oog gehad (EPOS, 2009: 16). Andere analyses gaan uit van de verdeling per vakgebied en het is helaas niet mogelijk om daaruit te concluderen welke studenten naar Tsjechië zijn gegaan. Het werk European Identity and Erasmus mobility. Insights from Romanian Students Experiences van doctoranda Georgiana Udrea (2011) aan de National School of Political Studies and Public Administration, Boekarest, Roemenië onderzoekt in hoeverre de Erasmusuitwisseling invloed heeft op het activeren van de Europese identiteit van Roemeense uitwisselingstudenten. Een van de aspecten van haar onderzoek is het feit dat Roemenië één van de nieuwe lidstaten van de EU is, wat overeenkomt met de situatie van Tsjechië, maar verder is het onderzoek gericht op een verschillend aspect van de Erasmusuitwisseling en een andere doelgroep. Door mijn onderzoek wil ik een duidelijker beeld krijgen over de motivatie van de Vlaamse studenten hoger onderwijs om naar Tsjechië te gaan met de Erasmusuitwisseling. Ik verwacht dat de onbekendheid van het land een grote rol speelt. Verder tracht ik hier de reactie van de omgeving op de beslissing en de bron van de kennis over Tsjechië voor het vertrek te achterhalen. Een deel van mijn onderzoek is gericht op de ervaring met het onderwijssysteem. Het cultuurverschil in het onderwijssysteem, in de relatie student - leraar wordt

9 9 geëvalueerd door de machtsafstand dimensie van Geert Hofstede 2, welke het best het mogelijke verschil in aanpak van lesgeven weerspiegelt. Het volgende punt is de relatie tussen Vlaamse Erasmusstudenten en de Tsjechische studenten. De vraag is of attributen als onbekendheid van Tsjechië invloed hebben op grotere inspanning van de Vlaamse studenten om contact te leggen met Tsjechen of dat de wederzijdse taalbarrière een grote hindernis vormt. Een van mijn hypotheses is dat ook jonge generatie Tsjechen het nog altijd moeilijk vinden om in het Engels te communiceren. Een van de bekendste problemen van Erasmusstudenten is weinig contact met de lokale studenten (eigen ervaring van de auteur). Meestal ondernemen Erasmusstudenten activiteiten samen met andere Erasmusstudenten. Daarvoor dient ook de lokale afdeling van ESN (Erasmus Student Network) 3. Hier is mijn hypothese dat de Vlaamse studenten toch meer proberen in contact te komen met de Tsjechische studenten gezien de ongewone landencombinatie. Een van de diensten van ESN is het verstrekken van hulp aan buitenlandse Erasmusstudenten door middel van een buddy. De buddy is een lokale student die toegewezen wordt aan een Erasmusstudent en hij of zij helpt hem of haar om allerlei problemen op te lossen, vanaf ophalen van een treinstation tot het regelen van papierwerk. Mijn doel is hier om erachter te komen hoe een buddy helpt in het geval van een Vlaamse Erasmusstudent om contacten te leggen met andere Tsjechen. Huisvesting van de Erasmusstudenten is ook een van de cruciale punten in het vergemakkelijken van het opleggen van de sociale contacten. Hier wordt verwacht dat de Vlaamse studenten worden gehuisvest samen met andere Erasmusstudenten. Er wordt gezegd dat Tsjechië in Vlaanderen een onbekend land is (ervaring van de auteur zelf). Deze hypothese wordt hier getoetst aan de Vlaamse Erasmusstudenten en hoe ze het ervoeren. Ten laatste wordt hier de invloed van de Erasmusuitwisseling in Tsjechië op de Vlaamse studenten geëvalueerd en wat de specifieke elementen daarvan zijn. Deze worden dan verklaard op basis van de dimensies van Hofstede (Hofstede, Hofstede, Minkov, 2011) en de culture learning theory van Furnham en Bochner (Furnham, Bochner, 1986), (Ward, Furnham, Bochner, 2001). 2 De Machtsafstand dimensie van Hofstede (Hofstede, Hofstede, Minkov, 2011) beschrijft hoe diverse maatschappijen omgaan met de machtsverdeling en daaruit voortvloeiende hiërarchie die een vorm aan wederzijdse relaties geeft. 3 What is ESN? Geraadpleegd op 12 juli 2012 via

10 METHODOLOGIE Bij het empirische onderzoek wordt nagegaan of de gestelde hypotheses met de werkelijkheid kloppen (Baarda, de Goede, 1995: 17). Het empirische onderzoek naar de ervaring van de Vlaamse studenten hoger onderwijs van hun Erasmusverblijf in Tsjechië is een kwalitatief onderzoek, omdat de onderzochte probleemstellingen beschreven en geïnterpreteerd worden (Baarda, de Goede, Teunissen, 1997: 15). Daarvoor wordt ook gebruik gemaakt van reductie om de verschijnselen in cijfers te kunnen omzetten (Baarda, de Goede, Teunissen, 1997: 16). Dit faciliteert het maken van de analyse op basis van frequentie d.w.z. bij hoeveel respondenten een bevinding voorkomt. De ervaring van de Vlaamse studenten hoger onderwijs van hun Erasmusverblijf in Tsjechië is een complex geheel. Om hem zo goed mogelijk te analyseren, komen hier alle facetten van het Erasmusverblijf aan bod. Ten eerste is het de ervaring aan de universiteit en alle relevante aspecten in verband met cultuurverschillen tussen Tsjechië en Vlaanderen zoals de relatie met de Tsjechische les gever, Tsjechische medestudenten en universiteit coördinator. Verder gaat het om de huisvestiging, het opleggen van de contacten met andere Tsjechen en de belangrijkheid van de rol van een buddy. Ten laatste komt aan bod de cultuurschok van de studenten in Tsjechië en hun ervaring ermee. Het uitgangspunt voor dit onderzoek zijn de cultuurverschillen tussen Vlaanderen en Tsjechië, daaruit vloeiende cultuurschok en hun impact op het Erasmusverblijf Enquête Om de hier gestelde hypotheses te kunnen toetsen, werd er voor een enquête gekozen omdat het helaas onmogelijk was om de doelgroep persoonlijk te benaderen om mondelinge interviews op te nemen. Daarom de meest uitvoerbare manier van informatie verzamelen was een schriftelijk interview enquête (Baarda, de Goede, 1995: 26). De enquête is formeel uit twee delen samengesteld. Het eerste deel bestaat uit gesloten vragen en het tweede deel uit open vragen. Bij de gesloten vragen waren vier geprecodeerde antwoorden en het vijfde was een open veld om eigen mening te geven als de beschikbare antwoordmogelijkheden niet het standpunt van de

11 11 respondent weergaven en om de beïnvloeding van de onderzoeker te voorkomen. De gesloten vragen worden gebruikt bij een onderwerp waarvan men al wat kennis heeft (Baarda, de Goede, 1995: 153). De gesloten vragen behandelen aspecten van het Erasmusverblijf, die de auteur zelf meegemaakt heeft. De open vragen behandelen aspecten specifiek voor het Erasmusverblijf van de Vlaamse studenten in Tsjechië, een onderwerp dat nog nooit onderzocht werd. Het voordeel van de gesloten vragen ligt in het eenvoudig antwoorden en verwerken van de antwoorden (Baarda, de Goede, 1995: 155). Het nadeel daarvan is het beperkte antwoordkader en lagere informatiewaarde. De open vragen zijn explorerend en brengen een grootte informatiewaarde. Het nadeel van open vragen is de lange verwerkingstijd en de aanwezigheid van de mogelijkheid om sterk door toevallige gebeurtenissen bepaald te zijn. Om de hier beschreven voordelen en nadelen in evenwicht te brengen, werd er gekozen voor zowel gesloten als open vragen. Gezien de grootte van de doelgroep werden voor het analyseren van de gesloten vragen percentages gebruikt. De analyse van de open vragen is ingewikkelder en wordt gedaan aan de hand van innerlijke samenhangen en interpretatie van de antwoorden. Wanneer het mogelijk was, werd het resultaat in percentage berekend. De enquête werd opgemaakt en online gezet op de webpagina Om zo veel mogelijk Vlaamse Erasmusstudenten in Tsjechië te kunnen bereiken werd er het eerst via contact opgenomen met de Nationale Agentschap EPOS Vlaanderen. Hierbij werd de vraag gesteld of het mogelijk was om de enquête via hun netwerk te verspreiden on der de gewenste doelgroep. Helaas was het antwoord negatief (zie verkeer in de bijlage). Daarvoor moesten de bevoegde coördinatoren van de universiteiten en hogescholen rechtstreeks gecontacteerd worden. Vervolgens werden contacten aangehaald met alle diensten internationalisering of afdelingen die bevoegd zijn voor het uitvoeren van de Erasmus-programma van alle Vlaamse universiteiten en hogescholen (zie verkeer in de bijlage). Alleen de Hogere Zeevaartschool Antwerpen werd uitgesloten in de selectie aangezien Tsjechië geen zee heeft wat een partnerschap met een Tsjechische universiteit of hogeschool onmogelijk maakt.

12 12 Er werden in totaal naar 30 Erasmus-coördinatoren en diensten internationalisering van Vlaamse universiteiten en hogescholen s verstuurd. Als ander communicatiekanaal dienden de lokale afdelingen van ESN (Erasmus Student Network) in Tsjechië. Ten derde werden ook sociale media gebruikt zoals Facebook en Couchsurfing Inhoudelijke samenstelling van de enquête De enquête is samengesteld uit drie gedeelten om de verschillende aspecten van de Erasmusuitwisseling overzichtelijk te kunnen onderzoeken. In het eerste gedeelte werden vragen gesteld over de periode voor het vertrek en daarmee verbonden facetten (motivatie, informatie bronnen over Tsjechië, reactie van de omgeving). Het tweede gedeelte van de enquête behandelt de cross-culturele ervaring van het Tsjechische studentenleven. Deze houdt namelijk de contacten en samenwerking in met Tsjechische studenten, relatie met Tsjechische lesgevers, evaluatie van de kwaliteit van gevolgde lessen, relatie met de Tsjechische universitaire coördinator voor Erasmus studenten. Ten laatste de vorm van huisvestiging en de efficiëntie van hulp van ESN in vorm van de een lokale student (buddy). Het derde gedeelte gaat over het vormen van sociale contacten met Tsjechen, particulariteiten van de cultuurschok in Tsjechië en de aanpassingen daaraan gebonden. Verder wordt hier getoetst de hypothese over de kleine bekendheid van Tsjechië onder de Vlaamse studenten en of het Erasmusverblijf enkel invloed daarop heeft gehad. In het laatste vierde gedeelte komt de reflectie aan bod van de studenten zelf over hun Erasmus-uitwisseling in Tsjechië Structuur van de hoofdstukken Het tweede hoofdstuk behandelt de geschiedenis en het huidige kader van de Erasmusuitwisseling. Hiermee wordt een uitleg gegeven over de achtergrond van deze unieke studie uitwisseling en over de complexiteit van dit programma. In het derde hoofdstuk wordt het begrip cultuur uitgelegd en ook de manier waarop hij in deze masterproef gebruikt wordt.

13 13 Het vierde hoofdstuk behandelt over de cultuurschok. Hier wordt een overzicht gegeven hoe verschillende wetenschappers de cultuurschok zien. Verder wordt in dit hoofdstuk een hypothese gesteld hoe zou de cultuurschok zich manifesteren bij de Vlaamse Erasmusstudenten. Het volgende vijfde hoofdstuk brengt een beschrijving van de cultuurdimensies van Hofstede. De theorie over het bestaan van deze cultuurdimensies vormt de theoretische basis voor het vergelijken van de Tsjechische en Vlaamse maatschappij. Deze vergelijking komt aan bod in het zesde hoofdstuk. Hier wordt ook de hypothese gesteld over de mogelijke cultuurverschillen tussen Vlaanderen en Tsjechië gebaseerd op de cultuurdimensies van Hofstede. In het zevende hoofdstuk komt de analyse van de enquête het onderzoek zelf aan bod. Dit hoofdstuk brengt stap voor stap een nauwkeurig inzicht in alle facetten van de cross-culturele ervaring van de Vlaamse Erasmusstudenten in Tsjechië en daarmee verbonden cultuurschok. In het eerste subgedeelte van dit hoofdstuk wordt een aperçu over de 25 respondenten, Vlaamse studenten hoger onderwijs die met Erasmusuitwisseling naar Tsjechië zijn gegaan, gegeven. Het onderzoek brengt inzicht in de specifieke situatie van de Vlaamse studenten die met Erasmus naar Tsjechië zijn gegaan zoals motivatie en de reactie van de omgeving over hun beslissing. Verder gaat het onderzoek in op de cross-culturele ervaring van de Vlaamse Erasmusstudenten aan de universiteit. Hier wordt geanalyseerd welke cultuurverschillen hebben de respondenten meegemaakt en hoe is het verbonden met de cultuurdimensies van Hofstede. Verder komen aan bod volgende aspecten van het Erasmusverblijf aan bod om geanalyseerd te worden in de licht van de cultuurverschillen zoals de vorm van huisvestiging en de rol van de buddy. In het vierde sub gedeelte van het zevende hoofdstuk wordt verder toegespitst op de aspecten van de cross-culturele ervaring in Tsjechië buiten het universiteitsleven. Het onderzoek richt zich hier op de particulariteiten van de cultuurschok die de onderzochte groep respondenten in Tsjechië meegemaakt heeft. Ten slotte wordt hier de invloed onderzocht van de cross-culturele ervaring van het Erasmusverblijf op de persoonlijke groei van de respondenten en de invloed van twee aspecten van de cultuurschok (eenzaamheid en vertegenwoordiging van het eigen land) op de ervaring van Vlaamse Erasmusstudenten in Tsjechië.

14 14

15 15 2 HISTORISCH OVERZICHT VAN HET ONTSTAAN, INHOUD EN ONTWIKKELING VAN HET ERASMUSUITWISSELINGSPROGRAMMA Hier wordt een historisch overzicht gegeven van het ontstaan, inhoud en ontwikkeling van het Erasmusuitwisselingsprogramma om het kader en belang van deze vorm van studie uitwisseling te kunnen begrijpen waardoor studenten hoger onderwijs van de Europese Unie en andere Europese samenwerkende landen de mogelijkheid krijgen om aan een andere universiteit of hogeschool te studeren. Het gaat om een heel complex systeem van politieke samenwerking die invloed heeft op het hoogste Europese niveau. 2.1 HET BOLOGNAPROCES Het Bolognaproces is een initiatief van de Europese Unie dat in gang werd gezet door de Verklaring van Bologna in Deze verklaring werd oorspronkelijk ondertekend door 30 landen. Tegenwoordig zijn er 47 landen die deel nemen aan het Bolognaproces. De Verklaring van Bologna heeft het verwezenlijken van het idee Europa van de kennis op het oog. Dit begrip staat voor de veranderende werkelijkheid van het groeiende Europa en zijn behoefte aan grotere kennis onder de Europese burgers. Het gaat om het bewustzijn van de gezamenlijke culturele waarden en van het behoren tot een gemeenschappelijke sociale en culturele ruimte en ook om het delen van de wetenschappelijke kennis. En wat anders bevordert de kennis dan het onderwijs? Al met de Verklaring van Sorbonne van 1998 werd het kernidee geformuleerd: om de mobiliteit en het inzetbaarheid van de mensen op de Europese arbeidsmarkt te bevorderen is het noodzakelijk om één Europese ruimte voor hoger onderwijs te creëren. Met de Verklaring van Bologna werden concrete stappen vastgelegd om deze Europese ruimte voor hoger onderwijs waar te maken. Het doel is om een stelsel van 4 The Bologna Declaration of 19 June Geraadpleegd op 2 mei 2012 via N1.pdf

16 16 gemakkelijk herkenbare en vergelijkbare academische graden in te voeren, de mobiliteit onder studenten, docenten en wetenschappelijke onderzoekers te bevorderen, onderwijs van hoge kwaliteit te waarborgen en het hoger onderwijs een Europese dimensie te geven. 5 Om dit doel te bereiken, werden er in het Besluit nr. 1720/2006/EG van het Europees Parlement en de Raad van 15 november 2006 tot vaststelling van een actieprogramma op het gebied van een leven lang leren zes belangrijke punten voorgesteld en in acht genomen 6 : een stelsel van gemakkelijk herkenbare en vergelijkbare academische graden; drie fasen studiestructuur: een eerste fase van een minimaal drie jaar durende Bachelor, een tweede Masterfase en als laatste een Doctoraatsfase; het systeem van overdraagbare studiepunten European Credit Transfer System (ECTS) dat wordt gebruikt in het kader van Erasmusuitwisselingen; het vrije verkeer van studenten, docenten en wetenschappelijke onderzoekers; samenwerking tussen de onderwijsinstellingen om de kwaliteit van het onderwijs te bevorderen; implementatie van een Europese dimensie in het hoger onderwijs. In de loop van jaren werden er nog meerdere communiqués georganiseerd die de evaluatie van de ontwikkeling van de Europese ruimte voor hoger onderwijs en de groei van het concurrentievermogen van de Europese universiteiten op het oog hebben. Aan de hand van deze evaluaties werden verdere praktische stappen aan de deelnemende landen voorgelegd. De Europese Commissie bekleedt in het Bolognaproces een leidinggevende rol en de lidstaten van de Europese Unie moeten het aangenomen beleid invoeren. De lidstaten 5 Het Bolognaproces: totstandbrenging van een Europese ruimte voor hoger onderwijs. Geraadpleegd op 2 mei 2012 via 6 Besluit nr. 1720/2006/EG van het Europees Parlement en de Raad van 15 november 2006 tot vaststelling van een actieprogramma op het gebied van een leven lang leren. Geraadpleegd op 2 mei 2012 via

17 17 hebben echter hun vrijheid en ook verantwoordelijkheid met betrekking tot de feitelijke inhoud van studieprogramma s en de hervorming van hun eigen onderwijsstelsel. 2.2 HET ERASMUSUITWISSELINGSPOGRAMMA Het Erasmusuitwisselingsprogramma is een van de meest succesvolle programma s van de EU op het gebied van de mobiliteit in het onderwijs. Het is onder de EU burgers ook een van de meest bekende programma s. Het programma draagt de naam van een van de grootste Europese denkers, Desiderius Erasmus. De officiële redenering waarom deze theoloog en humanist als het patroon van Europese studentenuitwisseling werd gekozen, is heel prozaïsch. Desiderius Erasmus is bekend als een grote tegenstander van het dogmatisme. Dankzij zijn ervaring van werken en verblijven in verschillende landen van Europa groeide hij uit tot een groot denker. Het Erasmusuitwisselingsprogramma streeft ernaar om dit doel te bereiken, nl. om aan jonge studenten deze internationale ervaring mogelijk te maken om als mensen verder te groeien. In het Engels staat het acroniem ERASMUS ook voor EuRopean community Action Scheme for the Mobility of University Students 7. Vóór het ontstaan van dit studentenuitwisselingsprogramma bestonden er wel losse activiteiten van de Europese Commissie omtrent studentenuitwisselingen. Gebaseerd op de ervaring van deze pioniersuitwisselingen en na de moeilijke procedure voor het maken van de Europese wetgeving, werd het Erasmusuitwisselingsprogramma gelanceerd in het academiejaar 1987/88. Het idee achter dit programma hangt nauw samen met het Bolognaproces en is in feite de inspiratiebron ervan. Het gaat om het aanmoedigen van de samenwerking onder de Europese universiteiten en hogescholen om de kwaliteit en concurrentievermogen van het hoger onderwijs te bereiken en creëren van de Europese ruimte voor hoger onderwijs. 7 History of the ERASMUS Programme. Geraadpleegd op 2 mei 2012 via

18 18 Op dit moment zijn er 33 landen die aan het Erasmusprogramma meedoen. Naast alle lidstaten van de EU ook Noorwegen, IJsland, Liechtenstein, Zwitserland, Kroatië en Turkije 8. De uitwisselingsstudenten kunnen vanaf een semester tot een heel academiejaar aan een andere deelnemende universiteit of hogeschool hun studies voortzetten De verdeling van de verantwoordelijkheden onder de instellingen De Europese Commissie draagt de verantwoordelijkheid voor de realisatie van het Erasmus programma. Het Directoraat-Generaal Onderwijs en Cultuur coördineert de verscheidene bepaalde activiteiten 9. Op het nationale niveau zijn er nationale agentschappen 10. In België zijn er drie, want elke gemeenschap heeft haar eigen agentschap. Deze behandelen de individuele mobiliteit. De netwerking, multilaterale projecten en de prijs van het Erasmus University Charter worden geregeld door het Uitvoerend Agentschap Onderwijs, Audiovisuele Media en Cultuur Erasmus University Charter Om de kwaliteit van het Erasmusprogramma te waarborgen werd het Erasmus University Charter opgezet. Hierin werden de basisprincipes en minimumvereisten vastgelegd waaraan de universiteiten en hogescholen die aan het Erasmusprogramma wensen deel te nemen, moeten voldoen Het Europees systeem voor het verzamelen en overdragen van studiepunten Dit systeem is het essentiële gereedschap om de mobiliteit van de studenten te faciliteren. Zijn voornaamste doel is om het hoger onderwijs in Europa meer transparant te maken. Dankzij het systeem van het verzamelen en overdragen van 8 ERASMUS for students get a new perspective on Europe. Geraadpleegd op 2 mei 2012 via 9 Geraadpleegd op 2 mei 2012 via 10 Lifelong Learning Programme - National Agencies. Geraadpleegd op 2 mei 2012 via 11 EU-agentschappen. Geraadpleegd op 2 mei 2012 via

19 19 studiepunten kunnen studenten de studiepunten die ze aan de gastuniversiteit of - hogeschool hebben verworven, overdragen naar hun thuis universiteit of hogeschool 12. Een instelling van het hoger onderwijs die dit systeem wil invoeren moet ook een aantal aansluitende maatregelen introduceren: publiceren van de cursussenlijst online samen met een gedetailleerde inhoud van de studieprogramma s en andere essentiële inlichtingen voor de inkomende uitwisselingsstudenten. De uitwisselingsstudenten dienen vóór de overdracht van de studiepunten de volgende documenten te overhandigen: learning agreement en transcript of records. Dit systeem wordt ook in het kader van het Bolognaproces gebruikt. 12 Het Bolognaproces: totstandbrenging van een Europese ruimte voor hoger onderwijs. Geraadpleegd op 3 mei 2012 via

20 20 3 CULTUUR Het begrip cultuur staat in dit onderzoek centraal. Hier worden een aantal benaderingen tot dit begrip weergeven die in het domein van interculturele communicatie het meest bekend zijn. Elke auteur benadert dit verschijnsel op zijn eigen manier, maar in essentie staan ze niet zo ver van elkaar. Met cultuur worden in de antropologie alle patronen van denken, voelen en handelen aangeduid. (Hofstede, 2002: 15). Een individu leert een zekere manier van denken, voelen en handelen het best in de vroege kindertijd. Dat gebeurt door middel van sociale interactie d.w.z. door middel van interactie met zijn omgeving. Eerst in het gezin en later op straat, op school etc. De Nederlandse sociale psycholoog Geert Hofstede vergelijkt het proces van aanleren van bepaalde patronen van denken, voelen en handelen met het programmeren van computers. Hij noemt dit proces de mentale software (Hofstede, 2002: 15). Deze mentale programmering is een collectief verschijnsel. Het onderscheidt één groep of categorie mensen van de andere. Het begrip groep gebruikt Hofstede in de betekenis van een aantal mensen die contact met elkaar hebben (Hofstede, 2002: 319). Een categorie staat voor mensen die, zonder noodzakelijk contact met elkaar te hebben, iets met elkaar gemeen hebben (Hofstede, 2002: 319). Cultuur bepaalt tot op zekere hoogte het handelen van een mens. Dit handelen is geworteld in normen en waarden, die binnen een cultuur gehandhaafd worden en tot uiting komen in bepaalde praktijken. Voor een buitenstaander is de betekenis daarvan echter onzichtbaar. De professor David Pinto definieert cultuur aan de hand van drie aspecten (Pinto,1994: 15). Het eerste aspect is dat cultuur aangeleerd en niet aangeboren is. Door het tweede aspect wordt uitgedrukt zijn stelling dat cultuur van generatie op generatie doorgegeven wordt. En ten derde maakt hij een onderscheid tussen de twee benaderingen tot cultuur. Cultuur staat aan de ene kant voor de uitdrukking van de menselijke geest in waarneembare uitingen zoals kunst, gebouwen, levenswijze van een samenleving. Maar cultuur staat ook voor niet-materiële verworvenheden d.w.z. voor de normen en waarden die een samenleving hanteert en welke het fundament vormen van de gehanteerde gedragingen en van de betekenis die daaraan

De culturele dimensies volgens Hofstede

De culturele dimensies volgens Hofstede De culturele dimensies volgens Hofstede Dr.ir. Otto Rompelman Faculteit EWI TU Delft Inleiding Het doen van een stage in het buitenland is iets anders, dan vakantie houden in een ander land. Tijdens een

Nadere informatie

Culturele verschillen tussen België en Nederland en hun impact op jongeren en het internet. Stefan Mertens

Culturele verschillen tussen België en Nederland en hun impact op jongeren en het internet. Stefan Mertens Culturele verschillen tussen België en Nederland en hun impact op jongeren en het internet Stefan Mertens België en Nederland = de lage landen? Verschil qua digitale ontwikkeling: Nederland: Noord- Europese

Nadere informatie

Cultuurverschillen. Marc America 12

Cultuurverschillen. Marc America 12 Cultuurverschillen Marc America 12 Ieder mens draagt patronen in zich van denken, voelen en handelen die in de loop van zijn leven zijn aangeleerd. Veel hiervan wordt geleerd in de vroege kindertijd, omdat

Nadere informatie

Cultuur ComPass Report

Cultuur ComPass Report Cultuur ComPass Report John Smith Land van interesse: China Land van herkomst: Verenigde Staten Uw rol: ledinggevende Datum: 10.11.2015 Dit rapport is samengesteld na analyse van uw antwoorden. Itim international

Nadere informatie

Interculturele communicatie door de publiekswerker

Interculturele communicatie door de publiekswerker Interculturele communicatie door de publiekswerker kaders en modellen voor de analyse van de eigen praktijk Interact studiedag BKO/RAB/Lasso 15/06/2012 2 types modellen:gericht op Cultureel communicatieve

Nadere informatie

Het Erasmus-programma in 2011/2012: de cijfers toegelicht

Het Erasmus-programma in 2011/2012: de cijfers toegelicht EUROPESE COMMISSIE MEMO Brussel, 8 juli 2013 Het Erasmus-programma in 2011/2012: de cijfers toegelicht Vandaag heeft de Europese Commissie nieuwe cijfers 1 bekendgemaakt over het aantal studenten, docenten

Nadere informatie

Samenvatting (Summary in Dutch)

Samenvatting (Summary in Dutch) Samenvatting (Summary in Dutch) Het aantal eerste en tweede generatie immigranten in Nederland is hoger dan ooit tevoren. Momenteel wonen er 3,2 miljoen immigranten in Nederland, dat is 19.7% van de totale

Nadere informatie

Standaard Eurobarometer 80. DE PUBLIEKE OPINIE IN DE EUROPESE UNIE Najaar 2013 NATIONAAL RAPPORT BELGIË

Standaard Eurobarometer 80. DE PUBLIEKE OPINIE IN DE EUROPESE UNIE Najaar 2013 NATIONAAL RAPPORT BELGIË Standaard Eurobarometer 80 DE PUBLIEKE OPINIE IN DE EUROPESE UNIE Najaar 2013 NATIONAAL RAPPORT BELGIË Opiniepeiling besteld en gecoördineerd door de Europese Commissie, Directoraat-generaal Communicatie.

Nadere informatie

Erasmus + 2015 2016. Mobiliteitsproject van de EU 2014 2020 en andere exchange mogelijkheden. 10-12-2014 pag. 1

Erasmus + 2015 2016. Mobiliteitsproject van de EU 2014 2020 en andere exchange mogelijkheden. 10-12-2014 pag. 1 Erasmus + 2015 2016 Mobiliteitsproject van de EU 2014 2020 en andere exchange mogelijkheden 10-12-2014 pag. 1 Erasmus+ 2015-2016 Erasmus + beleid door IRMO administratie door SAC 10-12-2014 pag. 2 Erasmus

Nadere informatie

TENTAMEN VOORBLAD. aantal meerkeuze vragen: 40 aantal pagina s (incl. voorblad): 10 geen

TENTAMEN VOORBLAD. aantal meerkeuze vragen: 40 aantal pagina s (incl. voorblad): 10 geen TENTAMEN VOORBLAD Opleiding: Toetscode: Toetsnaam: Communicatie C22012 Interculturele communicatie Datum toets/tentamen: Vrijdag 5 april 2013 Aanvangstijd: 09.00 uur Toegestane tijd: 2 uur (tot 11.00 uur)

Nadere informatie

Bediende in de logistieke sector: kansen voor vrouwen?

Bediende in de logistieke sector: kansen voor vrouwen? Bediende in de logistieke sector: kansen voor vrouwen? Welke percepties leven er bij werknemers en studenten omtrent de logistieke sector? Lynn De Bock en Valerie Smid trachten in hun gezamenlijke masterproef

Nadere informatie

Marie-Thérèse Claes Institut Catholique des hautes Etudes Commerciales (Brussel) Université Catholique de Louvain

Marie-Thérèse Claes Institut Catholique des hautes Etudes Commerciales (Brussel) Université Catholique de Louvain Marie-Thérèse Claes Institut Catholique des hautes Etudes Commerciales (Brussel) Université Catholique de Louvain Marinel Gerritsen Katholieke Universiteit Nijmegen Nederland en Nederlandstalig België:

Nadere informatie

Diagram 2: Erasmus voor studentenmobiliteit relatieve verandering van het aantal studenten per uitzendland tussen 2009/2010 en 2010/2011

Diagram 2: Erasmus voor studentenmobiliteit relatieve verandering van het aantal studenten per uitzendland tussen 2009/2010 en 2010/2011 MEMO/12/310 Brussel, 8 mei 2012 Het Erasmus-programma in 2010/2011: de cijfers toegelicht Vandaag heeft de Europese Commissie nieuwe cijfers bekendgemaakt over het aantal studenten, docenten en andere

Nadere informatie

1. WAAROM DIT HANDBOEK? 2

1. WAAROM DIT HANDBOEK? 2 2 1.1. WAAROM DIT HANDBOEK? Internationale mobiliteit wordt steeds meer een absolute noodzaak op een arbeidsmarkt waar een sterke vraag heerst naar meer flexibiliteit en aanpassingsvermogen. Een van de

Nadere informatie

RICHTLIJNEN UITGAANDE ERASMUSSTUDENTEN - STUDIEVERBLIJVEN

RICHTLIJNEN UITGAANDE ERASMUSSTUDENTEN - STUDIEVERBLIJVEN RICHTLIJNEN UITGAANDE ERASMUSSTUDENTEN - STUDIEVERBLIJVEN 1. De uitwisseling wordt ingericht voor volgende studenten: a. BA3 studenten Communicatiewetenschappen b. Master studenten Communicatiewetenschappen

Nadere informatie

SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE

SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE Algemene vorming op het einde van de derde graad secundair onderwijs Voor de sociale

Nadere informatie

Culturen: o.a. Nederland, Groot-Brittannië, Verenigde Staten, Duitsland en Scandinavië.

Culturen: o.a. Nederland, Groot-Brittannië, Verenigde Staten, Duitsland en Scandinavië. Culturele dimensies zijn bepalende kenmerken die een cultuur in meerdere of mindere mate bezit en aan de hand waarvan culturen met elkaar kunnen worden vergeleken. Ik maak gebruik van zeven dimensies:

Nadere informatie

Kan men ook psychisch ziek worden in andere culturen?

Kan men ook psychisch ziek worden in andere culturen? Kan men ook psychisch ziek worden in andere culturen? Inhoud Probleemstelling Cultuur een eng of een ruim begrip? (Psychisch) ziek zijn. Culturele invloeden op psychisch ziek zijn. Invloeden op het verpleegkundig

Nadere informatie

BIJLAGE. bij het. Voorstel voor een besluit van de Raad

BIJLAGE. bij het. Voorstel voor een besluit van de Raad EUROPESE COMMISSIE Brussel, 5.3.2015 COM(2015) 103 final ANNEX 1 BIJLAGE bij het Voorstel voor een besluit van de Raad betreffende de sluiting van de overeenkomst tussen de Europese Unie en de Verenigde

Nadere informatie

Opdracht behorende bij de Atlas of European Values

Opdracht behorende bij de Atlas of European Values Solo of Samen? 1. Beantwoord de volgende vragen. - Maak je deel uit van een grote, hechte vriendengroep en/of grote, hechte familie of ben je meer op jezelf gericht en heb je enkele goede vrienden en/of

Nadere informatie

Studeren in België Ilse Van Rompaey België, een federale staat 1 federale staat: buitenlandse zaken, nationale veiligheid en defensie, justitie, financiën, sociale zekerheid 3 regio s: grondgebied-gerelateerde

Nadere informatie

Het is een grote eer om u hier in het Errera Huis, de officiële. residentie van de Vlaamse Regering, te mogen verwelkomen. Dit

Het is een grote eer om u hier in het Errera Huis, de officiële. residentie van de Vlaamse Regering, te mogen verwelkomen. Dit Donderdag 2 februari 2012 Welkomstwoord JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR Ontmoeting Chinese minister van Cultuur Cai Wu - Errera, Brussel Zeer geachte collega, minister

Nadere informatie

Make it work! Virtuele mobiliteit in internationale stages integreren: een snelgids

Make it work! Virtuele mobiliteit in internationale stages integreren: een snelgids Make it work! Virtuele mobiliteit in internationale stages integreren: een snelgids Wat? Internationale stages worden steeds belangrijker in de context van de internationalisering van hoger onderwijs en

Nadere informatie

PUBLIC RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 19 april 2006 (24.04) (OR. en) 8478/06 LIMITE VISA 109 FRONT 80 COMIX 383. NOTA het secretariaat-generaal

PUBLIC RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 19 april 2006 (24.04) (OR. en) 8478/06 LIMITE VISA 109 FRONT 80 COMIX 383. NOTA het secretariaat-generaal Conseil UE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 19 april 2006 (24.04) (OR. en) PUBLIC 8478/06 LIMITE VISA 109 FRONT 80 COMIX 383 NOTA van: aan: vorig doc. Betreft: het secretariaat-generaal de Raad 8277/06

Nadere informatie

13/10/2014. Erasmus + Waarom exchange?

13/10/2014. Erasmus + Waarom exchange? Erasmus + 2015 2016 Erasmus+ 2015-2016 Erasmus + beleid door IRMO Mobiliteitsproject van de EU 2014 2020 en andere exchange mogelijkheden administratie door SAC 13-10-2014 pag. 1 13-10-2014 pag. 2 Waarom

Nadere informatie

Europese vergelijking systemen van volwasseneneducatie en aanpak laaggeletterdheid

Europese vergelijking systemen van volwasseneneducatie en aanpak laaggeletterdheid Europese vergelijking systemen van volwasseneneducatie en aanpak laaggeletterdheid Dr. Maurice de Greef Prof. dr. Mien Segers 06-2016 Maastricht University, Educational Research & Development (ERD) School

Nadere informatie

Verbeteren van de slechte schoolresultaten voor wiskunde en wetenschap blijft uitdaging voor Europa

Verbeteren van de slechte schoolresultaten voor wiskunde en wetenschap blijft uitdaging voor Europa EUROPESE COMMISSIE - PERSBERICHT Verbeteren van de slechte schoolresultaten voor wiskunde en wetenschap blijft uitdaging voor Europa Brussel, 16 november 2011 Beleidsmakers moeten scholen beter ondersteunen

Nadere informatie

Methoden van het Wetenschappelijk Onderzoek: Deel II Vertaling pagina 83 97

Methoden van het Wetenschappelijk Onderzoek: Deel II Vertaling pagina 83 97 Wanneer gebruiken we kwalitatieve interviews? Kwalitatief interview = mogelijke methode om gegevens te verzamelen voor een reeks soorten van kwalitatief onderzoek Kwalitatief interview versus natuurlijk

Nadere informatie

*** ONTWERPAANBEVELING

*** ONTWERPAANBEVELING EUROPEES PARLEMENT 2009-2014 Commissie burgerlijke vrijheden, justitie en binnenlandse zaken 23.5.2013 2012/0271(E) *** ONTWERPAANBEVELING over het ontwerp van besluit van de Raad betreffende de sluiting

Nadere informatie

Het Europees Sociaal Investeringspakket door een Vlaamse bril Workshop kinderarmoede

Het Europees Sociaal Investeringspakket door een Vlaamse bril Workshop kinderarmoede Het Europees Sociaal Investeringspakket door een Vlaamse bril Workshop kinderarmoede 4 november 2013 Henk Van Hootegem henk.vanhootegem@cntr.be 02/212.31.71 Identikit: Steunpunt tot bestrijding van armoede,

Nadere informatie

Jaarlijks wordt er een lijst van deze bilaterale akkoorden met partnerinstellingen bekendgemaakt.

Jaarlijks wordt er een lijst van deze bilaterale akkoorden met partnerinstellingen bekendgemaakt. Studenten uitwisselingsreglement Dit reglement is van toepassing voor de studenten die op uitwisseling (wensen te) gaan tijdens het academiejaar 2014-2015. 1. Programma voor de mobiliteit van studenten

Nadere informatie

Leerplanschema Minor Psychologie

Leerplanschema Minor Psychologie Minor Psychologie 1 Inleiding Waarom houden mensen zich niet aan dieetvoorschriften? Hoe kan ik ze dan stimuleren om dat wel te doen? Hoe kan ik teamsporters leren om beter om te gaan met zelfkritiek?

Nadere informatie

Resultaten voor Vlaamse Gemeenschap Sociale Gezondheid Gezondheidsenquête, België, 1997

Resultaten voor Vlaamse Gemeenschap Sociale Gezondheid Gezondheidsenquête, België, 1997 5.8.1. Inleiding De WHO heeft in haar omschrijving het begrip gezondheid uitgebreid met de dimensie sociale gezondheid en deze op één lijn gesteld met de lichamelijke en psychische gezondheid. Zowel de

Nadere informatie

4.2. Evaluatie van de respons op de postenquêtes. In dit deel gaan we in op de respons op instellingsniveau en op respondentenniveau.

4.2. Evaluatie van de respons op de postenquêtes. In dit deel gaan we in op de respons op instellingsniveau en op respondentenniveau. 4.2. Evaluatie van de respons op de postenquêtes 4.2.1. Algemeen In dit deel gaan we in op de respons op instellingsniveau en op respondentenniveau. Instellingsniveau (vragenlijst coördinator) provincie,

Nadere informatie

SOCIOLOGIE FACULTEIT DER SOCIALE WETENSCHAPPEN

SOCIOLOGIE FACULTEIT DER SOCIALE WETENSCHAPPEN SOCIOLOGIE FACULTEIT DER SOCIALE WETENSCHAPPEN PROGRAMMA WAT GA IK DE KOMENDE 45 MINUTEN VERTELLEN? 1. Waarom sociologie studeren (wat is sociologie?) 2. Waarom sociologie studeren aan de VU? 3. Hoe ziet

Nadere informatie

Vaardigheden. 1. Q1000 Spelling- en grammatica 2. Q1000 Nauwkeurigheid 3. Q1000 Typevaardigheid 4. Q1000 Engels taalniveau

Vaardigheden. 1. Q1000 Spelling- en grammatica 2. Q1000 Nauwkeurigheid 3. Q1000 Typevaardigheid 4. Q1000 Engels taalniveau Vaardigheden Wat zijn vaardigheden? Vaardigheden geven aan waar iemand bedreven in is. Ze zijn meestal aan te leren. Voorbeelden van vaardigheden zijn typen en kennis van het Nederlands. Wat meet Q1000

Nadere informatie

Is digitaal het nieuwe normaal? Een onderzoek bij kansengroepen naar hun gebruik van internet en sociale media voor arbeidsbemiddeling

Is digitaal het nieuwe normaal? Een onderzoek bij kansengroepen naar hun gebruik van internet en sociale media voor arbeidsbemiddeling Is digitaal het nieuwe normaal? Een onderzoek bij kansengroepen naar hun gebruik van internet en sociale media voor arbeidsbemiddeling Marijke Lemal, Steven Wellens & Eric Goubin Juni 2012 # 1 Opzet en

Nadere informatie

EuropEEs InstItuut voor onderzoek over de MEdItErranE En Euro-arabIschE samenwerking www.medea.be

EuropEEs InstItuut voor onderzoek over de MEdItErranE En Euro-arabIschE samenwerking www.medea.be Europees Instituut voor Onderzoek over de Mediterrane en Euro-Arabische Samenwerking www.medea.be V O O R S T E L L I N G Voor Europa is de samenwerking met haar naaste buren de Arabische en Mediterrane

Nadere informatie

Jos Paeshuyse Als culturen botsen: Samenwerken met Indiërs Najaarsevent TestNet: 22 september 2009

Jos Paeshuyse Als culturen botsen: Samenwerken met Indiërs Najaarsevent TestNet: 22 september 2009 Titel, samenvatting en biografie Samenvatting Jos Paeshuyse Als culturen botsen: Samenwerken met Indiërs Najaarsevent TestNet: 22 september 2009 In toenemende mate worden business processen uitbesteed

Nadere informatie

x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x

x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x Jaarplan GESCHIEDENIS Algemene doelstellingen Eerder gericht op kennis en inzicht 6 A1 A2 A3 A4 A5 Kunnen hanteren van een vakspecifiek begrippenkader en concepten, nodig om zich van het verleden een wetenschappelijk

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting Nederlandse Samenvatting De Protestantse Kerk in Nederland (PKN) onderhoudt middels de organisaties Kerk in Actie (KiA) en ICCO Alliantie contacten met partners in Brazilië. Deze studie verkent de onderhandelingen

Nadere informatie

Intentieverklaring. inzake onderwijssamenwerking tussen Nederland en Vlaanderen

Intentieverklaring. inzake onderwijssamenwerking tussen Nederland en Vlaanderen Intentieverklaring van de Nederlandse minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, dr. Jet Bussemaker en de Vlaamse minister van Onderwijs en viceministerpresident van de Vlaamse Regering, Hilde Crevits,

Nadere informatie

In de afgelopen decennia heeft ongehuwd samenwonen overal in Europa. toegenomen populariteit van het ongehuwd samenwonen is onderdeel van

In de afgelopen decennia heeft ongehuwd samenwonen overal in Europa. toegenomen populariteit van het ongehuwd samenwonen is onderdeel van Nederlandse samenvatting (summary in Dutch) De verschillende betekenissen van ongehuwd samenwonen in Europa: Een studie naar verschillen tussen samenwoners in hun opvattingen, plannen en gedrag. In de

Nadere informatie

http://keyconet.eun.org

http://keyconet.eun.org Europees Beleidsnetwerk met betrekking tot Sleutelcompetenties in het onderwijs http://keyconet.eun.org it her Health & Consumers Santé & Consommateurs Over het KeyCoNet project KeyCoNet (2012-14) is een

Nadere informatie

INT @ Home. Een verhaal uit de praktijk. Ludo Vandael 02.06.2013. KdG visie en beleid:

INT @ Home. Een verhaal uit de praktijk. Ludo Vandael 02.06.2013. KdG visie en beleid: INT @ Home Een verhaal uit de praktijk Ludo Vandael 02.06.2013 KdG visie en beleid: Internationale dimensie in het curriculum: structurele verankering en implementering van internationaliseringsaspecten

Nadere informatie

Achtergrond van het onderzoek:

Achtergrond van het onderzoek: Bureau van de Europese Unie voor de Grondrechten (FRA) MEMO / 26 januari 2010 De Holocaust bezien vanuit mensenrechtenperspectief: het eerste EU-brede onderzoek naar Holocaust-onderwijs en mensenrechtenonderwijs

Nadere informatie

Wat was de prijs/maand om deze accommodatie te huren? 326 Hoe was de prijs/kwaliteit verhouding voor deze accommodatie?

Wat was de prijs/maand om deze accommodatie te huren? 326 Hoe was de prijs/kwaliteit verhouding voor deze accommodatie? VRAAG ANTWOORD Gewoon een nummer voor de administratie van de bevraging 55 Heb je een taaltest moeten afleggen voor je mocht starten met studeren aan de universiteit die je gekozen hebt? Nee Hoe zag de

Nadere informatie

Tijdens de studie naar het buitenland?

Tijdens de studie naar het buitenland? 28-5-2016 Tijdens de studie naar het buitenland? Faculteit der Letteren, Mobility Office Joyce Snijder-Gelling Janet Caspers Sigrid Hasper Uitwisselingscoördinatoren Laura Dekker Uitwisselingsstudent exchange.out.arts@rug.nl

Nadere informatie

Tabel 2.1 Overzicht van de situatie op de arbeidsmarkt van de onderzochte personen op 30/06/97. Deelpopulatie 1996

Tabel 2.1 Overzicht van de situatie op de arbeidsmarkt van de onderzochte personen op 30/06/97. Deelpopulatie 1996 Dit deel van het onderzoek omvat alle personen tussen de 18 en 55 jaar oud (leeftijdsgrenzen inbegrepen) op 30 juni 1997, wiens dossier van het Vlaams Fonds voor de Sociale Integratie van Personen met

Nadere informatie

MEDEDELING AAN DE LEDEN

MEDEDELING AAN DE LEDEN EUROPEES PARLEMENT 2009-2014 Commissie verzoekschriften 31.1.2014 MEDEDELING AAN DE LEDEN Betreft: Verzoekschrift 0256/2011, ingediend door Harry Nduka (Nigeriaanse nationaliteit), over zijn recht om in

Nadere informatie

Infosessie LOBW 25/11/2014. Programma infosessie: Erasmus + Waarom exchange?

Infosessie LOBW 25/11/2014. Programma infosessie: Erasmus + Waarom exchange? Erasmus + 2015 2016 Erasmus+ 2015-2016 Infosessie LOBW dinsdag 25 november 2014, 16u Exchange coordinator LOBW: Prof. De Martelaer Sinds 1 september: Internationalisation coordinator faculteit LK Katrijn

Nadere informatie

N. Buitelaar, psychiater en V. Yildirim, psycholoog. Beiden werkzaam bij Altrecht Centrum ADHD Volwassenen.

N. Buitelaar, psychiater en V. Yildirim, psycholoog. Beiden werkzaam bij Altrecht Centrum ADHD Volwassenen. ADHD Wachtkamerspecial Onderbehandeling van ADHD bij allochtonen: kinderen en volwassenen N. Buitelaar, psychiater en V. Yildirim, psycholoog. Beiden werkzaam bij Altrecht Centrum ADHD Volwassenen. Inleiding

Nadere informatie

Procedure Erasmus+ 2014-2016

Procedure Erasmus+ 2014-2016 Procedure Erasmus+ 2014-2016 ons kenmerk Erasmus+ Beurzenprogramma contactpersoon Klaartje Gosens datum Maart 2015 telefoon (088) 525 80 01 onderwerp Procedure Erasmus+ 2014-2016 e-mail internationaloffice@avans.nl

Nadere informatie

Cultuurverschillen en corruptie

Cultuurverschillen en corruptie Cultuurverschillen en corruptie Inhoud 1 Cultuurverschillen... 1 2 Algemene richtlijnen voor cross cultural business... 3 3 Dilemma s... 5 3.1 Type 1 Gerelateerd aan economische of technische ontwikkeling...5

Nadere informatie

Opdracht behorende bij de Atlas of European Values

Opdracht behorende bij de Atlas of European Values Vrijwilligerswerk 1. Beantwoord de volgende vragen voor jezelf: - Doe jij vrijwilligerswerk? Zo ja, wat doe je en waarom? Zo niet, waarom doe je het niet en wat zou je eventueel wel willen doen? - Ken

Nadere informatie

Aanvraagdossier master en master-na-master opleidingen

Aanvraagdossier master en master-na-master opleidingen Master en master-na-master opleidingen Lees eerst zorgvuldig onderstaande informatie: Alle aanvragen worden behandeld door de Dienst Inschrijvingen. Dit neemt ongeveer twee maanden in beslag. We vragen

Nadere informatie

Standaard Eurobarometer 84. Die publieke opinie in de Europese Unie

Standaard Eurobarometer 84. Die publieke opinie in de Europese Unie Die publieke opinie in de Europese Unie Opiniepeiling besteld en gecoördineerd door de Europese Commissie, Directoraat-generaal Communicatie. Dit werd opgesteld voor de Vertegenwoordiging van de Europese

Nadere informatie

STABLE LOVE, STABLE LIFE?

STABLE LOVE, STABLE LIFE? STABLE LOVE, STABLE LIFE? De rol van sociale steun en acceptatie in de relatie van paren die leven met de ziekte van Ménière Oktober 2011 Auteur: Drs. Marise Kaper Master Sociale Psychologie, Rijksuniversiteit

Nadere informatie

Samenvatting (Summary in Dutch)

Samenvatting (Summary in Dutch) Samenvatting (Summary in Dutch) Burnout, een toestand van mentale uitputting door chronische stress in de werksituatie, vormt een ernstig maatschappelijk probleem dat momenteel veel aandacht krijgt. In

Nadere informatie

Eindkwalificaties van de bacheloropleiding Geschiedenis

Eindkwalificaties van de bacheloropleiding Geschiedenis Eindkwalificaties van de bacheloropleiding Geschiedenis Afgestudeerden van de opleiding hebben de onderstaande eindkwalificaties bereikt: I. Kennis Basiskennis en inzicht: 1. kennis van en inzicht in het

Nadere informatie

1. De Vereniging - in - Context- Scan... 2. 2. Wijk-enquête... 3. 3. De Issue-scan en Stakeholder-Krachtenanalyse... 4. 4. Talentontwikkeling...

1. De Vereniging - in - Context- Scan... 2. 2. Wijk-enquête... 3. 3. De Issue-scan en Stakeholder-Krachtenanalyse... 4. 4. Talentontwikkeling... Meetinstrumenten De meetinstrumenten zijn ondersteunend aan de projecten van De Sportbank en ontwikkeld met de Erasmus Universiteit. Deze instrumenten helpen om op een gefundeerde manier te kijken naar

Nadere informatie

GELIJKE KANSEN IN BELGIË

GELIJKE KANSEN IN BELGIË GELIJKE KANSEN IN BELGIË HISTORISCH ONDERZOEK 1. EEN WOORDJE UITLEG Tijdens het bezoek aan de Democratiefabriek hebben jullie kunnen vaststellen dat bepaalde elementen essentieel zijn om tot een democratie

Nadere informatie

ANTWOORD. Vraag nr. 483 van 5 april 2012 van GOEDELE VERMEIREN

ANTWOORD. Vraag nr. 483 van 5 april 2012 van GOEDELE VERMEIREN VLAAMS PARLEMENT SCHRIFTELIJKE VRAGEN PASCAL SMET VLAAMS MINISTER VAN ONDERWIJS, JEUGD, GELIJKE KANSEN EN BRUSSEL Vraag nr. 483 van 5 april 2012 van GOEDELE VERMEIREN Hoger onderwijs Werkstudenten Onder

Nadere informatie

Whygoingto Bologna? Opleiding = motor voor verandering. Prof. Dr. Sofie De Kimpe Free University of Brussels

Whygoingto Bologna? Opleiding = motor voor verandering. Prof. Dr. Sofie De Kimpe Free University of Brussels Prof. Dr. Sofie De Kimpe Free University of Brussels 1. De rol van opleiding en vorming in de 1. Betekenis voor het politieonderwijs 2. Kwaliteit? 1. De rol van opleiding en vorming in de 3. Bologna: een

Nadere informatie

Indeling hoger onderwijs

Indeling hoger onderwijs achelor & master Sinds enkele jaren is de structuur van het hoger onderwijs in België afgestemd op die van andere Europese landen. Hierdoor kan je makkelijker switchen tussen hogescholen en universiteiten

Nadere informatie

EQ - emotionele intelligentie in kaart

EQ - emotionele intelligentie in kaart EQ - emotionele intelligentie in kaart 24-3-2014 BASISPROFIEL Laan van Vlaanderen 323 1066 WB Amsterdam INTRODUCTIE Het EQ rapport brengt iemands emotionele intelligentie in kaart. Dit is het vermogen

Nadere informatie

Evaluatie van het project Mantelluisteren academiejaar 2012-2013

Evaluatie van het project Mantelluisteren academiejaar 2012-2013 Evaluatie van het project Mantelluisteren academiejaar 212-21 In academiejaar 212-21 namen 5 mantelzorgers en 5 studenten 1 ste bachelor verpleegkunde (Howest, Brugge) deel aan het project Mantelluisten.

Nadere informatie

Serie handleidingen. "LbD4All" ("Leren door Ontwikkeling voor iedereen") AUTHENTICITEIT. Door Kristina Henriksson, Päivi Mantere & Irma Manti

Serie handleidingen. LbD4All (Leren door Ontwikkeling voor iedereen) AUTHENTICITEIT. Door Kristina Henriksson, Päivi Mantere & Irma Manti Serie handleidingen "LbD4All" ("Leren door Ontwikkeling voor iedereen") AUTHENTICITEIT Door Kristina Henriksson, Päivi Mantere & Irma Manti Deze publicatie werd gefinancierd door de Europese Commissie.

Nadere informatie

onderwerp Procedure Erasmus+ 2014-2020

onderwerp Procedure Erasmus+ 2014-2020 Procedure Erasmus+ 2014-2020 ons kenmerk Erasmus+ Beurzenprogramma telefoon (088) 525 80 01 onderwerp Procedure Erasmus+ 2014-2020 contactpersoon Klaartje Gosens e-mail internationaloffice@avans.nl van

Nadere informatie

WORKSHOP HET AFRIKAANSE SCHOONHEIDSIDEAAL

WORKSHOP HET AFRIKAANSE SCHOONHEIDSIDEAAL WORKSHOP HET AFRIKAANSE SCHOONHEIDSIDEAAL NAAM ORGANISATIE : AFRIKA AT HOME vzw TITEL WORKSHOP: HET AFRIKAANSE SCHOONHEIDSIDEAAL. Beleef de schoonheid in Afrika DOELGROEP : Kleuter / Lager Onderwijs 3

Nadere informatie

TTALIS. Maatschappelijke waardering door de ogen van de. leraar en de samenhang met leraar- en schoolkenmerken

TTALIS. Maatschappelijke waardering door de ogen van de. leraar en de samenhang met leraar- en schoolkenmerken Maatschappelijke waardering door de ogen van de TTALIS leraar en de samenhang met leraar- en schoolkenmerken Bevindingen uit de Teaching And Learning International Survey (TALIS) 2013 IN FOCUS Faculteit

Nadere informatie

UNIVERSITEIT GENT FACULTEIT GENEESKUNDE EN GEZONDHEIDSWETENSCHAPPEN Medisch-Sociale Wetenschappen Optie Beheer & Beleid Academiejaar 2003-2004

UNIVERSITEIT GENT FACULTEIT GENEESKUNDE EN GEZONDHEIDSWETENSCHAPPEN Medisch-Sociale Wetenschappen Optie Beheer & Beleid Academiejaar 2003-2004 UNIVERSITEIT GENT FACULTEIT GENEESKUNDE EN GEZONDHEIDSWETENSCHAPPEN Medisch-Sociale Wetenschappen Optie Beheer & Beleid Academiejaar 2003-2004 STUDIE NAAR DE RELEVANTIE VAN MISSION STATEMENTS IN VLAAMSE

Nadere informatie

Bijlage 1: Methode. Respondenten en instrumenten

Bijlage 1: Methode. Respondenten en instrumenten Bijlage 1: Methode In deze bijlage doen wij verslag van het tot stand komen van onze onderzoeksinstrumenten: de enquête en de interviews. Daarnaast beschrijven wij op welke manier wij de enquête hebben

Nadere informatie

Students Voices (verkorte versie)

Students Voices (verkorte versie) Lectoraat elearning Students Voices (verkorte versie) Onderzoek naar de verwachtingen en de ervaringen van studenten, leerlingen en jonge, startende leraren met betrekking tot het leren met ICT in het

Nadere informatie

EUROPEES PARLEMENT WERKDOCUMENT. Commissie cultuur en onderwijs 7.3.2008

EUROPEES PARLEMENT WERKDOCUMENT. Commissie cultuur en onderwijs 7.3.2008 EUROPEES PARLEMENT 2004 Commissie cultuur en onderwijs 2009 7.3.2008 WERKDOCUMENT inzake het voorstel voor het besluit van het Europees Parlement en de Raad tot invoering van een actieprogramma ter verhoging

Nadere informatie

Mobiliteitsvensters en Opportuniteitsvensters. Prof. dr. Patrick Bultinck, Universiteit Gent

Mobiliteitsvensters en Opportuniteitsvensters. Prof. dr. Patrick Bultinck, Universiteit Gent Mobiliteitsvensters en Opportuniteitsvensters Prof. dr. Patrick Bultinck, Universiteit Gent Sense of Urgency: Studenten chemie mobiliseren 1. Missie van Chemie@UGent: Onderzoeksgedreven academisch onderwijs

Nadere informatie

40 jaar Vlaams parlement

40 jaar Vlaams parlement Hugo Vanderstraeten 40 kaarsjes eenheidsstaat of een unitaire staat: één land met één parlement en één regering. De wetten van dat parlement golden voor alle Belgen. In de loop van de 20ste eeuw hadden

Nadere informatie

BRUSSEL t. Master in het tolken. Faculteit Letteren

BRUSSEL t. Master in het tolken. Faculteit Letteren BRUSSEL t Master in het tolken Faculteit Letteren Welkom aan de KU Leuven, de grootste en oudste universiteit van België. Je kunt hier je studietraject verderzetten en verrijken, ook als je elders een

Nadere informatie

Betreft: Participeren en studeren in het buitenland. Knelpunten voor studenten met een functiebeperking

Betreft: Participeren en studeren in het buitenland. Knelpunten voor studenten met een functiebeperking Steunpunt Inclusief hoger Onderwijs Sint-Jorisstraat 71 8000 Brugge Betreft: Participeren en studeren in het buitenland. Knelpunten voor studenten met een functiebeperking Het Steunpunt Inclusief Hoger

Nadere informatie

PROTOCOL 3. Instelling en werkwijze van het Europees Comité voor de opstelling van standaarden voor de binnenvaart CESNI. Besluit

PROTOCOL 3. Instelling en werkwijze van het Europees Comité voor de opstelling van standaarden voor de binnenvaart CESNI. Besluit PROTOCOL 3 Instelling en werkwijze van het Europees Comité voor de opstelling van standaarden voor de binnenvaart CESNI Besluit De Centrale Commissie voor de Rijnvaart (CCR), gezien het belang dat zij

Nadere informatie

Procedure Erasmus+ 2015-2016

Procedure Erasmus+ 2015-2016 Procedure Erasmus+ 2015-2016 ons kenmerk Erasmus+ beurzenprogramma contactpersoon Klaartje Gosens datum september 2015 telefoon + 3 1 88 525 80 01 onderwerp Procedure Erasmus+ 2015-2016 e-mail internationaloffice@avans.nl

Nadere informatie

Thema 3. Bedrijfscultuur

Thema 3. Bedrijfscultuur Thema 3 Bedrijfscultuur 0. Inleidende voorbeelden De BEDRIJFSCULTUUR van KBC Zwitserse bank UBS De ORGANISATIECULTUUR van 1. Definitie en kenmerken Enkele definities Systeem van gedeelde betekenisgeving

Nadere informatie

Student Positive Awards Document voor partnerschap

Student Positive Awards Document voor partnerschap Student Positive Awards Document voor partnerschap Een innovatief project, Een manier om te veranderen, Een uitreiking die jaarlijks 40.000 studenten bereikt Een initiatief van Meneer, Mevrouw Hieronder

Nadere informatie

FORMATION-RELAIS. 1996-2015 C P F B H o g e r o n d e r w i j s v o o r s o c i a l e p r o m o t i e, v e r b o n d e n a a n d e U C L 26/03/2015

FORMATION-RELAIS. 1996-2015 C P F B H o g e r o n d e r w i j s v o o r s o c i a l e p r o m o t i e, v e r b o n d e n a a n d e U C L 26/03/2015 JE HOGERE STUDIES ONDERBREKEN OM DE 1996-2015 C P F B H o g e r o n d e r w i j s v o o r s o c i a l e p r o m o t i e, v e r b o n d e n a a n d e U C L TIJD TE NEMEN VOOR EEN HERORIËNTERING EN EEN HERONTDEKKING

Nadere informatie

Filozofická fakulta Palackého Univerzity v Olomouci

Filozofická fakulta Palackého Univerzity v Olomouci Filozofická fakulta Palackého Univerzity v Olomouci Katedra nederlandistiky Studijní rok 2011/2012 Zakelijke communicatie met het oog op Tsjechische en Nederlandse culturele bijzonderheden Diplomová práce

Nadere informatie

VIRTUELE MOBILITEIT: EEN ALTERNATIEF VOOR OF EEN AANVULLING OP FYSIEKE MOBILITEIT?

VIRTUELE MOBILITEIT: EEN ALTERNATIEF VOOR OF EEN AANVULLING OP FYSIEKE MOBILITEIT? VIRTUELE MOBILITEIT: EEN ALTERNATIEF VOOR OF EEN AANVULLING OP FYSIEKE MOBILITEIT? Ilse Op de Beeck Leuvens Instituut voor Media en Leren KU Leuven 30 juni 2014 14 e Frans-Nederlandse Ontmoetingsdagen

Nadere informatie

Bedrijfsscholing: scholen voor de concurrent?

Bedrijfsscholing: scholen voor de concurrent? Onderwijs en opleiding Bedrijfsscholing: scholen voor de concurrent? Wolff, Ch. J. de, R. Luijkx en M.J.M. Kerkhofs (2002), Bedrijfsscholing en arbeidsmobiliteit, OSA A-186, Tilburg. Scholing van werknemers

Nadere informatie

S T U D E N T E N O V E R E E N K O M S T S T U D I E ( S M S )

S T U D E N T E N O V E R E E N K O M S T S T U D I E ( S M S ) ERASMUS 2012-2013 S T U D E N T E N O V E R E E N K O M S T S T U D I E ( S M S ) Tussen: Gegevens thuisinstelling Naam thuisinstelling: Katholieke hogeschool Limburg EUC nummer thuisinstelling: 28081-IC-1-2007-1-BE-ERASMUS-EUCX-1

Nadere informatie

Naar het buitenland. Liesbeth Oeyen Instellingscoördinator Erasmus April 2014

Naar het buitenland. Liesbeth Oeyen Instellingscoördinator Erasmus April 2014 Naar het buitenland. Liesbeth Oeyen Instellingscoördinator Erasmus April 2014 Voor vertrek Aanmelding bij de gastinstelling (door mevr. Erika Vandersmissen) Registratie bij de gastinstelling (eigen verantwoordelijkheid)

Nadere informatie

Stuk 1068 (2006-2007) Nr. 1. Zitting 2006-2006. 18 januari 2007 ONTWERP VAN DECREET

Stuk 1068 (2006-2007) Nr. 1. Zitting 2006-2006. 18 januari 2007 ONTWERP VAN DECREET Stuk 1068 (2006-2007) Nr. 1 Zitting 2006-2006 18 januari 2007 ONTWERP VAN DECREET houdende instemming met de overeenkomst inzake zeevervoer tussen de Europese Gemeenschap en haar lidstaten, enerzijds,

Nadere informatie

Het hoger onderwijs verandert

Het hoger onderwijs verandert achelor & master Sinds september 2004 is de hele structuur van het hoger onderwijs veranderd. Die nieuwe structuur werd tegelijkertijd ingevoerd in andere Europese landen. Zo sluiten opleidingen in Vlaanderen

Nadere informatie

Switching on and off. office hours. Internet is booming. Normen vervagen ;-); The Do s and Don ts of E-mail during jjk

Switching on and off. office hours. Internet is booming. Normen vervagen ;-); The Do s and Don ts of E-mail during jjk Switching on and off De impact van smartphone gebruik op het welzijn van de werknemer Daantje Derks Erasmus Universiteit Rotterdam Opzet presentatie Algemeen theoretisch kader Aanleiding/observaties Begripsverheldering

Nadere informatie

Werken in Vlaanderen: vermoeiend of plezierig?

Werken in Vlaanderen: vermoeiend of plezierig? Werken in Vlaanderen: vermoeiend of plezierig? Resultaten van 10 jaar onderzoek naar de beleving en beoordeling van arbeid Prof. Dr. Hans De Witte Gewoon Hoogleraar Arbeidspsychologie, WOPP-KU Leuven Seminarie

Nadere informatie

ATLEC. Ondersteunende Technologie Leren via Eenvormig Curriculum. State of the Art en Onderzoeksanalyse Samenvatting

ATLEC. Ondersteunende Technologie Leren via Eenvormig Curriculum. State of the Art en Onderzoeksanalyse Samenvatting ATLEC Ondersteunende Technologie Leren via Eenvormig Curriculum State of the Art en Onderzoeksanalyse Samenvatting WP nummer WP titel Status WP2 State of the Art en Onderzoeksanalyse F Project startdatum

Nadere informatie

Zelfdiagnostische vragenlijst verandercompetenties

Zelfdiagnostische vragenlijst verandercompetenties Zelfdiagnostische vragenlijst verandercompetenties Het gaat om de volgende zeven verandercompetenties. De competenties worden eerst toegelicht en vervolgens in een vragenlijst verwerkt. Veranderkundige

Nadere informatie

CENTRALE COMMISSIE VOOR DE RIJNVAART RV (14) 11 RV/G (14) 26 JWG (14) 22 14 februari 2014 Or. en fr/de/nl/en. Uniforme technische standaarden

CENTRALE COMMISSIE VOOR DE RIJNVAART RV (14) 11 RV/G (14) 26 JWG (14) 22 14 februari 2014 Or. en fr/de/nl/en. Uniforme technische standaarden CENTRALE COMMISSIE VOOR DE RIJNVAART RV (14) 11 RV/G (14) 26 JWG (14) 22 14 februari 2014 Or. en fr/de/nl/en COMITÉ REGLEMENT VAN ONDERZOEK WERKGROEP REGLEMENT VAN ONDERZOEK GEMEENSCHAPPELIJKE WERKGROEP

Nadere informatie

Samenvatting. 1. Wat houdt het begrip internationale samenwerking in?

Samenvatting. 1. Wat houdt het begrip internationale samenwerking in? Aanleiding voor het onderzoek Samenvatting In de 21 ste eeuw is de invloed van ruimtevaartactiviteiten op de wereldgemeenschap, economie, cultuur, milieu, etcetera steeds groter geworden. Ieder land dient

Nadere informatie

Het beroep van loontrekkende kinesitherapeut in de sector van de gezondheidszorg

Het beroep van loontrekkende kinesitherapeut in de sector van de gezondheidszorg 2013 Het beroep van loontrekkende kinesitherapeut in de sector van de gezondheidszorg Ipsos Public Affairs 24/06/2013 1 Het beroep van loontrekkende kinesitherapeut in de sector van de gezondheidszorg

Nadere informatie

Beschrijving resultaten onderzoek biseksualiteit AmsterdamPinkPanel Oktober 2014 Joris Blaauw

Beschrijving resultaten onderzoek biseksualiteit AmsterdamPinkPanel Oktober 2014 Joris Blaauw Beschrijving resultaten onderzoek biseksualiteit AmsterdamPinkPanel Oktober 2014 Joris Blaauw Dit document beschrijft kort de bevindingen uit het onderzoek over biseksualiteit van het AmsterdamPinkPanel.

Nadere informatie

Tevredenheid bij bezoekers van infokantoren

Tevredenheid bij bezoekers van infokantoren Tevredenheid bij bezoekers van infokantoren Regionale infokantoren algemene resultaten Onderzoek uitgevoerd door Guidea in samenwerking met Toerisme Vlaanderen 1 Doelstellingen en Methodologie 3 1 Achtergrond

Nadere informatie