CARREFOUR TREFPUNT ECONOMIE DE L ECONOMIE. Energieprijs en energiearmoede. Le SEC 95 Une exploration de la comptabilité nationale.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "CARREFOUR TREFPUNT ECONOMIE DE L ECONOMIE. Energieprijs en energiearmoede. Le SEC 95 Une exploration de la comptabilité nationale."

Transcriptie

1 A LA UNE IN DE KIJKER Energieprijs en energiearmoede EGALEMENT DANS CE NUMÉRO CARREFOUR DE L ECONOMIE TREFPUNT ECONOMIE OOK IN DIT NUMMER Le SEC 95 Une exploration de la comptabilité nationale Studie export Hoe kan het buitenland bijdragen tot Belgische economische groei Indicatoren als wegwijzers voor evidence-based kmo-beleid Focus sur l économie belge : Indicateurs clés Secteur du textile technique

2 ENERGIEPRIJS EN ENERGIEARMOEDE 1 OVERZICHT Tussen 2005 en 2013 kenden de consumptieprijzen voor energieproducten in België een forse stijging van niet minder dan 44,2 %. Deze stijging verzwaart de energiefactuur van de gezinnen en verergert het probleem van de energiearmoede. Een gezin bevindt zich in energiearmoede als het meer dan 10 % van zijn inkomen gebruikt om zich te verwarmen, of, algemeen gesteld, als het problemen ondervindt om zich te verwarmen. De energiearmoede blijkt een armoede-indicator te zijn die dieper graaft dan de gewone berekening van de armoededrempel, waarbij achterliggende aspecten van ontzegging en zelfs sociale uitsluiting, zoals op het vlak van gezondheid en scholing, verborgen blijven. De analyses hebben aangetoond dat de armste gezinnen (die van het eerste inkomensdeciel 2 ) bij een stijging van de energiefactuur als gevolg van weersomstandigheden of prijsverhogingen niet in staat zijn om, ter compensatie, hun energieverbruik verder naar beneden te brengen. In België werden daarom verschillende initiatieven genomen. Deze hebben de energiearmoede weliswaar niet kunnen terugdringen, maar ze hebben niettemin kunnen verhinderen dat voor arme gezinnen de situatie nog dramatischer werd. Wij pleiten voor een grotere erkenning van het probleem van de energiearmoede. Wij stellen voor dat van het probleem een politieke prioriteit gemaakt wordt, met doorlichting en een rationalisatie van de genomen maatregelen en de invoering van gerichte maatregelen. Auteurs: S. Bonnard, C. Bruynoghe, J-M. Delporte, M. Deprez en B. Kestemont LUCKAS - Fotolia.com INLEIDING Terwijl het energieverbruik als levensnoodzakelijk beschouwd wordt, vertegenwoordigt het toch een financiële last die voor een groeiend deel van de bevolking problematisch wordt. Die financiële last lijkt des te zwaarder te wegen naarmate het gezin over een lager inkomen beschouwt, en hij kan naargelang het inkomensdeciel tot het viervoudige oplopen (de energie-uitga-

3 ven vertegenwoordigen bijna een vijfde van het inkomen voor het eerste deciel). Deze resultaten hangen weliswaar samen met verwachte schaaleffecten en met de definitie zelf van wat levensnoodzakelijke goederen zijn (geringe prijselasticiteit), maar het feit blijft dat steeds meer gezinnen problemen hebben om hun energiefactuur te betalen. Dit is met name te verklaren door de kwaliteit van de woning, de aanwezige toestellen en het lage inkomen. Wij zullen deze verschillende factoren in het artikel trachten toe te lichten. Het eerste deel toont de evolutie van het verbruik en de uitgaven van de gezinnen volgens energiebehoefte en in % van het budget. De klemtoon ligt op de verdeling van de energie-uitgaven per geharmoniseerd inkomensdeciel volgens de gemodificeerde consumptie-eenheden (GCE). De GCE is een equivalentieschaal die wordt toegepast om de consumptie-uitgaven aan te passen op basis van de grootte en de samenstelling van het gezin en zo rekening te houden met de schaalvoordelen. Een coëfficiënt 1 wordt toegekend aan de eerste volwassene, 0,5 aan alle andere personen ouder dan 13 jaar en 0,3 aan kinderen van 13 jaar en jonger (gemodificeerde OESO-schaal). Alle verwijzingen in de studie wordt met de woorden «geharmoniseerd», «gestandaardiseerd», «equivalent» en «gewogen» van deze weging uitgegaan. We zullen het dus hebben over het geharmoniseerde inkomen, geharmoniseerde uitgaven en geharmoniseerde consumptie-eenheden om aan te geven dat de betrokken resultaten gebaseerd zijn op deze weging. Het tweede deel geeft een definitie van het concept van energiearmoede (meer dan 10 % van het inkomen om zich te verwarmen) en legt de talrijke oorzaken, facetten en verbanden bloot. Het gaat daarbij met name om de prijsstijgingen voor energieproducten, de kwaliteit van de woningen en de toestellen, gekoppeld aan het lage inkomen. Bijzondere aandacht gaat uit naar de evolutie van de energieprijzen in de voorbije jaren en naar de verdeling daarvan. Het laatste deel, tot slot, spitst zich toe op de diverse maatregelen die in België genomen zijn om de consumenten op de energiemarkt beter te beschermen en om de energiearmoede te bestrijden. Gina Sanders - Fotolia.com

4 1. EVOLUTIE VAN HET ENERGIEVERBRUIK EN DE ENERGIE-UITGAVEN VAN DE HUISHOUDENS 1.1. GESCHATTE HOEVEELHEID VERBRUIKTE ENERGIE PER INKOMENSDECIEL EN PER ENERGIEDRAGER Het rechtstreekse energieverbruik van de Belgische huishoudens bedroeg ongeveer kwh per huishouden in 2010, of kwh per GCE en kwh per persoon 3. 23% van die energie bestaat uit brandstoffen voor individuele voertuigen 4. De rest betreft de energie voor de woning: 30% voor de vloeibare brandstoffen (stookolie), 27% voor aardgas, 13% voor elektriciteit, 5% voor hout en 2% voor steenkool. Bij dit rechtstreekse verbruik worden nog het onrechtstreekse verbruik in het openbaar vervoer (trein, tram, bus, vliegtuig) en de voordelen in natura in de vorm van brandstof (bedrijfswagen) toegevoegd. De hoeveelheden worden verdeeld tussen de gestandaardiseerde-inko- Grafiek 1. Schatting van het energieverbruik per geharmoniseerde-inkomensdeciel in 2010 (kwh per GCE) D1 D2 D3 D4 D5 D6 D7 D8 D9 D10 Woning Individuele vervoer Openbaar vervoer Bron: Auteurs volgens verschillende bronnen

5 mensdecielen 5 volgens het niveau van de uitgaven, mits er licht wordt gecorrigeerd, aangezien de vaste component van de prijs (abonnement) de kostprijs per kwh van de meest spaarzame huishoudens verhoogt 6. Grafiek 1 toont dat het energieverbruik van het tiende deciel (D10, het rijkste deciel) slechts 1,5 keer hoger is dan dat van de GCE uit het eerste deciel. Voor huishoudens met een identieke samenstelling betekent deze verhouding dat het energieverbruik een lage inkomenselasticiteit kent. De verhouding schommelt tussen 1 en 1,3 voor het energieverbruik van de woning, tussen 1 en 2,6 voor het individuele vervoer (buiten de voordelen in natura) en tussen 1 en 2,9 voor het openbaar vervoer ENERGIE-UITGAVEN PER INKOMENSDECIEL (IN, PER ENERGIEBEHOEFTE EN IN % VAN HET BUDGET) De 10% van de (geharmoniseerde) bevolking die proportioneel over het rontstik - Fotolia.com hoogste inkomen beschikt ( het tiende deciel van het geharmoniseerde inkomen, D10 in de grafieken), verdient ongeveer 6,5 keer zoveel als de armste 10% 8 (Statistics Belgium, Huishoudbudgetonderzoek). Ze geven 1,7 keer meer uit voor hun energieverbruik (cf. grafiek 2) 9. Die uitgave maakt echter slechts een klein gedeelte van hun inkomen uit: ongeveer 5% tegenover ongeveer 19% van het jaarlijkse inkomen van de armste huishoudens (cfr. grafiek 3). Het verschil in uitgaven tussen de geharmoniseerde-inkomensdecielen is duidelijk kleiner voor huishoudelijke energie (verwarming, koken, warm water) dan voor individuele en collectieve vervoermiddelen. Er kan worden verondersteld dat de armste huishoudens eerst op deze post (vervoer) besparen, met het risico dat hun sociaal en professioneel isolement nog groter wordt. In het vervolg van dit artikel beperken we ons tot het grootste gedeelte van de uitgaven, namelijk de huishoudelijke energie. De zeer grote schommelingen van de energieprijzen in België (cf. grafiek 4) hebben een aanzienlijke impact op het budget van de armste huishoudens.

6 De toename van de gezondheidsindex ( welke berekend wordt zoals de globale index met uitzondering van alcoholhoudende dranken, tabak en brandstoffen, maar wel inclusief LPG) is echter gecorreleerd 10 met de stijging van deze prijzen (zonder benzine en diesel), die zijn terugslag heeft in de lonen via het mechanisme van automatische indexering. Ondanks een relatief laag gewicht in de gezondheidsindex (6,3%), levert de energiecomponent een grote gecumuleerde bijdrage tot de groei van deze index (+16,8%) over de periode De energiecomponent is verantwoordelijk voor meer dan een vijfde van deze stijging. Het aandeel van het budget dat aan de totale energie-uitgaven (inclusief brandstoffen) wordt besteed, blijft echter vrij stabiel (cf. grafiek 4). De duidelijkste schommelingen worden in de armste decielen vastgesteld. Dat lijkt te wijzen op een lager weerstandsvermogen tegen prijs- en klimaatschommelingen in vergelijking met de rijkste huishoudens. In 2008, het jaar met de hoogste energieprijzen, behield het eerste deciel zijn aandeel van uitgaven, terwijl de huishoudens van het laatste deciel dat aandeel verminderden. Dat vertaalt zich in beide gevallen in een daling van het verbruikte volume. Wat het comfort betreft, verbergen deze evoluties zeer uiteenlopende omstandigheden voor de twee decielen. Deze kwestie wordt onderzocht onder punt 2.3. De reactie die in 2010 na een bijzonder strenge winter werd vastgesteld, wijst erop dat de armste personen hun verbruik niet verder kunnen beperken bij ongunstige weersomstandigheden en relatief hoge prijzen. Grafiek 2. Jaarlijkse energie-uitgaven per geharmoniseerd-inkomensdeciel in 2010 (in euro, per gebruik) D1 D2 D3 D4 D5 D6 D7 D8 D9 D10 Woning Individuele vervoer Openbaar vervoer Bron: Statistics Belgium (Huishoudbudgetonderzoek)

7 Grafiek 3. Aandeel van het inkomen besteed aan energie-uitgaven per geharmoniseerd-inkomensdeciel in 2010 (in %, per gebruik) 25% 20% 15% 10% 5% 0% D1 D2 D3 D4 D5 D6 D7 D8 D9 D10 Woning Individuele vervoer Openbaar vervoer Bron: Statistics Belgium (Huishoudbudgetonderzoek)

8 Grafiek 4. Aandeel van het inkomen besteed aan energie-uitgaven per geharmoniseerd-inkomensdeciel (linkerschaal) en evolutie van de contextuele factoren (rechterschaal): index van de energieprijzen, gezondheidsindex, index van het mediaan inkomen en aantal vriesdagen (in %, aantal dagen en indexen 2000=100) 25% 20% 15% % 5% 0% Eerste deciel Tiende deciel Aantal vriesdagen (min < 0 C) Energieprijzen (2000=100) Mediaan inkomen (2000=100) Gezondheidsindex (2000=100) Bron: Statistics Belgium (Huishoudbudgetonderzoek), FOD Economie en Koninklijk Meteorologisch Instituut.

9 2. ENERGIEARMOEDE: EEN REALITEIT VOOR STEEDS MEER GEZINNEN 2.1. BESTAANDE DEFINITIES underdogstudios - Fotolia.com Het begrip energiearmoede («fuel poverty») werd voor het eerst omschreven in het Verenigd Koninkrijk: Een energiearm gezin kan zich niet veroorloven zijn woning tegen een redelijke kostprijs behoorlijk te verwarmen. De definitie van een energiearm gezin die doorgaans gehanteerd wordt, is een gezin dat meer dan 10% van het inkomen moet uitgeven om alle nuttige brandstoffen aan te schaffen en om zijn huis tot een behoorlijke standaardwarmte te verwarmen. Die wordt in het algemeen bepaald op 21 C in het hoofdvertrek en op 18 C in de andere gebruikte vertrekken - temperaturen aanbevolen door de Wereld Gezondheidsorganisatie 11. Dit is dus een kwantitatieve definitie (inkomenspercentage en standaardtemperaturen). Deze benadering via de uitgaven stoot op veel kritiek, onder meer omdat op die manier geen rekening wordt gehouden met de aspecten ontbering en sociale uitsluiting die gepaard gaan met energiearmoede en evenmin met het verschil tussen uitgaven en behoeften (een persoon in energiearmoede kan minder uitgeven dan zijn behoeften) 12. Bovendien kunnen de resultaten die volgens deze definitie gepubliceerd zijn niet vergeleken worden met andere landen bij gebrek aan gegevens of wegens verschillende concepten in de teller en de noemer (netto versus bruto inkomen, inclusief of exclusief bepaalde huisvestingskosten, intermitterende of permanente moeilijkheden) 13. Wegens deze kritiek wordt steeds meer gebruik gemaakt van subjectieve indicatoren voor factoren die het grote publiek beschouwt als basisbehoeften, zoals de mogelijkheid om het gehele jaar door in de woning een aanvaardbare warmte in stand te houden, in staat zijn de rekeningen te betalen of in een gezond huis te wonen 14.

10 bramgino - Fotolia.com Tot op heden heeft de Europese Unie nog geen gemeenschappelijke omschrijving van dat begrip opgesteld waardoor de Lidstaten de keuze hebben al dan niet ter zake regels op te stellen en hun eigen definities te bepalen. Traditioneel hanteert men de drempel van 10% van het inkomen die aan energie wordt besteed (vaak wordt daarbij geen rekening gehouden met de kosten voor vervoer). Hoewel deze meting om de hoger genoemde redenen gebrekkig is, gaan wij deze toch gebruiken aangevuld met de energiebehoeften en, in de mate van het mogelijke, met onderzoeksgegevens. Zo bestuderen wij in deze analyse alle energiebehoeften die rechtsreeks verband houden met de woning (andere behoeften dan verwarming inbegrepen) en met het individueel vervoer (brandstof) alsook het energiegebruik dat onrechtstreeks verband houdt met het collectief vervoer. Dit meetgebied is gegrond omdat er geen gedetailleerde gegevens voorhanden zijn en omdat verschillende energiedragers voor verschillende behoeften kunnen worden aangewend (verwarming, warm water, keuken, verlichting, elektrische huishoudtoestellen, verplaatsingen). Wij geven ook vergelijkbare subjectieve gegevens (Europese enquête SILC) wanneer die beschikbaar zijn VASTSTELLINGEN MET BETREKKING TOT DE ENER- GIEARMOEDE IN BELGIË ,9% van de personen die dreigen tot armoede te vervallen behoren tot een gezin dat het moeilijk heeft zijn woning behoorlijk te verwarmen; dat percentage bedraagt 4,6% voor de personen die niet dreigen tot armoede te vervallen tegenover 5,6% gemiddeld. Het zijn vooral de eenoudergezinnen en de grote gezinnen die met deze verwarmingsproblemen geconfronteerd worden 17. In 2013 waren er in het Vlaams Gewest budgetmeters voor elektriciteit actief tegenover voor aardgas. In hetzelfde jaar beschikten in het Waals Gewest gezinnen over een actieve budgetmeter voor elektriciteit tegenover voor gas. Het Brusselse Hoofdstedelijk Gewest telde in 2013 ongeveer actieve vermogenbegrenzers. In 2013 zijn 8,18% van de Belgische gezinnen beschermde afnemer van elektriciteit. Dat waren

11 gezinnen in het Vlaams Gewest, gezinnen in het Waals Gewest en gezinnen in het Brusselse Hoofdstedelijk Gewest. Voor gas zijn 8,46% van de Belgische gezinnen beschermde afnemer waarvan gezinnen in het Vlaams Gewest, gezinnen in het Waals gewest en gezinnen in het Brusselse Hoofdstedelijk Gewest. In 2013 zijn afnemers (elektriciteit) en afnemers (gas) door hun commerciële leverancier gedropt wegens niet-betaling. In 2012 zijn in het Vlaamse Gewest (elektriciteit) en (gas) aansluitingspunten afgesloten ingevolge een beslissing van de LAC 18. In het Brusselse Hoofdstedelijk Gewest bedroeg dat aantal 295 (elektriciteit) en 328 (gas) ingevolge een beslissing van de vrederechter. In het Waals Gewest ging het respectievelijk over (elektriciteit) en (gas) aansluitingspunten. Huiselijke energiearmoede (verwarming en elektriciteit) komt 4 maal meer voor bij huurders dan bij eigenaars. Dankzij de automatisering van de sociale tarieven (Soctar) is het aantal begunstigden van die tarieven gestegen van in 2009 (vóór de automatisering) tot in 2013 (na de automatisering); dit is een stijging met 150% OORZAKEN VAN ENERGIEARMOEDE Energiearmoede vloeit voort uit een combinatie van drie factoren 19 : hoge energieprijzen, middelmatige kwaliteit van woning en toestellen, en een laag inkomen DE STIJGING VAN DE ENERGIEPRIJZEN De stijging van de prijzen kan toegeschreven worden aan: exogene factoren zoals de sterke vraag van opkomende landen, meer bepaald China en India, de onstabiele geopolitieke situatie, met name in het Midden-Oosten, het schaarser worden van hupbronnen en grondstoffen, de pic-unique - Fotolia.com kosten voor exploratie en ontginning van nieuwe bronnen, de gestegen kosten van het maritiem transport. Bepaalde factoren die in de energiefactuur opgenomen worden, zoals de kosten van de openbare dienstverplichtingen (van ecologische of sociale aard) die aan de leveranciers en aan de netwerkbeheerders werden opgelegd naar aanleiding van de vrijmaking van de sector, de kosten voor het uitbreiden en vernieuwen van de (transmissie- en distributie-) netten, het uitbreiden van de koppelverbindingen, het balanceren van de netten, het aanhouden van (verplichte) reserves. Van 2005 tot 2013 zijn de consumptieprijzen 20 voor energieproducten (gas, elektriciteit, motorbrandstoffen en

12 Wanja Jacob - Fotolia.com huisbrandolie) sterk gestegen in België, namelijk met bijna 44,2 % tegenover +19,6 % voor het indexcijfer van het gemiddelde peil van de consumptieprijzen. Deze stijging van de energieprijs stelt men voor alle energieproducten vast: in 8 jaar tijd stegen de motorbrandstoffen met 33,5 %, elektriciteit met 40,9 %, gas met 51,8 % en vloeibare brandstoffen met 71,3 %. Beschouwd over een recentere periode, waren de consumptieprijzen voor energie lager, met een jaarlijks inflatiecijfer van 6 % in 2012, na 17 % in Deze vertraging stelt men voor alle energieproducten vast: de prijsverhogingen voor motorbrandstoffen en vloeibare brandstoffen vertraagden sterk in 2012, tot respectievelijk 6,5 % en 10,1 %, terwijl dit nog 15,6 % en 27,8 % was in In 2012 bleven de consumptieprijzen voor elektriciteit groeien, maar duidelijk trager dan het jaar voordien, namelijk met 1,9 % (tegenover 11,8 % in 2011). Zo stegen ook de consumptieprijzen voor gas in 2012 met gemiddeld 8 %, een geringere stijging dus vergeleken met het jaar ervoor (19,1 %). In 2013 bereikte de inflatie van de energieproducten zelfs een negatief cijfer, met gemiddeld -4,6 %. De prijzen voor motorbrandstoffen en vloeibare huisbrandstoffen daalden op jaarbasis gemiddeld met respectievelijk 4,6 % en 5,9 %. Daarnaast vertoonden gas en elektriciteit tijdens deze periode een negatieve inflatie van 0,9 % en 8,5 %. Meer bepaald worden de consumptieprijzen voor gas en elektriciteit voornamelijk bepaald door de kosten van de energiecomponent en door de distributietarieven van de netwerkbeheerders 21. Andere factoren, zoals de transmissietarieven en de diverse belastingen en taksen, oefenen eveneens een niet te verwaarlozen invloed uit op de evolutie van deze prijzen. Vergeleken met het jaar ervoor vertraagde in 2012 de groei van de energiecomponent voor de gasfactuur (gemiddeld 8,2 %, tegenover 26,4 % in 2011) en was er zelfs een daling van de elektriciteitsfactuur (-2,6 % tegenover meer dan 10,4 % in 2011). De door de regering ingevoerde bevriezing van de energieprijs, de marktdynamiek en de prijsdalingen bij een aantal vaste contracten in 2012 verklaren hoofdzakelijk de dalende trend van de kosten van deze component. Zo bleek op basis van de door het Prijsobservatorium uitgewerkte indicatoren «gemiddelde gas- en elektriciteitsfactuur» dat de regeringsmaatregelen tot een daling van de inflatie hebben geleid met 0,8 procentpunt voor elektriciteit en met 2,7 procentpunt voor gas. Het substitutie-effect had een minder opvallende invloed op de prijs van elektriciteit (-0,3 procentpunt) en van gas (-1,2 procentpunt) 22. In 2013 kende deze energiecomponent een forse daling: 9,5 % voor elektriciteit en 12,3 % voor gas ten opzichte van Deze dalende trend is grotendeels te wijten aan de wijzigingen in het aanbod van contracten sinds januari, de neerwaartse indexering van de meeste variabele contracten tijdens de eerste drie kwartalen, de

13 gemiddelde daling van de vaste tarieven tijdens deze periode. De marktdynamiek (het aantal gezinnen dat van energieleverancier veranderde) speelde ook een zekere rol in de daling van deze kosten, voornamelijk voor elektriciteit. Grafiek 5. Consumptieprijzen voor energieproducten (indexcijfer 2005=100) De netwerktarieven voor gas en elektriciteit 23 stegen in 2012 voornamelijk door de indexering 24 die sinds januari werd toegepast voor de distributietarieven en door de nieuwe meerjarentarieven voor de transmissietarieven. Bron: EC, FOD Economie, ADSEI. Niettemin vertraagde de groei ervan vergeleken met het jaar ervoor. Men noteerde voor elektriciteit 8,3 % in 2012 tegenover 15,4 % het jaar ervoor. De stijging van de netwerktarieven was meer uitgesproken voor gas 25 : +8,9 % in 2012 tegenover +5,2 % in Deze nieuwe stijging van de netwerktarieven verklaart ongeveer 20 % van de prijsstijging van het gas vergeleken met het jaar ervoor. In 2013 zette de stijging van de netwerktarieven voor elektriciteit zich verder door (+ 5,5 % op jaarbasis). Dit evolutieprofiel vloeit voornamelijk voort uit de sterke stijging van de transmissietarieven, namelijk gemiddeld 53,7 %. Deze stijging hangt nauw samen met de sterke stijging van deze tarieven in het Waals Gewest aan het begin van het jaar, doordat Elia de financiële last van de zonnepanelen doorrekende in de elektriciteitsfactuur van de Waalse verbruikers 26 en doordat op federaal niveau de nieuwe transmissietarieven werden toegepast (per 1 juni bijgesteld na de beslissing van de CREG van 16 mei 2013). De netwerktarieven voor gas bleven in 2013 vrij stabiel (+0,7 %).

14 Gina Sanders - Fotolia.com De wijzigingen van de consumptieprijzen van de verschillende energieproducten worden grotendeels bepaald door de evolutie van de aardoliekoers op de internationale markten 27. De prijzen van motorbrandstoffen en vloeibare brandstoffen reageren zo goed als onmiddellijk op de schommelingen van de aardoliekoers. De gas- en elektriciteitsprijzen reageerden in 2012 nog met enige vertraging op de aardolienoteringen. De verkoopprijs van de energiecomponent wordt sinds de vrijmaking van de gas- en elektriciteitsmarkt op 1 januari 2007 vrij bepaald door de leveranciers. In 2012 waren sommige indexparameters nog gekoppeld aan de prijs van de aardolie, die derhalve met enige vertraging de kost van de energiecomponent van bepaalde energieleveranciers beïnvloedde. Deze koppeling is sinds januari 2013 evenwel sterk afgezwakt. Daar deze aan de aardolie gekoppelde indexparameters tegenwoordig niet meer representatief zijn voor de reële kosten van de energieleveranciers, heeft de CREG een lijst met criteria opgesteld die de nieuwe parameters zullen moeten volgen om voor een ontkoppeling te zorgen tussen de gas- en elektriciteitsprijzen enerzijds en de aardolieprijzen anderzijds 28. Zo werd de aardolie-index nog verwerkt in de tariefformules van sommige gascontracten van de eerste drie kwartalen van Sinds 1 oktober echter worden alle variabele gascontracten voortaan enkel geïndexeerd op basis van de gasprijs op de Europese groothandelsmarkten KWALITEIT VAN DE WONING EN VAN DE TOESTELLEN Als gevolg van de woningcrisis (stijgende verkoopprijzen en huurprijzen) gekoppeld aan de financiële crisis (strengere voorwaarden voor hypothecaire leningen vanaf het derde kwartaal van 2012, daling van de spaarrente) en de economische crisis (banenverlies, toename van het aantal onzekere betrekkingen, stijging jongerenwerkloosheid en structurele werkloosheid en ermee gepaard gaand verlies van koopkracht) is het voor jonge gezinnen of gezinnen met een bescheiden inkomen moeilijker geworden om een eigen woning te kopen en zijn de gezinnen kwetsbaarder geworden tegenover het onzekere economische klimaat. Over het algemeen zijn het inkomenspeil en de woonkwaliteit nauw met elkaar

15 verbonden 29. Bij gebrek aan voldoende inkomen wonen burgers in belabberde woningen 30 (geen isolatie, geen isolerende beglazing, verouderde of ontoereikende verwarmingstoestellen, zwakke energieprestaties, vocht,...) die moeilijker en duurder zijn om te verwarmen. Deze situatie heeft rechtstreekse gevolgen voor de energiefactuur en dus op het comfortpeil van het gezin (sommige kamers zijn niet of zeer onvoldoende verwarmd, ze zijn tochtig en er zijn chronische vochtproblemen en slecht werkende verwarmingstoestellen, die ongezond en onveilig zijn,...). Het gemiddelde Belgische energieverbruik per vierkante meter woning per jaar ligt meer dan 70 % hoger dan het gemiddelde van de Europese Unie 31. Vooral in de grote steden van het land bestaat er nog een historisch bestand van gebouwen met zwakke energieprestaties ten opzichte van de huidige normen. Er zijn in België ook nog heel wat verouderde sociale woningen met vaak zeer lage energieprestaties (rechtstreekse verwarming of oude accumulatiekachels). Ook vele bestaande stookketels, gasconvectoren of mazoutkachels zijn verouderd. De mensen houden hun stookketels «zo lang mogelijk» en denken niet aan de besparing op de energiefactuur die ze kunnen realiseren als ze hun oude toestellen vervangen door moderne en energiezuinige toestellen. Het verschil in energieverbruik tussen een zuinig toestel en een energievreter kan ook van grote invloed zijn op de levensduur van het toestel, vooral als het dagelijks wordt gebruikt. Zo verbruikt een wasmachine A+++ bijvoorbeeld +/- 50 % minder elektriciteit (en 2/3 minder water) dan een machine van 15 jaar oud, hetgeen een jaarlijkse besparing oplevert van ongeveer 62 euro aan elektriciteit en 64 euro aan water. Dit geldt voor de meeste huishoudelijke toestellen die in bijna elk gezin te vinden zijn (microgolf, TV, koelkast, vaatwasser, droogkast, ) 32. Voor gezinnen met een laag inkomen, die hun woning meestal huren, is het gewoonlijk niet haalbaar om WavebreakMediaMicro - Fotolia.com te investeren in nieuwe en efficiënte verwarmingstoestellen of in ramen met dubbel glas als de eigenaar niet bereid is om deze investering op zich te nemen LAGE INKOMENS De elektriciteits-, aardgas- en stookolieprijzen getuigen van de hoge energiefactuur. De elektriciteitsfactuur voor een gezin met een jaarlijks elektriciteitsverbruik van kwh (gemiddeld gezinsverbruik waarvan in België gewoonlijk uitgegaan wordt en dat overeenstemt met de definities van de standaardklanten van Eurostat 33 ) bedroeg in juni 2013 gemiddeld 781,02

16 euro/jaar (586,60 euro/jaar voor het sociaal tarief), de gasfactuur bedroeg gemiddeld 1.519,50 euro/jaar (1.7,88 euro/jaar voor het sociaal tarief) 34. De gemiddelde maandelijkse uitgave voor gas en elektriciteit bedroeg voor dit gezin dus 191,71 euro (135,50 euro als het onder het specifiek sociaal tarief valt). Het betreft een gemiddelde factuur voor een gezin van 4 personen 35. Naast de beperkingen eigen aan het gebruik van gemiddelden (enige gegevens die beschikbaar zijn) dient er ook op gewezen te worden dat het reele bedrag van de facturen van talrijke factoren zal afhangen, zoals onder meer de keuze van de leverancier en het type overeenkomst. Bij afwezigheid van andere gegevens, zoals het energieverbruik per geharmoniseerde gezinseenheid, maken wij een schatting door toepassing van de gebruikelijke conversieschaal 36. De maandelijkse factuur bedraagt in dat geval dan niet meer 191,71 euro per maand, maar 100,65 euro per maand voor een geharmoniseerd gezin van 4 personen (of 71,07 euro/maand voor het sociaal tarief). Op basis van het gekozen concept van energiearmoede, namelijk dat een gezin onder energiearmoede valt wanneer het meer dan 10 % van zijn inkomen aan de energiefactuur besteedt, zouden we er dus kunnen van uitgaan dat een gezin met een inkomen van minder dan 1.006,5 euro per maand (of van 710,7 euro/maand voor het sociaal tarief) zich in een situatie van energiearmoede bevindt. Als men dit bedrag vervolgens vergelijkt met het overeenstemmende bedrag van de armoededrempel 37 van euro per maand, kunnen we besluiten dat energiearmoede een armoedefactor is. Men mag energiearmoede echter niet gaan terugbrengen tot een simpele automatische berekening. Afgezien van de beperkingen van de gevolgde methode, met name een schatting, is energiearmoede een complex gegeven dat met andere factoren gecombineerd dient te worden, zoals de kwaliteit van de woningen en van de aanwezige toestellen (zie hoger). Hamik - Fotolia.com We kunnen een gezin van 4 personen kiezen (om bij hetzelfde voorbeeld te blijven) met een factuur van meer dan kwh/jaar, met een oude woning

17 alphaspirit - Fotolia.com en verouderde en dus energieverslindende toestellen. De totale factuur zou in dat geval hoger liggen om andere redenen dan vrije keuze (zoals bijvoorbeeld zelf kiezen voor de aanleg van een verwarmd zwembad) 38. Dit gezin zou onder de categorie energiearmoede kunnen vallen zonder tot de officiële armoedecategorie in België te behoren (inkomen hoger dan euro per maand). In geval van betalingsproblemen (meestal vanaf drie maanden achterstal, de wettelijke voorschriften verschillen van gewest tot gewest) wordt het leveringscontract tussen de klant en de leverancier opgeschort. De klant moet dan overgenomen worden door een andere leverancier of door de distributienetbeheerder (DNB). Er wordt daarbij een vermogensbegrenzer of een budgetmeter geïnstalleerd in een poging de commerciële schuld van de betrokken klant te verminderen zodat hij zo snel mogelijk terug in het normale commerciële circuit kan terugkeren. Uit de laatste gegevens van de gewestelijke regulatoren blijkt dat zowel het aantal beschermde klanten als het aantal klanten dat door een alternatieve leverancier of door de distributienetbeheerder bediend wordt alsook het aantal vermogensbegrenzers en budgetmeters constant blijft toenemen. In de drie gewesten vertonen alle indicatoren een stijgende trend sinds 2007, dat is sinds het begin van de liberalisering van de markt voor huishoudelijke klanten en kmo s. Opvallend is daarbij de stijgende trend, zowel op federaal als op gewestelijk niveau, van het aantal budgetmeters in het Vlaams Gewest en het Waals Gewest, het aantal vermogensbegrenzers in het Vlaams Gewest en het Brussels Gewest, het aantal afbetalingsplannen opgelegd door leveranciers of distributienetbeheerders, het aantal niet nageleefde afbetalingsplannen, het volume achterstallige betalingen in de drie gewesten, en het aantal afsluitingen in de drie gewesten, zowel voor elektriciteit als voor aardgas 39. Als we de energiearmoede in kaart willen brengen, moeten we oppassen dat we niet te sterk vereenvoudigen, want het gaat om een economisch en sociaal gegeven. Om een beter beeld te krijgen van de talrijke aspecten van deze problematiek, zouden we deze studie moeten aanvullen met de analyse van bijkomende relevante indicatoren.

18 3. DIVERSE MAATREGELEN OM DE CONSUMENT BETER TE BESCHERMEN EN ENERGIEARMOEDE TE BESTRIJDEN In Europa onderscheiden wij 2 soorten sociaal beleid om energiearmoede aan te pakken. In sommige landen, bij voorbeeld in de Scandinavische landen, wordt geopteerd voor een beleid zonder rechtstreekse inmenging vanwege de overheid in de energieprijzen. Daar bestaan dus geen sociale tarieven en specifieke tarieven die van toepassing zijn voor bepaalde bevolkingsgroepen maar er bestaan wel algemene sociale steunmaatregelen waardoor de gehele bevolking zijn woning behoorlijk kan verwarmen. Wij concentreren ons op de maatregelen die momenteel in België van toepassing zijn BESCHERMDE AFNEMERS In het kader van de specifieke sociale bepalingen in België moeten de beschermde afnemers geïdentificeerd worden. Het sociaal tarief dat in 2004 werd ingevoerd, wordt toegekend aan residentiële afnemers wanneer zij (of iemand van hun gezin die op hetzelfde adres woont) behoren tot een categorie van begunstigden. Een begunstigde is iemand die recht heeft op een uitkering van het OCMW, van de FOD Sociale Zekerheid of de Rijksdienst voor Pensioenen (zoals bepaald in de programmawet van 27 april 2007) 40. In België wordt het sociaal tarief 41 in elk van de drie Gewesten door de federa- Andere landen (waaronder België, Frankrijk, Italië) kiezen voor een beleid waarbij rechtstreeks wordt ingegrepen op de energiemarkt en waarbij specifieke sociale maatregelen (zoals de sociale tarieven voor gas en elektriciteit, de eerste kwh die gratis zijn, ) worden opgelegd bovenop algemene sociale maatregelen (sociale toelagen, minimuminkomen, maatschappelijk welzijn, ). Picture-Factory - Fotolia.com

19 LUCKAS - Fotolia.com le regering berekend. Het is de som van het laagste commerciële tarief en de kosten voor transport en distributie (plus taksen en toeslagen). Het sociaal tarief wordt elke drie maanden herzien en moet onder de laagste commerciële tarieven blijven (behalve groepsaankopen). Wie beschermde afnemer is op federaal niveau is dat ook op gewestelijk niveau maar de gewesten kunnen hun eigen criteria daaraan toevoegen. Door de uitbreiding van de databanken (rijksregister, register sociale zekerheid, ) kan het sociaal tarief voor elektriciteit en gas sinds 2010 automatisch worden toegepast voor erkende personen en moeten zij dus zelf geen stappen meer ondernemen GROEPSAANKOPEN Bij prijsstijgingen wordt er vaak spontaan een oplossing gezocht door de consumenten zelf of door verenigingen die de consumentenbelangen behartigen. Actie vanwege de overheid kan dat spontane initiatief al dan niet versterken. Wij verwijzen ter zake naar de toename van het aantal groepsaankopen voor elektriciteit, aardgas of stookolie. Door zich te verenigen kunnen de consumenten meestal gunstigere voorwaarden afdwingen dan wanneer zij individueel zouden bestellen. Sommige gemeenten of openbare centra voor maatschappelijke welzijn hebben dergelijke groepsaankopen georganiseerd SPREIDING VAN DE REKENINGEN EN SCHULDENREGELING Behoudens uitzondering worden de rekeningen voor aardgas en elektriciteit voor residentiële consumenten en K.M.O. s op jaarbasis opgemaakt. De betaling gebeurt via maandelijkse of kwartaalvoorschotten en een eindafrekening voor het gehele jaar. De spreiding van de rekeningen over een jaar geeft een gezin de mogelijkheid om het budget beter te plannen en de energie-uitgaven te spreiden over 12 maanden. Voor gas en elektriciteit gebeurt die spreiding automatisch maar voor stookolie gaan slechts een aantal leveranciers ermee akkoord (met of zonder waarborg) de betaling te spreiden 43. Hiervoor is een bijzondere wetgeving uitgewerkt 44. Ook de Gewesten hebben maatregelen genomen voor de schuldenregeling in verband met aardgas en elektriciteit. Die maatregelen variëren naargelang het gewest maar zij bepalen allemaal dat de commerciële leverancier een plan tot aanzuivering van de schulden moet voorstellen en dat hij bepaalde fasen moet doorlopen en een strikte kalender moet volgen alvorens hij een klant kan laten vallen wegens niet-betaling (het gaat dan over klanten van wie het leveringscontract opgezegd is). Naargelang een klant beschermd is of niet zal hem - bij gebrek aan leverancier - energie worden geleverd door een distributienetbeheerder tegen een al dan niet sociaal, specifiek tarief.

20 3.4. BETERE BESCHERMING VAN DE CONSUMENT Met beide wetten van 25 augustus geeft de wetgever bijkomende rechten en meer bescherming aan de consumenten op de energiemarkt VERBREKINGS- VERGOEDING AFGESCHAFT Voortaan kunnen de consumenten gemakkelijker van gas- en elektriciteitscontract veranderen. Gezinnen en K.M.O. s kunnen hun leveringscontract van bepaalde of onbepaalde duur gemakkelijker ontbinden op voorwaarde dat zij de wettelijke termijn van 1 maand respecteren. De nieuwe leverancier krijgt machtiging om het contract op naam en voor rekening van het gezin of de K.M.O. op te zeggen tenzij partijen anders hebben beslist. Bovendien is de opzegging voortaan helemaal gratis. De leveranciers kunnen aan hun klanten geen schadevergoeding meer vragen. Via deze wet wil de regering de consumenten op de energiemarkt aansporen om van leverancier te veranderen en wil zij de operatoren ertoe aanzetten gunstigere prijzen aan te bieden. Verder heeft de FOD Economie in september, in samenwerking met meer dan 500 gemeenten, een grootschalige campagne Durf vergelijken gevoerd om de burgers te helpen om de aanbiedingen van de gas- en elektriciteitsleveranciers te vergelijken. Na afloop van die campagne hebben de twee historische operatoren meer dan klanten voor elektriciteit verloren en meer dan klanten voor gas omdat die klanten een andere leverancier gekozen hebben die gunstigere tarieven aanbood STANDAARDFACTURATIE AAN DE KLANT ctvvelve - Fotolia.com De wetten van 25 augustus 2012 hebben de wetgever de mogelijkheid geboden de gegevens van de wet van 8 januari 2012 bij te werken. Die wet voorzag in de invoering van een standaardfacturatie voor de levering van energie. Die standaardisering betekent dat alle voorschotfacturen, tussentijdse facturen en afrekeningen een aantal gegevens moeten bevatten zoals de looptijd van het contract, de aard van de primaire energiebronnen en link naar de tariefsimulator voor de residentiële consument van gas en elektriciteit. Sinds 13 september moeten de facturen eveneens vermelden dat het contract gratis kan worden opgezegd. Bovendien heeft de consument de mogelijkheid om de slotfacturen en afrekeningsfacturen uit te sluiten uit de eventuele bankdomiciliëring en wordt hij op de hoogte gebracht van wijzigingen van de contractvoorwaarden ten nadele van de consument. Het recht om het contract binnen een redelijke termijn, zonder opzegging en zonder kosten te beëindigen, moet klaar en duidelijk vermeld zijn.

Energieprijs en energiearmoede

Energieprijs en energiearmoede 1 Energieprijs en energiearmoede Een artikel van het Trefpunt Economie - een publicatie van de FOD Economie Voorgesteld in november 2013 op het 20 e congres van de Franstalige economen Auteurs: Bonnard,

Nadere informatie

OBSERVATORIUM VAN DE GAS- EN ELEKTRICITEITSPRIJZEN BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST

OBSERVATORIUM VAN DE GAS- EN ELEKTRICITEITSPRIJZEN BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST OBSERVATORIUM VAN DE GAS- EN ELEKTRICITEITSPRIJZEN BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST 4 de kwartaal 2012 + Januari 2013 Inleiding Hoewel de CREG (de federale regulator) bevoegd is voor de tarieven, publiceert

Nadere informatie

OBSERVATORIUM VAN DE GAS- EN ELEKTRICITEITSPRIJZEN BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST

OBSERVATORIUM VAN DE GAS- EN ELEKTRICITEITSPRIJZEN BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST OBSERVATORIUM VAN DE GAS- EN ELEKTRICITEITSPRIJZEN BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST 1 ste kwartaal 2012 Inleiding Hoewel de CREG (de federale regulator) bevoegd is voor de tarieven, is het Brugel die sinds

Nadere informatie

ENERGIEPRIJZEN VOOR DE RESIDENTIELE CONSUMENT VAN ELEKTRICITEIT EN AARDGAS PER LEVERANCIER EN PER PRODUCT

ENERGIEPRIJZEN VOOR DE RESIDENTIELE CONSUMENT VAN ELEKTRICITEIT EN AARDGAS PER LEVERANCIER EN PER PRODUCT ENERGIEPRIJZEN VOOR DE RESIDENTIELE CONSUMENT VAN ELEKTRICITEIT EN AARDGAS PER LEVERANCIER EN PER PRODUCT - - - overzicht jongste 6 maanden met vergelijking tov duurste/goedkoopste product op de Belgische

Nadere informatie

OBSERVATORIUM VAN DE GAS- EN ELEKTRICITEITSPRIJZEN BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST

OBSERVATORIUM VAN DE GAS- EN ELEKTRICITEITSPRIJZEN BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST OBSERVATORIUM VAN DE GAS- EN ELEKTRICITEITSPRIJZEN BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST 3 de kwartaal 2012 Inleiding Hoewel de CREG (de federale regulator) bevoegd is voor de tarieven, publiceert Brugel elk

Nadere informatie

ENERGIEPRIJZEN VOOR DE RESIDENTIELE CONSUMENT VAN ELEKTRICITEIT EN AARDGAS PER LEVERANCIER EN PER PRODUCT

ENERGIEPRIJZEN VOOR DE RESIDENTIELE CONSUMENT VAN ELEKTRICITEIT EN AARDGAS PER LEVERANCIER EN PER PRODUCT ENERGIEPRIJZEN VOOR DE RESIDENTIELE CONSUMENT VAN ELEKTRICITEIT EN AARDGAS PER LEVERANCIER EN PER PRODUCT - - - overzicht jongste 6 maanden met vergelijking tov duurste/goedkoopste product op de Belgische

Nadere informatie

ENERGIEPRIJZEN VAN ELEKTRICITEIT EN AARDGAS VOOR KMO S EN ZELFSTANDIGEN PER LEVERANCIER EN PER PRODUCT

ENERGIEPRIJZEN VAN ELEKTRICITEIT EN AARDGAS VOOR KMO S EN ZELFSTANDIGEN PER LEVERANCIER EN PER PRODUCT ENERGIEPRIJZEN VAN ELEKTRICITEIT EN AARDGAS VOOR KMO S EN ZELFSTANDIGEN PER LEVERANCIER EN PER PRODUCT - - - overzicht jongste 6 maanden met vergelijking tov duurste/goedkoopste product op de Belgische

Nadere informatie

Steunpunt tot bestrijding van armoede, bestaansonzekerheid en sociale uitsluiting

Steunpunt tot bestrijding van armoede, bestaansonzekerheid en sociale uitsluiting Steunpunt tot bestrijding van armoede, bestaansonzekerheid en sociale uitsluiting Feiten en cijfers Van hoeveel mensen is de energie geheel of gedeeltelijk afgesloten? Aangezien de drie gewesten niet dezelfde

Nadere informatie

ADVIES DIENST REGULERING

ADVIES DIENST REGULERING DIENST REGULERING ADVIES DR-20060228-42 betreffende Het voorstel van uitbreiding van het nachttarief tot het weekend voor netgebruikers die zijn aangesloten op het laagspanningsnet vanaf 1 januari 2007

Nadere informatie

PERSBERICHT Brussel, 7 november 2014

PERSBERICHT Brussel, 7 november 2014 01/2010 05/2010 09/2010 01/2011 05/2011 09/2011 01/2012 05/2012 09/2012 01/2013 05/2013 09/2013 01/2014 05/2014 09/2014 Inflatie (%) PERSBERICHT Brussel, 7 november 2014 Geharmoniseerde consumptieprijsindex

Nadere informatie

OBSERVATORIUM VAN DE GAS- EN ELEKTRICITEITSPRIJZEN BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST

OBSERVATORIUM VAN DE GAS- EN ELEKTRICITEITSPRIJZEN BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST OBSERVATORIUM VAN DE GAS- EN ELEKTRICITEITSPRIJZEN BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST Periode februari - juni 2013 Inleiding Bedoeling is om de overheid informatie te verstrekken over de evolutie van de elektriciteits-

Nadere informatie

ENERGIEPRIJZEN VOOR DE RESIDENTIELE CONSUMENT VAN ELEKTRICITEIT EN AARDGAS PER LEVERANCIER EN PER PRODUCT

ENERGIEPRIJZEN VOOR DE RESIDENTIELE CONSUMENT VAN ELEKTRICITEIT EN AARDGAS PER LEVERANCIER EN PER PRODUCT ENERGIEPRIJZEN VOOR DE RESIDENTIELE CONSUMENT VAN ELEKTRICITEIT EN AARDGAS PER LEVERANCIER EN PER PRODUCT - - - overzicht jongste 6 maanden met vergelijking tov duurste/goedkoopste product op de Belgische

Nadere informatie

PERSBERICHT Brussel, 13 mei 2015

PERSBERICHT Brussel, 13 mei 2015 01/2010 05/2010 09/2010 01/2011 05/2011 09/2011 01/2012 05/2012 09/2012 01/2013 05/2013 09/2013 01/2014 05/2014 09/2014 01/2015 Inflatie (%) PERSBERICHT Brussel, 13 mei 2015 Geharmoniseerde consumptieprijsindex

Nadere informatie

PERSBERICHT Brussel, 11 december 2015

PERSBERICHT Brussel, 11 december 2015 PERSBERICHT Brussel, 11 december 2015 Geharmoniseerde consumptieprijsindex - november 2015 De Belgische inflatie volgens de Europees geharmoniseerde consumptieprijsindex stijgt in november naar 1,4%, ten

Nadere informatie

PERSBERICHT Brussel, 19 januari 2016

PERSBERICHT Brussel, 19 januari 2016 01/2010 05/2010 09/2010 01/2011 05/2011 09/2011 01/2012 05/2012 09/2012 01/2013 05/2013 09/2013 01/2014 05/2014 09/2014 01/2015 05/2015 09/2015 Inflatie (%) PERSBERICHT Brussel, 19 januari 2016 Geharmoniseerde

Nadere informatie

OBSERVATORIUM VAN DE GAS- EN ELEKTRICITEITSPRIJZEN BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST

OBSERVATORIUM VAN DE GAS- EN ELEKTRICITEITSPRIJZEN BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST OBSERVATORIUM VAN DE GAS- EN ELEKTRICITEITSPRIJZEN BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST 4 de kwartaal 2011 Inleiding Hoewel de CREG (de federale regulator) bevoegd is voor de tarieven, publiceert Brugel sinds

Nadere informatie

Een eerlijke energiefactuur

Een eerlijke energiefactuur Een eerlijke energiefactuur Samenvatting: De energiefactuur van de Vlamingen is een tweede belastingbrief geworden. De Vlaamse regering kiest er onder het mom van besparingen steeds vaker voor beleidsmaatregelen

Nadere informatie

Hoge energieprijzen. Mazout blijft een voordelige brandstof.

Hoge energieprijzen. Mazout blijft een voordelige brandstof. Hoge energieprijzen. Mazout blijft een voordelige brandstof. Dit document zal u helpen een beter inzicht te krijgen in de verbruikskosten, in een huishoudelijke omgeving, voor de verschillende energiebronnen.

Nadere informatie

Elektrisch tekenen: begeleiding

Elektrisch tekenen: begeleiding Elektrisch tekenen: begeleiding Vakinhoud: Deel I: residentieel Elektrische schema s leren lezen en tekenen AREI Oefeningen Deel II: industrieel Industriële motorschakelingen Oefeningen In het labo maken

Nadere informatie

Impact maatschappelijke rol van Eandis op nettarieven

Impact maatschappelijke rol van Eandis op nettarieven 31 maart 2011 Impact maatschappelijke rol van Eandis op nettarieven 1. Inleiding: samenstelling energiefactuur In de verbruiksfactuur van de energieleverancier zijn de kosten van verschillende marktspelers

Nadere informatie

Evolutie van het sociaal elektriciteitstarief op de residentiële markt

Evolutie van het sociaal elektriciteitstarief op de residentiële markt Evolutie van het sociaal elektriciteitstarief op de residentiële markt December 0 Het doel van dit document bestaat erin de evolutie van de prijs van de elektriciteit verkocht aan de beschermde klanten

Nadere informatie

OBSERVATORIUM VAN DE GAS- EN ELEKTRICITEITSPRIJZEN BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST

OBSERVATORIUM VAN DE GAS- EN ELEKTRICITEITSPRIJZEN BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST OBSERVATORIUM VAN DE GAS- EN ELEKTRICITEITSPRIJZEN BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST 3de kwartaal 2011 Inleiding Hoewel de CREG (de federale regulator) bevoegd is voor de tarieven, publiceert Brugel sinds

Nadere informatie

Methodologie. A. Bronnen. B. Marktaandelen

Methodologie. A. Bronnen. B. Marktaandelen Methodologie A. Bronnen 1. Statistische gegevens, afkomstig van Sibelga (www.sibelga.be), netwerkbeheerder in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest 2. Statistische gegevens, afkomstig van Elia (www.elia.be),

Nadere informatie

Advies van de Vlaamse Reguleringsinstantie voor de Elektriciteits- en Gasmarkt. van 7 oktober 2003

Advies van de Vlaamse Reguleringsinstantie voor de Elektriciteits- en Gasmarkt. van 7 oktober 2003 Vlaamse Reguleringsinstantie voor de Elektriciteits- en Gasmarkt North Plaza B Koning Albert II-laan 7 B-1210 Brussel Tel. +32 2 553 13 53 Fax +32 2 553 13 50 Email: info@vreg.be Web: www.vreg.be Advies

Nadere informatie

Energieprijzen en energiearmoede. S. Bonnard C. Bruynoghe M. Deprez B. Kestemont

Energieprijzen en energiearmoede. S. Bonnard C. Bruynoghe M. Deprez B. Kestemont Energieprijzen en energiearmoede S. Bonnard C. Bruynoghe M. Deprez B. Kestemont Jean-Marc Delporte stond in voor de coördinatie. Met dank aan Chantal Binotto, Marie Castaigne, Lien Tam Co, Vincent Coutton,

Nadere informatie

Gemanipuleerde index kost Belg 2% loon en pensioen in 2014

Gemanipuleerde index kost Belg 2% loon en pensioen in 2014 Gemanipuleerde index kost Belg 2% loon en pensioen in 2014 Groen reageert tevreden op het feit dat vakbonden en werkgevers gisteren tot een akkoord kwamen over de ontslagregeling en de aanvullende pensioenen.

Nadere informatie

BRUSSEL-HOOFDSTAD PROFESSIONELE KLANTEN

BRUSSEL-HOOFDSTAD PROFESSIONELE KLANTEN Tariefkaart Geldig voor de contracten gesloten in OKTOBER 2015 in BRUSSEL-HOOFDSTAD PROFESSIONELE KLANTEN Pagina 1 : Aanbod Poweo Fix Elektriciteit Pagina 5 : Aanbod Poweo Fix Gas Pagina 8 : Kortingen

Nadere informatie

BRUSSEL-HOOFDSTAD PARTICULIERE KLANTEN

BRUSSEL-HOOFDSTAD PARTICULIERE KLANTEN Tariefkaart Geldig voor de contracten gesloten in AUGUSTUS 2015 in BRUSSEL-HOOFDSTAD PARTICULIERE KLANTEN Pagina 1 : Aanbod Poweo Fix Elektriciteit Pagina 5 : Aanbod Poweo Fix Gas Pagina 8 : Kortingen

Nadere informatie

Hoe komt de energieprijs tot stand en welke mogelijkheden zijn er om hierop te besparen? Fanny Schoevaerts

Hoe komt de energieprijs tot stand en welke mogelijkheden zijn er om hierop te besparen? Fanny Schoevaerts Hoe komt de energieprijs tot stand en welke mogelijkheden zijn er om hierop te besparen? Fanny Schoevaerts VREG Doe de V-test en bespaar op uw energiefactuur. VREG Fanny Schoevaerts 8 oktober 2015 Agenda

Nadere informatie

VOORSTEL VAN RESOLUTIE. van de heren Eloi Glorieux, Koen Helsen, Robert Voorhamme en Jos Bex

VOORSTEL VAN RESOLUTIE. van de heren Eloi Glorieux, Koen Helsen, Robert Voorhamme en Jos Bex Stuk 1753 (2002-2003) Nr. 1 VLAAMS PARLEMENT Zitting 2002-2003 13 juni 2003 VOORSTEL VAN RESOLUTIE van de heren Eloi Glorieux, Koen Helsen, Robert Voorhamme en Jos Bex betreffende energiebesparende maatregelen

Nadere informatie

WALLONIË PARTICULIERE KLANTEN

WALLONIË PARTICULIERE KLANTEN Tariefkaart Geldig voor de contracten gesloten in OKTOBER 2015 in WALLONIË PARTICULIERE KLANTEN Pagina 1 : Aanbod Poweo Fix Elektriciteit Pagina 5 : Aanbod Poweo Fix Gas Pagina 8 : Kortingen Uitgebracht

Nadere informatie

Vergelijking van de prijzen op de vrijgemaakte elektriciteitsmarkten met die welke vóór de vrijmaking werden toegepast. Huishoudelijke klanten

Vergelijking van de prijzen op de vrijgemaakte elektriciteitsmarkten met die welke vóór de vrijmaking werden toegepast. Huishoudelijke klanten Vergelijking van de prijzen op de vrijgemaakte elektriciteitsmarkten met die welke vóór de vrijmaking werden toegepast Huishoudelijke klanten Maart 2008 Waarschuwing : Het doel van dit document bestaat

Nadere informatie

Evolutie van de gasprijzen op de residentiële markt maart 2008

Evolutie van de gasprijzen op de residentiële markt maart 2008 1/9 Evolutie van de gasprijzen op de residentiële markt maart 2008 Waarschuwing Het doel van dit document bestaat erin de evolutie van de gasprijzen op de markt van de huishoudelijke klanten sinds de vrijmaking

Nadere informatie

1. Klantnummer Indien u contact opneemt met Luminus, gelieve dit nummer steeds bij de hand te houden. Zo kunnen wij u snel verder helpen.

1. Klantnummer Indien u contact opneemt met Luminus, gelieve dit nummer steeds bij de hand te houden. Zo kunnen wij u snel verder helpen. . Klantnummer Indien u contact opneemt met Luminus, gelieve dit nummer steeds bij de hand te houden. Zo kunnen wij u snel verder helpen.. Klantendienst Wenst u contact op te nemen met onze klantendienst?

Nadere informatie

STUDIE (F)110908-CDC-1077

STUDIE (F)110908-CDC-1077 Commissie voor de Regulering van de Elektriciteit en het Gas Nijverheidsstraat 26-38 1040 Brussel Tel. 02 289 76 11 Fax 02 289 76 09 COMMISSIE VOOR DE REGULERING VAN DE ELEKTRICITEIT EN HET GAS STUDIE

Nadere informatie

BRUSSELS ARMOEDERAPPORT 2015 Welzijnsbarometer: samenvatting

BRUSSELS ARMOEDERAPPORT 2015 Welzijnsbarometer: samenvatting BRUSSELS ARMOEDERAPPORT 2015 Welzijnsbarometer: samenvatting De Welzijnsbarometer verzamelt jaarlijks een reeks indicatoren die verschillende aspecten van armoede in het Brussels Gewest belichten. De sociaaleconomische

Nadere informatie

Gas & elektriciteit DURF VERGELIJKEN FAQ. FOD Economie, K.M.O., Middenstand en Energie Algemene Directie Energie Koning Albert II-laan 16 1000 Brussel

Gas & elektriciteit DURF VERGELIJKEN FAQ. FOD Economie, K.M.O., Middenstand en Energie Algemene Directie Energie Koning Albert II-laan 16 1000 Brussel Gas & elektriciteit DURF VERGELIJKEN FAQ FOD Economie, K.M.O., Middenstand en Energie Algemene Directie Energie Koning Albert II-laan 16 1000 Brussel Inhoud 1. Wat is een regulator?... 3 2. Wat is een

Nadere informatie

Agenda VREG VLAAMSE REGULATOR VAN DE ELEKTRICITEITS- EN GASMARKT P 1

Agenda VREG VLAAMSE REGULATOR VAN DE ELEKTRICITEITS- EN GASMARKT P 1 Agenda Samenstelling energiefactuur Wat zijn distributienettarieven? Tariefbevoegdheid Tariefmethodologie Vergelijking distributienettarieven Redenen evolutie, landschap netbeheer en transmissienettarieven

Nadere informatie

Evolutie van de elektriciteitsprijzen op de residentiële markt

Evolutie van de elektriciteitsprijzen op de residentiële markt Evolutie van de elektriciteitsprijzen op de residentiële markt Maart 0 Waarschuwing : Het doel van dit document bestaat erin de evolutie van de prijzen op de markt van de aan de huishoudelijke klanten

Nadere informatie

Gas - Elektriciteit Durf vergelijken!

Gas - Elektriciteit Durf vergelijken! Gas - Elektriciteit Durf vergelijken! Gas - Elektriciteit Durf vergelijken! In het kader van de opdracht van de FOD Economie, K.M.O., Middenstand en Energie, die erin bestaat de voorwaarden te scheppen

Nadere informatie

VLAANDEREN PARTICULIERE KLANTEN

VLAANDEREN PARTICULIERE KLANTEN Tariefkaart Geldig voor de contracten gesloten in OKTOBER 2015 in VLAANDEREN PARTICULIERE KLANTEN Pagina 1 : Aanbod Poweo Fix Elektriciteit Pagina 5 : Aanbod Poweo Fix Gas Pagina 8 : Kortingen Uitgebracht

Nadere informatie

Liberalisering van de energiemarkten. Algemene context. Dag 1:

Liberalisering van de energiemarkten. Algemene context. Dag 1: Liberalisering van de energiemarkten Algemene context Dag 1: Agenda van de opleiding I. Energieprijzen II. Institutionele context van de energie in België III. Organisatie van de elektriciteit- en gasmarkt

Nadere informatie

Een schatting van het aantal huishoudens in Energie Armoede

Een schatting van het aantal huishoudens in Energie Armoede De energiekwaliteit van het Vlaamse woningenpark Een schatting van het aantal huishoudens in Energie Armoede Bart Delbeke Brussel, maandag 28 september 2015 Inhoud 1. Introductie Energie Armoede 2. Administratieve

Nadere informatie

VLAANDEREN PROFESSIONELE KLANTEN

VLAANDEREN PROFESSIONELE KLANTEN Tariefkaart Geldig voor de contracten gesloten in OKTOBER 2015 in VLAANDEREN PROFESSIONELE KLANTEN Pagina 1 : Aanbod Poweo Fix Elektriciteit Pagina 5 : Aanbod Poweo Fix Gas Pagina 8 : Kortingen Uitgebracht

Nadere informatie

Januari 2013. Krediet en overmatige schuldenlast: wat leren wij uit de cijfers 2012 van de Centrale voor Kredieten aan Particulieren?

Januari 2013. Krediet en overmatige schuldenlast: wat leren wij uit de cijfers 2012 van de Centrale voor Kredieten aan Particulieren? Januari 2013 Krediet en overmatige schuldenlast: wat leren wij uit de cijfers 2012 van de Centrale voor Kredieten aan Particulieren? Analyse uitgevoerd voor het Observatorium Krediet en Schuldenlast Duvivier

Nadere informatie

van 31 augustus 2006

van 31 augustus 2006 Vlaamse Reguleringsinstantie voor de Elektriciteits- en Gasmarkt North Plaza B Koning Albert II-laan 7 B-1210 Brussel Tel. +32 2 553 13 79 Fax +32 2 553 13 50 Email: info@vreg.be Web: www.vreg.be Persmededeling

Nadere informatie

Simulator VREG V-test. Handleiding Resultaten

Simulator VREG V-test. Handleiding Resultaten Simulator VREG V-test Handleiding Resultaten 1 VREG De Vlaamse Regulator van de Elektriciteits- en Gasmarkt staat in voor: de regulering; de controle; de bevordering van de transparantie van de energiemarkt.

Nadere informatie

MIJN ENERGIEFACTUUR? (ALG 01)

MIJN ENERGIEFACTUUR? (ALG 01) MIJN ENERGIEFACTUUR? (ALG 01) Hoe lees en ontcijfer ik mijn energiefactuur? 1. INLEIDING In België en in de meeste Europese landen wordt de beschikbaarheid van energie als vanzelfsprekend beschouwd in

Nadere informatie

Handleiding simulator VREG V-test. Gas elektriciteit: DURF VERGELIJKEN!

Handleiding simulator VREG V-test. Gas elektriciteit: DURF VERGELIJKEN! Handleiding simulator VREG V-test Gas elektriciteit: DURF VERGELIJKEN! 1 Inhoud VREG V-test Veranderen van leverancier Voorbeeld 2 VREG VREG: wat? De Vlaamse Regulator van de Elektriciteits- en Gasmarkt,

Nadere informatie

REGULERINGSCOMMISSIE VOOR ENERGIE IN HET BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST

REGULERINGSCOMMISSIE VOOR ENERGIE IN HET BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST REGULERINGSCOMMISSIE VOOR ENERGIE IN HET BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST BESLISSING (BRUGEL-Beslissing-20150220-23) betreffende de aanpassing van de tarieven voor de doorrekening van de kosten voor het

Nadere informatie

Slotfactuur van 25/05/2011

Slotfactuur van 25/05/2011 Debaets Wervikstraat 143 8930 Menen Bij elke briefwisseling vermelden: Klantnummer: 100362002 Factuurnummer: 1002579520 BTW: BE-0521.584.539 Slotfactuur van 25/05/2011 Contactgegevens Voor alle vragen

Nadere informatie

PERSBERICHT Brussel, 24 september 2015

PERSBERICHT Brussel, 24 september 2015 PERSBERICHT Brussel, 24 september 2015 Een derde van de uitgaven gaat naar de woning De gemiddelde uitgaven van Belgische gezinnen in 2014 In 2014 gaf een doorsnee gezin in België bijna 36.000 euro uit;

Nadere informatie

ANALYSE VAN DE PRIJZEN TWEEDE KWARTAALVERSLAG 2013 VAN HET INSTITUUT VOOR DE NATIONALE REKENINGEN PRIJZENOBSERVATORIUM

ANALYSE VAN DE PRIJZEN TWEEDE KWARTAALVERSLAG 2013 VAN HET INSTITUUT VOOR DE NATIONALE REKENINGEN PRIJZENOBSERVATORIUM Instituut voor de nationale rekeningen ANALYSE VAN DE PRIJZEN TWEEDE KWARTAALVERSLAG 2013 VAN HET INSTITUUT VOOR DE NATIONALE REKENINGEN PRIJZENOBSERVATORIUM Meer informatie: FOD Economie, K.M.O., Middenstand

Nadere informatie

Zelfs met hoge energieprijzen op de internationale markten kan de stijging van de eindfactuur van de Belgische verbruiker worden ongedaan gemaakt

Zelfs met hoge energieprijzen op de internationale markten kan de stijging van de eindfactuur van de Belgische verbruiker worden ongedaan gemaakt Persbericht Commissie voor de Regulering van de Elektriciteit en het Gas Nijverheidsstraat 26-38 1040 Brussel Tel. 02/289.76.11 Fax 02/289.76.09 18 januari 2008 Zelfs met hoge energieprijzen op de internationale

Nadere informatie

Voorstelling van BRUGEL over de werking van de vrijgemaakte elektriciteits- en gasmarkt

Voorstelling van BRUGEL over de werking van de vrijgemaakte elektriciteits- en gasmarkt Voorstelling van BRUGEL over de werking van de vrijgemaakte elektriciteits- en gasmarkt Marie-Pierre Fauconnier, Voorzitster van de Raad van bestuur 29/09/2008 Presentatie parlement 30 sept. 2008 1 Voorstelling

Nadere informatie

STUDIE (F)110519-CDC-1047

STUDIE (F)110519-CDC-1047 Niet vertrouwelijk Commissie voor de Regulering van de Elektriciteit en het Gas Nijverheidsstraat 26-38 1040 Brussel Tel. : 02/289.76.11 Fax : 02/289.76.09 COMMISSIE VOOR DE REGULERING VAN DE ELEKTRICITEIT

Nadere informatie

Afrekeningsfactuur van 16/06/2010

Afrekeningsfactuur van 16/06/2010 Meneer Dries Van Duppen Violettastraat 2 2470 Retie Contactgegevens Voor alle vragen over uw factuur of uw verhuis: Essent Belgium NV Postbus 10010 2140 Antwerpen Tel: 078 15 79 79 Fax: 03 400 10 25 Contactformulier:

Nadere informatie

Evolutie van de elektriciteitsprijzen op de residentiële markt

Evolutie van de elektriciteitsprijzen op de residentiële markt Evolutie van de elektriciteitsprijzen op de residentiële markt Juli 20 Waarschuwing : Het doel van dit document bestaat erin de evolutie van de prijzen op de markt van de aan de huishoudelijke klanten

Nadere informatie

Warmte tarieven. Warmtenet Antwerpen Nieuw-Zuid WARMTE@ZUID TARIEVENREGELING 2015-12-17 1

Warmte tarieven. Warmtenet Antwerpen Nieuw-Zuid WARMTE@ZUID TARIEVENREGELING 2015-12-17 1 Warmte tarieven Warmtenet Antwerpen Nieuw-Zuid WARMTE@ZUID TARIEVENREGELING 2015-12-17 1 De hierna genoemde tarieven voor de aansluitbijdrage, de investeringsbijdrage, het vast recht en het warmtetarief

Nadere informatie

TARIEVEN VOOR OPENBARE DIENSTVERPLICHTINGEN EN TAKSEN EN TOESLAGEN

TARIEVEN VOOR OPENBARE DIENSTVERPLICHTINGEN EN TAKSEN EN TOESLAGEN TARIEVEN VOOR OPENBARE DIENSTVERPLICHTINGEN EN TAKSEN EN TOESLAGEN De onderstaande tarieven voor openbare dienstverplichtingen en taksen en toeslagen zijn geldig vanaf 1 januari 2015 behalve anders vermeld.

Nadere informatie

Energiemarkt in Brussel: «Toestand en perspectieven na vijf jaar liberalisering»

Energiemarkt in Brussel: «Toestand en perspectieven na vijf jaar liberalisering» Energiemarkt in Brussel: «Toestand en perspectieven na vijf jaar liberalisering» Infor GasElek: wie zijn wij? Infor GasElek (IGE) Biedt informatie aan, geeft raad en begeleidt, Werd opgericht met de financiële

Nadere informatie

ANALYSE VAN DE PRIJZEN TWEEDE KWARTAALVERSLAG 2014 VAN HET INSTITUUT VOOR DE NATIONALE REKENINGEN PRIJZENOBSERVATORIUM

ANALYSE VAN DE PRIJZEN TWEEDE KWARTAALVERSLAG 2014 VAN HET INSTITUUT VOOR DE NATIONALE REKENINGEN PRIJZENOBSERVATORIUM Instituut voor de nationale rekeningen ANALYSE VAN DE PRIJZEN TWEEDE KWARTAALVERSLAG 2014 VAN HET INSTITUUT VOOR DE NATIONALE REKENINGEN PRIJZENOBSERVATORIUM Meer informatie: FOD Economie, K.M.O., Middenstand

Nadere informatie

Groepsaankoop 100 % groene stroom en aardgas 2013

Groepsaankoop 100 % groene stroom en aardgas 2013 Groepsaankoop 100 % groene stroom en aardgas 2013 1 Waarom deelnemen? 1) 100% Groene stroom: afkomstig is uit hernieuwbare energiebronnen -onuitputtelijk -zon, wind, biomassa, biogas, waterkracht, getijdenenergie

Nadere informatie

BESLISSING (B) 041202-CDC-384

BESLISSING (B) 041202-CDC-384 Commissie voor de Regulering van de Elektriciteit en het Gas Nijverheidsstraat 26-38 1040 Brussel Tel.: 02/289.76.11 Fax: 02/289.76.09 COMMISSIE VOOR DE REGULERING VAN DE ELEKTRICITEIT EN HET GAS BESLISSING

Nadere informatie

Nieuwe Energiepremies 2007. «Om onze energierekening te verlichten en het klimaat te beschermen!»

Nieuwe Energiepremies 2007. «Om onze energierekening te verlichten en het klimaat te beschermen!» PERSCONFERENTIE 17 JANUARI 2007 Evelyne Huytebroeck Brusselse Minister van Leefmilieu en Energie Nieuwe Energiepremies 2007 «Om onze energierekening te verlichten en het klimaat te beschermen!» 1 Context

Nadere informatie

Wonen & energie. Beleidsinstrumenten op federaal en gewestelijk niveau. Provinciehuis Vlaams-Brabant Bart Martens 26 juni 2006

Wonen & energie. Beleidsinstrumenten op federaal en gewestelijk niveau. Provinciehuis Vlaams-Brabant Bart Martens 26 juni 2006 Beleidsinstrumenten op federaal en gewestelijk niveau Provinciehuis Vlaams-Brabant Bart Martens 26 juni 2006 ANIMO Winteruniversiteit LEEFMILIEU & ENERGIE 18 februari 2006 Energiezuiniger wonen: heel wat

Nadere informatie

Welzijnsbarometer 2015

Welzijnsbarometer 2015 OBSERVATOIRE DE LA SANTÉ ET DU SOCIAL BRUXELLES OBSERVATORIUM VOOR GEZONDHEID EN WELZIJN BRUSSEL "Cultuur aan de macht" de sociale rol van cultuur en kunst 26 november 2015 Welzijnsbarometer 2015 Marion

Nadere informatie

De honden en katten van de Belgen

De honden en katten van de Belgen ALGEMENE DIRECTIE STATISTIEK EN ECONOMISCHE INFORMATIE PERSBERICHT 31 juli 2007 De honden en katten van de Belgen Highlights Ons land telde in 2004 1.064.000 honden en 1.954.000 katten; In vergelijking

Nadere informatie

Tariefkaart augustus 2015

Tariefkaart augustus 2015 Tarieven en voorwaarden voor Consumenten 1 Tariefkaart augustus 2015 Nu 1 maand gratis elektriciteit* Inhoud Het Tarief voor elektriciteit en/of aardgas... 2 Jaarlijkse vergoeding en energiekost voor Consumenten...

Nadere informatie

Warmte tarieven. Warmtenet Antwerpen Nieuw-Zuid. i.o.v.

Warmte tarieven. Warmtenet Antwerpen Nieuw-Zuid. i.o.v. i.o.v. Warmte tarieven Warmtenet Antwerpen Nieuw-Zuid warmte@zuid Antwerpsesteenweg 260 2660 Antwerpen-Hoboken T +32 78 35 30 20 warmteagent@infrax.be www.warmteadzuid.be De hierna genoemde tarieven voor

Nadere informatie

Tariefkaart september 2015

Tariefkaart september 2015 Tarieven en voorwaarden voor Consumenten 1 Tariefkaart september 2015 Nu welkomstvoordeel van 50 EUR* Inhoud Het Tarief voor elektriciteit en/of aardgas... 2 Jaarlijkse vergoeding en energiekost voor Consumenten...

Nadere informatie

REGULERINGSCOMMISSIE VOOR ENERGIE IN HET BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST

REGULERINGSCOMMISSIE VOOR ENERGIE IN HET BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST REGULERINGSCOMMISSIE VOOR ENERGIE IN HET BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST VERSLAG (BRUGEL-RAPPORT-20130823-16) over de uitvoering van haar verplichtingen, over de evolutie van de gewestelijke elektriciteits-

Nadere informatie

Beschermde klanten. Handleiding ten behoeve van de sociale spelers

Beschermde klanten. Handleiding ten behoeve van de sociale spelers Beschermde klanten Handleiding ten behoeve van de sociale spelers Inhoudstafel Het statuut beschermde klant... p. 4 Wie kan als beschermde klant erkend worden?... p. 4 Hoe wordt iemand beschermde klant?...

Nadere informatie

Tariefkaart juli 2015

Tariefkaart juli 2015 Tarieven en voorwaarden voor Zakelijke Klanten 1 Tariefkaart juli 2015 Nu 1 maand gratis elektriciteit* Inhoud Het Tarief voor elektriciteit en/of aardgas... 2 Jaarlijkse vergoeding en energiekost voor

Nadere informatie

De elektriciteitsfactuur onder stroom

De elektriciteitsfactuur onder stroom De elektriciteitsfactuur onder stroom Auteurs: Jan Maris en Geert Schuermans 2016_02_02 E&A Artikel De gids op maatschappelijk gebied Volgens Febeg, de Federatie van Belgische Elektriciteits- en gasbedrijven,

Nadere informatie

Tariefkaart april 2015

Tariefkaart april 2015 Van alle energie thuis Tarieven en voorwaarden voor Consumenten en Zakelijke Klanten 1 Tariefkaart april 2015 Nu 1 maand gratis elektriciteit* Inhoud Het Tarief voor elektriciteit en/of aardgas... 2 Jaarlijkse

Nadere informatie

Tariefkaart september 2015

Tariefkaart september 2015 Tarieven en voorwaarden voor Zakelijke Klanten 1 Tariefkaart september 2015 Nu welkomstvoordeel van 50 EUR* Inhoud Het Tarief voor elektriciteit en/of aardgas... 2 Jaarlijkse vergoeding en energiekost

Nadere informatie

Tariefkaart juni 2015

Tariefkaart juni 2015 Tarieven en voorwaarden voor Consumenten en Zakelijke Klanten 1 Tariefkaart juni 2015 Nu 1 maand gratis elektriciteit* Inhoud Het Tarief voor elektriciteit en/of aardgas... 2 Jaarlijkse vergoeding en energiekost

Nadere informatie

Tariefkaart juni 2016

Tariefkaart juni 2016 Tarieven en voorwaarden voor Consumenten 1 Tariefkaart juni 2016 Nu welkomstvoordeel van 50 EUR* Inhoud Het Tarief voor elektriciteit en/of aardgas... 2 Jaarlijkse vergoeding en energiekost voor Consumenten...

Nadere informatie

ADVIES. 19 december 2013

ADVIES. 19 december 2013 ADVIES Ontwerp van ordonnantie tot wijziging van de ordonnantie van 19 juli 2001 betreffende de organisatie van de elektriciteitsmarkt in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest en van de ordonnantie van 1

Nadere informatie

1. Samenvatting. 2. De Belgische energiemarkt. 2.1 Liberalisering van de energiemarkt

1. Samenvatting. 2. De Belgische energiemarkt. 2.1 Liberalisering van de energiemarkt PERSDOSSIER Inhoud 1. Samenvatting... 2 2. De Belgische energiemarkt... 2 3. Hoe maakt Poweo het verschil?... 3 4. Poweo: meest competitieve elektriciteitsaanbod in Wallonië volgens Test-Aankoop... 4 5.

Nadere informatie

De geliberaliseerde markt en de bescherming van de consument

De geliberaliseerde markt en de bescherming van de consument De geliberaliseerde markt en de bescherming van de consument Wat is Infor GasElek? Infor GasElek (IGE) Verstrekt informatie, geeft raad en begeleiding. Werd opgericht door het Collectief Solidariteit tegen

Nadere informatie

Tariefkaart januari 2016

Tariefkaart januari 2016 Tarieven en voorwaarden voor Consumenten 1 Tariefkaart januari 2016 Nu welkomstvoordeel van 50 EUR* Inhoud Het Tarief voor elektriciteit en/of aardgas... 2 Jaarlijkse vergoeding en energiekost voor Consumenten...

Nadere informatie

De Belg en zijn spaargedrag (2/2): het budget

De Belg en zijn spaargedrag (2/2): het budget _ Focus on the Belgian economy Economic Research De Belg en zijn spaargedrag (2/2): het budget Oscar Bernal Economic Research, ING België Brussel (32) 2 547 39 95 oscar.bernal@ing.be Julien Manceaux Economic

Nadere informatie

De honden en katten van de Belgen

De honden en katten van de Belgen ALGEMENE DIRECTIE STATISTIEK EN ECONOMISCHE INFORMATIE PERSBERICHT 13 juli 2010 De honden en katten van de Belgen Enkele conclusies Ons land telde in 2008 1.167.000 honden en 1.974.000 katten; In vergelijking

Nadere informatie

Wat u moet weten over energie en het veranderen van leverancier

Wat u moet weten over energie en het veranderen van leverancier Wat u moet weten over energie en het veranderen van leverancier Inhoudslijst Elektriciteit en aardgas: van producent tot bij u thuis p 4 Productie van elektriciteit en aardgas p 4 Vervoer van elektriciteit

Nadere informatie

betreffende de problematiek van de hoge brandstofprijzen

betreffende de problematiek van de hoge brandstofprijzen stuk ingediend op 1231 (2010-2011) Nr. 1 8 juli 2011 (2010-2011) Voorstel van resolutie van mevrouw Marijke Dillen, de heren Filip Dewinter, Jan Penris, Johan Deckmyn en Wim Wienen en mevrouw Marleen Van

Nadere informatie

Energieprijzen in vergelijk

Energieprijzen in vergelijk CE CE Oplossingen voor Oplossingen milieu, economie voor milieu, en technologie economie en technologie Oude Delft 180 Oude Delft 180 611 HH Delft 611 HH Delft tel: tel: 015 015 150 150 150 150 fax: fax:

Nadere informatie

VLAANDEREN PROFESSIONELE KLANTEN

VLAANDEREN PROFESSIONELE KLANTEN Tariefkaart Geldig voor de contracten gesloten in FEBRUARI 2016 in VLAANDEREN PROFESSIONELE KLANTEN Pagina 1 : Aanbod Poweo Fix Elektriciteit Pagina 5 : Aanbod Poweo Fix Gas Pagina 8 : Kortingen Uitgebracht

Nadere informatie

Armoede en gebrek aan wooncomfort gaan samen Hoogste armoederisico blijft bij werklozen en alleenstaande ouders

Armoede en gebrek aan wooncomfort gaan samen Hoogste armoederisico blijft bij werklozen en alleenstaande ouders ALGEMENE DIRECTIE STATISTIEK EN ECONOMISCHE INFORMATIE PERSBERICHT 3 april 2009 Armoede en gebrek aan wooncomfort gaan samen Hoogste armoederisico blijft bij werklozen en alleenstaande ouders De meest

Nadere informatie

BESLISSING COMMISSIE VOOR DE REGULERING VAN DE ELEKTRICITEIT EN HET GAS

BESLISSING COMMISSIE VOOR DE REGULERING VAN DE ELEKTRICITEIT EN HET GAS Commissie voor de Regulering van de Elektriciteit en het Gas Nijverheidsstraat 26-38 1040 Brussel Tel.: 02/289.76.11 Fax: 02/289.76.09 COMMISSIE VOOR DE REGULERING VAN DE ELEKTRICITEIT EN HET GAS BESLISSING

Nadere informatie

ANALYSE VAN DE PRIJZEN JAARVERSLAG 2012 VAN HET INSTITUUT VOOR DE NATIONALE REKENINGEN

ANALYSE VAN DE PRIJZEN JAARVERSLAG 2012 VAN HET INSTITUUT VOOR DE NATIONALE REKENINGEN Instituut voor de nationale rekeningen ANALYSE VAN DE PRIJZEN JAARVERSLAG 2012 VAN HET INSTITUUT VOOR DE NATIONALE REKENINGEN PRIJZENOBSERVATORIUM Meer informatie: FOD Economie, K.M.O., Middenstand en

Nadere informatie

BESLISSING (B) 051124-CDC-490

BESLISSING (B) 051124-CDC-490 Commissie voor de Regulering van de Elektriciteit en het Gas Nijverheidsstraat 26-38 1040 Brussel Tel.: 02/289.76.11 Fax: 02/289.76.09 COMMISSIE VOOR DE REGULERING VAN DE ELEKTRICITEIT EN HET GAS BESLISSING

Nadere informatie