april T.E.M. Hoffmans, M.J.G. Hijnekamp, H.A. Doelman-van Geest Tympaan Instituut

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "april 2015 - T.E.M. Hoffmans, M.J.G. Hijnekamp, H.A. Doelman-van Geest Tympaan Instituut"

Transcriptie

1

2

3 april T.E.M. Hoffmans, M.J.G. Hijnekamp, H.A. Doelman-van Geest Tympaan Instituut

4

5 S Samenvatting De gemeente Goeree-Overflakkee heeft nieuw beleid geformuleerd op het gebied van genotmiddelengebruik. Zij betrekt bij het uitvoeringsplan graag inwoners, maatschappelijke partners en andere relevante partijen, omdat zij een belangrijke rol hebben in het uitdragen en handhaven van de gewenste waarden en normen ten aanzien van alcohol- en drugsgebruik. Het Tympaan Instituut heeft focusgesprekken gevoerd met ouders, jongeren, maatschappelijke organisaties en middenstand over hun mening over alcohol- en drugsgebruik, gamen en het gebruik van social media. Tijdens het onderzoek meldden zich ervaringsdeskundigen die ook graag een bijdrage wilden leveren. Dit rapport vormt de weergave van de gesprekken en dient als input voor het uitvoeringsplan. Opvallend is dat alcohol- en drugsgebruik nauwelijks een gespreksonderwerp is voor ouders en kinderen/jongeren, terwijl de meeste ouders wel zeggen dat het belangrijk is hierover met hun kinderen in contact te zijn, het lijntje open te houden. Ouders hanteren geen strikte regels voor alcoholgebruik van hun kinderen en staan het vaak thuis al toe als de kinderen/jongeren nog geen 18 jaar zijn. Zowel ouders als jongeren staan negatiever tegenover drugs- dan tegenover alcoholgebruik. Hoewel ouders van mening zijn dat verbieden van alcohol en drugs averechts werkt, stellen zij bij het gebruik van social media juist wel vaak strikte regels als mobiel inleveren voor het slapen gaan. Enkele jongeren aan wie door de ouders geen regels opgelegd zijn, gaven trouwens aan dat zij later zelf wel regels gaan stellen aan hun kinderen. Zowel ouders als kinderen/jongeren die andere kinderen/jongeren kennen die veel drinken of drugs gebruiken, vinden het lastig hen of hun ouders hierop aan te spreken. Beleid en uitvoering zullen zich niet alleen op de volgende punten moeten richten, maar ook de continuïteit daarin moeten waarborgen: voorlichting en bewustwording bij ouders en kinderen (start groep 7/8); voorbeeldgedrag; preventie en signaleren; handhaven bestaande regelgeving; voorzieningen/activiteiten/uitgaansmogelijkheden voor jongeren (met name leeftijd jaar). Maatschappelijke organisaties en middenstand zien vooral een rol voor zichzelf op het gebied van voorlichting, signalering en handhaving. Ervaringsdeskundigen leveren graag een bijdrage aan het geven van voorlichting.

6

7 I Inhoud blz 1 Inleiding 1.1 Aanleiding Vraagstelling Aanpak Deelnemers aan de focusgroepen Leeswijzer 3 2 Resultaten focusgroepen ouders 2.1 Inleiding Alcoholgebruik Roken Drugsgebruik Gamen en social media Tot slot 8 3 Resultaten focusgroep jongeren 3.1 Inleiding Alcoholgebruik Roken Drugsgebruik Gamen en social media Tot slot 11 4 Resultaten focusgroep maatschappelijke organisaties en middenstand 4.1 Inleiding De rol van maatschappelijke organisaties en middenstand Signalering Voorlichting Handhaving 14

8 4.3 De rol van de gemeente Tot slot 15 5 Resultaten focusgroep ervaringsdeskundigen 5.1 Inleiding Verminderen van alcohol- en drugsgebruik Voorlichting en bewustwording Signalering en preventie Hulpverlening De rol van de ouders De rol van inwoners en organisaties Tot slot 19 6 Conclusies en aanbevelingen 6.1 Conclusies Aanbevelingen 22 2

9 1 Inleiding 1.1 Aanleiding Op Goeree-Overflakkee is sinds 1999 aandacht voor verslavingsproblematiek. In 2004 hebben de gemeenten Goedereede, Dirksland, Middelharnis en Oostflakkee onder de naam Het Geheim van Goeree-Overflakkee (verslavingspreventie) een regionale projectgroep gevormd die een groot aantal activiteiten heeft ontwikkeld. Het doel was om het (overmatige) gebruik van alcohol en drugs op Goeree-Overflakkee te verminderen en te voorkomen. Dit door het verminderen van de risicofactoren en de beschermende factoren te versterken. Vanaf 2007 heeft verslavingspreventie een structurele financiering gekregen en is het onderdeel van het beleid van alle gemeenten op Goeree-Overflakkee geworden. In de periode is met behulp van subsidie van het landelijke project Gezonde Slagkracht gewerkt aan het weerbaar maken van jonge kinderen en hun ouders tegen genotmiddelengebruik. Dit project liep eind april 2014 af. Hoewel alle inzet al tot goede resultaten heeft geleid, ziet de gemeente Goeree-Overflakkee nog steeds dat alcoholmisbruik vanaf redelijk jonge leeftijd plaatsvindt. De gemeente vindt het daarom noodzakelijk hier actief op in te blijven zetten. De gemeente heeft nieuw beleid geformuleerd en voor de komende periode wordt momenteel een uitvoeringsplan geschreven. De gemeente wil inwoners, kerken, ondernemers, paracommercie en dorpskernen bij de uitvoering betrekken. Zij hebben een belangrijke rol in het uitdragen en handhaven van de gewenste normen ten aanzien van alcohol- en drugsgebruik en het realiseren van de doelstellingen. De rol van de gemeente zal veranderen van een uitvoerende naar een meer faciliterende rol. De doelstelling van het beleid is dat het excessieve middelengebruik verder vermindert en jongeren tot 18 jaar niet gebruiken. De gemeente Goeree-Overflakkee heeft het Tympaan Instituut gevraagd een nulmeting te doen naar de maatschappelijke norm onder jongeren en ouders op Goeree-Overflakkee rond genotmiddelengebruik (met een accent op alcohol), gamen en social mediagebruik. De resultaten van deze meting kunnen dienen als input voor het uitvoeringsplan. 1.2 Vraagstelling De vraagstelling luidt: hoe denken jongeren en hun ouders op Goeree-Overflakkee over het gebruik van genotmiddelen (met name alcohol), gamen en social mediagebruik? Deze vraag valt uiteen in de volgende deelvragen: 1 Hoe kijken ouders aan tegen genotmiddelengebruik (met name alcohol), gamen en social mediagebruik door volwassenen, kinderen en jongeren en hoe gaan zij hier in de praktijk mee om? 2 Is er een verschil tussen ouders van kinderen in de basisschoolleeftijd en ouders van jongeren in de middelbareschoolleeftijd in hoe zij aankijken tegen genotmiddelengebruik (met name alcohol), gamen en social mediagebruik door volwassenen, kinderen en jongeren?

10 3 Hoe kijken jongeren aan tegen genotmiddelengebruik (met name alcohol), gamen en social mediagebruik door volwassenen, kinderen en jongeren en hoe gaan zij hier in de praktijk mee om? 4 Is er een verschil tussen jongeren in de onderbouw en jongeren in de bovenbouw in hoe zij aankijken tegen genotmiddelengebruik (met name alcohol), gamen en social mediagebruik door volwassenen, kinderen en jongeren? 5 Welke rol zien maatschappelijke organisaties en middenstand voor zichzelf weggelegd in het uitdragen van de gewenste normen voor genotmiddelengebruik (met name alcohol), gamen en social mediagebruik op Goeree-Overflakkee? 1.3 Aanpak Om de onderzoeksvraag te kunnen beantwoorden is de volgende aanpak gevolgd: Er zijn 5 focusgroepen gehouden: 2 met ouders, 1 met jongeren, 1 met maatschappelijke organisaties en middenstand en 1 met ervaringsdeskundigen: Er is 1 focusgroep gehouden met ouders van kinderen in de basisschoolleeftijd en 1 met ouders van jongeren in de middelbareschoolleeftijd. Hierin stond de vraag centraal welke normen ouders hanteren ten aanzien van genotmiddelengebruik (met name alcohol), gamen en social mediagebruik en hoe zij daar in de praktijk mee omgaan. Dit geeft antwoord op de deelvragen 1 en 2. Voor het beantwoorden van de deelvragen 3 en 4 is een focusgroep gehouden met jongeren. In deze focusgroep stond de vraag centraal welke normen zij hanteren ten aanzien van genotmiddelengebruik (met name alcohol), gamen en social mediagebruik en hoe zij daar in de praktijk mee omgaan. In de focusgroep met maatschappelijke organisaties en middenstand stond de vraag centraal welke rol zij voor zichzelf zien weggelegd in het uitdragen van de gewenste normen voor alcohol- en drugsgebruik op Goeree-Overflakkee. Daarmee wordt deelvraag 5 beantwoord. Tijdens de werving van deelnemers voor de focusgroepen meldden zich spontaan ervaringsdeskundigen die ook graag wilden meedenken en meepraten. Voor hen is een aparte focusgroep georganiseerd. De gemeente heeft de deelnemers voor de focusgroepen geworven. Aanvankelijk zouden 3 focusgroepen voor ouders worden georganiseerd en 2 voor jongeren, maar daarvoor waren er te weinig aanmeldingen. Het Tympaan Instituut heeft de focusgroepen voorbereid en geleid en heeft de verslaglegging gedaan. Op basis van de resultaten van de focusgroepen is dit rapport opgesteld. Hierin worden de onderzoeksvragen beantwoord. 1.4 Deelnemers aan de focusgroepen Er hebben in totaal 34 mensen deelgenomen aan focusgroepen: 13 jongeren (2 jongens en 11 meisjes, in leeftijd variërend van 13 tot 16 jaar); 3 ouders van kinderen in de basisschoolleeftijd (2 mannen en 1 vrouw, zij hebben in totaal 7 kinderen in de leeftijd 4-9 jaar); 7 ouders van kinderen in de middelbareschoolleeftijd (6 vrouwen en 1 man, zij hebben in totaal 23 kinderen in de leeftijd 4-22 jaar); 6 vertegenwoordigers van maatschappelijke organisaties en middenstand; 2

11 5 ervaringsdeskundigen (3 mannen die ex-gebruiker van alcohol en drugs zijn en 2 vrouwen, die moeder zijn van zonen die verslaafd zijn (geweest)). De deelnemers aan de focusgroepen toonden zich zeer betrokken bij het thema. De verwachting is dat zij geen representatief beeld geven van de bevolking op Goeree-Overflakkee. De resultaten van de focusgroepen geven wel een indicatie voor antwoorden op vragen over het gebruik van alcohol, drugs, roken, gamen en social media. 1.5 Leeswijzer De hoofdstukken 2 tot en met 5 bieden een weergave van de resultaten van de focusgroepen. Elk hoofdstuk wordt gewijd aan een focusgroep en sluit af met een samenvattende conclusie. De beide oudergroepen zijn in de verslaglegging samengevoegd vanwege de relatief kleine verschillen tussen ouders van basisschoolleerlingen en ouders van middelbare schoolleerlingen. In hoofdstuk 6 worden op basis van de focusgroepen de onderzoeksvragen beantwoord en aanbevelingen gedaan. 3

12 4

13 2 Resultaten focusgroepen ouders 2.1 Inleiding De centrale vragen voor de focusgroepen met ouders waren: Hoe kijken ouders aan tegen genotmiddelengebruik (met name alcohol), gamen en social mediagebruik door volwassenen, kinderen en jongeren en hoe gaan zij hier in de praktijk mee om? Is er een verschil tussen ouders van kinderen in de basisschoolleeftijd en ouders van jongeren in de middelbareschoolleeftijd in hoe zij aankijken tegen genotmiddelengebruik, gamen en social mediagebruik door volwassenen, kinderen en jongeren? 2.2 Alcoholgebruik De ouders van kinderen in de basisschoolleeftijd geven aan dat ze 18 jaar in principe een goede norm vinden voor alcoholgebruik. Ze vragen zich wel af of het ook haalbaar is om hun kinderen hieraan te houden. Ouders van jongeren kijken iets anders tegen de grens van 18 jaar aan en ervaren ook dat het lastig is om deze grens te hanteren. Het is in elk geval wel belangrijk dat dit buiten, bijvoorbeeld bij sportverenigingen, horeca, hardcorefeesten en op andere plekken waar jongeren komen, wordt gehandhaafd. De meeste ouders zijn van mening dat het verbieden van alcohol niet of zelfs averechts werkt: alles wat je verbiedt wordt juist interessant. Zij vinden het belangrijk om het gesprek open te houden; dat werkt beter dan boos worden en verbieden. Sommige ouders geven het goede voorbeeld door zelf niet te drinken en hanteren wel regels, zoals thuis niet (in)drinken voordat ze 18 zijn. Ouders zijn van mening dat het al dan niet gaan gebruiken van alcohol ook afhangt van het karakter van het kind en van de groep waarin het verkeert. De vraag is hoeveel invloed je daar als ouder op hebt. Ouders van jongeren in het voortgezet onderwijs geven aan dat informatie en voorlichting op school, met name over schade aan de hersenen, wel indruk op hen lijkt te maken. Een van de ouders merkt op dat veel ouders drinkgedrag van kinderen ontkennen. Er zijn ook ouders die het prima vinden als hun kinderen op hun 12 e af en toe al wat drinken. Ouders maken onderling geen afspraken met elkaar over wat ze wel en niet toestaan op feestjes en dergelijke. Ze verlinken ook geen kinderen waarvan ze weten dat ze drinken, terwijl hun eigen ouders dat niet weten. 2.3 Roken Over roken wordt door de ouders verschillend gedacht. 2 ouders geven aan dat zij liever hebben dat hun kinderen roken dan drinken. Zij maken er daarom niet zo n punt van. Ook hierover wordt gezegd dat veel afhangt van het karakter van het kind. Een van de ouders is zelf gestopt met roken om zo het goede voorbeeld te geven. Verschillende ouders geven aan dat ze het lastig vinden dat de opa s en oma s wel roken. Een van 5

14 hen gebruikt dit in haar voordeel door haar kinderen erop te wijzen dat het feit dat hun opa altijd hoest komt doordat hij rookt. De kinderen zien met eigen ogen dat het slecht voor je is. De meeste ouders denken dat praten en voorlichting het beste werkt om hun kinderen van het roken af te houden. Er is veel voorlichting over roken, maar de ouders hebben toch het idee dat nadruk in campagnes vooral op alcohol en drugs ligt. 2.4 Drugsgebruik Alle ouders zijn het erover eens dat drugsgebruik verkeerd is. Voorlichting en educatie zijn volgens hen de beste middelen om te voorkomen dat kinderen drugs gaan gebruiken. De ouders zijn van mening dat verbieden niet helpt, al is dit ook afhankelijk van het type kind. Belangrijk is er met hun kinderen over te praten en de gevolgen te laten zien van drugsgebruik, bijvoorbeeld aan de hand van items daarover op televisie. De ouders hanteren niet zozeer regels, maar ze vinden het belangrijk om de lijnen open te houden en te zorgen dat alles bespreekbaar is. Praten met je kind werkt veel beter dan de les lezen. Tegelijkertijd vinden ze dit een lastiger onderwerp dan drank. Over drugsgebruik wordt minder makkelijk gepraat dan over alcoholgebruik. Een van de ouders, die zelf ervaring heeft met drugsgebruik, benadrukt het belang van het in contact blijven met je kind en betrokken te blijven. Op die manier kun je het opmerken wanneer er een aanleiding is om met drugsgebruik te starten, bijvoorbeeld als een kind niet lekker in z n vel zit. De middelbareschoolleeftijd en de puberteit zijn wat dat betreft een cruciale fase. Groepsdruk kan een belangrijke rol gaan spelen. Bij kinderen die drugs gebruiken is de relatie tussen ouders en kind vaak verstoord. Het verdriet en de zorgzaamheid van ouders voor hun kind, kan voor kinderen een drijfveer zijn om anders met drugs om te gaan. De ouders geven aan dat er veel drugs te koop zijn op het eiland, als je de weg weet. Sommige ouders kennen precies de plekken waar gedeald wordt. Als je er niet mee bezig bent, dan zie je het niet. Maar als je het eenmaal weet, dan zie je het overal. Sommige ouders geven aan dat veel ouders naïef zijn waar het drugsgebruik van hun kind betreft. Ze denken dat het met hun kind nog wel meevalt, dat hun kind niet gebruikt en dat ze het meteen zouden merken als hun kind wel gebruikt. De praktijk leert echter dat kinderen dit goed kunnen verbergen. Op de vraag of ze andere ouders erop aan zouden spreken als ze signaleren dat het niet goed gaat met hun kind, antwoordt een enkele ouder dat hij/zij dit wel zou doen. De meeste ouders vinden dit echter lastig. Een ouder geeft aan dat er meer openheid zou moeten komen. Mensen zijn er bang van, ze weten niet hoe ze ermee om moeten gaan en waar ze terechtkunnen, terwijl het een ernstig probleem is in de gemeenten. Het probleem benoemen is een belangrijke stap. Ook is het heel belangrijk dat scholen en maatschappelijke organisaties, zoals de kerk, weten waar ze terechtkunnen als ze signalen krijgen dat het met een kind niet goed gaat. Meer bekendheid geven aan het werk van Moedige moeders en Schoolmaatschappelijk Werk kan de drempel verlagen erover te praten en andere ouders hierop te wijzen. Ook de jongerencoach die op het eiland actief is kan mogelijk een bemiddelende rol spelen. De gemeente zou willen dat ouders elkaar aanspreken, maar de deelnemers denken dat je dit niet zomaar bij ouders kan neerleggen. Geef ouders in elk geval informatie, zodat ze weten waar ze terechtkunnen als ze iets signaleren bij hun eigen kind 6

15 of bij andermans kinderen. Hierbij wordt een belangrijke vraag gesteld: hoe bereik je juist die ouders die het probleem ontkennen met voorlichting? Voor de groep jarigen is er eigenlijk niets op het eiland. Ze hebben formeel geen toegang tot de kroeg en kunnen dus alleen bij iemand thuis of bij zogenaamde schuurfeesten afspreken. Daar wordt te veel gedronken, er worden drugs gebruikt, maar omdat het bij een van de ouders thuis gebeurt denken de andere ouders dat het allemaal wel meevalt. Er wordt veel vergoelijkt. Volgens de ouders met kinderen in de basisschoolleeftijd zou vanaf groep 7 en op de middelbare school informatie moeten worden gegeven over drugs. Naast voorlichting voor de kinderen is ook voorlichting voor de ouders belangrijk: wat zijn oorzaken en redenen om met drugs te beginnen? Hoe herken je drugsgebruik bij je kind? De informatie kan bijvoorbeeld worden gecombineerd met een ouderavond op school, zodat meer ouders worden bereikt. Mogelijk kunnen ervaringsdeskundigen hierbij een rol hebben. 2.5 Gamen en social media Voor ouders van kinderen in de basisschoolleeftijd speelt het thema gamen en social media nog niet zo, omdat de kinderen nog jong zijn. Een mobiele telefoon is pas aan de orde wanneer de kinderen dit (deels) zelf kunnen betalen en op het moment dat ze naar de middelbare school gaan. Een van de ouders geeft aan het lastig te vinden waar je de grens trekt met gebruik van computer en internet. Hij wil het liefst dat zijn kinderen eerst iets nuttigs doen en dan een spelletje, maar dit lukt niet altijd. Een enkele ouder heeft een filter op het internet staan. De ouders hebben behoefte aan reflectie op dit onderwerp: waar trek je een grens? Een andere ouder geeft aan dat het belangrijk is je kind bewust te maken hoe je omgaat met social media. Bijna alle ouders van kinderen in de middelbareschoolleeftijd hanteren regels voor gamen en social media, zoals: de kinderen moeten s avonds hun mobiel afgeven; geen mobiel op de slaapkamer en niet tijdens huiswerk maken; geen mobiel aan tafel. Sommige ouders geven aan dat er via WhatsApp soms heel kwetsende berichten worden verstuurd. Een van de ouders is, toen zij een naar bericht vond in de telefoon van haar kind, hiermee naar een leerkracht gegaan omdat ze het zelf te moeilijk vond om naar het betrokken kind of haar ouders zelf te gaan. Gamen lijkt niet echt een probleem te zijn bij de ouders. Bij geen van de ouders spelen de kinderen realistische schietspellen bijvoorbeeld. De kinderen doen wel spelletjes, vooral op hun mobiel. Er zijn maar een paar ouders die dat lastig vinden. Sommige ouders hebben regels, zoals niet langer dan een uur per dag gamen, maar zij merken dat kinderen dan gewoon naar een vriendje/vriendinnetje toegaan als ze toch langer willen spelen. Een van de ouders geeft aan geen regels te stellen zolang het op school goed gaat, haar kind sport, lekker in zijn vel zit en vrienden heeft. 7

16 2.6 Tot slot Na afloop van de focusgroepen merkten verschillende ouders op dat ze het prettig en zinvol vonden om met andere ouders van gedachten te wisselen. Het is belangrijk om je als ouders bewust te worden van de problematiek die mogelijk op je afkomt als je kinderen ouder worden en daar van tevoren al over na te denken. Samenvattend kan worden gesteld dat de ouders van mening zijn dat: verbieden en streng zijn wat betreft het gebruik van genotmiddelen (met name alcohol), gamen en social media, niet werkt omdat kinderen dan dingen stiekem gaan doen; het beter werkt om het gesprek gaande te houden en onderwerpen bespreekbaar maken; karakter van het kind en groepsdruk nauwelijks beïnvloedbare factoren zijn; het lastig is om andermans kinderen of andere ouders aan te spreken over gedrag van hun kinderen; voorbeeldgedrag heel belangrijk is, niet alleen van ouders, maar ook van opa s en oma s en andere volwassenen die contact hebben met de kinderen; informatie, voorlichting en educatie zowel aan kinderen als hun ouders nodig is, niet alleen om handvatten te bieden maar vooral om meer openheid te creëren en bewustzijn van de risico s te vergroten; een belangrijk aandachtspunt daarbij is hoe ouders te betrekken; misschien door combinaties met een ouderavond of andere activiteit. Opvallend is dat ouders voor het gebruik van mobiel en internet strengere regels hanteren dan voor alcoholgebruik. Ouders van jonge kinderen verschillen in hun opvattingen niet wezenlijk van ouders van jongeren, al lijken de eersten meer te hechten aan de regel dat er onder de 18 jaar geen alcohol gedronken wordt. 8

17 3 Resultaten focusgroep jongeren 3.1 Inleiding De centrale vragen voor de focusgroep met jongeren waren: Hoe kijken jongeren aan tegen genotmiddelengebruik (met name alcohol), gamen en social mediagebruik door volwassenen, kinderen en jongeren en hoe gaan zij hier in de praktijk mee om? Is er een verschil tussen jongeren in de onderbouw en jongeren in de bovenbouw in hoe zij aankijken tegen genotmiddelengebruik, gamen en social mediagebruik door volwassenen, kinderen en jongeren? De vraag over het verschil tussen jongeren in de onder- en bovenbouw kan in dit onderzoek niet worden beantwoord, omdat er wegens gebrek aan aanmeldingen uiteindelijk maar 1 focusgroep met jongeren is gehouden. 3.2 Alcoholgebruik Van de aanwezige jongeren drinken er 5 niet, de anderen drinken wel. 2 van de 5 jongeren die niet drinken, dronken voorheen wel maar zijn hiermee gestopt. De een vanwege de gevolgen van drankgebruik bij haar oudere broer en de ander door de voorlichtingscampagnes. De andere 3 van de 5 zijn nog erg jong en hebben nog nooit gedronken. De leeftijd waarop de jongeren begonnen met drinken varieert tussen de 10 en 14 jaar. Dit was bij hun ouders thuis. De jongeren denken dat jongeren door de leeftijdsgrens van 18 jaar juist eerder gaan drinken, omdat het stoer is. De meeste jongeren geven aan hun grenzen te kennen en liever niet echt dronken te worden. Een van de jongeren (14 jaar) gaf aan dat ze weleens zo dronken is geweest dat ze een paar uur kwijt is in haar geheugen. De meeste jongeren drinken thuis niet of nauwelijks. Niet omdat dat van hun ouders niet mag, maar zij hebben er geen behoefte aan om samen met hun ouders te drinken. Ze drinken vooral op feesten, in uitgaansgelegenheden of buiten. De aanwezige jongeren lijken op een na redelijk verstandig met drank om te gaan, in die zin dat ze hun grens kennen en liever niet echt dronken worden. Alcohol is thuis doorgaans geen gespreksonderwerp, behalve bij 2 jongeren waarvan een oudere broer of zus zich weleens heel erg ziek heeft gedronken. Een aantal klasgenoten van 13 jaar geeft aan dat er bij hen in de klas ongeveer 5 jongeren drinken. Bij de andere jongeren drinkt zeker de helft van de klas, waarvan een deel ook heel veel. De jongeren denken dat op vmbo en lwoo meer gedronken en gerookt wordt dan op havo/vwo. De groep schat in dat havo-/vwo-scholieren meer nadenken over de gevolgen van alcoholgebruik. Ondanks hun jonge leeftijd komen de jongeren altijd wel binnen op feesten en komen ze ook aan drank, door het zelf te halen of via oudere jongeren. Ook het kopen van alcohol in winkels is niet echt een probleem. Regels in uitgaansgelegenheden en winkels lijken volgens de uitspraken van de jongeren niet echt te worden gehandhaafd. Ook bij niet-formele uitgaansgelegenheden als hardcorefeesten worden leeftijdsgrenzen niet altijd even nauw 9

18 genomen. Een van de jongeren gaf aan wel binnen te kunnen komen, doordat ze de beveiliger kent. 3.3 Roken Roken lijkt voor de aanwezige jongeren geen issue te zijn. Het komt niet zoveel voor, in elk geval veel minder dan drinken. 3.4 Drugsgebruik Voor de meeste de aanwezige jongeren is de drempel voor drugsgebruik veel groter dan voor alcoholgebruik. Op een paar na, verkeren ze niet in een groep waarin drugs gebruikt worden. Een paar jongeren blowt af en toe. Een van de aanwezige jongeren blowt dagelijks en gebruikt ook harddrugs (gebruikt ook alcohol). Zij geeft aan dat ze binnen een paar minuten aan speed kan komen als ze wil. De grens voor cocaïne en heroïne ligt hoger. Softdrugs daarentegen is voor iedereen makkelijk verkrijgbaar. Er zijn ook aardig wat wietplantages op Goeree-Overflakkee. De jongeren vertellen dat er veel illegale hardcorefeesten zijn waar gebruikt wordt. Bijna alle jongeren weten hoe ze op het eiland aan drugs kunnen komen, ook al bewegen ze zich niet in groepen waar veel wordt gebruikt. Ze kennen deze groepen wel, waar soms ook oudere gebruikers en dealers in zitten. Drugsgebruik lijkt niet echt een gespreksonderwerp te zijn thuis. De meeste ouders staan wel negatief tegenover drugs. Zij hebben liever dat hun kind bier drinkt dan blowt. Van sommige jongeren gebruiken de ouders zelf ook (soft)drugs. De jongeren zijn hier zelf niet blij mee. 4 jongeren vertellen dat ze weleens groepsdruk ervaren hebben. Een van hen heeft toen een trekje genomen van een joint, maar heeft dat na die ene keer nooit meer gedaan. De overige 3 zijn niet in de groepsdruk meegegaan en hebben weerstand geboden. Op de vraag of zij het tegen iemand zouden durven zeggen als ze zouden vinden dat deze persoon te veel gebruikt, geven de jongeren aan dat ze dit alleen tegen hun vrienden zouden durven zeggen. Een van de jongeren heeft dit ook weleens gedaan. 3.5 Gamen en social media In deze groep lijkt gamen niet problematisch. De jongeren die gamen doen dit hooguit een paar uur per dag en ze kennen nauwelijks jongeren die wel gameverslaafd zijn. Zolang het op school goed gaat stellen de ouders doorgaans geen regels. Het is ook geen gespreksonderwerp. Ten aanzien van het gebruik van mobiele telefoon en social media worden bij sommige jongeren thuis wel regels gesteld. Doorgaans houdt dit in dat ze hun mobiel moeten inleveren voordat ze gaan slapen. Een van de jongeren vertelt dat haar ouders haar mobiel een half jaar hebben afgepakt omdat ze slecht presteerde op school. Ze vond het eerst heel erg, later ook wel prettig en rustiger, en anderen zeiden dat ze veel vrolijker was. Een van de jongeren geeft aan het wel fijn te vinden dat haar ouders soms regels stellen. Zij ziet dat als een teken dat ze om haar geven. Andere jongeren vinden dat hun ouders best wat meer re- 10

19 gels zouden mogen stellen. Ouders gaan niet echt het gesprek aan met hun kinderen over social media; dat boeit ze niet. Een aantal jongeren geeft aan dat ze zonder mobiel meer uren zouden slapen. 5 jongeren zeggen door hun mobiel te laat naar bed te gaan. De jongeren gebruiken hun mobiel zo n 5 à 6 uur per dag. 3.6 Tot slot Een van de jongeren zegt na afloop dat het een goede besteding van haar avond is geweest. Samenvattend kan worden gesteld dat de jongeren van mening zijn dat: alcohol en drugs niet echt gespreksthema s voor ouders zijn; er bij de meeste jongeren thuis geen strikte regels zijn voor alcoholgebruik; er buiten weliswaar strikte regels zijn maar dat die niet gehandhaafd worden en makkelijk ontdoken worden; er een ongeschreven regel is dat je thuis geen drugs gebruikt; als het over alcohol gaat er meer sprake van gewoonte is dan van groepsdruk; het lastig is vrienden of andere jongeren op hun alcohol- of drugsgebruik aan te spreken; ouders hun kinderen liever met een biertje dan een blowtje zien; roken en gamen geen issues zijn; zij veel tijd besteden, 5 à 6 uur per dag, aan social media en dit zelf een verslaving noemen; dat ouders hier wel regels stellen, maar niet echt met hen het gesprek aangaan. Opvallend is dat de jongeren nauwelijks met hun ouders spreken over alcohol-, drugs-, social media- en gameverslaving, maar wel geconfronteerd worden met regels ten aanzien van het gebruik van hun mobiele telefoons. 11

20 12

21 4 Resultaten focusgroep maatschappelijke organisaties en middenstand 4.1 Inleiding Aan de focusgroep voor maatschappelijke organisaties en middenstand namen deel: een vertegenwoordiger van een dorpsraad; een bestuurslid van een voetbalvereniging; een jeugdverpleegkundige, gestationeerd bij een vmbo-school; een jeugddiaken van een Hervormde Gemeente; een jeugdouderling van een Hersteld Hervormde Kerk; een bedrijfsleider van Albert Heijn. De centrale vraag voor de focusgroepen met maatschappelijke organisaties en middenstand was: Welke rol zien maatschappelijke organisaties en middenstand voor zichzelf weggelegd in het uitdragen van de gewenste normen voor genotmiddelengebruik (met name alcohol), gamen en social mediagebruik op Goeree-Overflakkee? 4.2 De rol van maatschappelijke organisaties en middenstand Volgens de maatschappelijke organisaties en middenstand zijn er veel gebruikers van alcohol en drugs onder jongeren op het eiland. Het zou in veel gevallen meer om sterkere drank dan om bier en wijn gaan. Het drugsgebruik en dan met name het blowen lijkt toe te nemen, wat mogelijk veroorzaakt wordt doordat blowen goedkoper is en sneller effect heeft dan alcohol. Bovendien is openbaar drankgebruik strafbaar en openbaar drugsgebruik niet. De naleving van de wet door alcoholverstrekkers kan onder andere worden vastgesteld aan de hand van een mysteryguestonderzoek. Hierbij worden jongeren ingezet om de naleving van de leeftijdsgrenzen te toetsen. In 2011 is zo n onderzoek uitgevoerd en in oktober 2014 is dit onderzoek herhaald. Het percentage overtredingen tijdens het laatste onderzoek op 18 oktober 2014 bedroeg meer dan 60% (in 2011 zelfs nog meer). Goeree-Overflakkee doet het hiermee slechter dan het landelijk gemiddelde. (Preventie- en Handhavingsplan Alcohol Goeree-Overflakkee ) Drank- en drugsgebruik heeft voor jongeren te maken met imago (groepsdruk) en dat is een lastig onderwerp op die leeftijd. De maatschappelijke organisaties en middenstand zien voor zichzelf een aantal rollen weggelegd ten aanzien van problematiek van jongeren met alcohol, drugs, gamen en social media: signalering; voorlichting; handhaving. 13

Genotmiddelen. Genotmiddelen. Bron: http://gezondeleefstijl.slo.nl 1

Genotmiddelen. Genotmiddelen. Bron: http://gezondeleefstijl.slo.nl 1 zijn er altijd al geweest en zullen er ook altijd blijven. Veel jongeren experimenteren in de puberteit met roken, alcohol en drugs en een deel laat zich verleiden tot risicovol gedrag. Jongeren zijn extra

Nadere informatie

Achtergrondinformatie opdracht 3, module 5, les 9

Achtergrondinformatie opdracht 3, module 5, les 9 Achtergrondinformatie opdracht 3, module 5, les 9 Roken alcohol en drugs Roken, alcohol en drugs zijn schrikbeelden voor veel ouders. Dit geldt voor allochtone ouders én Nederlandse ouders. Sommige kinderen

Nadere informatie

Jongeren en alcohol. Ouders aan het woord. Resultaten Bewonerspanel septemberpeiling 2014. Utrecht.nl/volksgezondheid

Jongeren en alcohol. Ouders aan het woord. Resultaten Bewonerspanel septemberpeiling 2014. Utrecht.nl/volksgezondheid Jongeren en alcohol Ouders aan het woord Resultaten Bewonerspanel septemberpeiling 2014 Utrecht.nl/volksgezondheid 2 Inleiding Sinds 1 januari 2014 is de leeftijdsgrens voor het in bezit hebben van alcohol

Nadere informatie

Hoe denken Zeeuwse jongeren en ouders over alcoholgebruik door jongeren? Onderzoek GGD Zeeland maart 2011

Hoe denken Zeeuwse jongeren en ouders over alcoholgebruik door jongeren? Onderzoek GGD Zeeland maart 2011 Hoe denken Zeeuwse jongeren en ouders over alcoholgebruik door jongeren? Onderzoek GGD Zeeland maart 2011 Zeeuwse jongeren en alcohol In 2010 is de Zeeuwse campagne Laat ze niet (ver)zuipen! van start

Nadere informatie

Onze doelgroep speelt het meest games op op online game websites. Hierna komen de consoles en de PC games.

Onze doelgroep speelt het meest games op op online game websites. Hierna komen de consoles en de PC games. Doelgroep onderzoek Datum: 22 maart Door: Peter Uithoven IAD 2 van Team 19 Project: Drugs and the City Inleiding Wij hebben ervoor gekozen als doelgroep de eerste jaars middelbare scholieren, de brugklassers

Nadere informatie

Tips voor Ouders van niet-drinkende pubers

Tips voor Ouders van niet-drinkende pubers Tips voor Ouders van niet-drinkende pubers 1. Bepaal uw standpunt. Eenduidigheid over de regels bij beide ouders is cruciaal. Tips: Kies als ouders samen regels voor het gezin. Bepaal als ouders vooraf

Nadere informatie

Actieplan verslavingspreventiebeleid. Gemeente Valkenswaard

Actieplan verslavingspreventiebeleid. Gemeente Valkenswaard Actieplan verslavingspreventiebeleid Gemeente Valkenswaard 2014-2015 - 2 - Inhoudsopgave Inleiding p. 4 Het plan p. 5 Het actieprogramma p. 6 1. Ouder/kind avond p. 6 2. Voorlichting vierde klas p. 7 3.

Nadere informatie

Uitslagen leerlingen onderzoek (2003)

Uitslagen leerlingen onderzoek (2003) Uitslagen leerlingen onderzoek (00) Als onderdeel van het onderzoek naar het verslavingspreventieproject op scholen voor voortgezet onderwijs in Katwijk is een anonieme online-enquête afgenomen met behulp

Nadere informatie

Rapportage TIP MooiRooi. 31 maart 2016. Inhoud. Alcohol 1

Rapportage TIP MooiRooi. 31 maart 2016. Inhoud. Alcohol 1 Rapportage TIP MooiRooi 31 maart 2016 Inhoud Alcohol 1 Alcohol 6 53% 1. Drinkt u alcohol? (n=258) 37% Toelichting: Ja Soms Nee Ja In het weekend of soms een wijntje s avonds Soms is toch ook ja... Soms

Nadere informatie

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over,

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over, 3F Wat is vriendschap? 1 Iedereen heeft vrienden, iedereen vindt het hebben van vrienden van groot belang. Maar als we proberen uit te leggen wat vriendschap precies is staan we al snel met de mond vol

Nadere informatie

Preventie. Nieuwsbrief. Voorjaar 2014. Informatie en advies over alcohol, drugs, opvoeding en puberteit. In deze nieuwsbrief

Preventie. Nieuwsbrief. Voorjaar 2014. Informatie en advies over alcohol, drugs, opvoeding en puberteit. In deze nieuwsbrief Nieuwsbrief Preventie Wij houden u graag op de hoogte Informatie en advies over alcohol, drugs, opvoeding en puberteit In deze nieuwsbrief Veel vragen over NIX18 Fabels en feiten De Buitenhof is een landelijk

Nadere informatie

Bianca Wagenaar-Swart Preventiewerker

Bianca Wagenaar-Swart Preventiewerker Bianca Wagenaar-Swart Preventiewerker Tactus Verslavingszorg Stedendriehoek, Twente, Zwolle/Noord Veluwe en Flevoland Preventie Behandeling Nazorg Alcohol, roken, drugs, medicijnen, gamen, gokken Programma

Nadere informatie

Rook-, Alcohol- en Drugsbeleid het Bouwens

Rook-, Alcohol- en Drugsbeleid het Bouwens Rook-, Alcohol- en Drugsbeleid het Bouwens Vastgesteld in de MR-vergadering van 8 juni 2015. 1 Inleiding Per 1 januari 2014 is wettelijk vastgelegd dat geen alcohol verkocht mag worden aan jongeren jonger

Nadere informatie

Jongeren en alcohol. peiling Leids JongerenPanel. Colofon. Serie Statistiek 2011 / 17

Jongeren en alcohol. peiling Leids JongerenPanel. Colofon. Serie Statistiek 2011 / 17 Jongeren en alcohol peiling Leids JongerenPanel Colofon Serie Statistiek 2011 / 17 Gemeente Leiden Afdeling Strategie en Onderzoek, BOA Sociaal en Economisch Beleid, SEB Postbus 9100, 2300 PC Leiden E-mail:

Nadere informatie

Verslaving. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over verslaving. Als iemand niet meer zonder... kan

Verslaving. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over verslaving. Als iemand niet meer zonder... kan ggz voor doven & slechthorenden Verslaving Als iemand niet meer zonder... kan Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over verslaving Herkent u dit? Veel mensen gebruiken soms

Nadere informatie

Inhoud. Alcoholpreventie Jeugd 2012-2015. Gemeente Dalfsen

Inhoud. Alcoholpreventie Jeugd 2012-2015. Gemeente Dalfsen Inhoud Alcoholpreventie Jeugd Gemeente Dalfsen 1 Alcoholpreventie Jeugd 1. Inleiding Het alcoholgebruik onder de jongeren is de laatste jaren een landelijk probleem waar steeds meer aandacht voor is, zowel

Nadere informatie

GENOTMIDDELEN. Jongerenmonitor 2015 10.163. 40% ooit alcohol gedronken. Klas 2. Klas 4. 5% ooit wiet gebruikt. 24% weleens gerookt.

GENOTMIDDELEN. Jongerenmonitor 2015 10.163. 40% ooit alcohol gedronken. Klas 2. Klas 4. 5% ooit wiet gebruikt. 24% weleens gerookt. IJsselland GENOTMIDDELEN Jongerenmonitor 1 4% ooit alcohol gedronken.163 jongeren School Klas 13-14 jaar Klas 4 1-16 jaar 4% weleens gerookt % ooit wiet gebruikt Genotmiddelen Psychosociale gezondheid

Nadere informatie

Onderzoek Inwonerspanel Jongerenonderzoek: alcohol

Onderzoek Inwonerspanel Jongerenonderzoek: alcohol 1 (19) Onderzoek Inwonerspanel Auteur Tineke Brouwers Respons onderzoek Op 5 december kregen de panelleden van 12 tot en met 18 jaar (280 personen) een e-mail met de vraag of zij digitaal een vragenlijst

Nadere informatie

Leeftijd eerste ervaring met alcohol 12-15 16-19 20-23. < 11 jaar 11-12 13-15 16-18

Leeftijd eerste ervaring met alcohol 12-15 16-19 20-23. < 11 jaar 11-12 13-15 16-18 Feiten over het Alcohol- en Drugsgebruik van jongeren in het district Rivierenland Gelderland-Midden Gebaseerd op het onderzoek: Lekker samen van de kaart (maart 27) Inleiding Het alcoholgebruik neemt

Nadere informatie

speciaal onderwijs lesbrief drugs UITGAVE: STICHTING VOORKOM! T (030) 637 31 44 E-MAIL: STICHTING@VOORKOM.NL WWW.VOORKOM.NL

speciaal onderwijs lesbrief drugs UITGAVE: STICHTING VOORKOM! T (030) 637 31 44 E-MAIL: STICHTING@VOORKOM.NL WWW.VOORKOM.NL speciaal onderwijs UITGAVE: STICHTING VOORKOM! T (030) 637 31 44 E-MAIL: STICHTING@VOORKOM.NL WWW.VOORKOM.NL inhoud LES 1: KENNISMAKING MET DRUGS 3 SOORTEN DRUGS 3 WAT DOEN DRUGS? 4 VERSLAAFD AAN DRUGS

Nadere informatie

27 mei 2015 Sanne Louw Kikid & marion.kooij@brijder.nl 08835 83880 06 30 26 24 83. www.twitter.com/brijderjeugd

27 mei 2015 Sanne Louw Kikid & marion.kooij@brijder.nl 08835 83880 06 30 26 24 83. www.twitter.com/brijderjeugd 27 mei 2015 Sanne Louw Kikid & marion.kooij@brijder.nl 08835 83880 06 30 26 24 83 www.twitter.com/brijderjeugd Kikid Het is als ouder jouw verantwoordelijkheid, dat je kind NEE kan zeggen tegen drank!

Nadere informatie

Hoe help ik mijn kind nee zeggen tegen roken, drinken en blowen?

Hoe help ik mijn kind nee zeggen tegen roken, drinken en blowen? Hoe help ik mijn kind nee zeggen tegen roken, drinken en blowen? Uw kind en roken, drinken en blowen? U kunt er iets aan doen! Kinderen die opgroeien krijgen te maken met allerlei verleidingen. Bijvoorbeeld

Nadere informatie

HOE HELP IK MIJN KIND NEE ZEGGEN TEGEN ROKEN, DRINKEN EN BLOWEN?

HOE HELP IK MIJN KIND NEE ZEGGEN TEGEN ROKEN, DRINKEN EN BLOWEN? HOE HELP IK MIJN KIND NEE ZEGGEN TEGEN ROKEN, DRINKEN EN BLOWEN? UW KIND EN ROKEN, DRINKEN EN BLOWEN? U KUNT ER IETS AAN DOEN! Kinderen die opgroeien krijgen te maken met allerlei verleidingen. Bijvoorbeeld

Nadere informatie

GEMEENTE VAL KENSWAARD

GEMEENTE VAL KENSWAARD V GEMEENTE VAL KENSWAARD de Hofnar 15 Postbus 10100 5550 GA Valkenswaard T (040) 208 34 44 F (040) 204 58 90 gemeente@valkenswaard.nl www.valkenswaard.nl Aan de leden van de raad van de gemeente Valkenswaard

Nadere informatie

Alcohol, Roken en opvoeding

Alcohol, Roken en opvoeding Alcohol, Roken en opvoeding Uw kind in klas 1 van het voortgezet onderwijs Als kinderen naar het voortgezet onderwijs gaan, verandert er veel in hun leven. Ze krijgen andere interesses en hun vriendengroep

Nadere informatie

Actieplan Naar een nuchter Bergen 2012-2015 Gemeente Bergen

Actieplan Naar een nuchter Bergen 2012-2015 Gemeente Bergen Actieplan Naar een nuchter Bergen 2012-2015 Bergen Bergen NH 2 Actieplan Naar een nuchter Bergen 2012-2015 Bergen 1. Inleiding In het beleidsplan Naar een nuchter Bergen 2012 2015 zijn de volgende ambities

Nadere informatie

Hoe help ik mijn kind nee zeggen tegen roken, drinken en blowen?

Hoe help ik mijn kind nee zeggen tegen roken, drinken en blowen? Hoe help ik mijn kind nee zeggen tegen roken, drinken en blowen? Uw kind en roken, drinken en blowen? U kunt er iets aan doen! Kinderen die opgroeien krijgen te maken met allerlei verleidingen. Bijvoorbeeld

Nadere informatie

21 mei 2015 marion.kooij@brijder.nl 08835 83880 06 30 26 24 83. www.twitter.com/brijderjeugd

21 mei 2015 marion.kooij@brijder.nl 08835 83880 06 30 26 24 83. www.twitter.com/brijderjeugd 21 mei 2015 marion.kooij@brijder.nl 08835 83880 06 30 26 24 83 www.twitter.com/brijderjeugd Brijder jeugd Preventie Voorlichting (in de klas en aan docenten) ABC gesprekken Aanwezig bij verschillende ZAT

Nadere informatie

speciaal onderwijs lesbrief alcohol UITGAVE: STICHTING VOORKOM! T (030) 637 31 44 E-MAIL: STICHTING@VOORKOM.NL WWW.VOORKOM.NL

speciaal onderwijs lesbrief alcohol UITGAVE: STICHTING VOORKOM! T (030) 637 31 44 E-MAIL: STICHTING@VOORKOM.NL WWW.VOORKOM.NL speciaal onderwijs UITGAVE: STICHTING VOORKOM! T (00) 67 1 44 E-MAIL: STICHTING@VOORKOM.NL WWW.VOORKOM.NL inhoud LES 1: KENNISMAKING MET ALCOHOL SOORTEN DRANK DE WERKING VAN ALCOHOL 4 DE GEVOLGEN VOOR

Nadere informatie

Preventieoverzicht alcohol Gezondheidswinst voor Interventie en werkwijze/producten

Preventieoverzicht alcohol Gezondheidswinst voor Interventie en werkwijze/producten < 0 ar Voorlichting over de risico's van Zwangeren Voorkomen van alcoholgebruik bij STAP alcoholgebruik rondom de zwangerschap door middel van de brochure 'Zwanger?...en Alcohol?' en website www.alcoholenzwangerschap.nl

Nadere informatie

Interventieoverzicht alcohol Doelgroep Doelstelling Intermediair Organisatie die (nadere informatie over) de interventie aanbiedt

Interventieoverzicht alcohol Doelgroep Doelstelling Intermediair Organisatie die (nadere informatie over) de interventie aanbiedt en overzicht alcohol < 0 jaar Voorlichting over de risico's van alcoholgebruik rondom de zwangerschap door middel van de brochure 'Zwanger?...en Alcohol?' en website www.alcoholenzwangerschap.nl < 0 jaar

Nadere informatie

PROGRAMMABEGROTING 2015-2018

PROGRAMMABEGROTING 2015-2018 PROGRAMMABEGROTING 2015-2018 Programma 1 : Zorg, Welzijn, Jeugd en Onderwijs 1A Lokale gezondheidszorg Inleiding Op grond van de Wet publieke gezondheid (Wpg) heeft de gemeente de taak door middel van

Nadere informatie

Hasj en wiet zijn drugs. Dat heet blowen. In deze folder vind je:

Hasj en wiet zijn drugs. Dat heet blowen. In deze folder vind je: Je hebt vast wel eens van hasj of wiet gehoord. Hasj en wiet zijn drugs. Hasj en wiet worden meestal gerookt. Er wordt een soort sigaret gedraaid met tabak en hasj of wiet. Dat heet blowen. In deze folder

Nadere informatie

Welkom bij Uw kind en genotmiddelen. Gaby Herweijer Adviseur Gezondheidsbevordering

Welkom bij Uw kind en genotmiddelen. Gaby Herweijer Adviseur Gezondheidsbevordering Welkom bij Uw kind en genotmiddelen Gaby Herweijer Adviseur Gezondheidsbevordering Welkom in de Puberteit Pubers ondergaan veel veranderingen Vrienden School Lichamelijk Seksualiteit Hersenen Pubers vragen

Nadere informatie

Mijn nieuwe school, een nieuwe start.

Mijn nieuwe school, een nieuwe start. Mijn nieuwe school, een nieuwe start. Naam: Mijn oude school weerbaar.info Mijn nieuwe school Als je naar het middelbaar onderwijs gaat is alles nieuw. Je klasgenoten, de docenten, de school, de regels

Nadere informatie

Verslag bijeenkomst alcoholgebruik jongeren thema aandacht voor alcoholmatiging in het Hardenbergse onderwijs 19 januari 2010

Verslag bijeenkomst alcoholgebruik jongeren thema aandacht voor alcoholmatiging in het Hardenbergse onderwijs 19 januari 2010 Verslag bijeenkomst alcoholgebruik jongeren thema aandacht voor alcoholmatiging in het Hardenbergse onderwijs 19 januari 2010 Aanwezig: Nicole Buné, Mark Gortemaker, Dirk Hoek, Rolanda Dijkman, Ineke Odink,

Nadere informatie

Bijeenkomst Moedige Moeders 28 november 2015

Bijeenkomst Moedige Moeders 28 november 2015 Bijeenkomst Moedige Moeders 28 november 2015 Doelstelling vandaag Wat is Preventie? Welke plannen heeft de overheid? Hoe wil de staatssecretaris ouders helpen? Welke rol spelen: Moedige Moeders? Huisartsen?

Nadere informatie

ALCOHOL EN OPVOEDING UW KIND OP HET VOORTGEZET ONDERWIJS DE GEZONDE SCHOOL EN GENOTMIDDELEN. Folder Alcohol en opvoeding.indd 1 27-07-2011 13:42:29

ALCOHOL EN OPVOEDING UW KIND OP HET VOORTGEZET ONDERWIJS DE GEZONDE SCHOOL EN GENOTMIDDELEN. Folder Alcohol en opvoeding.indd 1 27-07-2011 13:42:29 ALCOHOL EN OPVOEDING UW KIND OP HET VOORTGEZET ONDERWIJS DE GEZONDE SCHOOL EN GENOTMIDDELEN Folder Alcohol en opvoeding.indd 1 27-07-2011 13:42:29 ALCOHOL EN OPVOEDING Als kinderen naar het voortgezet

Nadere informatie

Bespreken van situaties

Bespreken van situaties Bespreken van situaties U heeft met de leerlingen de website over alcohol, roken en drugs doorlopen. Dit zijn onderwerpen die leerlingen bezighouden en waar ze onderling over praten. Toch is het goed om

Nadere informatie

Alcohol(voorlichting): een ander verhaal!

Alcohol(voorlichting): een ander verhaal! Alcohol(voorlichting): een ander verhaal! Resultaten van het evaluatieonderzoek in 2008/2009 Achtergrond De negen gemeenten van West-Friesland, de gemeente Schagen, organisaties in de preventieve gezondheidszorg,

Nadere informatie

Tips voor Ouders van drinkende pubers

Tips voor Ouders van drinkende pubers Tips voor Ouders van drinkende pubers 1. Bepaal uw standpunt. Eenduidigheid over de regels bij beide ouders is cruciaal. Tips: - Kies als ouders samen regels voor het gezin. - Bepaal als ouders vooraf

Nadere informatie

Dat doet mijn kind toch niet?!

Dat doet mijn kind toch niet?! Dat doet mijn kind toch niet?! Informatie over alcohol en drugs 17 maart 2016 marion.kooij@brijder.nl 088 3583 880 06 30 26 24 83 www.twitter.com/brijderjeugd Brijder jeugd Preventie Voorlichting (in de

Nadere informatie

Kadernota In control of Alcohol&Drugs 2016-2020 Noord-Holland Noord

Kadernota In control of Alcohol&Drugs 2016-2020 Noord-Holland Noord Kadernota In control of Alcohol&Drugs 2016-2020 Noord-Holland Noord Projectgroep In control of Alcohol & Drugs 2 december 2015 1. Inleiding Voor u ligt het nieuwe programma In Control of Alcohol of Drugs

Nadere informatie

Evaluatie veilig uitgaan

Evaluatie veilig uitgaan Evaluatie veilig uitgaan Gemeente Amersfoort Dorien de Bruijn, Ben van de Burgwal 5 december 2014 Ruim 90% van het ondervraagde uitgaanspubliek voelt zich altijd of meestal veilig tijdens het uitgaan in

Nadere informatie

Uw kind en genotmiddelen Dinsdag 7 oktober 2014. Linda van Delft Gezondheidsbevorderaar 088-3084284 lvandelft@ggdhm.nl

Uw kind en genotmiddelen Dinsdag 7 oktober 2014. Linda van Delft Gezondheidsbevorderaar 088-3084284 lvandelft@ggdhm.nl Uw kind en genotmiddelen Dinsdag 7 oktober 2014 Linda van Delft Gezondheidsbevorderaar 088-3084284 lvandelft@ggdhm.nl Wat zijn genotmiddelen? Dit zijn stoffen die een verandering van het bewustzijn veroorzaken

Nadere informatie

Pubers en genotmiddelen. Irene Lapajian Gezondheidsbevorderaar GGD HM 6 oktober 2014

Pubers en genotmiddelen. Irene Lapajian Gezondheidsbevorderaar GGD HM 6 oktober 2014 Pubers en genotmiddelen Irene Lapajian Gezondheidsbevorderaar GGD HM 6 oktober 2014 Overzicht - Inleiding - (hersen)ontwikkeling pubers - Genotmiddelen: - energiedrank - roken - alcohol - Opvoeding en

Nadere informatie

Nuchter opvoeden Alcohol en Drugs in de Opvoeding. Floris Munneke Anita van Stralen

Nuchter opvoeden Alcohol en Drugs in de Opvoeding. Floris Munneke Anita van Stralen Nuchter opvoeden Alcohol en Drugs in de Opvoeding Floris Munneke Anita van Stralen Programma Trends Invloeden op het kind Wat vindt u? Het gesprek met uw kind Verwijsmogelijkheden Wat roept het onderwerp

Nadere informatie

Preventieve voorlichtingen. voor kerk & gemeente

Preventieve voorlichtingen. voor kerk & gemeente Preventieve voorlichtingen voor kerk & gemeente Inhoud Inleiding... 3 Als kerk ben je sterk, als je nadenkt over preventiewerk... 3 Het preventieplan voor de kerken... 4 De ambtsdragers... 4 Ouders en

Nadere informatie

Menukaart Gezonde School voortgezet onderwijs: Roken & Alcohol

Menukaart Gezonde School voortgezet onderwijs: Roken & Alcohol Menukaart Gezonde voortgezet onderwijs: Roken & Alcohol : Plaats: Locatie: Contactpersoon: Telefoonnummer: E-mailadres: Datum invullen: Inhoud: Om op een effectieve manier invulling te geven aan gezondheidsthema

Nadere informatie

Jongeren, tabak, alcohol, drugs en gamen? Tips voor Ouders. Woord vooraf

Jongeren, tabak, alcohol, drugs en gamen? Tips voor Ouders. Woord vooraf Jongeren, tabak, alcohol, drugs en gamen? Tips voor Ouders Woord vooraf Als ouder(s) krijgt u er tijdens de opvoeding mee te maken. De media berichten er praktisch dagelijks over. Er zijn landelijke campagnes

Nadere informatie

Regelgeving omtrent genotmiddelen

Regelgeving omtrent genotmiddelen Regelgeving omtrent genotmiddelen Versie 27 mei 2014 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding 1.1 Carmel College Salland; een gezonde school 1.2 Gezonde school en genotmiddelen 1.3 Op welke wijze wil de school een

Nadere informatie

OpGroeieN. OpGroeieN. DaT doen We in Best SaMen! Beste Betsy geeft antwoord op al je vragen over opvoeden en opgroeien

OpGroeieN. OpGroeieN. DaT doen We in Best SaMen! Beste Betsy geeft antwoord op al je vragen over opvoeden en opgroeien OpGroeieN OpGroeieN DaT doen We in Best SaMen! DaT doen We in Best SaMen! Beste Betsy geeft antwoord op al je vragen over opvoeden en opgroeien Beste Betsy is het Centrum voor Jeugd en Gezin in Best. Niet

Nadere informatie

Menukaart Gezonde School Basis- en Voortgezet Onderwijs: Mediawijsheid

Menukaart Gezonde School Basis- en Voortgezet Onderwijs: Mediawijsheid Menukaart Gezonde School Basis- en Voortgezet Onderwijs: Mediawijsheid Inhoud: Om op een effectieve manier invulling te geven aan gezondheidsthema s, is het belangrijk om aan de volgende 4 niveaus aandacht

Nadere informatie

Nieuwsbrief. Mondriaan Preventie ondersteunt! In deze editie. Mondriaan Preventie

Nieuwsbrief. Mondriaan Preventie ondersteunt! In deze editie. Mondriaan Preventie W I N T E R / V O O R J A A R 2 0 1 6 Nieuwsbrief Mondriaan Preventie Mondriaan Preventie ondersteunt! De afdeling verslavingspreventie van Mondriaan heeft een adviserende en ondersteunende rol als het

Nadere informatie

Publiciteit en werving OSA

Publiciteit en werving OSA Publiciteit en werving OSA Bereik de ouders persoonlijk Het is belangrijk om veel aandacht aan werving en publiciteit te besteden. In het bijzonder als u met open inschrijving werkt. Denkt u hierbij aan

Nadere informatie

Onderzoek: Alcoholgebruik onder 16- en 17- jarigen

Onderzoek: Alcoholgebruik onder 16- en 17- jarigen Onderzoek: Alcoholgebruik onder 16- en 17- jarigen Publicatiedatum: 29-5- 2014 Over dit onderzoek Aan het onderzoek van het 1V Jongerenpanel, gehouden van 13 t/m 21 mei 2014, deden 725 jongeren van 16

Nadere informatie

Wat je moet weten over hasj en wiet

Wat je moet weten over hasj en wiet Wat je moet weten over hasj en wiet 1 2 Je hebt vast wel eens van hasj of wiet gehoord. Hasj en wiet zijn drugs. Hasj en wiet worden meestal gerookt. Er wordt een soort sigaret gedraaid met tabak en hasj

Nadere informatie

Bijlage 1: keuzemenu preventie- en handhavingsplan alcohol

Bijlage 1: keuzemenu preventie- en handhavingsplan alcohol Bijlage 1: keuzemenu preventie- en handhavingsplan De keuze voor preventie- en handhavingsactiviteiten hangen idealiter samen met het risicoprofiel. De activiteiten die De Ronde Venen gaat inzetten om

Nadere informatie

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Informatie voor cliënten Cliënten en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel hebben vaak nare dingen meegemaakt. Ze zijn geschokt

Nadere informatie

Liska Vulperhorst Preventiewerker

Liska Vulperhorst Preventiewerker Liska Vulperhorst Preventiewerker Tactus Verslavingszorg Vijf circuits Behandeling & Begeleiding Sociale Verslavingszorg Forensische Verslavingszorg Verslavingsreclassering Preventie & Consultancy Programma

Nadere informatie

Gezond? Dat is als je je goed voelt! Een behoefteonderzoek naar preventieve gezondheidszorg onder jongeren van 13-19 jaar

Gezond? Dat is als je je goed voelt! Een behoefteonderzoek naar preventieve gezondheidszorg onder jongeren van 13-19 jaar Gezond? Dat is als je je goed voelt! Een behoefteonderzoek naar preventieve gezondheidszorg onder jongeren van 13-19 jaar Eva Klooster Onderzoek & Advies Aanleiding Op dit moment spelen er in de JGZ vragen

Nadere informatie

ALCOHOL. Zonder flauwekul

ALCOHOL. Zonder flauwekul ALCOHOL Zonder flauwekul Op een feestje of in een café drinken veel mensen alcohol. Dat vinden ze gezellig. Maar is alcohol drinken eigenlijk wel gezellig? Het is belangrijk dat je weet wat alcohol met

Nadere informatie

Project Alcohol 2014

Project Alcohol 2014 Project Alcohol 2014 Naam: Jong geleerd is oud gedaan!!!! Laat je niet Naam: F L s E s E N Klas:!!! 1 Inleiding De carnaval komt eraan. Een feest dat gevierd moet worden. Maar is het feestje van plezier

Nadere informatie

PATIËNTEN VERWIJZEN BIJ PROBLEMEN MET ALCOHOL EN DRUGS

PATIËNTEN VERWIJZEN BIJ PROBLEMEN MET ALCOHOL EN DRUGS Informatie voor huisartsen PATIËNTEN VERWIJZEN BIJ PROBLEMEN MET ALCOHOL EN DRUGS Wanneer verwijst u naar de BasisGGZ (Novae) of de Specialistische GGZ (VNN)? WANNEER VERWIJST U NAAR DE BASISGGZ (NOVAE)

Nadere informatie

Geweld in huis raakt kinderen. Informatie en advies voor ouders. huiselijkgeweldwb.nl 0900 126 26 26. 5 cent per minuut

Geweld in huis raakt kinderen. Informatie en advies voor ouders. huiselijkgeweldwb.nl 0900 126 26 26. 5 cent per minuut Geweld in huis raakt kinderen Informatie en advies voor ouders Grafisch ontwerp: Ontwerpstudio 2 MAAL EE Bij huiselijk geweld tussen (ex-)partners worden kinderen vaak over het hoofd gezien. Toch hebben

Nadere informatie

Wat doet NIM Maatschappelijk Werk?

Wat doet NIM Maatschappelijk Werk? Wat doet NIM Maatschappelijk Werk? Hulp, informatie en advies voor iedereen die het nodig heeft Bij NIM Maatschappelijk Werk kan iedereen die het nodig heeft (in Nijmegen en de regio) aankloppen voor gratis

Nadere informatie

JONGEREN IN GELDERLAND OVER

JONGEREN IN GELDERLAND OVER JONGEREN IN GELDERLAND OVER een sterk bestuur en hun gemeente Aanleiding De provincie Gelderland werkt samen met VNG Gelderland aan het project Sterk Bestuur Gelderland (SBG). In het project wordt het

Nadere informatie

Medemblik In Control of Drugs- en Alcohol 2016-2020

Medemblik In Control of Drugs- en Alcohol 2016-2020 Medemblik In Control of Drugs- en Alcohol 2016-2020 IO-15-23818 Inhoudsopgave 1. Aanleiding...3 1.1 Waarom een lokale kadernotitie?...3 1.2 Aansluiting regionale doelstellingen...3 2. De doelstelling...4

Nadere informatie

JEUGDIGEN. Hulp na seksueel misbruik. vooruitkomen +

JEUGDIGEN. Hulp na seksueel misbruik. vooruitkomen + > vooruitkomen + Hulp na seksueel misbruik JEUGDIGEN Heb jij seksueel misbruik meegemaakt of iemand in jouw gezin, dan kan daarover praten helpen. Het kan voor jou erg verwarrend zijn hierover te praten,

Nadere informatie

Aanpak problematisch middelengebruik 2007

Aanpak problematisch middelengebruik 2007 Aanpak problematisch middelengebruik 2007 Landelijk is er een stijgende trend zichtbaar in het alcoholgebruik van de jeugd. De jeugd drinkt meer en op steeds jongere leeftijd. Dit is een zorgelijke ontwikkeling.

Nadere informatie

2016 VOORTGEZET ONDERWIJS/MBO

2016 VOORTGEZET ONDERWIJS/MBO 2016 VOORTGEZET ONDERWIJS/MBO 2017 INTERACTIEF & EDUCATIEF THEATER INTERACTIEF & EDUCATIEF THEATER VOOR, HUN EN DOCENTEN PLAYBACK MAAKT AL TIEN JAAR HERKENBAAR, INTERACTIEF EN EDUCATIEF THEATER VOOR, HUN

Nadere informatie

Menukaart Gezonde School basisonderwijs: Roken & Alcohol

Menukaart Gezonde School basisonderwijs: Roken & Alcohol Menukaart Gezonde School basisonderwijs: Roken & Alcohol School: Plaats: Locatie: Contactpersoon: Telefoonnummer: E-mailadres: Datum invullen: Inhoud: Om op een effectieve manier invulling te geven aan

Nadere informatie

HASJ EN WIET. Zonder flauwekul

HASJ EN WIET. Zonder flauwekul HASJ EN WIET Zonder flauwekul Je hebt vast wel eens van hasj of wiet gehoord. Hasj en wiet zijn drugs. Het roken van tabak met hasj of wiet heet blowen. Ik blow niet. Ik gebruik medicijnen. Dan kan het

Nadere informatie

Deelsessie. Sport. 5 maart 2014 3/18/14

Deelsessie. Sport. 5 maart 2014 3/18/14 5 maart 2014 Deelsessie Sport 3/18/14 Welkom!2 3/18/14 Sport binnen programma drugs en alcohol De drie beleidspijlers van lokaal alcoholbeleid, Reynolds 2003!3 3/18/14 Input Het alcoholbeleid bij Rotterdamse

Nadere informatie

Uitleg Zing in 19 mei 2013: Dat is verleidelijk!

Uitleg Zing in 19 mei 2013: Dat is verleidelijk! Uitleg Zing in 19 mei 2013: Dat is verleidelijk! In onze vorige Zing In hebben we het gehad over de druk die op jonge mensen wordt gelegd, op de vaak hoge eisen die we aan hen stellen. Maar niemand is

Nadere informatie

Opinies en attitudes jeugd & alcohol in noordelijk Noord-Holland. Programmabureau Integrale Veiligheid Noord-Holland Noord Juni 2012

Opinies en attitudes jeugd & alcohol in noordelijk Noord-Holland. Programmabureau Integrale Veiligheid Noord-Holland Noord Juni 2012 Opinies en attitudes jeugd & alcohol in noordelijk Noord-Holland Programmabureau Integrale Veiligheid Noord-Holland Noord Juni 2012 Colofon Uitgave : I&O Research BV Van Dedemstraat 6c 1624 NN Hoorn Tel.

Nadere informatie

Jongeren en alcohol. Gemeente s-hertogenbosch

Jongeren en alcohol. Gemeente s-hertogenbosch Jongeren en alcohol Gemeente s-hertogenbosch Onderzoek & Statistiek Oktober 2013 2 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 5 1.1 Achtergrond... 5 1.2 Jongerenpanel alcohol... 5 1.3 Leeswijzer... 5 2. Alcoholgebruik

Nadere informatie

Passend Onderwijs voor de kinderen op school: samen met ouders en leerkracht

Passend Onderwijs voor de kinderen op school: samen met ouders en leerkracht Passend Onderwijs voor de kinderen op school: samen met ouders en leerkracht Vanaf 1 augustus is de Wet passend onderwijs van kracht. De school van uw kind/uw school is aangesloten bij het samenwerkingsverband

Nadere informatie

Middelengebruik bij mensen met een verstandelijke beperking. Arjetta Timmer Brijder Verslavingszorg

Middelengebruik bij mensen met een verstandelijke beperking. Arjetta Timmer Brijder Verslavingszorg Middelengebruik bij mensen met een verstandelijke beperking Arjetta Timmer Brijder Verslavingszorg Parnassia Bavo Groep Brijder Verslavingszorg Preventie Jeugd Zorg ambulant & klinisch Bereidheidliniaal

Nadere informatie

Jawel, je staat model!

Jawel, je staat model! Jawel, je staat model! Jawel, je staat model! Als ouder, grootouder, heb je een voorbeeldfunctie voor de jongere generaties. Zeker voor hun puberteit is het gezin voor kinderen een belangrijk referentiekader.

Nadere informatie

Menukaart Gezonde School voortgezet onderwijs: Roken & Alcohol

Menukaart Gezonde School voortgezet onderwijs: Roken & Alcohol Menukaart Gezonde voortgezet onderwijs: Roken & Alcohol : Plaats: Locatie: Contactpersoon: Telefoonnummer: E-mailadres: Datum invullen: Inhoud: Om op een effectieve manier invulling te geven aan gezondheidsthema

Nadere informatie

Verslag bijeenkomst Preventieprogramma Jeugdhulp Hoeksche Waard 2016-2018 16 september 2015

Verslag bijeenkomst Preventieprogramma Jeugdhulp Hoeksche Waard 2016-2018 16 september 2015 Verslag bijeenkomst Preventieprogramma Jeugdhulp Hoeksche Waard 2016-2018 16 september 2015 1 Welkom en introductie Preventieprogramma Jeugdhulp De vijf gemeenten in de Hoeksche Waard geven samen vorm

Nadere informatie

Is Nix18 echt Nix18?

Is Nix18 echt Nix18? Is Nix18 echt Nix18? Waarom bent u vanavond gekomen? Hoe gaan andere ouders hier mee om? Tips om je kind duidelijk te maken dat het niet gezond voor je is. Hoe wordt er op school mee omgegaan? Waarom laten

Nadere informatie

Lesbrief verslaving aan games of sociale media

Lesbrief verslaving aan games of sociale media Lesbrief verslaving aan games of sociale media Tijd: 45 55 minuten Leerjaar 1-Profiel1,2,3 Introduceer het onderwerp kort: gamen en actief zijn op sociale media zijn superleuk. Hoe komt dat eigenlijk?

Nadere informatie

Ouderavond riskante genotmiddelen Andreas College, Rijnmond Katwijk

Ouderavond riskante genotmiddelen Andreas College, Rijnmond Katwijk Ouderavond riskante genotmiddelen Andreas College, Rijnmond Katwijk 16 september 2014 Pel van Hattum Programma 1. Middelen 2. Cijfers 3. Puberteit 4. Opvoeding 1. Middelen: Tabak Héél ongezond: de dodelijkste

Nadere informatie

TABAK ALCOHOL GAMEN. algemene sociale vaardigheden

TABAK ALCOHOL GAMEN. algemene sociale vaardigheden Leerlijnen per graad : 3 de graad LO 10-12j Doelstelling: Versterken van de kennis en vaardigheden die kinderen nodig hebben om gezonde keuzes te maken en niet te roken, geen alcohol te drinken en op een

Nadere informatie

Voorbeeldadvies Cijfers

Voorbeeldadvies Cijfers Voorbeeldadvies GGD Twente heeft de taak de gezondheid van de Twentse jeugd, volwassenen en ouderen in kaart te brengen. In dit kader worden diverse gezondheidsmonitoren afgenomen om inzicht te verkrijgen

Nadere informatie

Overmatig alcoholgebruik aanpakken RODER. met hulp in uw eigen huisartsenpraktijk. Januari 2014 ONDERDEEL VAN DE NOVADIC-KENTRON GROEP

Overmatig alcoholgebruik aanpakken RODER. met hulp in uw eigen huisartsenpraktijk. Januari 2014 ONDERDEEL VAN DE NOVADIC-KENTRON GROEP Overmatig alcoholgebruik aanpakken met hulp in uw eigen huisartsenpraktijk RODER Januari 2014 ONDERDEEL VAN DE NOVADIC-KENTRON GROEP De belangrijke eerste stap... U heeft met uw huisarts gesproken over

Nadere informatie

Samen werken aan een. gezond en veilig. schooljaar. Het voortgezet onderwijs & de Jeugdgezondheidszorg

Samen werken aan een. gezond en veilig. schooljaar. Het voortgezet onderwijs & de Jeugdgezondheidszorg Samen werken aan een gezond en veilig schooljaar Het voortgezet onderwijs & de Jeugdgezondheidszorg 2015/2016 Het voortgezet onderwijs EN de Jeugdgezondheidszorg Gezonde leerlingen die lekker in hun vel

Nadere informatie

Dat doet mijn kind toch niet?! Informatie over alcohol en drugs

Dat doet mijn kind toch niet?! Informatie over alcohol en drugs Dat doet mijn kind toch niet?! Informatie over alcohol en drugs 16 oktober 2012 marion.kooij@brijder.nl 023 5307400 www.twitter.com/brijderjeugd Hoeveel alcoholspelletjes kent u? Kingsen Boeren Zap een

Nadere informatie

Advies en steun voor uw kind en uzelf

Advies en steun voor uw kind en uzelf Advies en steun voor uw kind en uzelf Voor advies en steun aan ouders en hun kinderen Informatie advies cursussen Als u of uw kind psychische klachten heeft of problemen ervaart met alcohol of drugs, heeft

Nadere informatie

OMGAAN MET GEVOELIGHEID VOOR ANGST

OMGAAN MET GEVOELIGHEID VOOR ANGST OMGAAN MET GEVOELIGHEID VOOR ANGST Iedereen heeft wel eens last van angstige gevoelens. De één voelt zich vaker angst ig dan de ander. Jij bent iemand die hier gevoelig voor is. In deze sessies leer je

Nadere informatie

Factsheet alcohol. Think Before You Drink

Factsheet alcohol. Think Before You Drink Factsheet alcohol Think Before You Drink Jongeren drinken te vroeg, te veel en te vaak. Ook in West-Brabant is dit het geval. Bovendien tolereren veel ouders dat hun kinderen onder de 16 jaar alcohol drinken.

Nadere informatie

Nieuwsbrief. Ouderpraat! Pedagogische begeleiding ondersteuning en training December 2015

Nieuwsbrief. Ouderpraat! Pedagogische begeleiding ondersteuning en training December 2015 Nieuwsbrief www.intenzcoaching.nl / info@intenzcoaching.nl / T:0623552198 Wilma Versteegen Pedagogische begeleiding ondersteuning en training December 2015 In deze nieuwsbrief: Avond ouderpraat in Januari.

Nadere informatie

Cannabis preventie IrisZorg

Cannabis preventie IrisZorg Cannabis preventie IrisZorg Inleiding Een effectieve preventie van drugsproblemen zoals cannabis vraagt een integrale aanpak. Dat betekent dat samen met uiteenlopende beleidsterreinen en partnerorganisaties

Nadere informatie

Achtergrond informatie:

Achtergrond informatie: Pestprotocol Inleiding Voor u ligt het pestprotocol van de Koningin Wilhelminaschool. Met behulp van dit protocol willen wij het pestgedrag binnen de school voorkomen en indien nodig aanpakken. In onze

Nadere informatie

voor kerk & gemeente

voor kerk & gemeente voor kerk & gemeente Stichting Voorkom!, Postbus 91, 3990 DB Houten, Tel: 030-6373144 Inhoudsopgave: Inhoudsopgave blz 2 Inleiding blz 3 Als kerk ben je sterk blz 3 Het preventieplan voor de kerken blz

Nadere informatie

Van: M. Elberse Tel.nr.: 06-35113527 Nummer: 14A.00536

Van: M. Elberse Tel.nr.: 06-35113527 Nummer: 14A.00536 VOORSTEL AAN BURGEMEESTER EN WETHOUDERS & RAADSINFORMATIEBRIEF Van: M. Elberse Tel.nr.: 06-35113527 Nummer: 14A.00536 Datum: 11 juli 2014 Team: Jeugd, Leefbaarheid en Veiligheid Tekenstukken: Ja Persoverleg:

Nadere informatie