Koningin Fabiolafonds voor de Geestelijke Gezondheid

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Koningin Fabiolafonds voor de Geestelijke Gezondheid"

Transcriptie

1 Koningin Fabiolafonds voor de Geestelijke Gezondheid Seminarie De meerwaarde van ervaringsdeskundigheid in de toeleiding naar en begeleiding op het werk 03/12/2009 Ervaringsdeskundigheid in de geestelijke gezondheidszorg m.b.t. werk. Dr. Tine van Regenmortel De aandacht voor ervaringsdeskundigheid is geen geïsoleerd gegeven. Het kadert in een bredere emancipatorische beweging in de samenleving waarin volwaardig burgerschap, participatie en empowerment van iedereen, en in het bijzonder van kwetsbare groepen op de voorgrond komen te staan. Deze groepen worden van onderuit mondiger en ook voorzieningen en het beleid zien in dat hun inbreng waardevol is en leidt tot een betere aansluiting tussen vraag en aanbod. Vandaag focussen we op mensen met een psychische aandoening en in het bijzonder op hun participatie op het vlak van werk. Een reflectie op de meerwaarde van de inzet van hun ervaringsdeskundigheid hierbij is de centrale focus. Het empowermentparadigma is een passend denk- en handelingskader voor de nieuwe evoluties binnen de geestelijke gezondheidzorg. Empowerment staat in wezen voor een versterkingsproces en participatie vormt hierbij een kernaspect. Het niet kunnen deelnemen aan de samenleving druist in tegen de inclusieve samenleving die empowerment beoogt. Prioritaire (positieve) aandacht gaat hierbij naar maatschappelijk kwetsbare groepen. Het belang van hun ervaringskennis en -deskundigheid wordt vanuit empowerment sterk onderschreven. Ik benoem het dan ook als één van de zes sleutelelementen van een empowerende of positieve, krachtgerichte geestelijke gezondheidszorg. Deze zes sleutelelementen zijn: (1) een andere visie op gezondheid en gezondheidszorg en op mensen met psychische aandoeningen gericht op gelijkwaardig en volwaardig burgerschap, op herstel, op kwaliteit van leven, op de mens achter de patiënt, (2) meer oog voor de sociale gelaagdheid van psychisch lijden; (3) een betere toegankelijkheid voor kwetsbare groepen; (4) meer vermaatschappelijking met zorg in en door de samenleving en kwartiermaken met het bestrijden van vooroordelen; (5) meer outreachend werken ; (6) en niet in het minst de waarde van participatie met erkenning van ervaringsdeskundigheid. Als argumenten voor deze participatie geldt niet enkel dit het strookt met onze democratische en sociale visie op samenleving en zorg. Participatie verhoogt ook de kwaliteit van zorg, stimuleert de zelfredzaamheid van de patiënt. Participatie betekent ook een win voor het beleid: het zorgt voor een beter beheer van middelen. Recente studies van de Koning Boudewijnstichting laten er geen twijfel over bestaan: participatie van de patiënt (én van hun naasten) maakt de gezondheidszorg beter. Dit geldt zowel voor de zorgverlening zelf als voor de zorgorganisatie en het beleid op de diverse niveaus (lokaal, gemeenschappen en gewesten en federaal). Participatie situeert zich dus op diverse niveaus en dient ook ingebed te zijn op deze verschillende dimensies. c/o KONING BOUDEWIJNSTICHTING stichting van openbaar nut BREDERODESTRAAT 21 B-1000 BRUSSEL TEL FAX BANK VAN DE POST IBAN: BE BIC: BPOTBEB1 met de vermelding "R20260 Koningin Fabiolafonds voor de Geestelijke Gezondheid"

2 Soms wordt ook expliciet een vierde niveau van participatie genoemd: de betrokkenheid in onderzoek over de geestelijke gezondheidszorg (dwars doorheen het micro-, meso- of macroniveau). De medewerking van patiënten- en familievertegenwoordigingen (i.c. Uilenspiegel vzw, Psytoyens asbl en Similes) in het onderzoek naar patiëntenparticipatie aan therapeutische projecten en transversaal overleg is hiervan een voorbeeld (met LUCAS-KULeuven en AIGS- Association Interregionale de Guidance et de Santé). Participatie kent verschillende vormen en gradaties. Men kan bv. zetelen in cliëntenraden, overlegplatforms, werkgroepen, patiëntenplatforms, meewerken aan tevredenheidsonderzoek. De gradaties worden uitgedrukt aan de hand van een participatieladder bv. informeren, consulteren/raadplegen, adviseren, coproduceren en meebeslissen. Elke vorm en gradatie is zinvol en kan empowerment bij betrokkenen stimuleren. Daadwerkelijk invloed hebben en mee stempel drukken, het volwaardig mede-actor zijn is in deze de betrachting. Ik pleit voor een diversiteit in participatiemogelijkheden zodat ieder naar eigen vermogen op eigen maat kan participeren. Ik waarschuw wel voor schijnparticipatie en voor participatie die disempowerend werkt voor de betrokken patiënten en hun omgeving. Het spreekt voor zich dat patiënten- en familieverenigingen hierin een cruciale rol hebben, maar hun rol wordt vandaag nog onderbenut en dient versterkt te worden (bv. financieel of inzake management). Deze organisaties steunen vooral op de inzet van vrijwilligers en de overheidssteun blijkt relatief klein te zijn. Goede formules -op alle niveaus- dienen uitgezocht en uitgebouwd te worden om de representatie van patiëntenverenigingen structureel te borgen. Even belangrijk voor het realiseren van patiëntenparticipatie is dat ook binnen de reguliere zorginstellingen zelf en bij de zorgverleners meer openheid komt voor de inbreng van patiënten en hun families. Een meer participatieve cultuur dient aan de orde te zijn. Dit kan bv. door (naschoolse) vorming, door supervisie en intervisie, maar ook in de basisopleidingen van zorgverleners (hogescholen, universiteiten). Krachten dienen hier best voor gebundeld te worden, en dit niet enkel binnen en tussen patiënten- en familieverenigingen. Dialoog en bondgenootschappen moeten gezocht worden met de academische wereld, met ziekenfondsen, artsenverenigingen, consumentenorganisaties, met de verschillende GGZplatforms, zelfhulpgroepen enz. Dit zal het draagvlak voor en de slagkracht van patiënten- en familieverenigingen vergroten. En dit zonder dat deze verenigingen hun autonomie, eigenheid en onafhankelijkheid dienen prijs te geven. Het is duidelijk: participatie komt tot stand door een samenspel van enerzijds spontane evoluties (veelal bottom-up) en anderzijds een beleid en wetgeving die hier op inspelen. Dit was zo in de armoedesector, en laat zich ook hier zien. Zowel internationaal als in ons land is hierin al een hele weg afgelegd. Ik denk aan de Wereldgezondheidsorganisatie die sterk pleiten voor patiëntenparticipatie en hen zelf een stem geven. In België is er de patiëntenrechtenwet van De neuzen staan in eenzelfde richting, een bredere systematische beweging dient doorgezet te worden. Dit betekent een troef voor ervaringsdeskundigheid. Men mag niet vergeten dat de eigenlijke krachtbron van participatie ligt in de ervaringskennis en ervaringsdeskundigheid. Dit kreeg tot vandaag minder aandacht in de zorgvernieuwing en bij patiëntenparticipatie. Niettemin is de waarde van ervaringskennis reeds lang onderkend binnen zelfhulpgroepen en lotgenotencontact. De concepten ervaringskennis en ervaringsdeskundigheid dienen wel onderscheiden te worden. Dit wordt duidelijk gesteld bv. door de armoedesector in België waarbinnen ervaringsdeskundigheid een vaste waarde is geworden en ook in het recente Landelijk Kaderdocument omtrent Ervaringsdeskundigheid in Nederland komt dit aan bod. Iedere mens heeft ervaringen. Deze zijn direct, onbemiddeld en uniek. Ervaringen die samengaan met psychische aandoeningen zijn vaak traumatisch en verwarrend, maken mensen onzeker (dit geldt ook voor de familie en omgeving). Dit heeft vaak ook invloed op de verbondenheid met anderen en de omringende wereld. Wanneer men deze ervaringen kan delen met mensen die gelijksoortige ervaringen hebben, verandert dit. Een veilig klimaat waarin herkenning en Koningin Fabiolafonds voor de Geestelijke Gezondheid 2/8

3 erkenning optreedt, maakt het mogelijk om verbinding te maken met anderen en met zichzelf. Hier ligt de helende werking van lotgenotencontact, van zelfhulpgroepen, patiëntenbewegingen. Door reflectie over traumatische ervaringen, door de krachten te onderkennen in deze ervaringen, door het besef dat men waardevolle kennis heeft over deze ervaringen geeft dit alles een andere waarde. Bij ervaringskennis gaat het dus over het delen met anderen van de ervaringen en reflectie. De zogenaamde egodocumenten zijn een belangrijke bron voor ervaringskennis. Ervaringsdeskundigheid is de specifieke expertise die men heeft opgebouwd door ervaringsleren: door de eigen ervaringen serieus te nemen, die voor zichzelf te verwerken en erop te reflecteren en tevens om vergelijkbare ervaringen van anderen serieus te nemen, daarnaar te luisteren en in de eigen reflecties te verwerken. Een rode draad in de omschrijving van het concept ervaringsdeskundigheid is dat er steeds een groeiproces aanwezig is. Het hebben van ervaring is noodzakelijk, maar niet voldoende. Een zeker bewust verwerkingsproces is nodig. Dit proces kenmerkt zich door een verbreding, een evolutie van het individuele naar het collectieve niveau waarbij er naast een blijvende persoonlijke betrokkenheid ook voldoende afstand en abstractie komt met de eigen ervaringen. Ervaringsdeskundigheid houdt in dat men de realiteit van leven met een psychische aandoening kan overbrengen of tolken naar anderen, en dit op een gestructureerde, geordende manier. Een ervaringsdeskundige is een persoon met eigenschap van deskundigheid op een bepaald gebied die hij verworven heeft op grond van ervaringen op dat gebied. Er wordt hierbij geen minimumgrens bepaald. Ervaringsdeskundigheid in de gezondheidszorg of m.b.t. gezondheid en ziekte omvat verschillende aspecten: - deskundigheid in het omgaan met het eigen lichaam, geest, eigen gedrag en eigen manieren van doen, het eigen leven; - deskundigheid in het omgaan met lotgenoten, hoe men elkaar kan ondersteunen, al dan niet in geformaliseerde kaders als zelfhulpgroepen, herstelgroepen, cliëntenorganisaties of cliëntgestuurde projecten; - deskundigheid in het omgaan met hulpverleners, gezondheidszorg en andere maatschappelijke instanties bv. werkgevers, hoe ze aan te spreken, hoe om te gaan met regels en bureaucratie enz.; - deskundigheid in het omgaan met maatschappelijke reacties, bv. stigmatisering en uitsluiting. Opleiding kan (en is) een belangrijke manier zijn om deze deskundigheid te verwerven. Er bestaan verschillende opleidingen, georganiseerd vanuit verschillende organisaties, die al dan niet een bepaald diploma of getuigschrift uitreiken. Mensen die dit scholingstraject hebben gevolgd worden opgeleide ervaringsdeskundigen genoemd. Over deze opleidingen bestaat nog veel discussie (duur, inhoud, finaliteit). Hoe algemeen of specifiek moet de opleiding zijn, wie is daarvoor verantwoordelijk? De diversiteit onder de groep mensen met GGZ-problematiek is ook zeer groot (bv. autisme, depressie, psychose, verslaving, burnout, chronisch vermoeidheidssyndroom). Hoe hier mee om te gaan in een opleiding? Ervaringdeskundigen hebben, mijns inziens, een belangrijke rol binnen deze opleiding. Men kan niet alleen via scholing ervaringsdeskundigheid kan verwerven. Dit kan ook via andere unieke trajecten bv. zeer lang meewerken in patiëntenorganisaties of GGZ-platforms, of meedoen in vormingen enz. Wilma Boevink oppert dat het leren uit de praktijk belangrijk is, zo niet doorslaggevend. Men hoort ook stemmen die waarschuwen voor opleidingen, zeker als deze ingebed zijn in reguliere kaders. Blijft de authentieke ervaringskennis nog wel overeind? Worden deze geen semi-professionals? De opleidingen tot ervaringsdeskundigen kunnen ook spanningen geven binnen de doelgroep en doelgroeporganisaties: wie mag zich wel en niet ervaringsdeskundige noemen, wat mag de ene wel en de ander niet doen en wie bepaalt dit? Nog veel stof voor discussie. Koningin Fabiolafonds voor de Geestelijke Gezondheid 3/8

4 Ik vind alleszins dat er voldoende mogelijkheden moeten zijn om dit groeiproces van ervaringskennis naar ervaringsdeskundigheid voor mensen met psychische aandoeningen te stimuleren en te ondersteunen. We weten dat dit de betrokkenen veerkrachtiger maakt, sterker maakt, een meerwaarde is voor het herstelproces. Dit aanbod moet voldoende divers zijn, zodat op maat van de betrokkene, ook op maat van de organisaties kan gewerkt worden. Zeer belangrijk in dit verhaal vind ik dat ook de ervaringskennis en -deskundigheid van familieleden en verwanten niet mag vergeten worden. Deze vormen een belangrijke derde partij. Mooie voorbeelden zijn hiervan de trialoog experimenten in België en ook in Nederland zijn er interessante onderzoeksprojecten bv. het project Familie als Bondgenoot. Wanneer de ervaringsdeskundigheid in een bepaalde professionele praktijk wordt toegepast, spreekt men weleens over ervarings kunde. Vijf praktijkdomeinen worden hierbij genoemd: - op individuele basis ondersteunen van peers (bv. een vriendendienst, peer counseling) - peer support op groepsniveau (bv. zelfhulpgroepen of herstelgroepen) - werken binnen de institutionele contexten (GGZ, verslavingszorg, sociale diensten enz., zowel ambulant als intramuros) - werken binnen maatschappelijke contexten (bv. kwartiermaken in een buurt, publiekscampagnes tegen discriminatie en stigmatisering); - werken binnen het onderwijs en het onderzoek (bv. gastdocent, of in onderzoek naar kwaliteit). Ik meen dat het begeleiden van mensen met psychische aandoeningen naar werk en in het behouden van werk ook een belangrijk werkdomein is voor ervaringsdeskundigen. En pleit ervoor om dit expliciet op te lijsten. Een steeds toenemend aantal mensen hebben te kampen met een psychische problematiek en een andere zekerheid is: dat velen onder hen graag (terug) werk willen hebben (al dan niet op de reguliere arbeidsmarkt), maar dat deze weg lang en zeer moeilijk blijkt te zijn. Arbeidssociologe Magda Lambert formuleerde dit zeer treffend tijdens het seminarie dat plaatsvond op 19 november 2009, onder dezelfde noemer als het huidige seminarie Een betere afstemming tussen de Geestelijke gezondheidszorg en de Arbeidsmarkt : hun weg naar werk is altijd een weg in slechte staat. Mensen met een GGZ-problematiek worden zelfs de meest gestigmatiseerde en gediscrimineerde groep genoemd inzake arbeidsbegeleiding en -integratie. Magda Lambert interviewde voor bovenvermeld seminarie een aantal mensen met psychische stoornissen. Deze ervaringsverhalen tonen aan dat mensen met psychische aandoeningen veel te kampen hebben met mislukken, afwijzing en onvoldoende geloof in hun competenties en krachten. Soms lukt het echt niet ook al beschikt men over een goed diploma, is men gemotiveerd enz. Vrijwilligerswerk kan dan een waardevolle optie zijn. Werk zoeken en werk vinden op maat is aan de orde (naar inhoud, omvang, werkomgeving en sociale relaties, ritme enz.). Dit blijkt niet altijd haalbaar te zijn voor de werkgever. Niet elke werkgever kan en/of wil rekening houden met specifieke kwetsbaarheden of kent de implicaties niet van bepaalde aandoeningen, ook is men niet altijd op de hoogte van de stoornis (niet iedereen wil/kan dit outen naar zijn werkgever, werkgevers kunnen hierop ook blokkeren). Zo ontstaan wrijvingen en mogelijk ook ontslag. Tevens kunnen de betrokkenen en zijn omgeving niet steeds a priori inschatten of de job haalbaar is. Stages, vrijwilligerswerk zijn hierbij goede instrumenten. Ook hier is een mogelijke rol weggelegd voor ervaringsdeskundigen: bij deze inschatting, in het zoeken naar de gepaste job en het realiseren van de juiste match, in het tolken naar werkgevers. Uit de recente studie over inactiviteitsvallen (Centrum Sociaal Beleid-UA) weten we dat het cijfermateriaal onvoldoende is, dat de wet- en regelgeving complex is en ruimte laat voor interpretatie, dat mensen ontmoedigd worden om aan het werk te gaan of om het minstens eens uit te kunnen proberen. Het geleidelijk inschakelen met flexibele mogelijkheden tot deeltijds of Koningin Fabiolafonds voor de Geestelijke Gezondheid 4/8

5 voltijds inschakelen en terugvalmogelijkheden met gewaarborgd loon, kunnen onvoldoende. Dit geldt tevens voor opleidingen. Werkgevers worden niet voldoende aangemoedigd en krijgen niet de nodige garanties (bv. financieel). Het stroomlijnen van loon en uitkering wordt aanbevolen. Bovendien heeft de beoordeling van arbeidsgeschiktheid een arbitrair karakter, met een doorslaggevende de stem van de adviserend geneesheer. Traumatische, kwetsende ervaringen in het kader van opvolging en controle zijn aan de orde en remmen net het herstel- en integratieproces af, zijn disempowerend. Dit is niet enkel voor de patiënt, maar voor iedereen op termijn een verliessituatie en moet vermeden worden. Hier zouden ervaringsdeskundigen een rol in kunnen spelen: in het bundelen en signaleren van knelpunten, naar organisaties en beleid, naar de arbeidsgeneeskunde. Een rode draad uit getuigenissen en onderzoek is dat de begeleiding erg belangrijk blijkt te zijn in de toeleiding naar en begeleiding op het werk voor mensen met psychische problemen. De bovenvermelde studie naar inactiviteitsvallen concludeert dat de begeleiding op drie pijlers moet rusten: de individuele zorg, de persoonlijke levenssfeer en omgeving en de professionele omgeving (arbeidsmarkt). Deze meer integrale kijk klopt en ook dat werkgevers en organisaties begeleiding en ondersteuning verdienen (en dit niet enkel op vlak van subsidies). Deze kant wordt dikwijls vergeten. Er gebeurde reeds heel wat wetenschappelijk onderzoek naar begeleidingsmodellen die werken. Chantal van Audenhove heeft dit eveneens tijdens bovenvermeld seminarie belicht. Gebaseerd op het Amerikaanse Supported Employment model, blijkt IPS (Individual Placement and Support) effectief. Kerngedachte van IPS is onmiddellijk betaald werk zoeken, vertrekkende van noden en behoeften van de betrokkenen en nadien trainen op de werkvloer. Dit kan evenwel niet voor iedereen, niet iedereen kan doorstromen naar de reguliere arbeidsmarkt. Dat de kortste weg naar werk, niet steeds de beste of meest duurzame weg is, blijkt ook uit getuigenissen en onderzoek. Ook hier dient een ruim pallet voor activeringsmogelijkheden aan de orde te zijn. Ervaringsverhalen van ervaringsdeskundigen kunnen dit bekrachtigen. Een belangrijke factor die de effectiviteit van IPS bepaalt is dat het om een geïntegreerde aanpak gaat tussen GGZ en arbeidswereld. In recent HIVA-onderzoek hebben we dit als W² benoemd, integrale werk- en welzijnstrajecten. We pleiten voor W²- trajecten, maar ook voor W²organisaties, W²- netwerken en W²- beleid. Dit is belangrijk om een goede match te kunnen doen, verantwoordelijkheden te delen en krachten te delen. Ook instanties die de uitkeringen doen zijn in deze betrokken partij. Het hebben van werk kan bijdragen tot een beter welzijn, maar anderzijds kan werk ook leiden tot onwelzijn omdat het bv. te zwaar is of psychisch belastend is, of omwille van slechte relaties en werksfeer. Daarom de vraag niet enkel naar meer werk voor meer mensen met een psychische aandoening, maar ook naar waardig werk, kwalitatieve, duurzame tewerkstelling dat maximaal rekening houdt met krachten en kwetsbaarheden en met verwachtingen van organisaties. Ik ben ervan overtuigd dat ervaringsdeskundigen in de geestelijke gezondheid zowel in toeleiding als tijdens de tewerkstelling een meerwaarde hebben. In de eerste plaats in de individuele trajectbegeleiding: ondersteuning van mensen met een GGZ-problematiek (mensen aanmoedigen, hoop en vertrouwen schenken, concrete tips geven bij sollicitatie enz.). Ook in het zoeken naar en screenen van geschikte werkplekken zie ik een meerwaarde bij ervaringsdeskundigen. Zij weten goed wat belangrijk is, welke voorwaarden minimaal dienen aanwezig te zijn, waar mogelijke knelpunten liggen enz. Ook in het tolken naar werkgevers en naar toekomstige collega s wat het betekent om te leven met een (bepaalde) psychische aandoening en vooral welke gevolgen dit heeft op de werkvloer en bij werkrelaties, zie ik een meerwaarde. Ervaringsdeskundigen worden best niet enkel bij problemen of crisissen geroepen, maar idealiter al vroeger, zodat hun inschakeling ook een preventief karakter heeft. Ik zie voor Koningin Fabiolafonds voor de Geestelijke Gezondheid 5/8

6 ervaringsdeskundigen ook een rol weggelegd in voortrajecten. Exploreren wat de betrokkenen belangrijk vinden om een goede of betere kwaliteit van leven te hebben, wat hun dromen zijn. Een mooi voorbeeld hiervan is het Persoonlijke Toekomstplanning Project (PTP) voor mensen met een beperking met het creëren van steuncirkels rondom de betrokkenen en zijn omgeving door vrijwilligers. Naast individuele begeleiding van betrokkenen en werkgevers is er ook op breder collectief/structureel vlak een mogelijke taak weggelegd voor ervaringsdeskundigen. Denk maar aan sensibilisering, aan het bestrijden van stigma s en vooroordelen, het bespreken van drempels en valkuilen, het aanreiken van advies en concrete handvatten en instrumenten ontwikkelen, signaleren aan beleid enz. Ervaringsdeskundigen zijn ook belangrijke positieve rolmodellen voor werkgevers en organisaties, zowel binnen de GGZ-instellingen als daarbuiten. Ik meen dat de toenemende aandacht voor diversiteit op de werkvloer (met diversiteitsplannen) een goed draagvlak is dat we moeten aangrijpen. Tot nu toe was de aandacht hierin voor mensen met psychische aandoeningen eerder zwak (vergeleken met bv. allochtonen, 50-plussers). Een sluitende aanpak met oog voor hun competenties geldt ook voor deze groep. VDAB, maar ook vakbonden, mutualiteiten/riziv, werkgeversorganisaties zijn hierbij belangrijke stakeholders. De tenders rond activeringsbegeleiding en zorgbegeleiding, de groeiende aandacht voor supported employment en voor de zogenaamde arbeidsgehandicapten kunnen in deze betekenisvol zijn. Ervaringsdeskundigen kunnen bv. in diversiteitsteams of acties inzake diversiteit, bij methodiekontwikkeling betekenisvol zijn. De inschakeling van ervaringsdeskundigen is wel geen standaardrecept. Dit is niet altijd noodzakelijk en kan ook niet altijd. Dit moet op maat beoordeeld worden van de betrokkene, van de organisatie. Belangrijk is dat de mogelijkheid bestaat en kan aangeboden, en dit zowel aan de vraagzijde als de aanbodzijde. Initiatieven die ervaringsdeskundigheid aanbrengen in de reïntegratie van mensen men psychische problemen moeten verder ondersteund worden. De projecten die door het Koningin Fabiolafonds voor de Geestelijke Gezondheid ondersteund werden in het kader van de oproep Anders op het werk geven mooie voorbeelden met een rijkdom van diversiteit o.a. naar doelgroep en specifieke aard van de stoornis, naar setting, naar concrete inhoud van de projecten. Zo zijn er projecten die ervaringen verzamelen en goede praktijken in beeld willen brengen via individuele enquêtes of bevraging in groepen (bv. Tanja Gouverneur Mechelen of de Vlaamse Vereniging voor Autisme Sint-Amandsberg, J.M. Stengers Kraainem), anderen werken aan specifieke randvoorwaarden (bv. aanleren van de nodige vaardigheden en werkattitudes in kader van arbeidszorg) of zijn gericht op het doorbreken van sociaal isolement (bv. Couleur Café Malmedy). Sommige projecten zijn specifieker gericht naar de arbeidsmarkt en proberen concrete personen met psychische problemen toe te leiden naar de arbeidsmarkt. Dit kan zijn door zich actief te richten tot potentiële werkgevers (bv. vzw Reymeers te Lede) of men zet een aantal voorwaarden over de arbeidsomgeving op papier. Anderen (bv. Imeldaziekenhuis Bonheiden) zoeken binnen de eigen GGZ-instelling naar mogelijkheden om ervaringsdeskundigen een plek te geven: via het creëren van een platform, bijscholing verzorgen voor ervaringsdeskundigen, organiseren van voordrachten, stimuleren van het detectievermogen op de werkvloer. Ook het creëren van specifieke werkplekken voor mensen met een psychische aandoening was aan de orde zijn (bv. houtatelier De Wipplank in Gent in het kader van arbeidszorg). Ik hoop dat mijn betoog dit duidelijk heeft gemaakt. Ervaringsdeskundigheid in de geestelijke gezondheidszorg m.b.t. werk raakt vele aspecten en domeinen. Misschien moeten we denken aan het formuleren van een globaal plan of een raamkader dat de grote lijnen uitzet? Of aan een nieuw voorzitterschap voor een Raad voor Ervaringsdeskundigheid? Met Sinterklaas in het vooruitzicht zet ik alvast graag de volgende zaken op mijn verlanglijstje: Koningin Fabiolafonds voor de Geestelijke Gezondheid 6/8

7 (1) De nieuwe positieve en krachtgerichte visie op GGZ (vermaatschappelijking, rehabilitatie, hersteldenken, empowerment, burgerschap en sociale inclusie) moet verder gestimuleerd worden en doorvertaald naar de GGZ-praktijk en naar andere maatschappelijke instituties (arbeidsmarkt, huisvesting, enz.). Er moet oog zijn voor de mens achter de patiënt, voor zijn krachten en behoeften. Binnen de GGZ dient patiëntenparticipatie een evidentie te zijn en dit op diverse niveaus. Er moeten meer mogelijkheden gecreëerd worden om mensen met psychische aandoeningen volwaardig te laten participeren aan de samenleving. Arbeidsintegratie is hierbij een belangrijke piste. Positieve beeldvorming door bv. kwartiermaken is aan de orde. (2) Zet hierbij ervaringsdeskundigheid expliciet op de kaart. Zorg voor de nodige erkenning van ervaringsdeskundigheid (zowel bij de personen met psychische problemen als bij hun verwanten). Ervaringen dienen in de eerste plaats meer systematisch gedeeld en gebundeld te worden. Faciliteer dit zowel binnen GGZ als daarbuiten via bv. herstelgroepen, door het oprichten van cliëntenbelangenbureaus. Bouw voldoende laagdrempelige ontmoetingsplekken uit in de samenleving (bv. inloophuizen, cafés). Zet ervaringsdeskundigen hier aan het roer. Zorg voor een aantal trekkers, duidelijke gezichten van ervaringsdeskundigen in de GGZ in België. Geef ze een spilpositie in belangrijke organen. Voorbeelden uit Nederland zijn bv. Annette Plooy werkzaam in het Trimbos Instituut of Wilma Boevink die lector Herstel, Empowerment en Ervaringsdeskundigheid (HEE) is in de Hanzehogeschool in Groningen. Werk een aanbod van scholingstrajecten uit voor ervaringsdeskundigen, maar zorg ook voor andere wegen in de praktijk. Na dit groeitraject dient de ervaringsdeskundigheid van de betrokkene formeel benoemd te worden (bv. via een bepaald statuut). Geef ook perspectief aan cursisten en zorg voor werkervaring tijdens de opleiding (via bv. stages). Creëer concrete werkplekken voor deze ervaringsdeskundigen (betaald en vrijwillig), zeker ook binnen de GGZ-instellingen. De nieuwe GGZ-visie vraagt immers om een mentaliteitsverandering bij professionals. Mogelijkheden zijn vorming geven, inschakeling in nascholingsprogramma s, participeren aan kwaliteitsteams of rehabilitatieteams, meedoen aan overleg van afdelingen of organisaties, ook op beleidsvlak. Ook in de basisopleidingen van GGZprofessionals dienen ervaringsdeskundigen een plek te hebben. Versterk patiënten- en familiebewegingen en zelfhulpgroepen en geef ervaringsdeskundigen hierin een duidelijke plek. Sluit goede bondgenootschappen bv. met GGZ-platforms en koepels, met onderzoeksinstituten, bestaande trefpunten bv. Trefpunt Zelfhulp, met mutualiteiten, VDAB, met bestaande initiatieven of organisaties die actief zijn rond ervaringsdeskundigheid in andere sectoren en settings (bv. armoede, Kind en Gezin). (3) Creëer en ondersteun een aantal specifieke expertiseplekken Ervaringsdeskundigheid GGZ. We kunnen zelfs denken aan een soort van expertisecentrum Ervaringsdeskundigheid GGZ die dit alles overkoepelt en ondersteunt en ook naar buiten toe stem geeft aan en erkenning bepleit voor ervaringsdeskundigheid van mensen met een psychische aandoening. Zet ervaringsdeskundigen hierbij vooraan en geef ze de ondersteuning die nodig is. Werk expertenpools uit waarop personen, maar ook allerlei organisaties (uit GGZ, arbeidswereld, arbeidsgeneeskunde) beroep op kunnen doen. (4) Breng arbeidsintegratie binnen in de GGZ en breng GGZ binnen bij de instanties voor arbeidsbegeleiding en -bemiddeling en laat ze goed samenwerken (W²). Geef incentives en voldoende info aan werkgevers (bv. website). Zorg voor een sluitende aanpak met focus op competenties voor mensen met psychische aandoeningen. Sluit goed aan met het Koningin Fabiolafonds voor de Geestelijke Gezondheid 7/8

8 diversiteitsbeleid en volg nieuwe initiatieven op in het kader van bv. supported employment en stimuleer effectieve methoden (als bv. IPS). Geef ervaringsdeskundigen hierbij een plek. (5) Werk inactiviteitsvallen voor mensen met psychische aandoeningen weg en bestrijd discriminerende en vernederende praktijken. Maak een flexibele graduele instap (of uitstap) mogelijk, met een brede doorstroming naar voltijds en regulier werk indien wenselijk en gewenst. Vermijd een te rigide stempel van invaliditeit, maar zorg ook voor de nodige waarborgen (zowel voor de betrokkene als de werkgever). Zorg voor een ruime invulling van activering (bv. vrijwilligerswerk). Sensibiliseer medische adviseurs, RIZIV, mutualiteiten, vakbonden voor dit alles en geef ervaringsdeskundigen hier een plek. (6) Schakel ervaringsdeskundigen in op trajecten naar werk en op de werkvloer en heb hierbij ook expliciete aandacht voor de werkgeverskant. Vergeet hierbij ook de voortrajecten niet waarin mensen kunnen ontdekken wat ze willen, welke hun mogelijkheden zijn en hoe dit kan worden gerealiseerd. Experimenteer met diverse manieren van inschakeling van ervaringsdeskundigen bij arbeidsintegratie (bv. al dan niet in tandem werken met iemand op de werkvloer, individuele begeleiding van mensen binnen de organisatie, werken op organisatieniveau met een bepaalde opdracht, werken in dienstverband of via detachering vanuit een bepaalde pool, vrijwillig of betaald werk enz.) (7) Laat onderzoek dit alles opvolgen, begeleiden en evalueren en leer maximaal uit beste praktijken in eigen land en het buitenland, ook over doelgroepen en sectoren heen. Laat wetenschappers in onderzoek ervaringsdeskundigen mee als volwaardige partner betrekken ( coresearchers ). Stimuleer dus verder actieonderzoek op dit thema die de wetenschappelijke kennis, de professionele kennis en de ervaringskennis met elkaar kruisen. Gaandeweg mijn verhaal heb ik verschillende mogelijkheden genoemd waar de ervaringsdeskundigheid van mensen met een psychische aandoening een meerwaarde kan betekenen in de weg naar werk. Ik hoop dat dit jullie verder zal inspireren. Ik deed dit op basis van secundaire informatie en relevante andere onderzoekservaring, dus niet op grond van eigen onderzoek op dit specifieke thema. Dit alles behoeft dus nog verdere wetenschappelijke opvolging en onderbouwing. Ik sta hier ook door mijn betrokkenheid met het thema van ervaringsdeskundigheid en met mensen met psychische aandoeningen. Dit heeft zeker ook met mijn visie van empowerment te maken die de kracht van ervaringsdeskundigheid erkent. Geloven in iets bepaalt op zich al een stuk van de effectiviteit en slaagkansen. Ik hoop dat ik ook jullie bij het geloof in de kracht en meerwaarde van ervaringsdeskundigheid heb gesterkt en bied me alvast als bondgenoot aan. Prof. dr. Tine Van Regenmortel, HIVA-KULeuven en lector Fontys Hogeschool Sociale Studies, Eindhoven, Lezing 3 december 2009 op het Seminarie Een betere Afstemming tussen Geestelijke Gezondheid en de Arbeidswereld. De meerwaarde van ervaringsdeskundigheid in de toeleiding naar en begeleiding op het werk. Een initiatief van het Koningin Fabiola Fonds en het Fonds Julie Renson. Koningin Fabiolafonds voor de Geestelijke Gezondheid 8/8

De patiënt, partner in gezondheidszorg en gezondheidsbeleid

De patiënt, partner in gezondheidszorg en gezondheidsbeleid De patiënt, partner in gezondheidszorg en gezondheidsbeleid Kennissessie Voka HC Tinne Vandensande Mechelen 27/04/2015 Gezondheidszorg is beter mét een actieve betrokken patiënt evidence based experience

Nadere informatie

ERVARINGSDESKUNDIGHEID in de armoedesector en de geestelijke gezondheidszorg in Vlaanderen en Nederland Prof. dr. Tine Van Regenmortel De Factorij, 19 december 2012 1 Waarom de verbinding van professionele

Nadere informatie

Van een geïntegreerde visie naar methodische handelingsprincipes

Van een geïntegreerde visie naar methodische handelingsprincipes Van een geïntegreerde visie naar methodische handelingsprincipes Katrien Steenssens & Barbara Demeyer 24 maart 2009 Activering: wortels van het discours Sociale argumenten wegwerken sociale ongelijkheden

Nadere informatie

TIJD VOOR FAMILIEPARTICIPATIE IN GEESTELIJKE GEZONDHEIDSZORG

TIJD VOOR FAMILIEPARTICIPATIE IN GEESTELIJKE GEZONDHEIDSZORG TIJD VOOR FAMILIEPARTICIPATIE IN GEESTELIJKE GEZONDHEIDSZORG Fed. Project Participatie patiënten- & familievertegenwoordiging Similes Francophone asbl - Similes Vlaanderen vzw UilenSpiegel vzw - Psytoyens

Nadere informatie

Supported Employment modelgetrouwheid in Vlaamse arbeidsrehabilitatieprogramma s Knaeps J. & Van Audenhove Ch. GGZ-congres, 2012 Overzicht Inleiding Onderzoek Onderzoeksvragen Methode Analyse Resultaten

Nadere informatie

Inspiratiedag VVSG Ouderen- en thuiszorg. Cis Dewaele

Inspiratiedag VVSG Ouderen- en thuiszorg. Cis Dewaele Inspiratiedag VVSG Ouderen- en thuiszorg Cis Dewaele Inhoud 1. Waarom outreach 2. Quickscan 3. De visie 4. De cirkel 1. Waarom outreach Niet bereikte groepen De relatie werkt! (leefwereld, waarden en normen)

Nadere informatie

Visie. Herstel of recovery visie: Geloof dat het zetten van stappen naar werk bijdraagt aan herstel en gezondheid van persoon in kwestie

Visie. Herstel of recovery visie: Geloof dat het zetten van stappen naar werk bijdraagt aan herstel en gezondheid van persoon in kwestie RIZIV GTB- VDAB Visie Herstel of recovery visie: Geloof dat het zetten van stappen naar werk bijdraagt aan herstel en gezondheid van persoon in kwestie 1. Historiek 1. Twee jaar pilootproject Samenwerking

Nadere informatie

Waarom de inzet van ervaringsdeskundigen bijdraagt aan herstel en participatie van kwetsbare burgers

Waarom de inzet van ervaringsdeskundigen bijdraagt aan herstel en participatie van kwetsbare burgers Waarom de inzet van ervaringsdeskundigen bijdraagt aan herstel en participatie van kwetsbare burgers Wie/wat is de ervaringsdeskundige in het wijkgericht werken? Waarin onderscheidt zij zich? Wat is haar

Nadere informatie

Spanningsvelden bij toegankelijkheid van zorg : We hebben gezocht naar een titel die meteen naar de kern van de zaak gaat en die omvattend is voor de

Spanningsvelden bij toegankelijkheid van zorg : We hebben gezocht naar een titel die meteen naar de kern van de zaak gaat en die omvattend is voor de 1 Inleiding door dr. Walter Krikilion, voorzitter Werkgroep Ethiek in de Kliniek van ICURO - Symposium Spanningsvelden bij toegankelijkheid van zorg 19 oktober 2012 - Hasselt Beste deelnemers, Als Werkgroep

Nadere informatie

POWERTY in de praktijk Emancipatorische Werking

POWERTY in de praktijk Emancipatorische Werking POWERTY in de praktijk Emancipatorische Werking Missie OCMW Gent De sociale dienstverlening verzekeren zodat alle inwoners van Gent een menswaardig leven kunnen leiden. We hebben hierbij prioritaire aandacht

Nadere informatie

Zelfhulp: vat op eigen zorgen. Een logische stap voor gemeenten in de nieuwe Wmo

Zelfhulp: vat op eigen zorgen. Een logische stap voor gemeenten in de nieuwe Wmo Zelfhulp: vat op eigen zorgen Een logische stap voor gemeenten in de nieuwe Wmo Zelfredzaamheid en eigen regie van burgers. Dat is het credo van de nieuwe Wmo. In zelfhulpgroepen helpen kwetsbare burgers

Nadere informatie

Je steunsysteem is overal om je heen.

Je steunsysteem is overal om je heen. Je steunsysteem is overal om je heen. Kwartiermaken in de wijken in Oss en in de regio. Burgerkracht en Presentie Definitie kwartiermaken: Kwartiermaken gaat over het bevorderen van het maatschappelijk

Nadere informatie

De Week gaat van start met de Breingeindag op maandag 26 maart 2012 in t Veerhuis te Nieuwegein.

De Week gaat van start met de Breingeindag op maandag 26 maart 2012 in t Veerhuis te Nieuwegein. Op zoek naar waardevolle contacten De werkgroep Week van de Psychiatrie organiseert van 26 tot en met 31 maart 2012 de 38e Week van de Psychiatrie. Het thema van de Week van de Psychiatrie 2012 is Contact

Nadere informatie

Sterk in verbondenheid

Sterk in verbondenheid Similes verenigt de families met een psychisch ziek gezinslid Similes verenigt gezinnen met een psychisch ziek familielid Sterk in verbondenheid presentatie Jef Geldof 17 januari 2012 ouders, broers en

Nadere informatie

Outreach: ja hallo 19/05/2016

Outreach: ja hallo 19/05/2016 Outreach: ja hallo 19/05/2016 Inhoud 1. Visie 2. Quality of Life 3. Quickscan 4. De cirkel Visie? Visie geeft denken en handelen vorm Mens-en maatschappijvisie Ruimer dan outreach alleen Iedereen heeft

Nadere informatie

ZIJN WIE JE BENT EN WIE JE WILT ZIJN. De waarde van de praktijkhuizen van Ixta Noa

ZIJN WIE JE BENT EN WIE JE WILT ZIJN. De waarde van de praktijkhuizen van Ixta Noa ZIJN WIE JE BENT EN WIE JE WILT ZIJN De waarde van de praktijkhuizen van Ixta Noa WIJ ZIJN IXTA NOA IXTA NOA. OFTEWEL IK STA NIEUW. IXTA NOA IS EEN EIGENZINNIGE VERZAMELING VAN MENSEN DIE ZELFBEWUST EN

Nadere informatie

Inleiding. Beste familielid, Hierbij de programmafolder voor familieleden van onze Herstelweek 2015.

Inleiding. Beste familielid, Hierbij de programmafolder voor familieleden van onze Herstelweek 2015. Inleiding Beste familielid, Hierbij de programmafolder voor familieleden van onze Herstelweek 2015. Dit is intussen onze derde editie. Met deze Herstelweken willen we cliënten en hulpverleners samen gedurende

Nadere informatie

COMPLEMENTAIRE ZORG EN STEUN DOOR PATIENTENVERENIGINGEN VOOR CHRONISCH ZIEKEN

COMPLEMENTAIRE ZORG EN STEUN DOOR PATIENTENVERENIGINGEN VOOR CHRONISCH ZIEKEN COMPLEMENTAIRE ZORG EN STEUN DOOR PATIENTENVERENIGINGEN VOOR CHRONISCH ZIEKEN S T U D I E N A M I D D A G P A T I E N T E N E D U C A T I E B I N N E N C H R O N I S C H E Z O R G L E U V E N 1 1 / 0 9

Nadere informatie

Geestelijke Gezondheidszorg Eindhoven en de Kempen. Promenzo werkt

Geestelijke Gezondheidszorg Eindhoven en de Kempen. Promenzo werkt Geestelijke Gezondheidszorg Eindhoven en de Kempen Promenzo werkt Promenzo begeleidt en ondersteunt mensen met ernstige psychiatrische of psychische problemen bij het zoeken naar, vinden en behouden van

Nadere informatie

DE VIJF FUNCTIES BINNEN HET VERNIEUWDE MODEL GEESTELIJKE GEZONDHEID

DE VIJF FUNCTIES BINNEN HET VERNIEUWDE MODEL GEESTELIJKE GEZONDHEID DE VIJF FUNCTIES BINNEN HET VERNIEUWDE MODEL GEESTELIJKE GEZONDHEID Functie 1 Activiteiten op het vlak van preventie; geestelijke gezondheidszorgpromotie; vroegdetectie, -interventie en -diagnosestelling

Nadere informatie

brugfiguren 5 praktische aanbevelingen voor organisaties die een beroep doen op

brugfiguren 5 praktische aanbevelingen voor organisaties die een beroep doen op 5 praktische aanbevelingen voor organisaties die een beroep doen op brugfiguren Jouw organisatie wil een brugfiguur inzetten. Met welke factoren moet je rekening houden? Hier vind je vijf essentiële voorwaarden

Nadere informatie

Ervaringsdeskundigheid in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Petri Embregts

Ervaringsdeskundigheid in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Petri Embregts Ervaringsdeskundigheid in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking Petri Embregts Inhoud Waarom een kans in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking? Inzetbaarheid en effectiviteit

Nadere informatie

Op-Stap Een oriëntatie- en activeringsmodule voor personen met een psychische kwetsbaarheid

Op-Stap Een oriëntatie- en activeringsmodule voor personen met een psychische kwetsbaarheid Op-Stap Een oriëntatie- en activeringsmodule voor personen met een psychische kwetsbaarheid Ontstaan Doorheen de jaren een stijging van het aantal aanmeldingen van personen met een psychische kwetsbaarheid.

Nadere informatie

Voorlichtingsen. cursusaanbod ervaringsdeskundigheid

Voorlichtingsen. cursusaanbod ervaringsdeskundigheid Voorlichtingsen cursusaanbod ervaringsdeskundigheid De ZOG MH is een belangenorganisatie voor cliënten en naastbetrokkenen in de geestelijke gezondheidszorg, verslavingszorg en maatschappelijke opvang

Nadere informatie

InFoP 2. Informatie voor Familieleden omtrent Psychose. Inhoud. Behandeling van psychose De rol van andere interventies

InFoP 2. Informatie voor Familieleden omtrent Psychose. Inhoud. Behandeling van psychose De rol van andere interventies Informatie voor Familieleden omtrent Psychose InFoP 2 Inhoud Introductie Module I: Wat is een psychose? Module II: Psychose begrijpen? Module III: Behandeling van psychose de rol van medicatie? Module

Nadere informatie

Federaal Plan Armoedebestrijding. Reactie van BAPN vzw. Belgisch Platform tegen Armoede en Sociale Uitsluiting EU2020 30/11/2012

Federaal Plan Armoedebestrijding. Reactie van BAPN vzw. Belgisch Platform tegen Armoede en Sociale Uitsluiting EU2020 30/11/2012 Belgisch Platform tegen Armoede en Sociale Uitsluiting EU2020 30/11/2012 Federaal Plan Armoedebestrijding Reactie van BAPN vzw BAPN vzw Belgisch Netwerk Armoedebestrijding Vooruitgangstraat 333/6 1030

Nadere informatie

Informatie voor Familieleden omtrent Psychose. InFoP 2. Inhoud

Informatie voor Familieleden omtrent Psychose. InFoP 2. Inhoud Informatie voor Familieleden omtrent Psychose InFoP 2 Inhoud Introductie Module I: Wat is een psychose? Module II: Psychose begrijpen? Module III: Behandeling van psychose de rol van medicatie? Module

Nadere informatie

Ervaring is de beste leermeester

Ervaring is de beste leermeester Jeroen Ruis 1 Ervaring is de beste leermeester De meerwaarde en positie van ervaringsdeskundigen Opinie Begin eens te kijken wat iemand wél kan. Anouk, een vrouw van begin 40, zit tegenover ons en praat

Nadere informatie

Inleiding. Sociale activering en werk. Reikwijdte. Voor wie zijn de criteria? Terreinen criteria

Inleiding. Sociale activering en werk. Reikwijdte. Voor wie zijn de criteria? Terreinen criteria kwaliteitscriteria maart 2013 / juli 2013 Inleiding Sociale activering en werk Cliënten van de ggz of oggz willen graag snel weer aan het werk of succesvol re-integreren. De praktijk is echter weerbarstig.

Nadere informatie

Basisvorming outreach Dag 1

Basisvorming outreach Dag 1 Basisvorming outreach Dag 1 Inhoud 1. Kennismaking 2. Quickscan 3. Definitie 4. Visie 5. Doel 6. Doelgroep 7. Participatieve basishouding 8. De cirkel REACH OUT! Voorgeschiedenis Straathoekwerk kreeg vragen

Nadere informatie

Zondag 12 februari 2012 Ups & Downs vzw

Zondag 12 februari 2012 Ups & Downs vzw Terug aan het werk?! Zondag 12 februari 2012 Ups & Downs vzw Inhoud 1. Voorstelling Vlaams Patiëntenplatform vzw 2. Solliciteren 3. Redelijke aanpassingen 4. Ondersteuningsmaatregelen 5. Toegelaten arbeid

Nadere informatie

Actieplan 1 Informatie- en preventiebeleid naar de Zeelse bevolking toe op het vlak van o.m. (kinder)armoede, gezondheid, participatie

Actieplan 1 Informatie- en preventiebeleid naar de Zeelse bevolking toe op het vlak van o.m. (kinder)armoede, gezondheid, participatie DEEL ARMOEDEBESTRIJDING Actieplan 1 Informatie- en preventiebeleid naar de Zeelse bevolking toe op het vlak van o.m. (kinder)armoede, gezondheid, participatie Actie 1 : Het OCMW zorgt er, zelfstandig of

Nadere informatie

(Aanzet tot) een nieuw decretaal beleidskader voor de samenwerking tussen werk en zorg

(Aanzet tot) een nieuw decretaal beleidskader voor de samenwerking tussen werk en zorg (Aanzet tot) een nieuw decretaal beleidskader voor de samenwerking tussen werk en zorg Studiedag Werk Werkt 27 maart 2014 Een momentopname Tussen een zoekende voorgeschiedenis... Decreet Werk en Zorg als

Nadere informatie

Uitgangspunt van deze omzendbrief is het subsidiëren van projecten van bepaalde duur.

Uitgangspunt van deze omzendbrief is het subsidiëren van projecten van bepaalde duur. Omzendbrief voor de subsidiëring van projecten in het kader van Samenlevingsinitiatieven 1. Wat zijn de Samenlevingsinitiatieven? De erkenning en subsidiëring van Samenlevingsinitiatieven gebeurt op basis

Nadere informatie

OP-STAP. Een oriëntatie- en activeringsmodule naar werk op de reguliere arbeidsmarkt voor personen met een psychosociale kwetsbaarheid

OP-STAP. Een oriëntatie- en activeringsmodule naar werk op de reguliere arbeidsmarkt voor personen met een psychosociale kwetsbaarheid OP-STAP Een oriëntatie- en activeringsmodule naar werk op de reguliere arbeidsmarkt voor personen met een psychosociale kwetsbaarheid Christel WITGEERS 1 Jobcentrum vzw is een centrum voor gespecialiseerde

Nadere informatie

Betreft: Krachtlijnen voor een nieuwe organisatie voor de opvang- en vrije tijd van schoolkinderen

Betreft: Krachtlijnen voor een nieuwe organisatie voor de opvang- en vrije tijd van schoolkinderen Conceptnota Betreft: Krachtlijnen voor een nieuwe organisatie voor de opvang- en vrije tijd van schoolkinderen 1. Situering Deze conceptnota heeft tot doel om, binnen de contouren van het Vlaams Regeerakkoord

Nadere informatie

DAVY DE RORE Professioneel medewerker ZIGZAG Huis voor ontmoeting in de geestelijke gezondheidszorg Sint-Niklaas

DAVY DE RORE Professioneel medewerker ZIGZAG Huis voor ontmoeting in de geestelijke gezondheidszorg Sint-Niklaas DAVY DE RORE Professioneel medewerker ZIGZAG Huis voor ontmoeting in de geestelijke gezondheidszorg Sint-Niklaas Huis voor ontmoeting in de geestelijke gezondheidszorg Zigzag geeft de weg weer die vele

Nadere informatie

Actieve Patiëntenparticipatie. Jan Delvaux Gent

Actieve Patiëntenparticipatie. Jan Delvaux Gent Actieve Patiëntenparticipatie Jan Delvaux Gent Participatie start vanuit een stevige basis Poco Loco WED OXOt UilenSpiegel Art. 107 PsyGent Wisselwerkingen Aanloophuis Poco Loco Voor mensen met een psychosociale

Nadere informatie

Ontwikkeling van Familiebeleid in Geestelijke Gezondheidszorg Wat? Waarom? Hoe?

Ontwikkeling van Familiebeleid in Geestelijke Gezondheidszorg Wat? Waarom? Hoe? Ontwikkeling van Familiebeleid in Geestelijke Gezondheidszorg Wat? Waarom? Hoe? Inhoud Uitgangspunt vanuit familieperspectief Wat is familiebeleid? Verantwoording en vaststellingen vanuit familieperspectief

Nadere informatie

Thema 2: Kwaliteit van de arbeid

Thema 2: Kwaliteit van de arbeid Thema 2: Kwaliteit van de arbeid Het hebben van een baan is nog geen garantie op sociale integratie indien deze baan niet kwaliteitsvol is en slecht betaald. Ongeveer een vierde van de werkende Europeanen

Nadere informatie

Manifest. voor de intensieve vrijwilligerszorg

Manifest. voor de intensieve vrijwilligerszorg Manifest voor de intensieve vrijwilligerszorg Manifest voor de intensieve vrijwilligerszorg Meer dan 15.000 mensen zijn vrijwilliger bij een Waarom dit manifest? organisatie voor Vrijwillige Thuishulp,

Nadere informatie

Arbeid biedt een maatschappelijke meerwaarde ten opzichte van inactiviteit. 3

Arbeid biedt een maatschappelijke meerwaarde ten opzichte van inactiviteit. 3 17 SOCIALE ECONOMIE 18 Sociale economie Iedereen heeft recht op een job, ook de mensen die steeds weer door de mazen van het net vallen. De groep werkzoekenden die vaak om persoonlijke en/of maatschappelijke

Nadere informatie

Sport en tewerkstelling van jongeren. Marc Theeboom / Joris Philips

Sport en tewerkstelling van jongeren. Marc Theeboom / Joris Philips Sport en tewerkstelling van jongeren Marc Theeboom / Joris Philips studie Kan sport bijdragen tot competentie-ontwikkeling voor kortgeschoolde jongeren, waardoor hun tewerkstellingskansen toenemen? initiatieven

Nadere informatie

Prioriteiten jongeren in armoede, Verkiezingen 2014 Videoboodschap: De shit waar je in zit

Prioriteiten jongeren in armoede, Verkiezingen 2014 Videoboodschap: De shit waar je in zit Prioriteiten jongeren in armoede, Verkiezingen 2014 Videoboodschap: De shit waar je in zit Sinds 2011 komt een groep jongeren in armoede op regelmatige basis samen. Om elkaar te leren kennen, om naar elkaar

Nadere informatie

Meer info over Prisma en WMO?

Meer info over Prisma en WMO? Meer info over Prisma en WMO? wmo@prismanet.nl www.prismanet.nl Plan een bezoekje! U kunt het Prisma-aanbod pas echt ervaren als u het ook met eigen ogen gezien heeft. Prisma heet u van harte welkom voor

Nadere informatie

Kwaliteitsvoorwaarden aanbod 'Arbeidsmatige activiteiten /arbeidszorg'

Kwaliteitsvoorwaarden aanbod 'Arbeidsmatige activiteiten /arbeidszorg' Kwaliteitsvoorwaarden aanbod 'Arbeidsmatige activiteiten /arbeidszorg' Voorstel vanuit de Ronde Tafel Arbeidszorg 1 Achtergrond Het decreet 'Werk- en zorgtrajecten' van 23 april 2014 wil een structureel

Nadere informatie

Bind-Kracht: Een wervend kader voor een lokaal armoedebeleid

Bind-Kracht: Een wervend kader voor een lokaal armoedebeleid Bind-Kracht: Een wervend kader voor een lokaal armoedebeleid Kristel Driessens Katinka Vercammen Conferentie Meedoen is mogelijk Gemeente Lelystad 7/11/2013 Definitie van armoede (Vranken Jaarboek Armoede

Nadere informatie

Programma. Voorstelling project Waarom? Wat? Ambassadeurs gezocht! De Making of Ambassadeurs Dursun aan het woord Speeddating Invullen fiches

Programma. Voorstelling project Waarom? Wat? Ambassadeurs gezocht! De Making of Ambassadeurs Dursun aan het woord Speeddating Invullen fiches Latent Talent Programma Voorstelling project Waarom? Wat? Ambassadeurs gezocht! De Making of Ambassadeurs Dursun aan het woord Speeddating Invullen fiches Rachid Boumalek aan het woord Voorstelling project

Nadere informatie

VVSG Trefdag Samen tegen Armoede wij ook 13/12/2010

VVSG Trefdag Samen tegen Armoede wij ook 13/12/2010 VVSG Trefdag Samen tegen Armoede wij ook 13/12/2010 Koen Clijsters Algemeen diensthoofd OCMW Heusden-Zolder Tel. 011/45.61.50 koen.clijsters@ocmwheusdenzolder.be Heusden- Zolder Provincie Limburg 31.500

Nadere informatie

decreet Werk- en zorgtrajecten Goedgekeurd in plenaire zitting Vlaams parlement 23 april 2014

decreet Werk- en zorgtrajecten Goedgekeurd in plenaire zitting Vlaams parlement 23 april 2014 decreet Werk- en zorgtrajecten Goedgekeurd in plenaire zitting Vlaams parlement 23 april 2014 Basis = participatieladder Kader: Trede 5 = maatwerkdecreet Trede 3 en 4= decreet Werk- en zorgtrajecten Trede

Nadere informatie

herstelgerichte visie als leidend principe Hoe doe je dat

herstelgerichte visie als leidend principe Hoe doe je dat hgerichte visie als leidend principe Hoe doe je dat > fasen h h empowermentgericht coachen rehabilitatiegericht benaderen visie op de cliënt inleiding1.5 1 > fasen h h empowermentgericht coachen rehabilitatiegericht

Nadere informatie

Onze visie is gebaseerd op literatuur, ervaringen van cliënten en de vele ontmoetingen met allerlei mensen, instellingen, onderwijs, gemeenten etc.

Onze visie is gebaseerd op literatuur, ervaringen van cliënten en de vele ontmoetingen met allerlei mensen, instellingen, onderwijs, gemeenten etc. Inleiding Het Zwarte Gat en Herstelgroep Nederland hebben een gezamenlijke visie ontwikkeld over herstel en herstelondersteuning. Met deze visie willen beide een discussie opstarten binnen de publieke

Nadere informatie

Nieuw loopbaanakkoord zet de stap naar maatwerk

Nieuw loopbaanakkoord zet de stap naar maatwerk PERSBERICHT VLAAMS MINISTER-PRESIDENT KRIS PEETERS VLAAMS VICE-MINISTER-PRESIDENT INGRID LIETEN VLAAMS MINISTER VAN WERK PHILIPPE MUYTERS SERV-voorzitter KAREL VAN EETVELT SERV-ondervoorzitter ANN VERMORGEN

Nadere informatie

Vergadering Raad van Bestuur Voorlegger

Vergadering Raad van Bestuur Voorlegger Vergadering Raad van Bestuur Voorlegger Betreft Voorstel cliëntenparticipatie 113Online Aan Raad van bestuur Van Chantal Laurent, Age Niels Holstein, Jan Mokkenstorm Agendapunt 7 Datum 2 september 2014

Nadere informatie

Bouwstenen voor Burgerkracht. Dag van de transities, 19 november 2014 Helga Koper en Lydia Sterrenberg

Bouwstenen voor Burgerkracht. Dag van de transities, 19 november 2014 Helga Koper en Lydia Sterrenberg Bouwstenen voor Burgerkracht Dag van de transities, 19 november 2014 Helga Koper en Lydia Sterrenberg Even voorstellen: Platform 31 Wie zijn we? Een kennis- en netwerkorganisatie voor stedelijke en regionale

Nadere informatie

Special Cursusaanbod Bureau Herstel. Bureau Herstel organiseert.

Special Cursusaanbod Bureau Herstel. Bureau Herstel organiseert. Nummer 2, jaargang 4, juli 2015 Special Cursusaanbod Bureau Herstel Beste lezer.. Voor je ligt de Herstel nieuwsbrief. Deze keer met als onderwerp het cursusaanbod van Bureau Herstel. Cursusaanbod voor

Nadere informatie

De 7 Competenties van de jobcoach NVS/EUSE

De 7 Competenties van de jobcoach NVS/EUSE Lid en Nederlandse vertegenwoordiger van de European Union of Supported Employment De 7 Competenties van de jobcoach NVS/EUSE Competenties van de jobcoach NVS/EUSE bestaan uit de integratie van Kennis,

Nadere informatie

Niet-gebruik van en niet-toegang tot rechten

Niet-gebruik van en niet-toegang tot rechten Niet-gebruik van en niet-toegang tot rechten Elektronische gegevensuitwisselingen 28 april 2015 Henk Van Hootegem henk.vanhootegem@cntr.be 02/2012.31.71 Plan 1.Steunpunt tot bestrijding van armoede, bestaansonzekerheid

Nadere informatie

Fiche 4: Hoe verhoog je je interculturele competentie?

Fiche 4: Hoe verhoog je je interculturele competentie? Fiche 4: Hoe verhoog je je interculturele competentie? In deze fiche vind je instrumenten om de interculturele competenties van personeelsleden op te bouwen en te vergroten zodat het diversiteitsbeleid

Nadere informatie

Kinderen in armoede aan het woord

Kinderen in armoede aan het woord Kinderen in armoede aan het woord INHOUD VAN HET KANDIDAATSDOSSIER ON LINE IN TE DIENEN De velden met een * moet u verplicht invullen. Enkele vragen over uw organisatie Contactgegevens Uw organisatie:

Nadere informatie

IRB in de Sociale Verslavingszorg. Eerste ervaringen. Cees Witsenburg

IRB in de Sociale Verslavingszorg. Eerste ervaringen. Cees Witsenburg IRB in de Sociale Verslavingszorg. Eerste ervaringen. Cees Witsenburg 1 Uit de missie van Brijder: De wensen en mogelijkheden van onze patiënten, hun omgeving en onze expertise vormen de bouwstenen van

Nadere informatie

Eigen Regie Maakt Zorg Beter

Eigen Regie Maakt Zorg Beter Eigen Regie Maakt Zorg Beter 31 maart 2011 Siska de Rijke Beleidsmedewerker Zorg CG-Raad Termen Zelfmanagement Eigen regie Eigen verantwoordelijkheid Deelnemer in plaats van afnemer Verbindende schakel

Nadere informatie

Bachelor in de orthopedagogie

Bachelor in de orthopedagogie Bachelor in de orthopedagogie Opties traject Orthopedagogie Onderwijsondersteuning Community Care Intercultureel Werk Lintstage 26 weken 3 dagen op 5 Sem 5 & 6 Blokstage 16 weken 5 dagen op 5 Sem 5 Blokstage

Nadere informatie

WERKHERVATTING NA EEN LANGDURIGE AFWEZIGHEID OM MEDISCHE REDENEN. Hilde De Man Preventieadviseur Psychosociale Aspecten Idewe

WERKHERVATTING NA EEN LANGDURIGE AFWEZIGHEID OM MEDISCHE REDENEN. Hilde De Man Preventieadviseur Psychosociale Aspecten Idewe WERKHERVATTING NA EEN LANGDURIGE AFWEZIGHEID OM MEDISCHE REDENEN Hilde De Man Preventieadviseur Psychosociale Aspecten Idewe WAAROM AANDACHT VOOR LANGDURIG VERZUIM? (1) Psychische stoornissen en musculoskeletale

Nadere informatie

BEGELEIDING VAN PERSONEN MET PSYCHISCHE KWETSBAARHEID NAAR REGULIER WERK: AANBEVELINGEN

BEGELEIDING VAN PERSONEN MET PSYCHISCHE KWETSBAARHEID NAAR REGULIER WERK: AANBEVELINGEN LUCAS Centrum voor Zorgonderzoek & Consultancy Kapucijnenvoer 39 bus 5310 3000 Leuven Tel. + 32 16 33 69 10 Fax. +32 16 33 69 22 www.kuleuven.be/lucas BEGELEIDING VAN PERSONEN MET PSYCHISCHE KWETSBAARHEID

Nadere informatie

Boekbespreking. 1. Krachtgerichte hulpverlening waarmaken

Boekbespreking. 1. Krachtgerichte hulpverlening waarmaken Boekbespreking Titel Bind-kracht in armoede. Boek 2. Krachtgerichte hulpverlening in dialoog Auteur Vansevenant, Koen, Driessens, Kristel, Van Regenmortel, Tine Uitgave Leuven : LannooCampus, 2008 Omvang

Nadere informatie

Ontwikkelingen. in zorg en welzijn. Wij houden daarbij onverkort vast aan de Koers 2010-2013,

Ontwikkelingen. in zorg en welzijn. Wij houden daarbij onverkort vast aan de Koers 2010-2013, KOERS 2014-2015 3 Het (zorg)landschap waarin wij opereren verandert ingrijpend. De kern hiervan is de Kanteling, wat inhoudt dat de eigen kracht van burgers over de hele breedte van de samenleving uitgangspunt

Nadere informatie

Profiel personal coach WelSlagen Diversiteit

Profiel personal coach WelSlagen Diversiteit Datum 23-07- 2012 Versie: 1.0 Profiel personal coach WelSlagen Diversiteit Inleiding: De personal coach wordt ingezet om deelnemers van WelSlagen Diversiteit met een relatief grote afstand tot de arbeidsmarkt

Nadere informatie

Bijlage Overzicht onderwerpen en thema s

Bijlage Overzicht onderwerpen en thema s Bijlage Overzicht onderwerpen en thema s Op basis van de werkplannen en voortgangsrapportages zijn de 133 onderwerpen thematisch te rangschikken onder de volgende 18 thema s: - Actief Burgerschap - Armoede

Nadere informatie

Met een GOB naar werk

Met een GOB naar werk Met een GOB naar werk Katherine Smith Universitair Centrum voor Begeleiding en Opleiding (UCBO) 2009 www.ucbo.be GOB Dienst voor Gespecialiseerde Opleiding, Begeleiding en Bemiddeling doelgroep: personen

Nadere informatie

Sport- en beweegvragen van kwetsbare doelgroepen/ mensen met een beperking in het sociale wijkteam en de rol van MEE

Sport- en beweegvragen van kwetsbare doelgroepen/ mensen met een beperking in het sociale wijkteam en de rol van MEE Sport- en beweegvragen van kwetsbare doelgroepen/ mensen met een beperking in het sociale wijkteam en de rol van MEE Meedoen mogelijk maken! MEE Samen (regio s Veluwe Overijssel Twente) 36 gemeenten 300

Nadere informatie

VluchtelingenWerk en het sociale domein

VluchtelingenWerk en het sociale domein VluchtelingenWerk en het sociale domein Begeleiding van een bijzondere groep in uw gemeente Begeleiding van vluchtelingen in uw gemeente Eigen verantwoordelijkheid is het motto in het sociale domein. Ook

Nadere informatie

Visie- en afsprakennota bij de samenwerkingsovereenkomst tussen de Vlaamse VI (via het NIC), het RIZIV, GTB en de VDAB

Visie- en afsprakennota bij de samenwerkingsovereenkomst tussen de Vlaamse VI (via het NIC), het RIZIV, GTB en de VDAB Samen werken aan werk Visie- en afsprakennota bij de samenwerkingsovereenkomst tussen de Vlaamse VI (via het NIC), het RIZIV, GTB en de VDAB Deze nota bevat de operationele visie en concrete afspraken

Nadere informatie

De stem van de patiënt in de ambulante chirurgie

De stem van de patiënt in de ambulante chirurgie De stem van de patiënt in de ambulante chirurgie Ilse Weeghmans Vlaams Patiëntenplatform vzw B.A.A.S. Congres 27 februari 2015 Neder-over-Heembeek Inhoud 1. Het Vlaams Patiëntenplatform vzw 2. Wat is een

Nadere informatie

Specificaties van het project Participatie patiënten- en familievertegenwoordigingen aan therapeutische projecten en transversaal overleg

Specificaties van het project Participatie patiënten- en familievertegenwoordigingen aan therapeutische projecten en transversaal overleg Bijlage 1 bij de overeenkomst Informatieverzameling betreffende therapeutische projecten GGZ in het kader van het transversaal overleg Specificaties van het project Participatie patiënten- en familievertegenwoordigingen

Nadere informatie

R A P P O R T Nr. 87 --------------------------------

R A P P O R T Nr. 87 -------------------------------- R A P P O R T Nr. 87 -------------------------------- Europese kaderovereenkomst betreffende inclusieve arbeidsmarkten Eindevaluatie van de Belgische sociale partners ------------------------ 15.07.2014

Nadere informatie

Wat brengen we jullie vandaag:

Wat brengen we jullie vandaag: WIN² 1 Wat brengen we jullie vandaag: Wat is Win² Doelstellingen Visie en kader Cijfers Evoluties De Stuurgroep: Samenstelling Doelstellingen Acties en uitdagingen Vraagstelling en wat kunnen wij leren

Nadere informatie

Kennissynthese arbeid en psychische aandoeningen. Dr. F.G.Schaafsma Dr. H. Michon Prof. dr. J.R. Anema

Kennissynthese arbeid en psychische aandoeningen. Dr. F.G.Schaafsma Dr. H. Michon Prof. dr. J.R. Anema Kennissynthese arbeid en psychische aandoeningen Dr. F.G.Schaafsma Dr. H. Michon Prof. dr. J.R. Anema Ernstige Psychische Aandoeningen (EPA) Definitie consensus groep EPA¹ - Sprake van psychische stoornis

Nadere informatie

DE GGZ IN DE 9 PRESTATIEVELDEN

DE GGZ IN DE 9 PRESTATIEVELDEN WMO W A A I E R Obstakels - Voorwaarden en Aanbevelingen DE GGZ IN DE 9 PRESTATIEVELDEN 1 Het bevorderen van sociale samenhang en leefbaarheid van dorpen wijken en buurten Obstakels Isolement Vooroordelen

Nadere informatie

Stimuleringsprogramma lokale aanpak gezondheidsachterstanden

Stimuleringsprogramma lokale aanpak gezondheidsachterstanden Stimuleringsprogramma lokale aanpak gezondheidsachterstanden Inleiding Gezondheid is het belangrijkste dat er is. Ook gemeenten hebben baat bij gezonde en actieve burgers. Ze participeren meer, zijn zelfredzamer,

Nadere informatie

DRAAIBOEK SAMENWERKING TUSSEN WERKWINKEL EN AMBULANTE ZORGSETTING

DRAAIBOEK SAMENWERKING TUSSEN WERKWINKEL EN AMBULANTE ZORGSETTING DRAAIBOEK SAMENWERKING TUSSEN WERKWINKEL EN AMBULANTE ZORGSETTING BEGELEIDER VOORBEREIDING OP DE VERWIJZING NAAR DE WERKWINKEL De begeleider gaat in gesprek met de klant om te horen waar hij werkt(e).

Nadere informatie

De arbeidsmarktsituatie in regio Waas & Dender: 1. beroepsbevolking: 74,0% (Vlaams gewest: 74,0%) activiteitsgraad: 70,7% (Vlaams gewest: 70,5%)

De arbeidsmarktsituatie in regio Waas & Dender: 1. beroepsbevolking: 74,0% (Vlaams gewest: 74,0%) activiteitsgraad: 70,7% (Vlaams gewest: 70,5%) ARBEIDSMARKT 9 10 Arbeidsmarkt Economische groei, verhoging van de arbeidsparticipatie, verlaging van de werkloosheid en vergroting van het draagvlak onder ons sociaal zekerheidsstelsel vragen om een open

Nadere informatie

Het White Box model:

Het White Box model: Het White Box model: Een krachtige veranderstrategie die mensen in beweging brengt. Visie, aanpak en trainingsadvies Een waardevol gespreksmodel voor consulenten in het sociaal domein om eigen initiatief

Nadere informatie

Patiëntenparticipatiecultuur in ziekenhuizen What s in a name?

Patiëntenparticipatiecultuur in ziekenhuizen What s in a name? Patiëntenparticipatiecultuur in ziekenhuizen What s in a name? The people have the right and duty to participate individually and collectively in the planning and implementation of their health care. (Alma-Ata

Nadere informatie

Met het oog op de Participatiewet - het klantperspectief

Met het oog op de Participatiewet - het klantperspectief Met het oog op de Participatiewet - het klantperspectief Aanleiding Naar aanleiding van de decentralisatie van inkomensondersteuning, de Participatiewet is het afgelopen jaar veel discussie geweest. In

Nadere informatie

Plan voor een scholingsaanbod CJG: in en vanuit het CJG

Plan voor een scholingsaanbod CJG: in en vanuit het CJG Plan voor een scholings CJG: in en vanuit het CJG Uitgaan van de eigen kracht van ouders en kinderen, die eigen kracht samen versterken en daar waar nodig er op af en ondersteunen Het scholingsplan CJG

Nadere informatie

Bijlage 11: Stellingen voor focusgroepen activering. Thema s voor de focusgroepen activering

Bijlage 11: Stellingen voor focusgroepen activering. Thema s voor de focusgroepen activering Bijlage 11: Stellingen voor focusgroepen activering Thema s voor de focusgroepen activering Tekst door inleider : De thema s waarover in de focusgroep gediscussieerd wordt, zijn weergegeven in een overzicht.

Nadere informatie

Inwoners met een ernstig psychiatrische aandoening in de wijk

Inwoners met een ernstig psychiatrische aandoening in de wijk Inwoners met een ernstig psychiatrische aandoening in de wijk Vanuit Taskforce EPA Utrecht: Gerard de Valk, Leidinggevende Altrecht F-ACT Projectleider proeftuinen Taskforce EPA MWU Marga Vink, beleidsmedewerker

Nadere informatie

Inhoud. Steunpunt Diversiteit en Leren 17/03/2010. Brede School in Vlaanderen en Brussel

Inhoud. Steunpunt Diversiteit en Leren 17/03/2010. Brede School in Vlaanderen en Brussel Inhoud Vooraf: Steunpunt Diversiteit en Leren 1. Wat is een Brede School? 2. Welke impact ervaren de proefprojecten? 3. Brede school in de toekomst 4. Standpunt VVJ Brede School in Vlaanderen en Brussel

Nadere informatie

Wegwijzer Stigmabestrijding in de ggz. Gids naar praktijken die werken. Lessen, praktijken en voorbeelden

Wegwijzer Stigmabestrijding in de ggz. Gids naar praktijken die werken. Lessen, praktijken en voorbeelden Wegwijzer Stigmabestrijding in de ggz Gids naar praktijken die werken. Lessen, praktijken en voorbeelden Colofon Opdrachtgevers Stuurgroep Toolkit Antistigma-interventies: Kenniscentrum Phrenos, Stichting

Nadere informatie

3.12 Familie en cliëntenorganisaties in de GGZ. Familie-organisaties. Handleiding Familiebeleid

3.12 Familie en cliëntenorganisaties in de GGZ. Familie-organisaties. Handleiding Familiebeleid 3.12 Familie en cliëntenorganisaties in de GGZ Familie-organisaties Balans Balans is een landelijke vereniging voor ouders van kinderen met ontwikkelingsstoornissen bij leren en/of gedrag, waaronder ADHD,

Nadere informatie

Toespraak van Vlaams minister Lieten op eindcongres The Missing Link - woensdag 21 september 2011

Toespraak van Vlaams minister Lieten op eindcongres The Missing Link - woensdag 21 september 2011 Toespraak van Vlaams minister Lieten op eindcongres The Missing Link - woensdag 21 september 2011 Geachte heer Commissaris Andor, Geachte mensen van De Link, mensen van de Europese partnerorganisaties,

Nadere informatie

Samenvatting. Adviesvragen

Samenvatting. Adviesvragen Samenvatting Adviesvragen Een deel van de mensen die kampen met ernstige en langdurige psychiatrische problemen heeft geen contact met de hulpverlening. Bij hen is geregeld sprake van acute nood. Desondanks

Nadere informatie

Interdisciplinaire samenwerking in de wijk: de T-shaped professional

Interdisciplinaire samenwerking in de wijk: de T-shaped professional Interdisciplinaire samenwerking in de wijk: de T-shaped professional Groningen, 11 november 2013 Lies Korevaar, lector Rehabilitatie e.l.korevaar@pl.hanze.nl Overzicht Inleiding Interdisciplinaire samenwerking

Nadere informatie

VRIJETIJDSTRAJECTBEGELEIDING

VRIJETIJDSTRAJECTBEGELEIDING VRIJETIJDSTRAJECTBEGELEIDING MISSIE Binnen het kader van functie 3 (psychosociale rehabilitatie, destigmatisering, sociale inclusie) van het GGZ-netwerk SaRA (samenwerkingsverband voor gemeenschapsgerichte

Nadere informatie

3/12/2014 DE THERAPEUTISCHE RELATIE UITGANGSPUNTEN IN 2005 EN VANDAAG. Fundamentele component van kwaliteitsvolle therapie en zorg

3/12/2014 DE THERAPEUTISCHE RELATIE UITGANGSPUNTEN IN 2005 EN VANDAAG. Fundamentele component van kwaliteitsvolle therapie en zorg 1 DE THERAPEUTISCHE RELATIE Procesbevorderend Herstelgericht Zingevend Walter Krikilion Studiedag Geel 04/12/14 DE THERAPEUTISCHE RELATIE UITGANGSPUNTEN IN 2005 EN VANDAAG Fundamentele component van kwaliteitsvolle

Nadere informatie

COLLOQUIUM GENT, 23 OKTOBER 2014

COLLOQUIUM GENT, 23 OKTOBER 2014 COLLOQUIUM GENT, 23 OKTOBER 2014 1. Cijfers en jongerengarantie 2 September 2014: enkele cijfers Cijfers en jongerengarantie 3 57.374 NWWZ jonger dan 25 jaar op een totaal van 242.084 (23,7%) Cijfers en

Nadere informatie

Iedereen in s-hertogenbosch doet volwaardig mee in de samenleving. Breed Welzijn s-hertogenbosch. Nieuwe combinaties in een nieuwe tijd

Iedereen in s-hertogenbosch doet volwaardig mee in de samenleving. Breed Welzijn s-hertogenbosch. Nieuwe combinaties in een nieuwe tijd Nieuwe combinaties in een nieuwe tijd Iedereen in s-hertogenbosch doet volwaardig mee in de samenleving Breed Welzijn s-hertogenbosch Juvans Maatschappelijk Werk en Dienst verlening // Welzijn Divers //

Nadere informatie