MENTALE LENTE MAGAZINE VAN GGZ NOORD- EN MIDDEN-LIMBURG PROFESSIONEEL STATUUT GEEFT DUIDELIJKHEID EN RUST

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "MENTALE LENTE MAGAZINE VAN GGZ NOORD- EN MIDDEN-LIMBURG PROFESSIONEEL STATUUT GEEFT DUIDELIJKHEID EN RUST"

Transcriptie

1 MENTAAL MAGAZINE VAN GGZ NOORD- EN MIDDEN-LIMBURG JAARGANG 5 NR 2 APRIL 2009 MENTALE LENTE PROFESSIONEEL STATUUT GEEFT DUIDELIJKHEID EN RUST VERMARKTEN VAN ZORGPRODUCTEN OPTIMALISEERT BEDRIJFSPROCESSEN BEMOEIZORG: MEE OP KOERS

2 VAN DE REDACTIE De bomen en planten staan in knop, de dagen worden langer, de temperaturen gaan langzaam omhoog: de lente is begonnen. Op 20 maart om precies uur is de astronomische lente begonnen: de zon staat dan precies boven de evenaar. Die begindatum valt niet altijd op de 21e van de maand, zoals vaak wordt gedacht. Sterker nog, de komende decennia begint de astronomische lente vrijwel ieder jaar op 20 maart. Boffen wij dat de lente de komende 10 jaar een dagje eerder begint. Het lentegevoel kan niet vroeg genoeg komen. De redactie heeft haar best gedaan een diversiteit aan artikelen te bieden. U kunt lezen over het slaaponderzoek in de verslavingszorg, de inzet van ervaringsdeskundigheid binnen GGZ NML, het vermarkten van zorgproducten, de nieuwe uitdagingen van het hoofd projectenbureau GGZ NML, het professioneel statuut voor de organisatie, bemoeizorg, tien jaar klinische DGT, enz. enz. Wij hopen dat u samen met deze Mentaal het gevoel van de eerste lentezon mag beleven. Buona lettura. De redactie van Mentaal 02 MENTAAL

3 JAARGANG 5 NR 2 APRIL 2009 INHOUD Van de redactie Inhoud Van de voorzitter Open dag Centrum voor psychotherapie Nieuwe geldstromen als marketinginstrument GGZ NML Flikje van Drost Nieuwe uitdagingen van Hoofd projectenbureau Constant Favier Nieuwe crisismonitor volgende stap in separeeralarm verplegen Colofon OnGegrond Cliënten en hun verhaal 'Professioneel statuut geeft duidelijkheid en rust' Recht van spreken De ontmoeting Slaaponderzoek in verslavingszorg 'We laten geld in de markt liggen' Ervaringsdeskundige is goud waard Servaashof Tien jaar dialectische gedragstherapie Verhuizing Grafisch Centrum IGG Wetenschap Het Venrays museum van de Geest Bemoeizorg: mee op koers Sterk in Beeldwerk 03 MENTAAL

4 VAN DE VOORZITTER DE TWEE GEZICHTEN VAN DE RECESSIE Als voorzitter van de Raad van Bestuur buig ik me graag over mijn vaste column in Mentaal. Ik hecht daar waarde aan, omdat het mij de gelegenheid biedt om op mijn eigen manier mijn visie te geven over wat er binnen en buiten onze organisatie gebeurt. Deze uitgave wil ik graag de recessie met u bespreken. Of beter gezegd: de kansen die het ons biedt. Want ik zie ook zonnestralen door de donkere wolken die boven ons hoofd hangen. Er woonde vroeger een meisje bij ons in de straat dat een porseleinen pop met twee gezichten had. Je kon het hoofdje twee richtingen op draaien. Draaide je naar links, dan werd de pop vrolijk. Draaide je de andere kant op, dan was ze verdrietig. Vaak symboliseerde dat ook de gemoedstoestand van het meisje zelf. Ik moest aan die pop denken toen ik onlangs de recessie en de aangekondigde bezuinigingen overpeinsde. Als je de media volgt en de verhalen van mensen beluistert, dan is het somberheid troef. Met name de dreigende ontslaggolf en de maatregelen om de recessie te tackelen, boezemen angst in. Maar de recessie heeft ook een ander gezicht. De crisis biedt de kans om misstanden in het economisch bestel aan te pakken en fundamenteel anders en beter in te richten. Voor zulke ingrijpende wveranderingen heb je soms eerst een financiële crisis nodig. Ook voor onze organisatie heeft de recessie twee gezichten. Iedereen gaat de effecten van de recessie voelen. Dus ook de zorgsector. Het kabinet komt met maatregelen om de crisis het hoofd te bieden en de gevolgen aan te pakken. Gaan de premies voor de zorg omhoog? Wordt het eigen risico flink verhoogd? Komt er minder budget voor zorgaanbieders? Ik sluit daar mijn ogen niet voor, dat zou naïef zijn. Maar van de andere kant zie ik ook kansen. Er zullen meer mensen op de arbeidsmarkt komen die in deze economisch roerige tijden kiezen voor stabiele werkgevers. Dan kom je onder meer uit bij de zorg. Met andere woorden: wij zullen op de arbeidsmarkt aantrekkelijker worden. Daarnaast zie ik ook een kans en taak voor onze professionals om een aanbod te ontwikkelen dat zich specifiek richt op mensen die door de recessie in ernstige psychische problemen zijn gekomen of dreigen te komen. Ondernemers die hun bedrijf moeten sluiten, speculanten die heel veel geld hebben verloren, mensen die in grote financiële problemen zijn gekomen omdat ze hun baan kwijt zijn. Wij hebben de expertise en ervaring om deze groep mensen te behandelen en te begeleiden. Kortom: het is ontegenzeggelijk zo dat ook wij de gevolgen van de recessie gaan merken. Daar zitten echter zowel negatieve als positieve kanten aan. Toine van der Sanden 04 MENTAAL

5 CENTRUM VOOR PSYCHOTHERAPIE HOUDT OPEN DAG Een Centrum voor Psychotherapie... Met dat doel voor ogen verlieten de medewerkers van het Mutsaersoord begin 2008 het karakteristieke gebouw uit Het woon- en verblijfsgedeelte van het nieuwe Centrum voor Psychotherapie Venlo is gehuisvest in het voormalig klooster van de paters Augustijnen aan de Hogeweg te Venlo. De behandeling vindt plaats op de 1e etage van het daarnaast gelegen gebouw van de Onderwijsgemeenschap Venlo. Dit voormalige internaatsgebouw, wat vroeger het Thomascollege was, is evenals het Mutsaersoord in de periode voor de 2e wereldoorlog gebouwd en kent vele karakteristieke elementen. De meest opvallende ruimte binnen het zogeheten behandelhuis is de voormalige kapel, die in tweeën is gesplitst en gebruikt wordt voor de vaktherapieën psychomotorische therapie, creatieve therapie en dramatherapie. Bij de verhuizing namen de medewerkers hun jarenlange ervaring en expertise mee. Deze kennis en ervaring is gebruikt voor de ontwikkeling van een nieuw dagprogramma en behandelaanbod, dat vanaf medio vorig jaar aan de cliënten van het nieuwe Centrum voor Psychotherapie Venlo geboden wordt. Het Centrum biedt zowel poliklinische, deeltijd- als klinische behandeling voor cliënten met een persoonlijkheidsstoornis, c.q. persoonlijkheidsproblematiek. Deze behandeling is gebaseerd op de principes van schemagerichte therapie en cognitieve gedragstherapie. Om zich voor te stellen aan collega s en verwijzers is op 22 januari jl. een open dag gehouden die door circa 80 hulpverleners is bezocht. Bezoekers konden deelnemen aan allerlei presentaties waarbij onderdelen van de behandeling nader werden voorgesteld. Ook cliënten van het Centrum voor Psychotherapie Venlo leverden hun bijdrage en gingen in gesprek met verwijzers. Praktische concrete uitleg en Heb het nodige opgestoken waren directe reacties. Actieve deelname tijdens een aantal workshops werd bijzonder op prijs gesteld. Ook cliënten ervaarden het bezoek als oprecht met echte interesse. Al met al een geslaagde eerste open dag voor de medewerkers van het Centrum voor Psychotherapie. Clemens Wijers

6 NIEUWE GELDSTROMEN ALS MARKETINGINSTRUMENT Marktwerking in de zorgsector en toenemende prijsdruk zijn maatschappelijke effecten waarmee elke zorgaanbieder wordt geconfronteerd. Dit geldt ook voor GGZ Noord- en Midden-Limburg. Dat de omslag van aanbodgericht denken naar vraaggericht denken de gehele organisatie raakt, blijkt wel uit het initiatief dat vanuit de Ondersteunende Diensten is genomen op het gebied van het genereren van nieuwe geldstromen. Door het project nieuwe geldstromen ook als marketinginstrument in te zetten, kunnen nieuwe activiteiten ontwikkeld worden voor de gehele organisatie. De EAD neemt hierin samen met de Raad van Bestuur het initiatief om te faciliteren. Het gaat om een brede projectmatige aanpak. Rob van den Hurk en Guido van den Broek vertellen in dit artikel meer over de achtergronden en de aanpak. De eerste stap om te komen tot aanvullende subsidies dateert van enkele jaren terug. In het jaar 2006 is organisatiebreed een omvangrijk ESF-project gerealiseerd. ESF staat voor Europees Sociaal Fonds en bekostigt onder voorwaarden een deel van de kosten die een organisatie aan opleidingen maakt. In dit project waren vrijwel alle interne opleidingen vertegenwoordigd die GGZ NML destijds uitvoerde. De regie van dit project lag voor een belangrijk deel bij de Economisch Administratieve Dienst (EAD) samen met het voormalig hoofd stafbureau, Ruud de Clerck. Hilal Uysal, medewerkster afdeling Planning & Control van de EAD was destijds verantwoordelijk voor de gehele projectadministratie. Het project was financieel een groot succes voor de organisatie. Na afloop van dit project liep nog een aantal subsidieregelingen door die een periodiek terugkerend karakter hebben. De opbrengsten van deze subsidiestromen waren echter nog marginaal voor de organisatie. De EAD had voor ogen dat er nog meer mogelijkheden bestaan op het gebied van subsidies en andere geldstromen. Met de komst van veranderende financieringen in de zorgsector, de introductie van marktwerking en andere financieringen in de publieke sector, ontstond de noodzaak om ons meer op de externe omgeving te gaan richten. In 2008 startte de EAD met het project nieuwe geldstromen. Een brede aanpak van nieuwe geldstromen Guido van den Broek (l) en Rob van den Hurk 06 MENTAAL

7 werd beoogd. Dat betekent dat niet alleen maar naar bestaande subsidieregelingen op Europees, landelijk, provinciaal en zelfs gemeentelijk niveau wordt gekeken. Nieuwe ontwikkelingen op dit gebied worden voortdurend gevolgd. Ook het initiëren en genereren van geldstromen uit (nieuwe) activiteiten met (nieuwe) samenwerkingspartners behoort tot de doelstellingen van het project. Er wordt niet alleen naar de huidige en toekomstige projecten gekeken. Ook worden er enkele oude zaken opnieuw beoordeeld en opgepakt. Zo hebben we recentelijk een kapitaallastenvergoeding vanaf 2003 van enkele miljoenen alsnog ontvangen. Daarnaast hebben we over de laatste jaren nog fiscale lasten en sociale premies kunnen terugvorderen. Ook op het gebied van vastgoed konden mooie financiële resultaten geboekt worden. We bleken nog enkele tonnen te kunnen vorderen en momenteel lopen onderhandelingen over substantiële subsidies voor de renovaties van panden op het terrein. Vanuit de EAD zijn Rob van den Hurk als diensthoofd EAD en Guido van den Broek als projectmanager EAD betrokken bij het project. Guido van den Broek heeft vanuit zijn achtergrond meerdere organisaties begeleid in soortgelijke projecten. We monitoren periodiek de stand van zaken in zowel euro s als nieuwe potentiële kansen voor geldstromen. Er is al een mooi bedrag gerealiseerd dankzij dit project en de toekomst biedt nog veel nieuwe kansen. Het project speelt sterk in op de marktwerking die nieuw is in de zorgsector. Via het screenen en aanboren van nieuwe geldstromen is de organisatie in staat in te spelen op de vraag die in de markt leeft. We leren op die manier nieuwe partijen kennen waar een duidelijke behoefte bestaat aan het leveren van zorg. Het betreft vaak zorg in een andere vorm maar die in essentie past binnen de dienstverlening waar GGZ NML al jarenlang van heeft aangetoond daar goed in te zijn. Momenteel is een aantal zaken lopende die goede vooruitzichten bieden. Zo zijn er onder meer subsidieaanvragen voor ESF en Interreg opgesteld, zijn er zaken die met de Provincie geïnitieerd zijn en worden nieuwe activiteiten met andere partijen in de zorgketen en in de publieke sector vormgegeven. Een voorbeeld hiervan zijn trajecten die in samenwerking met gemeenten ingevuld worden. Ten slotte wil de EAD als ondersteunende dienst via dit project in dialoog treden met de verschillende onderdelen en functionarissen van de organisatie over het verkrijgen van nieuwe geldstromen voor bestaande activiteiten én het werven van nieuwe activiteiten. Hebt u in dit kader nog aanvullende ideeën, dan kunt u contact opnemen met Rob van den Hurk of Guido van den Broek. Truus Offermans en Hilal Uysa, EAD Kunstenaars lijden/leiden (doorhalen wat niet van toepassing is) Afgelopen maand heb ik van nabij mogen meemaken hoe de mensen in de KunstWerkPlaats, verbonden aan GGZNML, in de weer zijn met verf, potlood, klei enzovoorts. Mij was gevraagd een workshop te verzorgen. Nu ben ik altijd een beetje wantrouwig wanneer er om workshops gevraagd wordt. Wat willen de mensen dan zoal workshoppen? Welke behoefte heeft men en welk doel wordt gediend? Mij werd snel duidelijk dat er vanuit de deelnemers een roep is om begeleiding, niet in de strikte zin van aan de hand genomen worden maar meer iets als in gesprek gaan over het beeldend werk. Immers de mensen die op de KWP aan de slag zijn weten van wanten, kennen het klappen van de beeldende zweep. Het enige waar ze zo nu en dan mee zitten is de vraag Wat nu? Ben ik op de goede weg? Ze hebben soms behoefte aan een frisse wind. In mijn academietijd was het in zwang om zo nu en dan in het beeldend werk vast te zitten. Toen ik eenmaal mijn diploma behaald had besloot ik nooit meer vast te willen zitten: de lijdende kunstenaar verbannen als romantisch icoon. De (belang)rijkste drijfveren in het kunstenaarsvak zijn de behoefte om scheppend bezig zijn en het plezier in het communiceren via beelden. Mijn workshop zou je leiden om niet te lijden kunnen noemen. Als je zelf niet meer de teugels kunt hanteren, geef ze dan even over aan een ander. Samen mennen is de kunst. Bart Drost Beeldend kunstenaar FLIKJE VAN DROST 07 MENTAAL

8 DE NIEUWE UITDAGINGEN VAN HOOFD PROJECTENBUREAU CONSTANT FAVIER MEER DAN OOIT WORDT ONDERNEMERSCHAP GEVRAAGD Na het opzetten, bouwen en inrichten van RCG Venlo lag er voor Constant Favier (51) verleden jaar een nieuwe opdracht klaar. Als hoofd van het projectenbureau buigt hij zich over majeure, complexe projecten die de gehele organisatie op inhoudelijk en financieel gebied raken. In zijn nieuwe rol moet Constant Favier als een verbindingsman mensen mobiliseren en enthousiasmeren om samen invulling te geven aan projecten op het grensvlak van geld en zorg. Hoofdpijndossiers, noemen sommigen het. Mooie uitdagingen is een betere benaming, vindt Constant Favier. Als manager van RCG Venlo was Constant Favier voor zijn gevoel nog lang niet klaar met zijn missie. De Raad van Bestuur besloot echter om hem verleden jaar te benoemen tot hoofd van het projectenbureau. Ik heb tijd nodig gehad om te wennen aan mijn nieuwe functie, geeft Constant Favier toe. RCG Venlo was als het ware mijn kindje, zo voelde ik dat. De Raad van Bestuur wilde mij echter op een andere positie hebben. Enerzijds omdat die functie precies die competenties vraagt die ik bezit, anderzijds omdat de organisatiestructuur veranderde en de RCG s in Roermond, Venlo en Venray centraal zouden worden aangestuurd. Er waren geen drie managers meer nodig, maar één directeur. Ik heb dat besluit een plek moeten geven, dat is inmiddels goed gelukt. Ik heb nu veel plezier in mijn nieuwe job, ik begrijp ook waarom de Raad van Bestuur mij voor deze functie wilde hebben. Doelmatiger EPD Daarmee doelt Constant Favier onder meer op het aansturen op concrete resultaten. Anders gesteld: teveel grote projecten zijn de afgelopen jaren qua resultaat 08 MENTAAL

9 onvoldoende van de grond gekomen. Dat moet anders. Dus is het mandje van Constant Favier goed gevuld. Een greep uit zijn projecten: DBC, ZZB, DBBC, een pilot zorglijn schizofrenie en cliëntlogistiek, EPD. Om met het laatste te beginnen: de voorbije maanden heeft een werkgroep onder leiding van Constant Favier de doelmatigheid van het Elektronisch Patiënten Dossier onderzocht en verbeterd. Op 19 januari is het nieuwe uniform EPD operationeel geworden. Er ligt nu een EPD dat voor de hele organisatie doelmatiger is opgezet. Het EPD oude stijl was in feite niets meer dan een verzameling van worddocumenten. Dat dijde maar uit en werd steeds meer onoverzichtelijk en onwerkbaar. De werkgroep heeft onderzocht hoe we het EPD zo kunnen veranderen en inrichten, dat het doelmatiger is en beter werkzaam. Vervolgens hebben we organisatiebreed gezegd: en zo gaan we het doen. Nou, het zit niet in de cultuur van GGZ NML om zo te handelen. We kregen dus heel veel weerstand, want het EPD is het hart en de ziel van de organisatie. Bijna iedereen werkt ermee of heeft ermee te maken. Dus bijna iedereen heeft er ook een mening over. Consensus daarover bereiken, is ondoenlijk. Dus moet je het dwingend opleggen. Dat hebben we dan ook gedaan. En dat is niet voor iedereen even prettig. Betalingssysteem Een ander project: de diagnosebehandelingcombinatie (DBC). De DBC is de basis van het betalingssysteem voor de geneeskundige geestelijke gezondheidszorg. Zorgverleners in onder meer de GGZ en zorgverzekeraars krijgen meer ruimte om naar eigen inzicht de zorg te organiseren. De overheid creëert hiervoor de randvoorwaarden. Om die reden zijn er diagnosebehandelingcombinaties. De zorgverzekeraars betalen per ziektegeval één prijs voor de totale zorg die wordt verleend aan een patiënt: de DBC. Op 1 januari 2010 worden de DBC s volledig ingevoerd. De DBC s worden de financiële basis van onze organisatie. Met ingang van volgend jaar krijgen we alleen nog betaald voor de behandelingstijd die in een DBC is vastgelegd. Een voorbeeld: als voor het behandelen van zweetvoeten 30 uur staat, krijgen we 30 uur betaald. Als we er 50 uur over doen, is er voor de 20 uur extra geen vergoeding. Dat wordt niét betaald. in de organisatie. Ik betwijfel of iedereen wel inziet wat de invoering van DBC s betekent, wat de impact zal zijn. Nu hebben we nog een financieel vangnet, omdat ons budget is gebaseerd op de huidige NZaparameters. Maar dat vervalt per 1 januari Vanaf dat moment zijn onze inkomsten écht volledig afhankelijk van de producten die we verkopen. Dat betekent én dat we producten moeten verkopen, én dat we binnen de behandeltijd van ieder product moeten blijven zoals die is vastgelegd binnen de DBC s. Dat vergt van ons een hele andere manier van denken en doen. We moeten nieuwe methodieken en behandelprogramma s ontwikkelen, we moeten DBC s gaan managen. Meer dan ooit wordt ondernemerschap van de organisatie en van de medewerkers gevraagd. We moeten écht gaan inzien dat we een normaal bedrijf worden. Met alle kansen van dien, maar ook met alle risico s. Karaktereigenschap Zijn nieuwe rol bevalt Constant Favier uitstekend. Wat ik nu doe, past bij me. Ik moet mensen samenbrengen en verbinden, maar ik moet ook aansturen op resultaten. En dat dwars door de organisatie heen. Dat vraagt van mij eigenwijsheid, maar ook doorzettingsvermogen. Zo heb ik altijd gewerkt, dat zit in mijn genen. Voorheen was dat een karaktereigenschap, nu is het een opdracht. Ik kom in de organisatie ook mensen tegen die dezelfde trekjes als ik hebben. Dat herken ik, dat waardeer ik, maar daar heb ik ook last van. Die mensen laten zich niet gemakkelijk vangen, die varen hun eigen koers. En toch moet ik ze aan een project, aan een visie of gedachtegoed binden. Want alleen als we samenwerken, kunnen we realiseren wat we willen. Dat is één van de aspecten van de DBC s: als mensen, teams en afdelingen hun eigen weg gaan bewandelen en hun eigen koninkrijk zouden creëren, krijgen we het heel moeilijk. Er liggen genoeg andere partijen op de loer om de concurrentie met ons aan te gaan. We moeten ons marktaandeel behouden en bij voorkeur vergroten. Dat kan alleen als we als collectief samenwerken en waarmaken wat we beloven. Ik geloof daarin. Maurice Ambaum Zwart 75% Zwart 50% Zwart 100% Geen financieel vangnet Dat besef zit volgens Constant Favier nog onvoldoende 09 MENTAAL

10 INZET CRISISMONITOR VOLGENDE STAP IN SEPAREERARM VERPLEGEN Vanaf 1 september 2007 biedt de Geestelijke gezondheidszorg Noord- en Midden-Limburg (GGZ NML) drie opleidingsplaatsen: Master in Advanced Nursing Practice (MANP) voor enthousiaste en wetenschappelijk georiënteerde verpleegkundigen. De opleiding is een tweejarige duale opleiding, die inspeelt op de behoefte van de praktijk aan verpleegkundigen die op academisch niveau praktijkkennis en theoretische kennis met elkaar kunnen verbinden en daarmee de kwaliteit van de verpleegkundige zorg kunnen optimaliseren. De opleiding speelt in op de roep naar onder andere Evidence Based Practice, naar Best Practice en naar op het individu geënte zorg. Bovendien biedt de opleiding de student een instrumentarium voor het strategisch ontwerpen van oplossingen voor problemen die in de praktijk ervaren worden. Aan het woord Suzanne Denen (MANP i.o): In september 2007 ben ik gestart met de opleiding Master in Advanced Nursing Practice (MANP). In het eerste opleidingsjaar heb ik me als coördinator gericht op de omvorming van het Mutsaersoord naar het Centrum voor Psychotherapie in Venlo. Daarnaast werkte ik een dag in de week op de poli ouderenzorg van het RCG Venray. Inmiddels zit ik in het tweede, en tevens laatste, jaar van de opleiding. De afstudeeropdracht is het schrijven van een ontwerpproject, ook wel Best Practice, genoemd. Mijn project is het implementeren van een crisismonitor op de gesloten opnameafdeling van het RCG in Venlo. Crisismonitor De crisismonitor is gericht op vroegsignalering binnen de acute zorg om agressie en escalaties te voorkomen en daarmee de toepassing van dwangmaatregelen te verminderen. De crisismonitor is in 2007 in Rotterdam (Bavo- 10 MENTAAL

11 Europoort) ontwikkeld in het kader van een promotieonderzoek met positieve resultaten. Op basis van vijf gevalideerde meetinstrumenten wordt het toestandsbeeld van de cliënt gedetailleerd in kaart gebracht. Een van deze instrumenten wordt dagelijks ingevuld, de andere vier wekelijks. Het totale overzicht van de meetinstrumenten leidt ertoe dat risico s op agressie eerder en nauwkeuriger kunnen worden ingeschat zodat er op tijd maatregelen getroffen kunnen worden om escalatie en separatie te voorkomen. Mocht het toch tot separatie komen, dan kan de besluitvorming tot separatie beter verantwoord worden. Te lang separeren kan bovendien worden voorkomen. De eerste stap in dit project is de implementatie van de monitor op de gesloten opnameafdeling voor volwassenen in Venlo. Binnen de gesloten afdeling is er de afgelopen twee jaar al gewerkt aan separatievermindering door de inzet van het project SMAKK (Separeren Minder Anders Korter Kundiger). De inzet van de crisismonitor kan worden beschouwd als een volgende stap in het separeerarm verplegen. Hierna zal het als pilot (proef) verder ingevoerd gaan worden binnen het ambulante FACT (Functional Assertieve Community Treatment) team. Het doel daar is om escalatie en opname, waar mogelijk, te voorkomen. De uitbreiding van de monitor naar de ambulante sector is geheel nieuw. Vanwege de korte projectduur zal ik mij vooral buigen over de vraag of het werken met de crisismonitor in een ambulante setting haalbaar is. Training Het multidisciplinaire team is inmiddels getraind in het omgaan met de Crisis Monitor. Het team reageert enthousiast en is gemotiveerd om ermee aan de slag te gaan. In de korte tijd dat we ermee bezig zijn, blijkt dat verpleegkundigen anders en breder gaan observeren. Het invullen zal, zeker in het begin, extra tijd vragen. Uiteindelijk zal deze tijd zich terugwinnen door een efficiënte en doelgerichte rapportage. De crisismonitor, zo zagen we tijdens ons werkbezoek in Rotterdam, zal de klinische blik niet vervangen, maar deze wel verscherpen. Het zal objectievere informatie geven over wat je daadwerkelijk ziet. In juni 2009 zal ik dit project gaan afronden. Mijn hoop is dat het goede resultaten gaat opleveren voor zowel de cliënten als het team. Het zou een mooi doel zijn als het enthousiast zal worden voortgezet en op meerdere afdelingen ingevoerd gaat worden binnen GGZ NML. Suzanne Denen TELEFOONNUMMERS Arbodienst Achmea Arbo , Lisette de Bruijn, bedrijfsarts: Louis Thissen, bedrijfsarts: GGZ Noord- en Midden-Limburg algemeen Personeelsvertrouwenspersoon: Marjon Vinken, , Klachtencommissie individuele medewerkers , Commissie sociale begeleiding: , Arbo-coördinator , Ondernemingsraad Ziek- en herstelmelding COLOFON Redactie mentaal Eleän Mulder-Verleg, hoofd- en eindredacteur Sabine Nicolasen, eindredacteur Ans Swillens, Informatiecentrum Geestelijke Gezondheid Karin Geerkens, Paschalis Truus Offermans/Hilal Uysal-Cosgun, EAD Ted Smits, stafmedewerker beleid Diana Wong Si Kwie, RCG Venray Paul de Bijl, divisie PIA Mentaal is het magazine van GGZ Noord- en Midden-Limburg voor (oud-)medewerkers, vrijwilligers en externe relaties en verschijnt zes keer per jaar. Uitgave bureau communicatie GGZ Noord- en Midden-Limburg. Oplage exemplaren Vormgeving Ohho Venray Fotografie Johan Flapper, GGZ Noord- en Midden-Limburg, Hans van der Beele, Sevenum, bureau communicatie GGZ Noord- en Midden-Limburg. Drukkerij ARS Grafisch Roermond Redactieadres GGZ Noord- en Midden-Limburg, bureau communicatie, t.a.v. E. Mulder-Verleg, postbus 5, 5800 AA Venray, tel , Deadline volgende nummer 13 mei Foto s gescheiden van tekst dus als apart jpg-bestand aanleveren. Voor meer informatie zie of het intranet. Indien u besluit uw abonnement te beëindigen, kunt u dit kenbaar maken via of schriftelijk via het redactieadres. 11 MENTAAL

12 ON GEGROND Ad Burgmans verzorgt deze rubriek in opdracht als jurist van ADJUST juridisch advies. KLACHT GGZ Noord- en Midden- Limburg heeft een Klachtencommissie voor Cliënten op grond van de Wet Klachtrecht Cliënten Zorgsector (WKCZ) en de Wet Bijzondere Opnemingen in Psychiatrische Ziekenhuizen (BOPZ). Een cliënt of degenen die optreedt namens de cliënt kan een klacht indienen bij deze commissie als hij of zij bezwaar heeft tegen een gedraging van een medewerker of een handelwijze van de instelling jegens de cliënt of tegen een beslissing met betrekking tot de behandeling of begeleiding die gevolgen heeft voor de cliënt. De commissie verklaart de klacht gegrond of ongegrond en brengt haar oordeel ter kennis van de Raad van Bestuur die vervolgens maatregelen kan treffen. 12 MENTAAL Mevrouw N diende eind oktober 2008 een klacht in, omdat vanwege het niet vervangen van een activiteitenbegeleidster tijdens haar zwangerschapsverlof haar behandelingsplan niet kon worden uitgevoerd zoals was overeengekomen. Relevante feiten Mevrouw N is ten tijde van de klacht in behandeling bij een van de RCG s van GGZ Noord- en Midden-Limburg op een afdeling voor dagbehandeling. Daar neemt zij deel aan een groep angst- en stemmingsstoornissen. Het behandelingsplan bestaat per week uit 2 x 1,5 uur activiteitenbegeleiding, 2 x1,5 uur creatieve therapie, 3 x 1,5 uur groepsgesprek en 1 x 1,5 uur psychomotorische therapie. Klaagster geeft aan dat er al drie maanden met een aangepast programma wordt gewerkt wegens vakantie en ziekte van medewerkers. In de vakantieperiode is het voorgekomen dat de helft van de therapieën uitviel. Het uitvallen van de activiteitenbegeleiding omvat een kwart van de therapieën. Verweer Het verweer wordt gevoerd door de leidinggevende van de dagbehandeling. In het verweerschrift geeft hij een uitgebreid overzicht van het overleg dat hij en zijn collega hebben gehad binnen de organisatie van GGZ NML en van de correspondentie om de vacature wegens zwangerschapsverlof tijdig ingevuld te krijgen. Hij heeft pas vrij laat actie ondernomen, omdat hij verwachtte dat vervanging geen probleem zou zijn. In september 2008 is binnen het locatieoverleg van leidinggevenden besloten de activiteitenbegeleidster te vervangen. Er is immers budget voor vervanging wegens zwangerschapsverlof. De vacature is aangemeld bij de manager van de Divisie Kortdurende Zorg. In het vacatureoverleg op managementniveau is besloten dat de vacature intern ingevuld moest worden. Het is echter niet gelukt om een vervanger te vinden uit het bestaande personeelsbestand. Inschakeling van het Intern Activiteitencentrum en van de afdeling P&O hadden geen succes. Als noodoplossing geeft een creatief therapeute gedurende enkele weken 1,5 uur activiteitenbegeleiding aan deze groep. De leidinggevende vermeldt dat vanwege een reorganisatie de vakantieplannen van vaktherapeuten in 2008 niet op elkaar waren afgestemd. Het was niet goed mogelijk om de dienstroosters in vakantietijd rond te krijgen. Ook bezuinigingen op personeel speelden een rol. Er zitten geen reserves in de formatie. Bij ziekte van medewerkers vallen er gaten in de bezetting.

13 Het gaat in een ziekenhuis om het behandelen van ziekten, het genezen van zieke mensen. Tegenverweer Klaagster heeft tijdens de zitting gezegd, dat cliënten van de groep angst- en stemmingsstoornissen zelf een andere activiteitenbegeleidster hebben gevraagd. Zij zou zonder groep zitten en daarom tijd hebben. Omdat zij door haar leidinggevende niet gevraagd was, kon zij niets toezeggen. De verweerder heeft deze situatie bevestigd. Hij erkent dat hierin onvoldoende afstemming is geweest. Beoordeling van de Commissie De Commissie constateert dat de verweerder de feiten die door klaagster zijn gesteld, niet heeft weersproken. Het is een feit dat vanaf augustus 2008 regelmatig therapieën zijn uitgevallen wegens vakantie of ziekte van medewerkers. De Commissie acht het onjuist aan cliënten een therapieprogramma aan te bieden, waarvan in feite al van tevoren vaststaat dat dit niet geheel geleverd kan worden. Het is de taak van de instelling ervoor zorg te dragen, dat de cliënt de voor hem of haar gediagnosticeerde en afgesproken therapie niet alleen krijgt toegezegd, maar ook geleverd krijgt. De Commissie heeft er wel begrip voor dat de instelling vanwege beschikbare budgetten keuzes moet maken met betrekking tot de inzetbaarheid van medewerkers en dat deze keuzes hun weerslag hebben op de mogelijkheden van de te leveren zorg en behandeling. Maar dan moet dat met de verantwoordelijken en met de cliënten duidelijk gecommuniceerd worden. De Commissie is van mening dat met betrekking tot de vervanging te laat actie is ondernomen. Uitspraak De Klachtencommissie verklaart de klacht van mevrouw N dat de activiteitenbegeleidster tijdens haar zwangerschapsverlof niet wordt vervangen, zodat haar behandelingsplan niet wordt uitgevoerd zoals is overeengekomen, voor gegrond. Commentaar De cliënt heeft een behandelovereenkomst gesloten met de hulpverlener, c.q. de hulpverleningsinstelling. De cliënt is de opdrachtgever, de hulpverlener of zijn instelling de opdrachtnemer. Een overeenkomst heeft wederzijdse verplichtingen tot gevolg. De opdrachtnemer moet leveren wat is overeengekomen en de opdrachtgever moet hiervoor betalen. Dit laatste gebeurt in de gezondheidszorg meestal door de ziektekostenverzekeraar. Het is vanzelfsprekend dat men niet hoeft te betalen voor iets dat niet geleverd is. De verweerder heeft in zijn verweerschrift terecht opgemerkt dat door het niet vervangen het RCG inkomsten misloopt. Veel belangrijker is echter de vraag in hoeverre door het vervallen van een therapieonderdeel het behandelingsplan substantieel wordt aangetast. Als de cliënt niet de therapie krijgt die zij nodig heeft, kan zij daar nadelige gevolgen van ondervinden. Als dat zo is, kan zij de hulpverleningsinstelling daarvoor aansprakelijk stellen. In de casus worden door de verweerder veel interne argumenten aangevoerd om uit te leggen waarom het niet gelukt is een oplossing voor het probleem te vinden. Het is duidelijk dat hij zich erg heeft ingespannen om alsnog vervanging te regelen, maar blijkbaar is een vervanging niet zomaar te regelen. Het gaat over heel veel schijven en niemand kan of wil verantwoordelijkheid nemen. De cliënt heeft geen boodschap aan de interne problemen van de instelling. Een terechte klacht. Vanuit perspectief behandelaar; door M.Ch Doorakkers, psychiater/eerste geneeskundige GGZ NML Deze casus is illustratief voor de botsende referentiekaders van professionele hulpverleners en juristen. Het behandelplan komt voort uit de WGBO. De doelstelling van deze wet was om de relatie hulpverlener patiënt gelijkwaardiger te maken door het begrip informed consent te introduceren/ formaliseren. Nergens staat in de wet dat de patiënt hiervoor een behandelplan moet tekenen. Deze vraag is zelfs verwarrend omdat het niet tekenen van een voorgedrukt formulier suggereert dat de patiënt het niet met een behandelplan eens is. Het te gespecificeerd opschrijven van de toepassing van de interventie is eveneens geen wettelijke eis. Geen chirurg zal opschrijven hoe lang hij over een operatie zal doen of hoeveel sneden hij hiervoor zal zetten. Het opschrijven van hoelang de sessies duren of hoe vaak per week is vergelijkbaar hiermee een geprotocolleerde schijnzorgvuldigheid die ons vervolgens wel verplicht om volgens de letter dat wat we opschrijven na te komen. Een vergelijkbaar probleem doet zich voor met protocollen. Het te gedetailleerd vastleggen van wat er gedaan moet worden is een bron van tuchtrechterlijke jurisprudentie over vermeende nalatigheid. Het gaat in een ziekenhuis om het behandelen van ziekten, het genezen van zieke mensen. De WGBO wil de patiënt hier meer zeggenschap in geven en heeft nooit de bedoeling gehad om een recht op zorg zoals dat is vastgelegd in de grondwet af te dwingen. 13 MENTAAL

14 CLIËNTEN EN HUN VERHAAL JEANNE TAKKEN DANKBAAR VOOR DE STEUN VAN FAMILIE Jeanne Takken is een vrouw van 56 jaar die worstelt met beperkingen. Als voormalig raadslid van een kleine gemeente heeft ze veel meegemaakt; moeilijke maar ook mooie momenten. Ze is getrouwd en heeft drie kinderen en twee kleinkinderen. 14 MENTAAL

15 Het is fijn om te merken dat je met behulp van klei dicht bij je gevoel kunt komen. De ziekte Zij vertelt: In het verleden was ik gemeenteraadslid van een kleine gemeente en in mijn vrije tijd was ik actief in het verenigingsleven. Ik was voorzitter van verschillende verenigingen. Alles ging goed totdat ik op een gegeven moment een belangrijke vergadering had. Ik kon mij niet meer goed concentreren en ik voelde mij ook niet goed. Na deze situatie raakte ik overspannen. Ik nam contact op met mijn huisarts. Snel werd duidelijk dat de problemen vrij ernstig waren. Ik kreeg te horen dat het borderline was in combinatie met een angst- en paniekstoornis. Zij vervolgt: Als ik naar deze ziekte kijk, dan moet ik zeggen dat het veel van mij vraagt. Het kost veel energie en het is moeilijk om het in bedwang te houden. Reacties zijn dan op zo n momenten behoorlijk heftig. De controle is dan weg. Nu ik 56 jaar oud ben, heb ik veel gezien en geleerd. Ik ben bijvoorbeeld bij de Mutsaersstichting geweest voor mijn beperkingen. Ik heb bij GGZ NML op diverse gesloten en open afdelingen verbleven. Anno 2009 verblijf ik binnen de afdeling Begeleid Wonen van GGZ NML. Met het geleerde doel ik voornamelijk op het meer hanteerbaar maken van mijn beperkingen. Gedragstherapie is bijvoorbeeld voor mij nu een zeer belangrijk hulpmiddel. Mijn casemanager ondersteunt mij hierbij. Overwinningen en dieptepunten Zoals ik reeds vertelde, zijn vooral de emoties heftig. Het is moeilijk om dat in bedwang te houden. Je bent dan intensief met jezelf bezig. Gelukkig helpt mijn casemanager mij hierbij. Zij is precies op de hoogte van mijn achtergrond. Ik heb met haar een vertrouwensband opgebouwd. Het komt geregeld voor dat we gaan reflecteren. Je kijkt terug op hoe je in bepaalde situaties gereageerd hebt. Er zijn momtenten dat je dan ook een spiegel wordt voorgehouden. Dit werkt confronterend, maar ik leer er wel van. Overwinningen en hoogtepunten Deze zijn er natuurlijk ook. Ik ben blij met de zorg die ik nu krijg. Ik heb tijdens de opname ontdekt dat ik bijzonder goed uit de voeten kan met boetseerklei. Je kunt daarmee heerlijk je gevoel uitbeelden. Je moet je voorstellen dat wanneer ik mij verdrietig voel, ik een beeldje maak dat een gesloten houding heeft. Voel ik mij goed, dan zijn het vooral rechtopstaande beeldjes. De beeldjes stellen dan vrouwen voor. Het is fijn om te merken dat je met behulp van klei dicht bij je gevoel kunt komen. Dit is mij bij de creatieve therapie geleerd. Waar ik ook dankbaar voor ben, is de steun die ik krijg van mijn familie. Het is echt fantastisch hoe ze mij ondersteunen. Mijn kinderen bezoeken mij hier geregeld. Daarnaast mag ik natuurlijk mijn kleinkinderen niet vergeten. Ik geniet van de wijze hoe ze met mij omgaan. Ik vind het fijn om mensen te helpen. Je kunt mij als zorgzaam type bestempelen. Het doet mij echt iets als ik nu zie hoe ik de liefde van mijn familie terugkrijg. Ik heb respect voor mijn kinderen hoe ze e.e.a. hebben opgevangen tijdens mijn opname. Mijn kinderen hebben bijvoorbeeld naast de studie de taken binnen het huishouden overgenomen. Ze vertelden mij dat dit vanzelfsprekend is. Ja, dit doet mij echt iets! Wonen op het terrein van GGZ Noord- en Midden- Limburg Binnenkort krijg ik binnen GGZ NML een eigen appartement. Ik kan hier, net als thuis, bezoek ontvangen. Voor mij is dat vrijheid. Er moet bij mij sprake zijn van een goed evenwicht. Ik heb een thuis, maar gelet op mijn beperking, is een plek hier wel nodig. Het is goed te weten dat ik nu deze twee plekken heb. Ik zal ook nooit verzwijgen dat ik in de psychiatrie zit. Je moet daar open over kunnen praten." Paul de Bijl 15 MENTAAL

16 PROFESSIONEEL STATUUT GEEFT DUIDELIJKHEID EN RUST GGZ NML heeft op 11 november verleden jaar het professioneel statuut voor de organisatie vastgesteld. Het proces er naar toe en het eindresultaat was soms ontnuchterend, maar gaf wel duidelijkheid aan alle professionals. Het statuut geeft de kaders aan waarbinnen de zorg binnen de geestelijke gezondheidszorg wordt verleend en beschrijft de te onderscheiden verantwoordelijkheden met de daarbij behorende rechten en plichten van de professional en GGZ NML. Geert Derks, lid van de Raad van Bestuur van GGZ NML, is tevreden met het statuut en de wijze waarop het tot stand is gekomen. Het geeft duidelijkheid en rust. Er zijn zorgaanbieders die ruim honderd pagina s nodig hebben om hun professioneel statuut te beschrijven. Het statuut van GGZ NML telt zegge en schrijve acht vellen A4. Een handzaam document, dat volgens Geert Derks volledig is. Veel van de juridische kaders zijn immers al vastgelegd in onder meer de wetgeving. Daar wordt naar verwezen, dat hoeft niet opnieuw uitgebreid te worden beschreven. Bovendien hebben we ervoor gekozen om de kaders te benoemen, en niet alle mogelijke situaties die zich binnen deze kaders zouden kunnen voordoen. Gevoelige kwestie Geert Derks is tevreden met het statuut en vooral met de wijze waarop het tot stand is gekomen. Wij werken in de organisatie met multidisciplinaire en interdisciplinaire teams. Bevoegdheden, taken en verhoudingen tussen professionals in die teams vastleggen, is een gevoelige kwestie. Dat heeft te maken met allerlei zaken: verworven- 16 MENTAAL

17 heden, status, interpretatie, hiërarchische verhoudingen, grijze gebieden, vooringenomenheid. Sommige professionals denken dat ze voor het hele proces verantwoordelijk zijn en positioneren zich zo ook. Soms gebeurt dat op basis van verworvenheden, soms op basis van persoonlijke inzichten. Waar wij behoefte aan hadden, was om duidelijk inzichtelijk te maken én vast te leggen hoe de verhoudingen en samenhang tussen professionals dienen te zijn en wat de wet daarover zegt. Daar hebben we een heel zuivere en zorgvuldige discussie over gevoerd. Dankzij de inzet en betrokkenheid van iedereen hebben we het statuut kunnen realiseren en is het geaccepteerd door de professionals. Daar ben ik de medewerkers dankbaar voor. Ik vind ook dat een vorm van professionaliteit. Ontnuchterend Het proces werd inhoudelijk begeleid door prof. mr. dr. J. Hubben, gezondheidsjurist. Hij heeft onze medewerkers eerst laten vertellen hoe zij het nu hebben geregeld, hoe zij hun bevoegdheden en verantwoordelijkheden zien. Vervolgens heeft hij aan de hand van de regelgeving aangegeven hoe verhoudingen bij wet zijn geregeld. Ja, dat was voor sommigen ontnuchterend. Professionals die dachten dat ze verantwoordelijk waren voor een volledig proces of delen ervan, kwamen tot de ontdekking dat hun bevoegdheid toch beperkter is. En ook andersom: professionals die een grotere verantwoordelijkheid hebben dan ze dachten. Professor Hubben maakte ook duidelijk waarom het in bepaalde situaties juist goed is om niet voor een heel proces verantwoordelijk te zijn, maar grenzen te stellen. Dat onderbouwde hij onder meer door te wijzen naar de juridische kaders en de aansprakelijkheden. Dat was verhelderend. Medewerkers kunnen wel een eigen mening hebben over hun bevoegdheden, maar als de wet iets anders zegt, moeten we ons daar aan houden. Uitzonderingen Ook de bevoegdheden en verantwoordelijkheden van de Raad van Bestuur zijn door professor Hubben onder de loep gelegd en verankerd in het professioneel statuut. Het was een bevestiging van onze werkwijze. De Raad van Bestuur is belast met de algehele leiding en is eindverantwoordelijk. Bovendien zijn we gemachtigd om op essentiële onderdelen uitzonderingen te maken. Geert Derks noemt in dat kader het verzoek dat het Centrum voor Angst en Dwangstoornissen bij de Raad van Bestuur heeft neergelegd. In het statuut is vastgelegd dat de psychiater in principe de hoofdbehandelaar is en verantwoordelijk is voor de zorgtoewijzing. Binnen het Centrum voor Angst en Dwangstoornissen is de werkwijze echter al jaren zo, dat de psycholoog de hoofdbehandelaar is en dat de psychiater een consulerende rol vervult. Het Centrum heeft ons verzocht om die werkwijze te handhaven en daarin dus af te wijken van het professioneel statuut. Dat verzoek hebben we in beraad en zullen we met de eerste geneeskundige bespreken. Opleiding De Raad van Bestuur heeft, zo staat in het statuut, ook de opdracht om professionals in de gelegenheid te stellen hun deskundigheid en bekwaamheid op peil te houden dan wel uit te breiden. Geert Derks hecht aan deze passage. Voor mij is een medewerker pas een professional als hij of zij zich voortdurend vakinhoudelijk ontwikkelt. Kennis en kunde op peil houden is een vereiste. Daar bieden wij alle medewerkers een pallet aan mogelijkheden voor. Een deel van onze begroting is geoormerkt voor opleiding. Ik overweeg om onderzoek te laten doen naar hoe de opleidingsgelden de afgelopen jaren binnen onze organisatie zijn ingezet. Welke professionals, teams of afdelingen hebben welke opleidingen gevolgd? Ik wil daar graag meer inzicht in hebben. Geheimhoudingsplicht Onderdeel van het professioneel statuut is de geheimhoudingsplicht van professionals. In het verlengde daarvan ligt de discussie welke medewerkers geautoriseerd zijn om het EPD van een patiënt te raadplegen. De Cliëntenraad is fel in die discussie, heeft Geert Derks ervaren. Die felheid verbaasde mij in eerste instantie. Ik vroeg de Cliëntenraad waarom men zo reageerde. Toen hoorde ik het verhaal van één van de leden van de Cliëntenraad hoe zij had gehoord hoe medewerkers van onze instelling in een openbare gelegenheid in Venray hadden gepraat over een cliënt. Zij had het beschamend gevonden dat medewerkers zo met privacygevoelige informatie omgingen. Ik kon haar daarin alleen maar gelijk geven. Dat voedde vervolgens de discussie wie in welk deel van een EPD mag kijken. Krijgt iedereen volledige inzage, of deels inzage, en hoe bepaal je dat? Een cliënt mag zelf bepalen wie in zijn dossier mag kijken. Tegelijkertijd moéten sommige professionals een EPD kunnen raadplegen, omdat een cliënt natuurlijk wel behandeld moet kunnen worden. Ik vind dit een essentiële, boeiende discussie die ook weer appelleert aan onze professionaliteit. Het professioneel statuut is toegankelijk voor alle medewerkers en staat op intranet. Route op intranet: ga naar handboek kwaliteit, vervolgens naar Raad van Bestuur en staf, klik op Raad van Bestuur en dan zie je het PDF professioneel statuut staan. Maurice Ambaum 17 MENTAAL

18 RECHT VAN SPREKEN Juridische kwesties die in de hulpverleningspraktijk kunnen spelen, stellen we in deze rubriek aan de orde. Voor vragen en/of opmerkingen kunt u terecht bij Renée Talma, staflid juridische zaken van GGZ Noord- en Midden-Limburg. Beëindiging behandelingsovereenkomst bij niet verschijnen op afspraak Een cliënt komt twee keer niet opdagen op een afspraak. Kan de instelling ervan uitgaan dat de behandelingsovereenkomst eenzijdig is opgezegd door de cliënt? Dit is niet per definitie het geval. Belangrijk is te achterhalen wat de reden is van het niet verschijnen. Als er sprake is van weigerachtig gedrag zonder goede grond, zou men kunnen concluderen dat de cliënt onvoldoende meewerkt aan zijn behandeling. De instelling kan dan de cliënt waarschuwen dat zij bij een volgende keer overweegt de overeenkomst op te zeggen. Eventueel moet bekeken worden of andere hulp meer geschikt is voor de cliënt. Wat betreft de financiële kant van het niet verschijnen op afspraken kan worden gezegd dat in de tarieven die instellingen hanteren een percentage wordt opgenomen voor niet verschenen cliënten. Bron: Vraagbaak Psychiatrie en recht, GGZ-Nederland, 2007 Renée Talma DE ONTMOETING In deze rubriek staat het contact centraal tussen een behandelaar en een cliënt. Henk van Vorselen is woonbegeleider binnen de divisie Verslavingszorg. Wiet In ieder geval deed hij zijn naam eer aan. Een kleine vetklep waar ik mee naartoe genomen werd door mensen van de bouwvereniging. Wat vooraf ging. Twietie sjacherde zijn leven lang al in oud ijzer, voor zover je hier van leven kunt spreken. Hij nam terloops alles mee wat anderen niet meer konden gebruiken. Hij was de vijftig ruim gepasseerd en ging ieder jaar in bad. Hij trok dan gelijk schone kleren aan. Dat kon je zien en ruiken. Zijn huis was van hetzelfde laken een pak, aangevuld met een vleugje kattenpis. Als deo gebruikte hij volgens mij afgelopen motorolie en badderen betekende voor hem olie verversen. De reden voor het bezoek was een wietplantage, die de politie op zijn zolder ontmanteld had. Dit terwijl ik toch meer ingezet had op een champignonkwekerij in zijn slaapkamer. Gelukkig had men bijtijds ingezien dat hij niet het brein achter deze snelgeld-business was. Twietie kon niet lezen en schrijven en drukte zich hoofdzakelijk uit in verbouwde statements. Enkele onfrisse bewoners van een kampement uit de regio hadden hem een mes op de strot gezet om deze franchising op te zetten. Als het gelukt zou zijn, had hij hier een deel van gekregen. Waarschijnlijk een tientje of vijf. Het mislukte en ons wonderkind bleef achter met een giga schuld bij de energieleverancier wegens illegaal aftappen van stroom, en de dreiging om op de straat te belanden. Tijdens het huisbezoek leunde ik met mijn blote arm op zijn plastic tafellaken. Bij het opstaan trok ik dat ding zowat van de tafel, het bleef gewoon plakken. Een van de eerste dingen die hij mij vroeg was of ik wist waar de Saharaweg lag. Nou, die wist ik niet. Dan vraag ik het wel aan een andere kameel. Deze grap haalde hij standaard uit met iedereen waar hij mee van doen kreeg. Of het nu de politie was of een arts. Het maakte hem niet uit. Het was de enige grap die hij kende. Om voor de buurt een signaal af te geven, werd besloten hem uit de woning te zetten. Tegelijkertijd werd hem ergens anders door ons een huis aangeboden. Aan ons de taak deze actie te begeleiden. Fluitje van een cent zul je zeggen, maar dit had toch wat meer voeten in aarde. In de buurt waar hij woonde was men aan hem gewend. In de nieuwe buurt nog niet. Verder diende het huis in bewoonbare toestand achtergelaten te worden, iets dat al gauw een kapitaal zou gaan kosten. Zelfwerkzaamheid was een optie en met het inhuren van een grote vuilcontainer werden heel wat kosten bespaard. Nu was het zaak hem te verplaatsen en hem enige beperkingen op te leggen. Zoals geen katten meer in de woning, geen sloperij meer in de tuin, zijn uiterlijk verzorgen, d.w.z. douchen en verschonen, maar niet te veel, anders gaat de beschermlaag er af, en zijn huis bijhouden (want dat was in zijn oude huis rond 1975 voor het laatst gebeurd). Uiteindelijk is alles goed gekomen en houdt hij zich perfect aan de afspraken. Behalve toen wij hem aanspraken op het onderhoud van de tuin, waar het onkruid richting een meter ging. Hij kwam met het plan om een geit aan te schaffen. Verder valt hij in de buurt waar hij nu woont nog steeds niet op. Henk van Vorselen 18 MENTAAL

19 SLAAPONDERZOEK IN VERSLAVINGSZORG En, hoe hebt u vannacht geslapen? Oh, u hebt lang wakker gelegen, vervelend en u was ook vroeg wakker en kon toen niet meer inslapen? Misschien moet u vanavond maar een kop warme melk drinken voor het slapen gaan. Bovenstaande zou zomaar een conversatie kunnen zijn die dagelijks gevoerd wordt tussen een aan alcohol verslaafde patiënt en zijn behandelaar in de klinische verslavingszorg. Het is namelijk bekend dat het afkicken van een alcoholverslaving onder andere gepaard gaat met in- en doorslaapstoornissen. Niet alleen in het begin van het detoxproces, maar zelfs tot een jaar na de laatste druppel alcohol kan een patiënt last houden van slaapklachten. Daarnaast is uit wetenschappelijk onderzoek bekend dat slecht slapen invloed heeft op het functioneren overdag: het concentratievermogen is verminderd, het geheugen functioneert minder goed en men is prikkelbaarder. Allemaal factoren die een goede behandeling in de klinische verslavingszorg in de weg staan, want de patiënt moet goed kunnen functioneren in een groep en moet in staat zijn informatie op te nemen, te onthouden en verwerken. Bovendien is bekend dat slecht slapen een betrouwbare voorspeller is van de kans op een terugval in het gebruik van alcohol (met name het slaapmutsje om in te kunnen slapen is gevaarlijk). Om deze patiënten te helpen met hun slaapproblemen kunnen er medicijnen worden voorgeschreven om het in- en/ of doorslapen te bevorderen. Probleem van deze medicamenteuze interventies is echter dat de slaapmedicatie zelf verslavend is. Het resultaat zou dan zijn dat een patiënt een verslavingsbehandeling ondergaat voor een alcoholverslaving en ondertussen een benzodiazepineverslaving opbouwt. Om dat te voorkomen (ook buiten de verslavingszorg) is Ellis Magnée aan de slag gegaan met het aanpassen van een niet-medicamenteuze behandeling voor in- en doorslaapklachten (ontworpen door dr. I. Verbeek van het centrum voor Slaap- en Waakstoornissen Kempenhaeghe) op de doelgroep van de verslavingszorg. De interventie kent zes bijeenkomsten van twee uur, waarin de volgende elementen aan bod komen: Psycho-educatie. De psycho-educatie bestaat uit het overdragen van kennis over de slaap, met als doel dis functionele cognities ( Ik moet acht uur per nacht slapen, want dat is normaal ) te vervangen door functionele cognities over de slaap ( gemiddeld duurt de slaap 8 uur, maar de slaapbehoefte verschilt per individu ). Slaaphygiëne. Dit behelst het doorlopen van de slaap gewoonten van de cliënten, waarbij de aandacht gevestigd wordt op verkeerde gewoonten. De goede gewoonten worden aangeleerd. Cognitieve gedragstherapie. De cognitieve gedragstherapie bestaat uit componenten die ingaan op de fysiologische hyper-arousal, piekeren en conditionering. Ontspannings- en ademhalingsoefeningen. Het doel van de interventiestudie is de effectiviteit van de interventie op subjectieve slaapklachten bij patiënten in de klinische verslavingszorg te achterhalen. Overigens is van middelen zoals heroïne, cannabis en cocaïne nauwelijks tot niet bekend hoe het met de slaap gaat tijdens en na het detoxificatieproces. Daarom wordt er binnen Paschalis ook onderzoek gedaan naar de prevalentie van slaapstoornissen bij opgenomen patiënten. Het doel van het prevalentie-onderzoek is meer zicht te krijgen op de koppeling tussen middelengebruik en slaapstoornissen na detoxificatie, zodat al vroeg een geschikte interventie ter voorkoming van klachten kan worden ingezet. Ellis Magnée zal in de loop van 2012 promoveren op dit onderzoek aan de Radboud Universiteit Nijmegen bij prof. dr. C.A.J. De Jong (NISPA) en prof. dr. A.M.L. Coenen (NICI). Ellis Magnée 19 MENTAAL

20 MART VAN DER STELT VERMARKT ZORGPRODUCTEN EN OPTIMALISEERT BEDRIJFSPROCESSEN GGZ NML WE LATEN GELD IN DE MARKT LIGGEN Er valt een lange stilte als bij de receptie naar de naam van Mart van der Stelt wordt gevraagd. Zijn naam staat in het systeem, dat klopt. Zijn telefoonnummer ook. Maar wie hij is? En waar hij kantoor houdt? De vriendelijke receptioniste moet het antwoord schuldig blijven. De onbekendheid van Mart van der Stelt staat symbool voor de onbekendheid van de aard van zijn werk, voor de gezondheidszorg in het algemeen en voor GGZ NML in het bijzonder. Op zijn visitekaartje staat: adviseur bedrijfsvoering. In de praktijk betekent dat: zorgproducten vermarkten en bedrijfsprocessen optimaliseren. Daarin is nog een wereld te winnen voor GGZ NML. Mart van der Stelt (43) uit het Midden-Limburgse Melick is sinds juni verleden jaar werkzaam bij GGZ NML. Hij is onder meer verantwoordelijk voor het financieel en contractueel beheer van de WMO-gelden. Zijn werk richt zich enerzijds op acquisitie- en aanbestedingstrajecten, en anderzijds op het optimaliseren van de huidige werkprocessen en communicatielijnen. Ik wil een bijdrage leveren aan een efficiënt en flexibel productenaanbod op de prestatievelden van de WMO. Daarnaast houdt hij zich bezig met het opzetten van de samenwerking met Mondriaan Zorggroep op het gebied van arbeid, en met het inkleuren van een productenmatrix activering en arbeidsgerelateerde activiteiten binnen GGZ NML. Mart van der Stelt heeft zelf geen zorgachtergrond. Ik kom uit de zakelijke dienstverlening. Juist daarom ben ik aangenomen: om door een zakelijke en commerciële bril naar de zorg en naar GGZ NML te kijken. Onderscheidend vermogen Marktwerking in de zorg biedt kansen. Volgens Mart van der Stelt heeft GGZ NML daar nog onvoldoende van geprofiteerd. Het is al lang niet meer vanzelfsprekend dat mensen uit Noord- en Midden-Limburg die psychische hulp nodig hebben, die zorg inkopen bij GGZ NML. Er zijn meerdere aanbieders, die elkaar beconcurreren en dingen naar de gunst van de zorgvragers. Het is voor GGZ NML daarom zaak om zich duidelijker te positioneren en profileren. Waar zijn we goed in, wat kunnen we als beste en hoe maken we dat de wereld duidelijk? Dat doen we nog veel te weinig. Ik merk in mijn contacten dat GGZ NML in de externe beeldvorming veel te weinig onderscheidend vermogen heeft. Schroom Hij heeft ook ervaren dat het de zorgsector niet eigen is om successen te delen met de buitenwereld. Dat zit ook niet in GGZ NML. We moeten onze producten beter vermarkten en ook bewust de publiciteit opzoeken. Eén van mijn taken is de acquisitie voor zorginkoop bij gemeenten. Eenvoudig gesteld: ik probeer gemeenten te overtuigen dat ze met ons in zee moeten gaan. Daar hebben we inmiddels een aantal successen in behaald: gemeenten hebben voor ons gekozen. Waarom zouden we dat niet melden met bijvoorbeeld een persbericht? Dat voedt onze profilering als grote, sterke zorgaanbieder. Cliënten, andere gemeenten, ketenpartners en zorgverzekeraars lezen dat ook. Maar dat doen we niet, dat zit niet in de cultuur van de organisatie. Mijn advies: verkoop jezelf, deel je successen en werp die schroom van je af. De concurrentie doet dat immers ook. Een afdeling marketing & sales zou welkom zijn voor onze organisatie. Op dat gebied is er nog een wereld te winnen. Geldpotjes en geldstromen De niet altijd even zakelijke benadering door de organisatie komt ook tot uitdrukking in dienstverlening waar geen financiële dekking tegenover staat. Het optimaliseren van bedrijfsprocessen heeft meer inzicht gegeven in de financiële afdekking van projecten en dienstverlening. Ik heb geconstateerd dat GGZ NML al jaren bepaalde dienstverlening aanbiedt, zonder dat daar voldoende 20 MENTAAL

GGZ Centrum Roermond Regionaal Centrum GGZ Venlo Regionaal Centrum GGZ Venray

GGZ Centrum Roermond Regionaal Centrum GGZ Venlo Regionaal Centrum GGZ Venray GGZ Centrum Roermond Regionaal Centrum GGZ Venlo Regionaal Centrum GGZ Venray GGZ Centrum Roermond Informatie voor de cliënt 2 De Regionale Centra GGZ Venray, Venlo en Roermond Lichamelijke klachten heeft

Nadere informatie

Raad van Toezicht. Raad van Bestuur

Raad van Toezicht. Raad van Bestuur Raad van Toezicht Raad van Bestuur Secretaris Raad van Bestuur Medezeggenschapsorganen RvB Collectieve Cliëntenraad Ondernemingsraad Projectbureau Concern Controller Stafbureau Bureau Communicatie Eerste

Nadere informatie

Deeltijdbehandeling. Mondriaan. Informatie voor cliënten. Ouderen. voor geestelijke gezondheid

Deeltijdbehandeling. Mondriaan. Informatie voor cliënten. Ouderen. voor geestelijke gezondheid Deeltijdbehandeling Informatie voor cliënten Ouderen Mondriaan voor geestelijke gezondheid Ouderen Deeltijdbehandeling De Divisie Ouderen is een onderdeel van Mondriaan. We verlenen hulp aan mensen van

Nadere informatie

Deeltijdbehandeling. Ouderen

Deeltijdbehandeling. Ouderen Deeltijdbehandeling Ouderen Deeltijdbehandeling Mondriaan Ouderen geeft behandeling, ondersteuning en begeleiding aan mensen met psychische en psychiatrische problemen vanaf de derde levensfase. Mondriaan

Nadere informatie

Korsakov. Kliniek. Centrum voor cognitieve stoornissen bij alcohol

Korsakov. Kliniek. Centrum voor cognitieve stoornissen bij alcohol > Divisie Verslavingszorg Korsakov Kliniek Centrum voor cognitieve stoornissen bij alcohol Informatie voor CLIËNTEN EN FAMILIE < > ALGEMENE INFORMATIE Met deze brochure willen wij u nader kennis laten

Nadere informatie

High Care - Kastanjehof

High Care - Kastanjehof High Care - Kastanjehof Behandelprogramma Acute Psychiatrie High Care - Kastanjehof Behandelprogramma Acute Psychiatrie Inhoudsopgave Wat...Pagina Inleiding...2 Voor wie...3 Aanmelding...3 Behandelaanbod...3

Nadere informatie

Iedereen heeft een verhaal

Iedereen heeft een verhaal informatie voor jongeren Iedereen heeft een verhaal > Goed om te weten als je tijdelijk naar JJC gaat Iedereen heeft een eigen verhaal. Veel verhalen gaan over waarom het niet allemaal gelopen is zoals

Nadere informatie

Kliniek Nijmegen. Informatie voor patiënten

Kliniek Nijmegen. Informatie voor patiënten Kliniek Nijmegen Informatie voor patiënten We spreken van een verslaving wanneer bepaald gedrag zoals middelengebruik of gokken uw leven gaat beheersen. Steeds meer tijd en energie gaan op aan de verslaving.

Nadere informatie

centrum voor verstandelijke beperking en psychiatrie MET ELKAAR VOOR ELKAAR

centrum voor verstandelijke beperking en psychiatrie MET ELKAAR VOOR ELKAAR centrum voor verstandelijke beperking en psychiatrie MET ELKAAR VOOR ELKAAR De Swaai is een samenwerking tussen GGZ Friesland en Talant en biedt volwassenen met zowel een verstandelijke beperking als

Nadere informatie

Brijder Verslavingszorg Hoofddorp

Brijder Verslavingszorg Hoofddorp Ons Team Ons team is zeer divers. We bestaan uit het secretariaat, psychologen, maatschappelijk werkers, sociaal psychiatrisch verpleegkundigen, cognitief gedragstherapeutisch werkers, ervaringsdeskundigen,

Nadere informatie

Ouderenzorg. Psychologische hulpverlening voor mensen van 65 jaar en ouder.

Ouderenzorg. Psychologische hulpverlening voor mensen van 65 jaar en ouder. Ouderenzorg Psychologische hulpverlening voor mensen van 65 jaar en ouder. Met behulp van persoonlijke gesprekken en/of groepsgesprekken zoeken we naar een oplossing voor uw angsten, somberheid of gevoelens

Nadere informatie

Uit de burn-out Therapiegroep werkstresshantering

Uit de burn-out Therapiegroep werkstresshantering Uit de burn-out Therapiegroep werkstresshantering Albert Schweitzer ziekenhuis mei 2009 pavo 0202 Inleiding Als u last heeft van een burn-out door stress op het werk kunt u de therapiegroep werkstresshantering

Nadere informatie

105753 - Beroep tegen schorsing als ordemaatregel en tegen ontslag wegens gewichtige reden; hbo

105753 - Beroep tegen schorsing als ordemaatregel en tegen ontslag wegens gewichtige reden; hbo 105753 - Beroep tegen schorsing als ordemaatregel en tegen ontslag wegens gewichtige reden; De werknemer is geschorst vanwege het opnemen van gesprekken met leidinggevenden en het delen van deze opnamen.

Nadere informatie

In behandeling bij het NPI

In behandeling bij het NPI In behandeling bij het NPI Optimale begeleiding In behandeling bij NPI U ontvangt deze folder omdat u in behandeling gaat bij het NPI. Hierin leest u hoe we te werk gaan bij het NPI en wat u van ons kunt

Nadere informatie

Orthopsychiatrie en ambulante forensische kinderen jeugdpsychiatrie. Kinderen en Jeugdigen. Informatie voor ouders/verzorgers

Orthopsychiatrie en ambulante forensische kinderen jeugdpsychiatrie. Kinderen en Jeugdigen. Informatie voor ouders/verzorgers Orthopsychiatrie en ambulante forensische kinderen jeugdpsychiatrie Kinderen en Jeugdigen Informatie voor ouders/verzorgers Orthopsychiatrie en ambulante forensische kinderen jeugdpsychiatrie Inleiding

Nadere informatie

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Informatie voor cliënten Cliënten en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel hebben vaak nare dingen meegemaakt. Ze zijn geschokt

Nadere informatie

Trauma en verslaving. Mondriaan. Verslavingszorg. Informatie voor patiënten

Trauma en verslaving. Mondriaan. Verslavingszorg. Informatie voor patiënten Verslavingszorg Trauma en verslaving Als u naast uw verslaving ook last heeft van een nare of ingrijpende gebeurtenis uit uw verleden Informatie voor patiënten Mondriaan voor geestelijke gezondheid Trauma

Nadere informatie

Centrum voor Psychotherapie

Centrum voor Psychotherapie Centrum voor Psychotherapie Je zit al een langere tijd niet goed in je vel. Op steeds dezelfde punten in je leven loop je vast. Je hebt al geprobeerd te veranderen. Waarschijnlijk heb je ook al behandelingen

Nadere informatie

Rechten in de psychiatrie Klachten over het verblijf in het psychiatrisch ziekenhuis

Rechten in de psychiatrie Klachten over het verblijf in het psychiatrisch ziekenhuis Rechten in de psychiatrie Klachten over het verblijf in het psychiatrisch ziekenhuis Inhoud 1. Wat is een klacht? pag 1 2. Wat kan ik doen als ik een klacht heb? pag 2 3. De klachtencommissie pag 2 4.

Nadere informatie

Behandeling bij Jongeren en Middelengebruik. Kinderen en Jeugdigen. Informatie voor ouders/verzorgers

Behandeling bij Jongeren en Middelengebruik. Kinderen en Jeugdigen. Informatie voor ouders/verzorgers Behandeling bij Jongeren en Middelengebruik Kinderen en Jeugdigen Informatie voor ouders/verzorgers Behandeling bij Jongeren en Middelengebruik Inleiding In deze brochure geven wij u informatie over de

Nadere informatie

het antwoord op de Basis GGZ

het antwoord op de Basis GGZ het antwoord op de Basis GGZ mentale ondersteuning direct en dichtbij Inhoudsopgave Indigo Wat is de Basis GGZ? Verwijscriteria Wat kan Indigo mij bieden? 1. POH-GGZ 2. Generalistische Basis GGZ 3. mirro:

Nadere informatie

het antwoord op de Basis GGZ

het antwoord op de Basis GGZ het antwoord op de Basis GGZ mentale ondersteuning direct en dichtbij 2 Inhoudsopgave Indigo Wat is de Basis GGZ? Verwijscriteria Wat kan Indigo mij bieden? 1. POH-GGZ 2. Generalistische Basis GGZ 3. mirro:

Nadere informatie

informatie voor cliënten FACT-team

informatie voor cliënten FACT-team informatie voor cliënten FACT-team FACT-team Voor een grote groep mensen is het leven moeilijk. Zij hebben niet alleen last van psychiatrische klachten, zoals bijvoorbeeld somberheid of het horen van stemmen,

Nadere informatie

Informatieleaflet voor werkgevers

Informatieleaflet voor werkgevers Informatieleaflet voor werkgevers Werk en verslaving Het aantal verslaafden aan alcohol, drugs en medicijnen in Nederland groeit. Het merendeel van deze mensen heeft een baan en kampt met de verslaving

Nadere informatie

Poliklinische behandeling

Poliklinische behandeling Poliklinische behandeling Ouderen Poliklinische behandeling Introductie Mondriaan Ouderen is een onderdeel van Mondriaan. We verlenen hulp aan mensen van 65 jaar en ouder, die behoefte hebben aan behandeling,

Nadere informatie

Topklinisch Centrum voor Korsakov. en alcoholgerelateerde cognitieve stoornissen. Informatie voor verwijzers

Topklinisch Centrum voor Korsakov. en alcoholgerelateerde cognitieve stoornissen. Informatie voor verwijzers Topklinisch Centrum voor Korsakov en alcoholgerelateerde cognitieve stoornissen Informatie voor verwijzers Via deze folder willen wij u graag nader kennis laten maken met de behandelmogelijkheden van het

Nadere informatie

ggz Drenthe geestelijke gezondheldszdfjj In deze brochure vindt u informatie over de hulp van GGZ Drenthe en allerlei praktische zaken.

ggz Drenthe geestelijke gezondheldszdfjj In deze brochure vindt u informatie over de hulp van GGZ Drenthe en allerlei praktische zaken. ggz Drenthe geestelijke gezondheldszdfjj In deze brochure vindt u informatie over de hulp van GGZ Drenthe en allerlei praktische zaken. Aan de slag met psychische problemen Heeft u last van somberheid

Nadere informatie

Behandeling in de algemene kinder- en jeugdpsychiatrie. Kinderen en Jeugdigen. Informatie voor ouders/verzorgers

Behandeling in de algemene kinder- en jeugdpsychiatrie. Kinderen en Jeugdigen. Informatie voor ouders/verzorgers Behandeling in de algemene kinder- en jeugdpsychiatrie Kinderen en Jeugdigen Informatie voor ouders/verzorgers Behandeling in de algemene kinder- en jeugdpsychiatrie Inleiding In deze brochure geven wij

Nadere informatie

Borderline. Als gevoelens en gedrag snel veranderen. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over borderline

Borderline. Als gevoelens en gedrag snel veranderen. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over borderline ggz voor doven & slechthorenden Borderline Als gevoelens en gedrag snel veranderen Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over borderline Herkent u dit? Bij iedereen gaat wel

Nadere informatie

Volwassenen. Mondriaan. voor geestelijke gezondheid

Volwassenen. Mondriaan. voor geestelijke gezondheid Volwassenen Mondriaan voor geestelijke gezondheid Verslavingszorg Introductie Verslavingszorg verleent hulp aan volwassenen met problematisch gebruik van alcohol, drugs, medicijnen, gameverslaving en met

Nadere informatie

Wat is Altrecht? Wier

Wat is Altrecht? Wier Wier Wier Centrum voor onderzoek en behandeling van moeilijk lerende mensen met ernstige problemen 2 Wier Wie kunnen zich aanmelden voor onderzoek en behandeling op Wier? Wier is een behandelafdeling speciaal

Nadere informatie

Volwassenenzorg. Psychologische hulpverlening voor volwassenen tot 65 jaar.

Volwassenenzorg. Psychologische hulpverlening voor volwassenen tot 65 jaar. Volwassenenzorg Psychologische hulpverlening voor volwassenen tot 65 jaar. Werken aan uw problemen leidt tot een oplossing zodat u weer kunt genieten van de dingen om u heen. Hoe gaat het met u? Begint

Nadere informatie

ontdek de kracht van het geven

ontdek de kracht van het geven ontdek de kracht van het geven Berghummerstraat 15 7591 GX Denekamp T 053 53 75 777 F 053-53 75 760 E gerardusmajella@zorggroepsintmaarten.nl ontdek de kracht van het geven 02 Welkom. Ontdek de kracht

Nadere informatie

IrisZorg. verslavingszorg. en maatschappelijke opvang. dicht bij mensen, ver in zorg

IrisZorg. verslavingszorg. en maatschappelijke opvang. dicht bij mensen, ver in zorg IrisZorg verslavingszorg en maatschappelijke opvang dicht bij mensen, ver in zorg > IrisZorg: dicht bij mensen, ver in zorg Bij IrisZorg kan iedereen rekenen op de deskundigheid en betrokkenheid van onze

Nadere informatie

De Week gaat van start met de Breingeindag op maandag 26 maart 2012 in t Veerhuis te Nieuwegein.

De Week gaat van start met de Breingeindag op maandag 26 maart 2012 in t Veerhuis te Nieuwegein. Op zoek naar waardevolle contacten De werkgroep Week van de Psychiatrie organiseert van 26 tot en met 31 maart 2012 de 38e Week van de Psychiatrie. Het thema van de Week van de Psychiatrie 2012 is Contact

Nadere informatie

Post-hbo opleiding cognitief gedragstherapeutisch

Post-hbo opleiding cognitief gedragstherapeutisch Post-hbo opleiding cognitief gedragstherapeutisch werker Volwassenen en ouderen mensenkennis Van onze klinisch psycholoog heb ik een groep cliënten overgenomen, bij wie ik de instrumenten uit de opleiding

Nadere informatie

Geïntegreerde behandeling van patiënten met schizofrenie en middelengebruik

Geïntegreerde behandeling van patiënten met schizofrenie en middelengebruik Geïntegreerde behandeling van patiënten met schizofrenie en middelengebruik Saskia van Duin - verpleegkundig specialist GGZ Melchiord Ricardo - ervaringsdeskundige Ellen Struik teamleider DD kliniek GGZ

Nadere informatie

Kliniek Wolfheze. Informatie voor patiënten

Kliniek Wolfheze. Informatie voor patiënten Kliniek Wolfheze Informatie voor patiënten We spreken van een verslaving wanneer bepaald gedrag zoals middelengebruik of gokken uw leven gaat beheersen. Soms lukt het niet om daar zelf uit te komen. Bij

Nadere informatie

VICTAS Klachten BOPZ

VICTAS Klachten BOPZ VICTAS Klachten BOPZ Utrecht, September 2013 Inhoud 1. Inleiding 2. Wat is een klacht? 2.1. Klachten over het verblijf op de afdeling B3 van Victas 2.2. BOPZ-klachten 3. De klachtencommissie 3.1. Hoe dien

Nadere informatie

volwassenen en ouderen

volwassenen en ouderen volwassenen en ouderen Inhoudsopgave 1. Aanmelding... 1 2. Eerste gesprek... 1 3. De verdere behandeling... 2 4. Privacy en kwaliteit... 2 5. Kosten... 3 6. Eigen risico... 3 7. Tot slot... 4 AmaCura is

Nadere informatie

Ambulante behandeling

Ambulante behandeling Ambulante behandeling Ouderen Ambulante behandeling Mondriaan Ouderen geeft behandeling aan mensen met psychische en psychiatrische problemen vanaf de derde levensfase. Mondriaan Ouderen heeft verschillende

Nadere informatie

Staat uw leven in het teken van drank en drugs? Een opname biedt uitkomst!

Staat uw leven in het teken van drank en drugs? Een opname biedt uitkomst! Staat uw leven in het teken van drank en drugs? Een opname biedt uitkomst! KLINISCHE BEHANDELING: ALS U DE CONTROLE OVER UW LEVEN TERUG WILT Onderdeel van Arkin Stoppen met alcohol of drugs en uw manier

Nadere informatie

Vroege Interventie Psychose (VIP-team) Regio Tilburg en Breda. Informatie voor cliënten

Vroege Interventie Psychose (VIP-team) Regio Tilburg en Breda. Informatie voor cliënten Vroege Interventie Psychose (VIP-team) Regio Tilburg en Breda Informatie voor cliënten Vroege Interventie Psychose (VIP-team) GGz Breburg heeft twee VIP-teams, in de regio Breda en Tilburg. Het VIP-team

Nadere informatie

H.49642.1214. Deeltijdbehandeling

H.49642.1214. Deeltijdbehandeling H.49642.1214 Deeltijdbehandeling Inleiding Deeltijdbehandeling houdt in dat u twee dagen per week een groepstherapie volgt. De deeltijdbehandeling is een onderdeel van de PAAZ (Psychiatrische Afdeling

Nadere informatie

Gedwongen opname met een IBS of RM *

Gedwongen opname met een IBS of RM * Gedwongen opname met een IBS of RM * Informatie voor cliënten Onderdeel van Arkin Inleiding In deze folder staat kort beschreven wat er gebeurt als u gedwongen wordt opgenomen. De folder bevat belangrijke

Nadere informatie

Als er meer nodig is om uw verslaving de baas te worden

Als er meer nodig is om uw verslaving de baas te worden Als er meer nodig is om uw verslaving de baas te worden DAGBEHANDELING: DRIE DAGEN PER WEEK, TWAALF WEKEN LANG Onderdeel van Arkin De intensieve behandeling tijdens de Dagbehandeling helpt om uw verslaving

Nadere informatie

Bemoeizorg Parkstad. Volwassenen

Bemoeizorg Parkstad. Volwassenen Bemoeizorg Parkstad Volwassenen Bemoeizorg Parkstad 7 1 2 3 4 8 5 9 10 6 Wat is bemoeizorg? Bemoeizorg is de ongevraagde bemoeienis van hulpverleners met mensen die hulp nodig hebben, maar daar zelf niet

Nadere informatie

Uw behandeling bij PsyQ

Uw behandeling bij PsyQ Uw behandeling bij PsyQ Welkom bij PsyQ U heeft zich aangemeld voor een behandeling bij PsyQ. Een belangrijke eerste stap op weg naar herstel. Psychische problemen zijn de normaalste zaak van de wereld;

Nadere informatie

Vangnetteam Parkstad. Secretariaat Meldpunt: T 045 573 65 99 Bezoekadres: Raadhuisstraat 3, 6444 AA Brunssum

Vangnetteam Parkstad. Secretariaat Meldpunt: T 045 573 65 99 Bezoekadres: Raadhuisstraat 3, 6444 AA Brunssum Secretariaat Meldpunt: Vangnetteam Parkstad Extra ondersteuning voor wie dat gebruiken kan... 1 2 3 4 5 9 10 6 Soms kunnen mensen wel eens wat extra hulp gebruiken. Al vinden veel mensen het lastig om

Nadere informatie

Rechten in de psychiatrie Ontslag en verlof uit het psychiatrisch ziekenhuis

Rechten in de psychiatrie Ontslag en verlof uit het psychiatrisch ziekenhuis Rechten in de psychiatrie Ontslag en verlof uit het psychiatrisch ziekenhuis 1. Verlof pag 1 2. Ontslag na een vrijwillige opname pag 2 3. Ontslag na een gedwongen opname pag 4 4. Voorwaardelijk ontslag

Nadere informatie

Kliniek Zevenaar. Informatie voor patiënten

Kliniek Zevenaar. Informatie voor patiënten Kliniek Zevenaar Informatie voor patiënten We spreken van een verslaving wanneer bepaald gedrag zoals middelengebruik of gokken uw leven gaat beheersen. Steeds meer tijd en energie gaan op aan de verslaving.

Nadere informatie

Trauma en verslaving. Patiënten

Trauma en verslaving. Patiënten Trauma en verslaving Patiënten Trauma en verslaving Informatie voor patiënten Als u naast uw verslaving ook last heeft van een nare of ingrijpende gebeurtenis uit uw verleden Trauma en verslaving 1 Trauma

Nadere informatie

Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft

Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. Zorgen en vragen 1 Gezinsinterventie 2 Tien praktische

Nadere informatie

Behandelprogramma. Dwarslaesie

Behandelprogramma. Dwarslaesie Behandelprogramma Dwarslaesie Iedereen is anders. Elke situatie is anders en elk herstelproces verloopt anders. Dat realiseren wij ons heel goed. Om u voorafgaand aan uw opname en/of behandeling bij Adelante

Nadere informatie

Rechten van kinderen, jongeren en hun ouders

Rechten van kinderen, jongeren en hun ouders Rechten van kinderen, jongeren en hun ouders Rechten van kinderen, jongeren en hun ouders De rechten van kinderen en jongeren die vrijwillig in behandeling zijn bij Accare, zijn vastgelegd in de Wet op

Nadere informatie

Psychiatrie. De Stemmenpolikliniek

Psychiatrie. De Stemmenpolikliniek Psychiatrie De Stemmenpolikliniek Inhoud Inleiding 0 Stemmen horen 0 Klachten en symptomen 0 Oorzaken De behandeling 0 Doel 0 Voor wie 0 Tijdsduur 0 De inhoud van de behandeling 0 Coping-training 0 Psycho-educatie

Nadere informatie

3. Zowel jij als de behandelaar zijn verplicht gemaakte afspraken na te komen. Wanneer dit niet mogelijk is, zal een ieder dit tijdig aangeven.

3. Zowel jij als de behandelaar zijn verplicht gemaakte afspraken na te komen. Wanneer dit niet mogelijk is, zal een ieder dit tijdig aangeven. Huisreglement Helder 1. Dit reglement wordt aan iedere patiënt(e) ter inzage aangeboden bij aanvang van de behandeling. Wij gaan ervan uit dat je je conformeert aan onderstaand reglement. Het is van toepassing

Nadere informatie

Heeft u een klacht? Laat het ons weten. Klachten over uw behandeling/verblijf

Heeft u een klacht? Laat het ons weten. Klachten over uw behandeling/verblijf Heeft u een klacht? Laat het ons weten Klachten over uw behandeling/verblijf Wij doen ons uiterste best om een goede behandeling te bieden die aansluit bij uw wensen en verwachtingen. Onverhoopt kan het

Nadere informatie

regio Gooi en Vechtstreek Niet uitgeslapen? Jongeren en slapeloosheid www.cjggooienvechtstreek.nl

regio Gooi en Vechtstreek Niet uitgeslapen? Jongeren en slapeloosheid www.cjggooienvechtstreek.nl regio Gooi en Vechtstreek Niet uitgeslapen? Jongeren en slapeloosheid www.cjggooienvechtstreek.nl n Niet uitgeslapen? Jongeren en slapeloosheid We slapen gemiddeld zo n zeven tot acht uur per nacht. Dat

Nadere informatie

Algemene Informatie. Mondriaan. Informatie voor cliënten. Verslavingszorg. voor geestelijke gezondheid

Algemene Informatie. Mondriaan. Informatie voor cliënten. Verslavingszorg. voor geestelijke gezondheid Algemene Informatie Informatie voor cliënten Verslavingszorg Mondriaan voor geestelijke gezondheid Uw hulpvraag staat bij ons centraal. Wie zijn wij? De Divisie Verslavingszorg is één van de vijf divisies

Nadere informatie

Informatiefolder voor cliënten: programma van het SAS-cluster Meer informatie: www.ggzwnb.nl

Informatiefolder voor cliënten: programma van het SAS-cluster Meer informatie: www.ggzwnb.nl PROGRAMMA VAN HET SAS-CLUSTER OVER DEZE FOLDER Deze cliëntenfolder geeft u informatie over het programma van het SAS-cluster van GGZ WNB. Ook staan er algemene afspraken in, bijvoorbeeld over vertrouwelijkheid,

Nadere informatie

Klinische opname. Algemene informatie

Klinische opname. Algemene informatie Klinische opname Algemene informatie In deze brochure van SymforaMeander centrum voor psychiatrie, vindt u algemene en praktische informatie over de behandeling en de gang van zaken in de kliniek. Leest

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Afdeling Psychiatrie: deeltijdbehandeling

Patiënteninformatie. Afdeling Psychiatrie: deeltijdbehandeling Patiënteninformatie Afdeling Psychiatrie: deeltijdbehandeling Afdeling Psychiatrie: deeltijdbehandeling U heeft een afspraak in Tergooi voor een behandeling. Onze artsen en medewerkers doen er alles aan

Nadere informatie

Bent u ontevreden of heeft u een klacht?

Bent u ontevreden of heeft u een klacht? Algemeen Bent u ontevreden of heeft u een klacht? www.catharinaziekenhuis.nl Inhoud Bent u ontevreden over zaken in het ziekenhuis?... 3 Heeft u een klacht over de Spoedpost in ons ziekenhuis?... 4 Bureau

Nadere informatie

Ouderenpsychiatrie: vergroot uw deskundigheid

Ouderenpsychiatrie: vergroot uw deskundigheid Ouderenpsychiatrie: vergroot uw deskundigheid consultatie, lessen en trainingen GGZ ingeest Bij GGZ ingeest kunnen mensen met psychische klachten rekenen op kwalitatief goede en betrouwbare zorg. Kenmerkend

Nadere informatie

Meer informatie MRS 0610-2

Meer informatie MRS 0610-2 Meer informatie Bij de VGCt zijn meer brochures verkrijgbaar, voor volwassenen bijvoorbeeld over depressie en angststoornissen. Speciaal voor kinderen zijn er brochures over veel piekeren, verlatingsangst,

Nadere informatie

polikliniek doorwerth en nijmegen verder met autisme dr. leo kannerhuis informatie voor cliënten, ouders en verwijzers centrum voor autisme maart 2012

polikliniek doorwerth en nijmegen verder met autisme dr. leo kannerhuis informatie voor cliënten, ouders en verwijzers centrum voor autisme maart 2012 polikliniek doorwerth en nijmegen informatie voor cliënten, ouders en verwijzers maart 2012 centrum voor autisme dr. leo kannerhuis verder met autisme Visie en missie dr leo kannerhuis Het Dr. Leo Kannerhuis

Nadere informatie

Familiebeleid Zorgen voor een ander, zorg voor uzelf

Familiebeleid Zorgen voor een ander, zorg voor uzelf Familiebeleid Zorgen voor een ander, zorg voor uzelf Vincent van Gogh voor geestelijke gezondheidszorg Contactgegevens voor familieleden / naasten Uw familielid of naaste is in behandeling op locatie Afdeling

Nadere informatie

is er voor u! plannen voor 2015 1

is er voor u! plannen voor 2015 1 is er voor u! plannen voor 2015 1 Welkom bij de Eik! In 2014 was het alweer 10 jaar geleden dat de Eik haar deuren opende. In de prachtige omgeving van landgoed Eikenburg met een prettige, warm aandoende

Nadere informatie

Wanneer in deze folder wordt gesproken over ouders en kinderen worden daar uiteraard ook respectievelijk verzorgers en jongeren mee bedoeld.

Wanneer in deze folder wordt gesproken over ouders en kinderen worden daar uiteraard ook respectievelijk verzorgers en jongeren mee bedoeld. ADHD poli Roermond Deze folder is bedoeld voor ouders van kinderen en jongeren met ADHD. In de folder wordt uitleg gegeven over het stellen van de diagnose en behandeling bij ADHD. Wanneer in deze folder

Nadere informatie

Procedure klachtbehandeling binnen de Bascule

Procedure klachtbehandeling binnen de Bascule Procedure klachtbehandeling binnen de Bascule Informatie voor cliënten Inleiding De medewerkers van de Bascule behandelen en begeleiden jaarlijks vele cliënten. Zij doen dat met kennis van zaken, zij doen

Nadere informatie

Iedereen heeft een eigen verhaal

Iedereen heeft een eigen verhaal informatie voor ouders Iedereen heeft een eigen verhaal > Goed om te weten als uw kind tijdelijk bij JJC verblijft Uw zoon of dochter gaat tijdelijk naar JJC in Den Haag. Wij gaan uw kind intensief begeleiden

Nadere informatie

Bijlage 1: Programma van Eisen

Bijlage 1: Programma van Eisen Bijlage 1: Programma van Eisen Functie: Stichting Nijmeegs Kenniscentrum Chronische Vermoeidheid afdeling Jeugd < 18 jaar Toegangscriteria 1. Karakteristieken van het kind: De algemene karakteristieken

Nadere informatie

Methodisch werken met zorgleefplan, ondersteuningsplan of begeleidingsplan

Methodisch werken met zorgleefplan, ondersteuningsplan of begeleidingsplan Zorgleefplan, ondersteuningsplan en begeleidingsplan Methodisch werken met zorgleefplan, ondersteuningsplan of begeleidingsplan Om goede zorg en/of ondersteuning te kunnen geven aan een cliënt is het werken

Nadere informatie

Informatie deeltijdbehandeling

Informatie deeltijdbehandeling PAAZ Informatie deeltijdbehandeling Voor verwijzers en deelnemers Deze brochure geeft u informatie over de deeltijdbehandeling van de psychiatrische afdeling in ziekenhuis Lievensberg te Bergen op Zoom.

Nadere informatie

Behandeling van jongeren tussen 16 en 23 jaar

Behandeling van jongeren tussen 16 en 23 jaar Behandeling van jongeren tussen 16 en 23 jaar Informatie voor jongeren en ouders Pro Persona is een instelling voor geestelijke gezondheidszorg in Gelderland. Pro Persona Jeugd biedt hulp aan jeugdigen

Nadere informatie

Beleid 'onvrijwillige zorg' Vrijheidsbeperking binnen Lang Verblijf. woonzorg en dagbesteding

Beleid 'onvrijwillige zorg' Vrijheidsbeperking binnen Lang Verblijf. woonzorg en dagbesteding Beleid 'onvrijwillige zorg' Vrijheidsbeperking binnen Lang Verblijf woonzorg en dagbesteding 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding 3 2. Wanneer wordt onvrijwillige zorg toegepast? 4 3. De wetgeving 5 3.1 Wet bijzondere

Nadere informatie

Onderzoek werknemers met kanker

Onderzoek werknemers met kanker Onderzoek werknemers met kanker Dinsdag 15 april 2013 Over dit onderzoek Dit onderzoek is gehouden in samenwerking met de Nederlandse Federatie voor Kankerpatiëntenorganisaties (NFK). Aan het onderzoek

Nadere informatie

Deeltijdbehandeling onbegrepen lichamelijke klachten

Deeltijdbehandeling onbegrepen lichamelijke klachten Deeltijdbehandeling onbegrepen lichamelijke klachten 2 Deze folder geeft u informatie over het deeltijdprogramma (gedeeltelijk) onbegrepen lichamelijke klachten op de zorgeenheid Psychiatrie van het CWZ.

Nadere informatie

Deel ggz vanaf 2008 in het basispakket

Deel ggz vanaf 2008 in het basispakket Deel ggz vanaf 2008 in het basispakket Behandeling psychische problemen voortaan in het basispakket van uw zorgverzekering In deze brochure leest u hoe het is geregeld na 1 januari 2008 Ministerie van

Nadere informatie

Hoe Yulius jongeren met autisme kan helpen

Hoe Yulius jongeren met autisme kan helpen Jongeren Hoe Yulius jongeren met autisme kan helpen Vragen? Voor wie is deze brochure? Je hebt deze brochure gekregen omdat je autisme hebt of nog niet zeker weet of je autisme hebt. Je bent dan bij Yulius

Nadere informatie

goede redenen voor het bezoeken van een zelfhulpgroep

goede redenen voor het bezoeken van een zelfhulpgroep 10 goede redenen voor het bezoeken van een zelfhulpgroep InTact Zelfhulp Zelfhulp is er voor jou. Deze informatie is voor alle mensen met een verslavingsprobleem, ongeacht welke verslaving en voor naasten

Nadere informatie

Rechten en plichten. Rechten en plichten in de gezondheidszorg

Rechten en plichten. Rechten en plichten in de gezondheidszorg Rechten en plichten Rechten en plichten in de gezondheidszorg Wanneer er met uw gezondheid iets aan de hand is, heeft u de hulp van een arts of een andere deskundige nodig. U vertrouwt zich toe aan zijn

Nadere informatie

Relevante wet- en regelgeving die vandaag aan de orde komt in deze presentatie

Relevante wet- en regelgeving die vandaag aan de orde komt in deze presentatie Presentatie W&T thema Bopz op 9 mei 2016 Opzet: Korte uiteenzetting presentatie Goede zorg aan onze (psychogeriatrische) ouderen Persoonlijke kennistoets deelnemers Presentatie waarin antwoorden volgen

Nadere informatie

De handreiking Gegevensuitwisseling in het kader van Bemoeizorg ( 2005) biedt een helder kader voor besluitvorming binnen netwerken.

De handreiking Gegevensuitwisseling in het kader van Bemoeizorg ( 2005) biedt een helder kader voor besluitvorming binnen netwerken. Juridisch zakmes ( bron Jolanda van Boven) Naast een contextuele analyse is het toepassen van het juridische kader van groot belang. Bij OGGZ problematiek en het toepassen van dwang en drang nemen de coördinator

Nadere informatie

Young People Coaching Experience

Young People Coaching Experience Hét loopbaanprogramma voor Young Professionals Young People Coaching Experience In 5 stappen naar je ideale baan! Ga jij met tegenzin naar je werk? Heb je er genoeg van om werk te doen dat niet bij je

Nadere informatie

Wier. Behandelcentrum voor mensen die moeilijk leren, met gedragsproblemen en/of psychiatrische problemen. Patiënten & familie

Wier. Behandelcentrum voor mensen die moeilijk leren, met gedragsproblemen en/of psychiatrische problemen. Patiënten & familie Wier Behandelcentrum voor mensen die moeilijk leren, met gedragsproblemen en/of psychiatrische problemen Patiënten & familie 2 Voor wie is Wier? Wier is er voor mensen vanaf achttien jaar (en soms jonger)

Nadere informatie

Deeltijdbehandeling. Barneveld. volwassenen deeltijd

Deeltijdbehandeling. Barneveld. volwassenen deeltijd Deeltijdbehandeling Barneveld volwassenen deeltijd Inhoudsopgave Wat is deeltijdbehandeling? 2 Voor wie is de behandeling bedoeld? 2 De behandeling 3 Doel 3 Behandelplan 3 Inhoud 3 Programma 4 Individuele

Nadere informatie

Generalistische basis ggz

Generalistische basis ggz Generalistische basis ggz Informatie voor patiënten Generalistische basis ggz U bent door uw huisarts verwezen voor behandeling naar de Generalistische Basis GGZ (GB-GGZ) van Mondriaan. Mondriaan Generalistische

Nadere informatie

Resocialiserende dagbehandeling

Resocialiserende dagbehandeling Resocialiserende dagbehandeling Een driedaagse dagbehandeling voor volwassenen met psychiatrische problemen Afdeling Psychiatrie en Medische Psychologie Resocialiserende dagbehandeling betekent dat u 3

Nadere informatie

Het zou het beste zijn als maatschappelijke steunsystemen georganiseerd werden door de gemeente.

Het zou het beste zijn als maatschappelijke steunsystemen georganiseerd werden door de gemeente. 1. Het zou het beste zijn als maatschappelijke steunsystemen georganiseerd werden door de gemeente. 2. De overheid moet niet achter de voordeur van mensen willen treden. Dat is privégebied en de eigen

Nadere informatie

Werknemers stonden raar te kijken toen ik opeens zelf de koffie ging halen.

Werknemers stonden raar te kijken toen ik opeens zelf de koffie ging halen. Grafimediabedrijf 4 - sociale innovatie in de praktijk Het bedrijf stimuleert sinds 2009 de proactiviteit van zijn werknemers en geeft hen bijbehorende verantwoordelijkheden. Het samenspel van verantwoordelijkheden

Nadere informatie

Zelfsturende teams hebben in de meeste organisaties 4 doelen: Tevreden cliënten Tevreden medewerkers Kwaliteit van zorg Financieel gezond zijn

Zelfsturende teams hebben in de meeste organisaties 4 doelen: Tevreden cliënten Tevreden medewerkers Kwaliteit van zorg Financieel gezond zijn 1 Kaders bij zelfsturing: financieel gezond zijn Zelfsturende teams hebben in de meeste organisaties 4 doelen: Tevreden cliënten Tevreden medewerkers Kwaliteit van zorg Financieel gezond zijn Financieel

Nadere informatie

Behandeling op de PAAZ Informatie voor familieleden en betrokkenen

Behandeling op de PAAZ Informatie voor familieleden en betrokkenen Behandeling op de PAAZ Informatie voor familieleden en betrokkenen Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen Wat is de PAAZ? 1 Wanneer is behandeling op de PAAZ nodig? 1 Is de PAAZ een gesloten

Nadere informatie

Jan de Laat OVERSTAG

Jan de Laat OVERSTAG Jan de Laat VERSTAG Colofon Eindredactie Joost Pool Redactie Boris Goddijn Vormgeving Pien Vermazeren Fotografie Boris Goddijn Beeldbewerking Pien Vermazeren Copyright en disclaimer Het overnemen van teksten

Nadere informatie

Samen werken aan het verminderen van overbelasting

Samen werken aan het verminderen van overbelasting Samen werken aan het verminderen van overbelasting Doelgroep Wij zijn begonnen met 3 bij ons bekende Marokkaanse mantelzorgers, die alledrie balanceerde op het randje van afknappen. Zij hadden dezelfde

Nadere informatie

Samen duurzaam verder

Samen duurzaam verder Samen duurzaam verder Onlangs sloten we de pilot Duurzaam Severinus af met een brede evaluatie onder de pilot-woningen en locaties voor dagbesteding en thuisondersteuning met de medewerkers én de wettelijk

Nadere informatie

Afdeling C4. Afdeling C4. Miljoenenlijn Ouderen

Afdeling C4. Afdeling C4. Miljoenenlijn Ouderen Afdeling C4 Afdeling C4 Miljoenenlijn Ouderen Afdeling C4 Introductie Mondriaan Ouderen behandelt mensen met psychische problemen van 65 jaar en ouder. Het komt voor dat ook patiënten jonger dan 65 jaar

Nadere informatie

DD-NR Regelingen en voorzieningen CODE 9.2.3.5

DD-NR Regelingen en voorzieningen CODE 9.2.3.5 DD-NR Regelingen en voorzieningen CODE 9.2.3.5 Zorgleefplan brochure bronnen www.loc.nl, (LOC, zeggenschap in de zorg is de koepelorganisatie van de cliëntenraden van de sectoren verpleging en verzorging,

Nadere informatie