Jaargang 39 Maart 2012 Uitgave van MMV

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Jaargang 39 Maart 2012 Uitgave van MMV"

Transcriptie

1 2 Jaargang 39 Maart 2012 Uitgave van MMV De missie van Riëtte Janssen Hooikoorts: u kunt meer dan u denkt Na toetreding tot EU veranderden traditionele eetpatronen Verrassende adviezen van Dr. Gert Schuitemaker in nieuwste boek Suiker op de zwarte lijst

2 Colladeen Geavanceerde natuurlijke formule ter ondersteuning van bescherming en verbetering van de conditie van de huid Colladeen is zo geformuleerd dat het actieve fytonutrienten bevat ter bevordering van de elasticiteit en verbetering van de microcirculatie van de huid, terwijl het bijdraagt tot bescherming van de huid tegen de invloeden van de zon, de belangrijkste oorzaak van veroudering. PER 2 TABLETTEN Voor de gevoelige huid Beschermt de huid tegen veroudering Ondersteunt het herstellend vermogen van de huid Beschermt tegen zon en UV straling PHYTONUTRIËNT INHOUD TECHNISCHE SPECIFICATIE Anthocyanidinen 320mg Uit extracten van Druivenpit en Blauwe bosbes. Door extracten te gebruiken die 500 x meer geconcentreerde phytonutriënten bevatten dan het oorspronkelijke plantenmateriaal bevat deze formule een van de hoogst geconcentreerde anthocyanidinen. Groene thee blad 275mg Als 50mg uit een 5,5 : 1 extract, geleverd door één van werelds beste leveranciers van Groene thee. Daardoor bevat deze hoge kwaliteit de correcte balans van actieve ingrediënten. Luteïne 6mg Aanwezig in de pure vrije vorm (voor juiste opname) die chemisch identiek is aan de Luteïne die voorkomt in groen bladige planten. Zeaxanthine 240mcg Net als Luteïne aanwezig in haar pure vrije vorm Colladeen Derma Plus en Colladeen Maximale Sterkte zijn geschikt voor vegetariërs. Colladeen Maximale Sterkte Colladeen bevat maar liefst 160mg anthocyanidinen per tablet uit extracten van Druivenpit en Blauwe bosbes. Voor de circulatie Voor het behoud van een sterke vaatwand en een goede vochtbalans. Voor het elastisch en soepel houden van de bloedvaten Bij ondermeer ontsierende aderen, vermoeide benen en voeten, zware benen en koude handen en voeten. Als ondersteuning voor het hart Colladeen bevat veel antioxidanten die zowel in water als vet oplosbaar zijn. Dit maakt het als antioxidant meer geschikt dan vitamine C of E. Als antioxidant Ter bescherming tegen vrije radicalen voor het behoud van gezonde cellen en weefsels en/of ter aanvulling van antioxidanten. Voor de huid Ter bescherming van de huid tegen veroudering en bij verlies aan vitaliteit. Het is goed voor het bindweefsel in de huid en houdt het uiterlijk fris en jeugdig. Voor het bewegingsapparaat Voor het behoud van gezond kraakbeen en soepele spieren, ligamenten en pezen. Voor informatie zie tel mail

3 Alarmsignalen Veel Nederlanders eten te weinig fruit, groente, vis en vezel. Die waarschuwing is afkomstig van de hoogste autoriteit die we op voedingsgebied hebben, het RIVM in De Bilt. Dat instituut hield een Voedsel Consumptie Peiling en stelde vast wat iedereen natuurlijk al lang weet: de gemiddelde Nederlander eet ongezond. In dit nummer leest u meer over genoemde peiling. U leest ook over een onderzoek van de universiteit van Lausanne dat aan het licht bracht hoe de gezondheid van de inwoners van Europese landen achteruit ging nadat hun land was toegetreden tot de EU. Dankzij Brussel stapte de bevolking over op de kiloknallers en liet ze de vis en olijfolie vaker onaangeroerd. Let wel: ook dit keer is het een officieel instituut dat aan de bel trekt. Nog schokkender is de publicatie van de Amerikaanse kinderarts en endocrinoloog Robert Lustig. Hij schreef, en ook dat leest u in dit blad, dat suiker gif is voor ons lichaam. Bovendien is het verslavend. Daarom pleit hij ervoor om suiker net zo te behandelen als alcohol. Lustig is niet zomaar een wetenschapper. Hij staat te boek als een topexpert op het gebied van vetzucht bij kinderen. Al heel lang vecht hij tegen de overconsumptie van suiker. Dat heeft hem bijna zijn reputatie gekost, want hij kreeg van collega s de wind van voren. Om zijn jongste publicatie kan echter niemand heen. Ze is geaccepteerd en afgedrukt in het tijdschrift Nature. Het is zo n beetje het hoogste platform op wetenschappelijk gebied. Vanuit alle windrichtingen komen de alarmsignalen binnen, van De Bilt tot Californië. En van zeer bevoegde zijde. Mevrouw Schippers van Volksgezondheid, wat moet er nog meer gebeuren om u van de dwaze gedachte af te helpen dat preventie uw pakkie-an niet is? Dankbaar voor ontdekkingsreis Riëtte Janssen ging veertig jaar geleden op zoek naar de wortels van gezondheid in het algemeen en kanker in het bijzonder, nadat haar moeder aan de ziekte was overleden. Haar zoektocht gaat onverminderd voort. Steeds krijgt ze zicht op nieuwe stukjes die bij elkaar de grote puzzel vormen die gezondheid heet. Ik voel me enorm dankbaar dat ik dit allemaal heb mogen ontdekken, vertelt ze. Brusselse kiloknallers Te veel eten en te weinig bewegen veroorzaken een verontrustende golf van overgewicht. Een van de boosdoeners: de Europese Unie. Die hielp inwoners van lidstaten die eerst nog gezond aten, doodleuk aan de kiloknallers. Ons lichaam snakt naar de voeding van weleer Dr. Gert Schuitemaker schreef niet eerder zo n veelomvattend boek als Fit met voedingssupplementen. Deze publicatie bevat zo n beetje alle aanwijzingen voor een gezonde leefstijl die hij de afgelopen vijftien jaar heeft ontwikkeld. Een belangrijke constatering van hem is dat ons lichaam snakt naar de voeding van weleer. In dit nummer de eerste aflevering van een uitgebreid interview met hem. Gerda had ruim 55 jaar migraineaanvallen Gerda Wiebenga was drie toen ze haar eerste aanval van migraine kreeg. Ze is nu 61 en zou ruim 55 jaar onder deze vreselijke ziekte gebukt gaan. Op zeker moment wenste ze zelfs dat ze er niet meer zou zijn. Min of meer toevallig besloot ze twee jaar geleden een glutenvrij dieet te gaan volgen. Ze kan het iedereen aanraden! Suiker net zo verslavend als alcohol Steeds meer producten bevatten suiker en dat is een slechte zaak want het witte goedje is verslavend. Suiker zou om die reden net zo behandeld moeten worden als alcohol, stelt de Amerikaanse kinderarts en endocrinoloog Robert Lustig in het wetenschappelijke tijdschrift Nature. Hij voert al jaren een kruistocht tegen met name fructose, dat hij vergelijkt met gif Cor van Groningen eindredacteur Uitzicht 3

4 De missie van Riëtte Janssen: Mensen wegwijs maken in de wereld van gezonde voeding 4

5 Soms gebeuren er dingen die zo diep ingrijpen dat het leven onverwacht een heel andere wending krijgt. Bij Riëtte Janssen kwam dat moment toen haar moeder veertig jaar geleden stierf aan kanker. Riëtte ging op zoek naar de wortels van ziekte, maar vooral ook naar die van gezondheid. Een zoektocht die nog steeds voortduurt. Tekst: Petra Pronk Foto s: Solange Schmeits Een passie. Dat is de benaming die Riëtte Janssen geeft aan datgene wat haar nu al veertig jaar lang beweegt. Die passie bracht haar in de meest uiteenlopende hoeken van de gezondheidszorg, van voeding tot kinesiologie, van acupunctuur en NLP tot kruidentherapie. Al die dingen bij elkaar vormen puzzelstukjes van de grote puzzel die gezondheid heet. Ik voel me enorm dankbaar dat ik dit allemaal heb mogen ontdekken, vertelt ze. Het is een levenslang proces van leren en bewustwording. De lezers van Uitzicht kennen Riëtte Janssen van haar lekkere en gezonde recepten. Die activiteit is het rechtstreekse gevolg van het overlijden van haar moeder. Mijn moeder overleed aan een hersentumor toen ik 21 was. Dat heeft veel teweeggebracht. Ik had destijds een leuke baan in Duitsland aan de universiteit, maar ik ben teruggekomen naar Nederland toen ik hoorde dat mijn moeder hooguit nog een paar maanden te leven had. Dat was een enorme schok. Die boodschap fungeerde als een wake up call. Riëtte ontdekte een enorme behoefte in zichzelf om met het thema gezondheid aan de slag te gaan. Ze ging op zoek naar het antwoord op de vraag: wat is kanker nu precies? En ook: hoe kan ik ervoor zorgen dat het mij niet overkomt? Met andere woorden: hoe kun je gezond leven? Om daarachter te komen las ze alles wat los en vast zat en daarbij kwam ze al snel op het spoor van de natuurgeneeskunde terecht. Met een opa die hovenier was op het plaatselijke kasteel, kreeg ze de liefde voor en de kennis over de natuur met de paplepel ingegoten. Fundament onder vorming Ze begon aan de opleiding Gezondheidskunde/Huishoudkunde. Die opleiding heeft een stevig fundament gelegd onder haar vorming omdat er sprake was van een brede basis. De vakken varieerden van filosofie tot ziekteleer, en van psychologie tot voedingsleer. Alle facetten van het leven kwamen aan de orde. Tijdens die opleiding ben ik bevestigd in het idee dat ziekte te maken heeft met de hele persoon en dat je daarom het beste kunt kiezen voor een holistische aanpak. Voeding is daarin een belangrijke schakel. Het belang van gezonde voeding staat voor haar als een paal boven water. Maar wat is gezond? In elk geval vegetarisch. Daarom begon ze in 1982 met het geven van vegetarische kookcursussen aan de huishoudschool in Landsmeer, in een tijd dat dat nog lang geen gemeengoed was. Dat was een ontdekkingsreis waarbij ze acht maanden lang elke dag drie nieuwe dingen kookte. Het bijzondere is dat de recepten uit die tijd zonder problemen in Uitzicht zouden kunnen staan, zegt ze daarover. De wens om gezond te koken zat er al vroeg in, evenals de kennis van wat gezond dan precies inhoudt. De basisprincipes van gezond eten zijn al die jaren ongeveer hetzelfde gebleven: zoveel mogelijk biologisch, geen suiker, weinig zout, geen vlees wel vette vis, volkoren producten, veel fruit en heel veel groente waarvan minstens de helft rauw. Koken is liefde In 1997 werd ze kookdocent voor de Moermanvereniging. Eerst gaf ze gewoon kookcursussen, maar later gaf ze een training voor kookdocenten. Ik zet me in voor MMV omdat ik volledig achter het gedachtegoed sta en het leuk vind om mijn kennis op voedingsgebied en bewustwording door te geven en mensen wegwijs te maken in de wereld van gezonde voeding. Dat is mijn missie, mijn passie. Ik vind het echt een uitdaging om dat te doen en mensen te laten zien dat het mogelijk is om smakelijke dingen op tafel te zetten die ook gezond zijn. Het is fantastisch om zoveel uit te proberen en je kennis steeds verder te verdiepen. Daarnaast heeft koken ook nog een ander aspect dat ik enorm belangrijk vind: het is ook een stuk liefde. Liefde voor jezelf en anderen voor wie je dingen bereidt. Het is een mooie manier om goed voor ons eigen lijf te zorgen en maatwerk te leveren in ons voedingspatroon. Als je goed in je vel zit, wordt je immuunsysteem versterkt Haar recepten zijn in de loop der jaren veranderd. Ze vormen een spiegel van haar eigen ontwikkeling op voedingsgebied en van nieuwe inzichten. Zo vertalen reizen die ze naar India maakte zich in een sterk accent op de Indiase keuken en volop gebruik van het kruid kurkuma. Ook haar interesse voor de ayurvedische voedingsleer is terug te vinden in de recepten. Verder staan raw food en de smoothies de laatste tijd volop in de belangstelling, want een smoothie is volgens Riëtte een hele grote multivitamine. Emotioneel evenwicht Een van de dingen die Riëtte tijdens haar opleidingen en cursussen leerde was dat lichaam en geest alles met elkaar te maken hebben. Daarom is ze naast voeding ook bezig met dingen die mensen in geestelijk opzicht gezond kunnen maken. Geestelijke gezondheid begint met bewustzijn, weet ze uit ervaring. Na het overlijden van mijn moeder kwam de emotionele component van gezondheid al snel in beeld. Ik had altijd een moeizame relatie met mijn moeder gehad. Zij was heel nerveus en emotioneel niet in balans. Daarbij was ik enig kind, dus ik had ook het idee dat ik het perfecte kind moest zijn. Ik wilde aan de verwachtingen van mijn ouders voldoen, maar dat lukte natuurlijk niet. Ik voelde dat ik uit balans was en had een enorme drive om te werken aan emotioneel evenwicht. Ze zette een zelfhulpgroep op waarin mensen aan de slag gingen met het accepteren van zichzelf. Ik had ontdekt dat steeds als iemand kanker kreeg, er een paar jaar van tevoren iets ingrijpends was gebeurd in het leven van die persoon. Lees verder op pagina 6 > 5

6 Het is van groot belang dat je je van dat soort ballast bewust wordt en ermee aan de slag gaat. Het is belangrijk om trauma s te helen en oude pijn op te ruimen, omdat je dan pas echt jezelf kunt zijn. En jezelf zijn, is uit gezondheidsoogpunt cruciaal. Dan hoef je namelijk niet allerlei afweermechanismen in stand te houden die heel veel energie kosten. Als je goed in je vel zit geeft dat energie en wordt je immuunsysteem versterkt. Eigen keerpunt Haar eigen keerpunt kwam in de jaren negentig. Tot die tijd had ze enorm veel kennis opgedaan op het gebied van voeding en kanker en gezond eten, maar het ontbrak haar aan innerlijke rust en balans. Vroeger dacht ik: als ik maar genoeg kennis heb, dan kom ik vanzelf in balans. Inmiddels weet ik dat dat niet zo is. Bewustwording is een levenlang proces. Ik ging in therapie, en veranderde zo van iemand die altijd in de buitenwereld zocht naar geluk, in iemand die verantwoordelijkheid nam voor haar eigen leven. Dat leidde onder andere tot de oprichting van haar eigen praktijk. Kenmerkend voor die praktijk is het brede aanbod. Dat is een directe afspiegeling van hoe Riëtte in het leven staat. Als er iets is wat ik de afgelopen jaren geleerd heb, is het wel dat alles met alles samenhangt. Ziekte en gezondheid bestrijken een breed veld. Het heeft met alle aspecten van het leven te maken, van voeding en ontgiften tot het vermogen te kunnen ontspannen en bezig te zijn in de natuur en het betrachten van emotionele hygiëne. Als je iets aan wilt pakken kun je dus gebruikmaken van een heel breed scala aan instrumenten, afhankelijk van wat bij iemand past. Ziekte en zelfreflectie Het overlijden van haar moeder was het startsein van een zoektocht naar de vragen over het wezen van ziekte en gezondheid. Wat is na al die jaren haar conclusie? Waar is ze op uitgekomen? Ziekte kan mensen aanzetten tot zelfreflectie. Het is een uitnodiging om kritisch naar jezelf en je leven te kijken in alle facetten, van voeding tot ontspanning, werk en relaties. Het is zaak om steeds constructief om te gaan met je gezondheid. Dat betekent dat je klachten kunt zien als een uitdaging en een kans. Zolang je maar niet in de slachtofferrol gaat zitten en denkt dit overkomt mij. Neem verantwoordelijkheid voor je eigen leven en kijk wat je ermee kunt. Kom in beweging en maak keuzes. Keuzes die jou en je gezondheid dienen. Jezelf zijn, daar draait het uiteindelijk om. Veel mensen proberen hun hele leven aan de verwachting van anderen te voldoen en gaan voorbij aan zichzelf. Dat is desastreus voor je gezondheid. We verbinden ons vaak op een pijnlijke manier met ons verleden; het loslaten van die ballast is dan ook een belangrijke stap op weg naar gezondheid. Leef in het hier en nu. Geniet van het leven, maak plezier. Stop met oordelen en met negatief over jezelf te denken en vergeef jezelf en anderen. Positief denken en voelen Riëtte vindt het belangrijk dat mensen zichzelf volledig accepteren en leren van zichzelf te houden om in hun kracht komen. Daar ontstaat de bezieling, de passie en dat is de essentie van geluk en gezondheid. We zijn kinderen van God en naar zijn beeld geschapen. Dat brengt verantwoordelijkheid met zich mee. Verantwoordelijkheid voor jezelf, je gedachten, je voeding, je gezondheid, wat je toelaat in je leven en wat niet. Het is de kunst om dingen te kiezen die jou dienen. Je kunt kiezen voor dingen die energie kosten of voor dingen die je energie opleveren. De wereld zit vol prikkels, van tv tot gsm, en het is belangrijk om heel bewust te kiezen wat je binnenlaat met het oog op je gezondheid en welbevinden. Datzelfde geldt ook voor je gedachten. Alles wat je denkt is energie. Gedachten doen dus iets met je, positief of negatief. Dat geldt ook voor emoties die je parkeert. Die kunnen zich in fysieke klachten vertalen als je ze niet verwerkt. Daarom is het van groot belang om heel bewust om te gaan met je gedachten en emoties. Probeer ervoor te zorgen dat jij denkt en niet gedacht wordt en dat je een emotie hebt maar niet bent. Geluk en gezondheid Wat de zoektocht haar zelf heeft opgeleverd? Geluk en gezondheid. Ik voel me gelukkig en vitaal. Het is geen simpele weg geweest maar ik ben wel dankbaar dat ik hem heb mogen gaan. Dat ik geleerd heb om te leven in het hier en nu, dankbaar te zijn en goed voor mezelf zorgen. De grootste les is wel dit: Kies datgene wat je dient! Dat kan gaan om gezonde voeding, hobby s, werk en liefdevolle relaties en in harmonie leven met de natuur. Er zit veel vitaliteit in de planten en bijkruiden, in de natuur en je eigen tuin. Daar kun je heel veel mee doen door die vers te plukken en te eten. Maar ook het werken aan bewustzijn, weten wie je bent en jezelf liefdevol accepteren en van daaruit werken aan verbondenheid met anderen. Dat voegt een enorme kwaliteit toe aan je leven. We zijn liefde. Al het andere is een vergissing. Niet uitgeleerd Ook na veertig jaar studie heeft Riëtte nog volop plannen. Ik ben altijd bezig en werk veel. Toch voel ik me vrij omdat ik zoveel plezier heb in wat ik doe. Ik heb veel op mijn bord, maar dingen regelen zich vanzelf. Rust en balans komen bijna altijd vanzelf. In de toekomst hoop ik nog veel te genieten van een goede gezondheid, mijn kleindochter en familie, en nog het nodige te leren op het gebied van voeding en gezondheid. Ik wil zoveel mogelijk zelfvoorzienend zijn, heb een eigen pluktuin en maak zelf tincturen en bijna alles op eetgebied. Ik geniet volop van zingen en biodanza en hoop dat nog heel lang te kunnen doen. Ik voel me jonger dan ooit en ik ben nog lang niet uitgeleerd. 6

7 Kruiden natuurlijke heelmeesters Informatie: Marry Foelkel Tekst: Petra Pronk Hooikoorts: u kunt meer dan u denkt Tranende ogen, niezen, een snotterende neus... Het hooikoortsseizoen is weer in aantocht. Je opsluiten in huis is geen serieuze optie, dus moet je je erbij neerleggen, is de heersende opinie. Klein ongemak. Niks daarvan, zegt Marry Foelkel. Astma, eczeem, huiden gewrichtsklachten en allergie beginnen vaak onschuldig, in de darmen. Het is zaak zo vroeg mogelijk in te grijpen, zodat het niet uit kan groeien tot iets ernstigs. En gelukkig kun je bij hooikoorts meer dan je denkt! Mensen met hooikoorts kijken met gemengde gevoelens naar de komst van het voorjaar. Fijn dat de dagen weer warmer worden, maar die hooikoortsklachten Gelukkig is daar op een natuurlijke manier het nodige aan te doen. Bij allergie geeft het lichaam een antiallergische reactie op onschuldige stoffen. Het is zaak het lichaam langzaam te laten wennen aan de stof die de allergie veroorzaakt. Daarbij is het wel belangrijk om met hele kleine beetjes te beginnen! Dat is een kwestie van desensibiliseren. De pleisters die je in de reguliere geneeskunde krijgt berusten op hetzelfde principe. Maar waarom zou je met pleisters werken als het ook gewoon met thee en bouillon kan? Stappenplan Marry bepleit daarom een gezond stappenplan. Je kunt al in januari beginnen met takjes van de berk en de hazelaar in de theepot. Dan in maart het stuif- meel van de hazelaar opvangen en in de honingpot stoppen. En later in het jaar kun je je eten aromatiseren met bloeiende grassen en koken met hooi. We beseffen het niet, maar gras is een complete kruidentuin. Biologisch gras tenminste. Op 1 vierkante meter groeien bij een biologische boer wel 23 tot 35 verschillende plantensoorten, tegen 4 tot 5 bij een reguliere boer. Ter illustratie vertelt ze het verhaal van een boerin die hooi voor haar zieke kalfjes speciaal uit Zwitserland liet komen waar het in de vrije natuur op de bergweiden was gegroeid, temidden van een enorme soortenrijkdom aan kruiden. De kalfjes waren in de kortste tijd genezen. Brandnetel Een absolute aanrader is ook de brandnetel, vanwege de antihistamine. De jonge plantjes kunnen gebruikt worden om thee van te trekken, maar zijn ook geschikt om mee te koken of in te marineren. Daarnaast is ook weegbree een must. De smalle weegbree is een echte antiallergie plant. Hij groeit overal en voelt zich prima thuis in elke tuin. Verder zijn producten met veel provitamine A aan te raden, zoals rooibosthee en rauwe worteltjes. Eigenlijk alles wat een oranje kleurtje heeft. Die aanpak werkt geheid, verzekert Marry. Ik had hier laatst iemand die al dertig jaar last had van hazelaarallergie. Met deze aanpak kwam ze voor het eerst het voorjaar door zonder snotteren. Recept Antiallergie koekjes 2/3 lijnzaad een paar uur in de week zetten. Vermeng dat met 1/3 lijnzaad dat tot poeder is gemalen. (In plaats van lijnzaad kun je ook een mengsel van pompoenpitten, zonnepitten en zaden gebruiken, bijvoorbeeld sesamzaad.) Meng er versuikerde honing met stuifmeel doorheen. Druk het mengstel met een deegroller tussen keukenpapier plat tot een dikte van 2 millimeter. Droog de flinterdunne koekjes vervolgens in de oven, ongeveer 14 uur met de deur open op 50 graden. Hetzelfde recept heeft ook een hartige variant. Gebruik dan in plaats van honing brandnetel, weegbree en knoflook. En een beetje zeezout. Inhoud: Marry Foelkel Tekst: Petra Pronk 7

8 Te veel eten en te weinig bewegen veroorzaken een verontrustende golf van overgewicht. Vaak krijgen tv-reclames, de voedselindustrie, de computer en meer algemeen de westerse levensstijl de schuld. Sinds kort kan de EU aan dat rijtje worden toegevoegd. Na toetreding tot EU veranderden traditionele eetpatronen Ziek van Brussel Uit een recent rapport van het Europese bureau voor de statistiek, Eurostat, blijkt dat meer dan helft van de Europese bevolking overgewicht heeft of zwaarlijvig is. Er wordt al van alles ondernomen om dit tij te keren maar alle inspanningen ten spijt zal dit probleem alleen maar groter worden. Gevreesd wordt dat obesitas epidemische vormen zal aannemen. Dit schrikbeeld hangt als een zwaard van Damocles boven de Europese gezondheidszorg. Zwaarlijvigheid veroorzaakt niet alleen diabetes en hart- en vaataandoeningen maar ook chronische ziekten en kanker. Hoewel mensen uiteindelijk zelf verantwoordelijk zijn voor overconsumptie, is de leefstijl van de bevolking door allerlei factoren te beïnvloeden. Een goedkoop aanbod van producten met veel (verkeerd) vet en overvloedige suiker zorgen onmiskenbaar voor overtollige kilo s. De overheid zal dat aanbod dus als de wiedeweerga terugdringen, zou je denken. De werkelijkheid is anders. Vis en olijfolie Zo blijkt de EU het verorberen van ongezonde kiloknallers en andere hedendaagse boosdoeners op voedingsgebied eerder te stimuleren dan te ontmoedigen. Pedro Marques-Vidal, chef de clinique van het Instituut voor Sociale en Preventieve Geneeskunde (IUMSP) van de Universiteit van Lausanne, achterhaalde dat door de eetgewoonten te bestuderen in landen voordat ze toetraden tot de EU en daarna. In een land als Portugal, dat in 1986 lid werd, at de bevolking voor die tijd vooral lokale producten, zoals vis en olijfolie. Na toetreding tot de EU lieten de Portugezen dit gezonde menu steeds vaker achterwege en kozen ze massaal voor vlees, kaas en bewerkte graanproducten. Reden: die producten waren lekker goedkoop. Dat was een van de zegeningen van het lidmaatschap van de EU. Al die goedkope voedingsmiddelen stroomden voortaan dankzij lage importtarieven soepel vanuit andere EUlanden Portugal binnen. Dikker Portugal was niet het enige land waar zich dat verschijnsel voordeed. "Na het toetreden tot de Europese Unie werden de prijzen van vlees- en melkproducten ook verlaagd in Duitsland, Italië en Frankrijk, meldt Pedro Marques-Vidal. De gevolgen bleven niet uit. Het resultaat hiervan was een steeds stijgende consumptie waardoor de inwoners dikker werden." Er is ook omgekeerd bewijst, zo ontdekte Marques-Vidal. Zoals bekend is Zwitserland geen EU-lid. En wat blijkt? Het land heeft momenteel een van de laagste obesitaspercentages in Europa. Uit het onderzoek van Marques-Vidal kwam naar voren dat de Zwitserse bevolking veel groenten, vis en olijfolie eet én opvallend minder rood vlees dan hun Europese buren. Als we ons bij de EU zouden aansluiten, zou de consumptie hiervan zonder twijfel stijgen", verklaarde collega David Fah van het Instituut voor Sociale en Preventieve Geneeskunde in Lausanne naar aanleiding van de uitkomsten van het onderzoek. "Deze resultaten brengen de mogelijke gevaren aan het licht die gepaard gaan bij het toetreden van de Europese Unie. Mochten er in Zwitserland nog politici zijn die ondanks de Europese schuldencrisis aandrang hebben om aansluiting te zoeken bij de EU, dan zou deze studie aanleiding moeten zijn om zich nog eens langdurig achter de oren te krabben. 8

9 Effectievere chemo door kweektumoren Het Hubrecht Instituut voor ontwikkelingsbiologie en stamcelonderzoek in Utrecht heeft een methode gevonden om kankercellen te kweken uit biopts van tumoren. Tot nu toe wordt het weefsel direct geconserveerd en geana lyseerd. Op die manier is wel te achterhalen om wat voor kanker het gaat, maar niet hoe de cellen op medicatie zullen reageren. Daar moet de nieuwe methode verandering in brengen. Tekst: Arjan van Groningen Hans Clevers, hoogleraar moleculaire genetica en directeur van Hubrecht Instituut, legde onlangs op Radio 1 uit hoezeer de behandeling van kanker verbetering behoeft. Een patholoog kan op dit moment bepalen in welk orgaan een kankercel oorspronkelijk ontstaan is en dan zijn er behandelprotocollen. Sommige mensen rea geren daar wel op, anderen niet. Je kan op dit moment niet voorspellen wie er bij welk type behandeling baat heeft. Dat kan nu nog alleen getest worden in patiënten. Dat zijn hele langdurige onderzoeken die vaak vier, vijf jaar duren. Met de nieuwe techniek is het, hoopt Clevers, straks mogelijk binnen weken in plaats van jaren uit te vinden welke middelen de meeste kans van slagen hebben. Als je nu dat stukje weefsel hebt kun je daar met onze techniek in principe tien of twintig kankergeneesmiddelen op loslaten en een spectrum zien van wat wel werkt en wat niet. Clevers wil de nieuwe methode zo snel mogelijk breed testen. Op dit moment worden patiënten met darmkanker geselecteerd voor verder onderzoek. Maar ook als dat positief uitpakt zal het nog een paar jaar duren voordat de nieuwe techniek brede toepassing krijgt. Dat het Hubrecht Instituut nog voor de wetenschappelijke publicaties met een deel van de resultaten naar buiten treedt, is te danken aan Inspi re- 2live. Een met Pink Ribbon vergelijkbare beweging die tot doel heeft met de organisatie van evenementen fondsen te werven en kankeronderzoek en topwetenschappers bij elkaar te brengen. Naar het zich laat aanzien jaagt deze organisatie die doelstelling serieuzer na dan het onlangs in opspraak geraakte Pink Ribbon. Oordeelt u zelf op www. inspire2live.nl Positieve opmerkingen bevorderen evenwicht Positieve opmerkingen zijn van grote waarde. Dat is de les van een onderzoek dat on line werd gepubliceerd in Psychological Science over de invloed van bemoedigende opmerkingen op het lichaam. Het onderzoek werd gedaan onder enkele tientallen vrouwen van boven de zestig. De opdracht was om op een wiebelige plaat onder hun voeten in evenwicht te blijven. Als deze vrouwen te horen kregen dat ze bovengemiddeld goed waren in het bewaren van hun evenwicht (ook al was dat niet waar), of dat ouderen met hun actieve levensstijl daar over het algemeen goed in zijn, leerden ze sneller en beter hun Te koop: een MMV verrassingstas We willen wel zeggen dat u kunt kiezen uit twee mogelijkheden: een tas met naast de verrassingen een complete jaargang Uitzicht 2010 of een tas met de jaargangen Uitzicht 2010 en De tassen kosten respec tievelijk 15,- met één jaargang of 20,- met beide. evenwicht te bewaren dan vrouwen die het zonder de bemoedigende woorden moesten stellen. De onderzoekers concluderen dat de bemoedigende opmerkingen korte metten maken met negatieve ideeën van de vrouwen over zichzelf, waardoor hun motorische vaardigheden toenemen. Daardoor bleek dat ze meer konden dan ze dachten. De MMV biedt een verrassingstas te koop aan met artikelen die u uitstekend kunt gebruiken. Welke verrassingen dat precies zijn gaan we hier niet uit de doeken doen. Dan moet u maar zo n tas bestellen. De actie eindigt op 31 december U kunt de tas bestellen door geld over te maken op rekening ten name van de Moermanvereniging in Alphen aan den Rijn. Geef aan hoeveel tassen u wilt ontvangen. Welkomstdag nieuwe leden volgeboekt De belangstelling voor de welkomstdag voor nieuwe leden op zaterdag 3 maart in Baarn is zo groot, dat die in ruim een week al volgeboekt is. Verscheidene belangstellenden moesten teleurgesteld worden. Het bestuur overweegt nu om in het najaar opnieuw een dergelijke dag voor nieuwe leden te organiseren. De nieuwe leden krijgen 3 maart een programma aangeboden met lezingen van Riëtte Janssen uit Valkenburg die de recepten in Uitzicht verzorgt en de arts H.C. (Hans ) Moolenburgh, die komt praten over zijn recent verschenen boek U kunt meer dan u denkt. Voorts kunnen de nieuwe leden kennismaken met ambassadeurs en kookdocenten van MMV. Ook krijgen ze een lunch aangeboden. 9

10 Toen Dinneke van de Dikkenberg begin vorig jaar de best seller Wat zit er in uw eten? van de Française Corinne Couget onder ogen kreeg, ging er een wereld voor haar open. Allerlei hulpstoffen in het eten bleken bijwerkingen te kunnen hebben alsof het zware medicijnen zijn. Ze besloot geen enkel risico te nemen en vanaf dat moment E-nummervrij boodschappen te doen. Tekst: Hans Nieuwstad Moeizame weg voor gemiddelde huisvrouw om gezonder te koken Strijden tegen E-nummers Tussen besluit en daad bleken vooral praktische bezwaren te staan. Ze moest plotseling haar hele wekelijkse boodschappenlijstje herzien. Geen margarine, wel roomboter; geen schouderham, maar wat dan wel? Parmaham of verse ham van de slager is E-nummervrij, maar ook veel duurder. Goudse kaas werd boerenkaas, chips met paprikasmaak werd naturel. Zo ging het verder. Het was een hele klus om haar lijstje zo goed mogelijk te zuiveren. Aroma s Bovendien zegt het ontbreken van E-nummers op de verpakking lang niet altijd dat er alleen maar verantwoorde ingrediënten in het product zitten. Sommige E-nummers zijn namelijk listig verstopt achter moeilijke woorden. Het boekje van Corinne Couget kon Dinneke dan ook geen moment missen. Zo waarschuwt de schrijfster dat achter aroma s als omschrijving op het etiket ordinaire E-nummers kunnen schuilgaan. De producten die de huisvrouw uit Ochten voortaan in het schap laat staan, zitten meestal vol kleurstoffen. Helemaal taboe zijn E621 (mononatriumglutamaat of MSG), E951 (aspartaam) en E967 (xylitol). De bijwerkingen variëren volgens Corinne Couget van neurotische aandoeningen tot een plotselinge hartstilstand. Een ander verdacht woord is gistextract. Veel fabrikanten gebruiken die toevoeging in plaats van E621. Slim. Gistextract is wettelijk gezien geen smaakversterker. Het bevat echter wel glutamaten, die berucht zijn om hun bijwerkingen. Op de verpakking kunnen de fabrikanten probleemloos zonder smaakversterkers zetten. Je moet maar durven! In vleeswaren zit bijna altijd E250 (natriumnitriet) als conserverings- en kleurmiddel. Vermijden, raadt Couget aan. Daarom maakt Dinneke de vleeswaren sindsdien zelf. In vruchtensappen en jam zit vaak glucose-fructose stroop. Volgens de literatuur is dat kunstmest voor kankercellen. Daarom koopt ze alleen nog diksap en geperste vruchtensappen. Verder heeft ze haar inkoopadressen uitgebreid. Behalve de supermarkt kunnen tegenwoordig ook de slager, de molenwinkel en de natuurvoedingswinkel haar als klant begroeten. Slastamppot maakt ze voortaan met spekjes van de slager, het brood bakt ze zelf met meel van de molen en curry-ketchup komt nu uit de natuurvoedingswinkel. Tot slot is ook haar manier van koken op de schop gegaan. Wie gezond wil eten moet zelf aan de slag, heeft Dinneke ontdekt. Er staan nu vooral basisproducten in haar voorraadkast, zoals pakken meel, flessen olie, zakken suiker, doosjes eieren en kruidenbuiltjes. Daarmee komt ze een heel eind. Om het anderen gemakkelijk te maken, heeft ze een receptenboekje voor dagelijks gebruik geschreven.de meeste recepten zijn gebaseerd op onbewerkte basisproducten. Met dit boekje in de hand heeft u voor veel producten een verantwoord alternatief, moedigt ze de lezer aan. Evenwichtig menu Het boekje maakt vooral duidelijk welke moeite een gemiddelde huisvrouw heeft om gezonder en bewuster te eten en te koken. Ze zal er vast mensen mee op de goede weg helpen en dat is winst. Tegelijk is het boekje van betrekkelijke waarde. Over gezonde voeding is zo ontzettend veel meer bekend dan de schrijfster van Bewust koken zonder E-nummers lijkt te weten. De gemiddelde lezer van dit blad zal vaak de wenkbrauwen fronsen bij zoveel gebrek aan kennis. Zo lijkt Dinneke van gedachten dat een product gezond is als het geen E-nummers bevat. Gezonder is het in veel gevallen zeker maar daarmee is soms echt alles gezegd. Er komt bij dat de risico s die aan E-nummers kleven, tamelijk beperkt zijn. Ze doet er zeker verstandig aan de vele pakjes en zakjes met twijfelachtige inhoud in de winkel te laten, maar veel belangrijker is een evenwichtig menu met veel groenten, een zorgvuldige dosering aan fruit, veel vis, weinig (rood) vlees, weinig zout en gezonde suikervervangers. Ik wil Dinneke vooral aanraden een aantal recente jaargangen van dit blad door te nemen en verder het boek Antikanker van David Servan Schreiber aan te schaffen. Dat bevat naar mijn idee de meest actuele voedingswijzer van dit moment. Daarin zijn veel nieuwe inzichten verwerkt. Titel: Bewust koken zonder E-nummers Auteur: Dinneke van den Dikkenberg ISBN: Uitgave: De Banier, Apeldoorn Prijs: 9,95. 10

11 Radio en televisie Geen zuivere koffie Tekst: Arjan van Laar Pas op met voedingssupplementen en kruidenmiddelen want je weet niet wat je slikt. Die waarschuwing liet Tros Radar volgen op een item over Green Coffee 800. Een afslankdrankje dat een verboden medicijn bevat. Verder: de vernietigende kritiek van de Nationale Ombudsman op het functioneren van de Inspectie voor de Gezondheidszorg. ON OFF (zoekterm sibutramin ) Sibutramine is een medicijn tegen vetzucht dat in februari 2010 uit de handel werd genomen. Het geringe resultaat stond in geen verhouding tot de bijwerkingen: leverfalen, beroertes, depressies en hartaanvallen. Desondanks mengt de samensteller van het afslankproduct Green Coffee 800 het verboden medicijn door zijn product. Stiekem, want de productinformatie rept daar met geen woord over. De Voedsel en Warenautoriteit trof tot twee jaar geleden al hoeveelheden van 20 milligram Sibutramine in het afslankdrankje aan, waarop de Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) in augustus van dat jaar waarschuwde. Waarom komt Radar dan nu pas met haar waarschuwing? Waarschijnlijk vanwege een melding door het Nederlands Bijwerkingen Centrum (Lareb), waar voormalig fractievoorzitter van de SP Agnes Kant tegenwoordig de scepter zwaait. Huisartsen meldden daar een geval van hypomanie en een patiënte met een gestoorde leverfunctie als waarschijnlijke bijwerkingen van Green Coffee 800. Het Tijdschrift voor Geneeskunde pikte het op en publiceerde er een artikel over. Deze extra aandacht is nodig als tegenwicht voor de reclame op internet. Bij Google levert de zoekterm Green Coffee 800 eerst vijftien webwinkels en juichende recensies op. Pas helemaal onderaan staat de waarschuwing van de IGZ. Waarschijnlijk is de verkoop van dit product georganiseerd zoals het vroegere Herbal Life. Een soort piramidespel van verkopers die er allemaal belang bij hebben internetfora met succesverhalen te overspoelen. Puinhoop bij de Inspectie Zo moet het zijn: organisaties als het RIVM en de IGZ bewaken de kwaliteit van onze gezondheid(szorg). Soms gaat dat goed, zoals in bovenstaand voorbeeld, maar steeds vaker laat de IGZ haar verantwoordelijkheid volledig liggen. En daarom is het nodig dat ook onze hoeders in de gaten gehouden worden. Het afgelopen jaar kwamen verschillende incidenten in het nieuws waarbij de vraag zich opdrong: hoe is het mogelijk dat de IGZ dit soort wantoestanden tolereert? In Uitzicht berichtte deze rubriek hierover onder de kop Bang voor de dokter. Argos bracht juli vorig jaar nog een zaak over het voetlicht die symptomatisch is voor de problemen bij de inspectie. Baby Jelmer blijkt na een relatief eenvoudige operatie in het Universitair Medisch Centrum Groningen zwaar gehandicapt. Het ziekenhuis wil niet zeggen wat er gebeurd is en het duurt bijna vier jaar voor de IGZ met haar kritische rapport komt. Dat wordt echter teruggetrokken en vervangen door een rapport dat het UMC zo goed als vrijpleit. Nationale Ombudsman Alex Brenninkmeijer onderzocht de handelwijze van het ziekenhuis en de Inspectie en bracht medio december rapport uit. Daarin hekelt hij de partijen in niet mis te verstane bewoordingen. Beide hebben in ernstige mate niet behoorlijk gehandeld. Zelfs onder ede bleek een manager van de IGZ nog te liegen en het ziekenhuis hield de ware toedracht ook voor de ombudsman verborgen. Argos en Radar wijdden elk een complete uitzending aan het onderwerp. Beide redacties vatten daarin hun eigen berichtgeving samen en zijn om die reden de moeite van het terugzoeken waard. Steekwoorden: haantjesgedrag, angstcultuur, juridisering, dreigende advocaten, arrogantie en tegengestelde belangen. Op dit moment wachten nog eens 25 dossiers op afronding. Het geklungel bij de IGZ is in het voordeel van ziekenhuizen die niet transparant willen zijn, waarschuwt Brenninkmeijer. Hoe staat het eigenlijk met de professionaliteit van onze medici in onze ziekenhuizen? Ik heb daar zeer ernstige twijfels over. 11

12 Verrassende adviezen van Dr. Gert Schuitemaker in nieuwste boek (I) Ons lichaam snakt naar voeding van weleer Dr. Gert Schuitemaker heeft diverse boektitels op zijn naam staan maar niet eerder schreef hij zo n veelomvattend boek. Zijn jongste publicatie die hij samen met gezondheidsjournalist Toine de Graaf verzorgde, bevat zo n beetje alle aanwijzingen voor een gezonde leefstijl die hij de afgelopen vijftien jaar heeft ontwikkeld. Wie denkt alles op dit gebied al te weten, zal door Schuitemaker worden verrast. Het boek getuigt doorlopend van nieuwe, voortschrijdende inzichten. Tekst en foto: Jan van Klinken it met voedingssupplementen, Fluidt de titel en die dekt zeker de inhoud. Toch praat Schuitemaker de lezer niet alleen bij over zijn visie op supplementen. Ook zijn opvattingen over voeding komen langs en die zijn niet alleen talrijk maar ook stevig onderbouwd. Hij heeft een schema ontwikkeld dat de lezer leert de gezondheid in eigen hand te nemen en de eerste stap bestaat wat hem betreft uit voeding. Gezonde, verse en gevarieerde voeding. Dat blijft altijd de basis, benadrukt hij in de ontvangstruimte van het herenhuis in Gendringen waar hij woont en kantoor houdt. Het is de beste garantie tegen de ontwikkeling van chronische ziekten, van overgewicht tot kanker. Voedingssupplementen zijn een aanvulling op een gezond voedingspatroon en geen vervanging daarvan. Werk werd passie Veertig jaar geleden volgde hij een opleiding tot apotheker. Hij leek voorbestemd om in de farmacie zijn brood te verdienen maar dat liep anders. Hij kwam in aanraking met de orthomoleculaire geneeskunde zoals die door Nobelprijswinnaar Linus Pauling was ontwikkeld. Hij was er meteen door gegrepen. Zijn werk werd zijn passie. In dertig jaar tijd bouwde hij een indrukwekkend instituut op. Hij werd producent van voedingssupplementen, geeft momenteel twee tijdschriften uit en verzorgt cursussen. Anno 2012 heeft hij 15 mensen in dienst. Ook mengt hij zich op internet in wetenschappelijke discussies over gezonde voeding. Zijn opponenten willen hem dan wel eens verwijten dat hij gedreven wordt door commerciële belangen. Hij glimlacht als hij ermee wordt geconfronteerd. Moet ik dan medicijnen gaan verkopen? Ik vind dat ze met betere argumenten moeten komen. Ik kom uit de farmaceutische wereld maar heb bewust en uit overtuiging gekozen voor voedingssupplementen. Als ik geld had willen verdienen, had ik beter in de farmaceutische wereld kunnen blijven. Studiegenoten van me zijn multimiljonair geworden. Nou, dat ben ik echt niet. Graanproducten en zuivel niet goed te verteren Wat hem drijft, is niet zo zeer de begeerte naar geld en goed maar het vervullen van een missie. Het evangelie moet verkondigd worden, glimlacht hij. Daarmee doelt hij op het uitdragen van de boodschap dat we allerlei welvaartsziekten niet als een onontkoombaar noodlot over ons heen hoeven te laten komen, maar dat we zelf heel veel kunnen bijdragen aan een fit en gezond leven. Daarvoor geeft hij in het boek een lange reeks praktische aanbevelingen. Worden wat u at Dat we ons actief moeten opstellen voor een gezonde leefstijl, heeft volgens Schuitemaker alles te maken met onze weg door de geschiedenis. Eeuwenlang heeft de mens geleefd in een ecosysteem waarin water en de daarbij behorende planten en dieren centraal stonden. Dat heeft de menselijke genen en stofwisseling laten wennen aan voedsel dat direct hieruit afkomstig was. Onze vroege voorouders aten larven, wormen, weekdieren, schaaldieren, vogeleieren, kikkers, planten en vruchten. Zodoende kregen ze omega 3-vetzuren, vitamine A en D en jodium in overvloed binnen. Het is geen toeval, aldus Schuitemaker in Fit met voedingssupplementen, dat een tekort aan deze voedingsstoffen veel mensen in de westerse wereld vandaag de dag opbreekt. Dat begint vaak al in de baarmoeder. De genen en stofwisseling snakken naar de voedingsstoffen van weleer. Dat blijkt wel als lijders aan de meest uiteenlopende ziekten supplementen met vitamine D en omega 3-vetzuren voorgeschreven krijgen. Het aantal onderzoeken dat de positieve effecten daarvan aantoont, is nauwelijks meer bij te houden. Er komt nog bij dat onze vroege voorouders gebieden bewoonden die zonrijker waren dan de streken waarnaar latere generaties uitwaaierden. In deze contreien schijnt de zon minder krachtig en daarmee viel een uitermate belangrijke bron van vitamine D weg. Dat zou gecompenseerd kunnen worden door veel vis te eten maar dat is doorgaans niet het geval. Gebreksziekten zijn het vrijwel onvermijdelijke gevolg, tenzij we extra vitamine D in de vorm van supplementen tot ons nemen. Het is 12

13 13

14 boerenlogica, die door de Groningse hoogleraar klinische chemie, Frits Muskiet, als volgt is samengevat: U bent wat u eet, maar u moet weer worden wat u at. Daarmee breekt Muskiet een regelrecht pleidooi voor het oerdieet. Terug naar het menu van onze verre voorouders. Dat betekent minder zuivel- en graanproducten want die zijn betrekkelijk nieuw en ons inwendig systeem is er (nog) lang niet altijd even goed op ingesteld. Vandaar dat veel mensen allergisch zijn voor graan en intolerant voor lactose, een stof die in melk voorkomt. Ons lichaam weet er soms nog niet goed raad mee, waardoor we bijvoorbeeld melk en graan(producten) niet weten te verteren. Een verstoorde darmflora en onvoldoende opname van essentiële voedingsstoffen kunnen dan gemakkelijk het gevolg zijn. Beangstigend Een nog ingrijpender verandering deed zich voor tijdens de industriële revolutie. Vanaf ongeveer 1900 werden volle granen routinematig geraffineerd waardoor veel voedingswaarden verloren gingen. Bovendien deed suiker massaal zijn intrede. Vervolgens begon de voedingsindustrie de consument te overvoeren met goedkoop en gedegenereerd voedsel. De gevolgen voor de gezondheid van de gemiddelde westerse mens laten zich raden: obesitas, diabetes, hart- en vaatziekten en kanker. Een nieuwe discipline binnen de wetenschap, de epigenetica, laat zien dat deze ziekten al binnen een aantal generaties overgeërfd kunnen worden, tekent Schuitemaker aan. Dat is heel beangstigend. We moeten dus terug naar het oerdieet. Dat dieet staat als een dijk, vervolgt Schuitemaker, maar we moeten niet denken dat we weer kunnen eten zoals onze verre voorouders. Door veredeling en monoculturen is onze voeding veranderd. Neem de bittere smaak, die in razend tempo zeldzaam is geworden. Bitter is niet gewenst door de consument. Uit vruchtensappen bijvoorbeeld worden de bittere stoffen verwijderd. Ook zijn de bittere stoffen uit spruitjes en witlof weg veredeld om de consument te behagen. Maar hierdoor is ook de gezondheidswaarde van deze groenten achteruitgaan. Het zijn juist de bittere stoffen die ons beschermen tegen ziekten. Het zijn zomaar wat voorbeelden van de wijze waarop onze voeding is gedegenereerd. Dierlijk vet Dat de moderne voeding leidt tot een veelheid aan gezondheidsproblemen, wordt tegenwoordig breed onderkend maar met de huidige aanpak is Schuitemaker niet erg ingenomen. Een goed voorbeeld van hoe het niet moet, vindt hij de lightproducten. De gedachte erachter is dat vet per definitie schadelijk is. Generatie op generatie hebben we dierlijk vet gegeten. Dat was overigens wel van een andere koe en een ander varken dan uit de bio-industrie, dus zonder antibiotica en vaccins en niet gevoerd met krachtvoer. Maar los daarvan kent ons lichaam verzadigd vet. Vet is helemaal niet slecht als we maar genoeg bewegen. Wat ons lichaam niet kent, zijn transvetzuren. Juist die zijn in de vorige eeuw veel in ons voedsel verwerkt. Nog zo n misvatting is dat we in plaats van dierlijk vet vooral plantaardige olie moeten consumeren. Vooral zonnebloemolie is populair. Helaas, zegt Schuitemaker, zit daarin veel linolzuur. Daarvan krijgen we veel te veel. Bovendien moet de verhouding met omega 3 goed zijn. Doorgaans is dat niet het geval want de meeste mensen vertonen juist een gebrek aan omega 3. De voorlichting is op dat punt echt verschrikkelijk. Het Voedingscentrum propageert een hogere consumptie van linolzuur ten koste van omega 3, terwijl het verzadigde vetten afwijst. Light en vetarm worden aangeprezen maar vergeten wordt dat je dan sneller honger krijgt en dat je meer suikerrijke voeding gaat eten. Je wordt dus dikker in plaats van dunner. Nog zoiets: het Voedingscentrum vindt het nuttigen van kliekjes een goede manier om verspilling van voedsel tegen te gaan. Het is echt de weg kwijt, oordeelt Schuitemaker. Kliekjes zijn juist helemaal niet goed. In het volgende nummer van Uitzicht het vervolg: Niet lukraak maar wat slikken Titel: Fit met voedingssupplementen; neem uw gezondheid in eigen hand Uitgave: Ortho Communications & Sciense BV Omvang: 384 pagina s Prijs: 29,95 ISBN Verkrijgbaar in elke boekhandel of via Dr. Gert Schuitemaker is apotheker en doctor in de geneeskunde. Hij is oprichter en oud-voorzitter van de beroepsvereniging Maatschappij ter Bevordering van de Orthomoleculaire Geneeskunde (MBOG). Tevens is hij ex-president van de Interna tional Society for Orthomolecular Medicine. Verder is hij hoofdredacteur van de tijdschriften ORTHOmoleculair en Fit met Voeding. Hij schreef onder andere de gouden boekjes voor de gezondheid, het hart en de gewrichten (zie verder 14

15 ALV 2012 zaterdag 23 april in Baarn Nederland eet nog steeds ongezond De jaarlijkse Algemene Ledenvergadering van de MMV wordt gehouden op zaterdag 21 april 2011 in het gebouw Het Brandpunt, Oude Utrechtseweg 4A in Baarn. De vergadering begint om uur, maar de zaal is al om uur open. Om uur is er een korte pauze. Tijdens de middagbijeenkomst zal Dr. Hans Stoop een lezing verzorgen over de klassieke voedingswijzer bij de Moermantherapie. Agenda 1. Opening 2. Mededelingen 3. Notulen algemene ledenvergadering van 23 april Jaarverslag secretaris 5. Jaarverslag penningmeester 6. Verslag Steunfonds Amnestie 7. Rapportage financiële commissie 8. Bestuursverkiezing Voorstel de heer Jan Meijerink uit Dalfsen te benoemen tot bestuurslid. Voorstel heer Nico Sleeuwenhoek uit Delft te benoemen tot penningmeester. 9. Aanpassing statuten MMV, m.b.t. beoordelingsverklaring accountant. 10. Begroting Presentatie projectontwikkelingen Brede gelegenheid tot een gedachtewisseling, verduidelijken, het doen van suggesties en het inbrengen van ideeën. Tevens wordt voorgesteld over te gaan tot het instellen van een Leden adviesraad (LAR). 12. Vaststelling datum ALV 2013, voorstel zaterdag 20 april Rondvraag 14. Sluiting. Veel Nederlanders eten nog steeds te weinig fruit, groente, vis en vezel en voldoen daardoor niet aan de richtlijnen goede voeding. Wel is het type vet in de voeding ver beterd, doordat vooral de hoeveelheid transvetzuren in voedingsmiddelen is afgenomen. Het aandeel verzadigde vetzuren in de voeding is echter nog ongunstig en over gewicht komt frequent voor. Dit blijkt uit de recente Voedsel Consumptie Peiling van het RIVM in opdracht van het ministerie van VWS. De Voedsel Consumptie Peiling deed onderzoek onder bijna vierduizend Nederlanders en bracht hun eetge - drag tussen 2007 en 2010 in kaart. De uitkomsten stemmen niet vrolijk. Marga Ocké, woordvoerder van het RIVM, zei in NRC Handelsblad: Het is heel zorgwekkend voor de lange termijn. Mensen zullen vaker ziek worden en eerder sterven omdat zij de richtlijnen voor gezonde voeding gewoon negeren. Heel globaal kun je zeggen dat dit zevenduizend levens per jaar kost, aldus Ock. Een gezond voedingspatroon is van belang om overgewicht en chronische ziekten tegen te gaan. Veel voorkomende aan voeding gerelateerde ziekten zijn hart- en vaatziekten, verschillende vormen van kanker, overgewicht en ouder domsdiabetes. Met de verkregen kennis van het huidige consumptiepatroon kan een gezondere voeding worden gesti muleerd. Dit kan via veranderingen in het voedselaanbod en het voedingsgedrag. Lunch voor de leden uur Een goed gebruik van de vereniging is het aanbieden van een lunch aan haar leden. Aanmelden voor deze lunch kan tot uiterlijk 10 april bij het Centraal Bureau van de MMV, telefoon (0172) , op werkdagen van uur of per Middagbijeenkomst uur De middagbijeenkomst begint om uur en eindigt om uur. Dr. Hans Stoop, bestuurslid MMV, houdt een lezing en gaat met u in gesprek over de klassieke voedingswijzer, de kern van de therapie van de arts Cornelis Moerman en de nadere inzichten tot heden. Na afloop van de middagbijeenkomst is er gelegenheid voor ontmoeting, een gesprek en een drankje. 15

16 Recepten voor 4 personen Het is mogelijk dat recepten en ingrediënten niet in overeenstemming zijn met uw persoonlijke dieet. Raadpleeg bij twijfel altijd een arts. Lekker eten Bieten/sinaasappelsap Ingrediënten: 4 rode bieten 2 winterpeen 2 sinaasappels 2 stengels bleekselderij 2 cm gemberwortel ½ tl kaneel 1 tl lijnzaadolie Zoete crackers van bieten, wortel en rozijnen Ingrediënten: pulp bieten, wortels 4 el geweekt geel lijnzaad 1 tl venkelzaad 2 el pompoenpitten 4 el rozijnen 4 zeer fijn gesneden abrikozen 1 tl kaneel 2 tl gemalen vlozaad Thaise vissoep (8 personen) Ingrediënten: 1 verse zalmgraat met kop of 200 g verse zalm 1½ lt water 1 el gele curry paste (Mae Ploy *toko) 1 el bouillonpoeder 3 citroenblaadjes (toko) 200 g winterwortel in schijfjes gesneden torentjes van groene bloemkool (8 min. gestoomd) 2 bleekselderijstelen met bladgroen, in stukjes gesneden 1 venkelknol in schijfjes 5 ontvelde rijpe tomaten in stukjes 200 g knolselderij in dobbelstenen gesneden 50 g mini maïskolfjes 200 g gare zilvervliesrijst 2 tenen knoflook fijngesneden tamari 3 el kokosvet ½ lt kokosmelk 2 el verse korianderblaadjes of fijngesneden bosuitjes Bereidingswijze: Daar we nu van de pulp crackers gaan maken schillen we de bieten en wortels en maken daar eerst sap van. We nemen de pulp uit het apparaat en persen daarna de bleekselderij, sinaasappels en gemberwortel uit. Meng nu alle sap met 1 tl lijnzaadolie en kaneel. Bereidingswijze: Het is belangrijk dat de temperatuur niet boven de 46 C. komt zodat de enzymen, vitamines, antioxidanten en eiwitten voor ons lichaam optimaal opneembaar blijven. Rauwe crackers zijn een lekker en gezond tussendoortje of een basis voor een smeersel. Meng alle ingrediënten en plet gelijkmatig met de hand op een vel teflon of bakpapier tot een dikte van 4 mm. Om deze crackers te drogen zijn er verschillende mogelijkheden. Het is een proces dat je al doende leert door het droogproces goed in de gaten te houden en op tijd de crackervellen te keren. Voor meer heerlijke crackerrecepten en informatie hoe de oven het best te gebruiken, lees verder op pagina 31. Bereidingswijze: Was de zalmgraat of het stuk zalm. Zet dit met koud water, curry pasta, bouillonpoeder en citroenblaadjes op. Breng langzaam aan de kook en laat deze bouillon ¾ uur trekken. Zeef de bouillon, haal de restjes zalmvlees van de graat en kop en doe die in de bouillon. Snijd de torentjes van de groene bloemkool en stoom die 8 minuten. Verwarm het kokosvet in een pan en smoor de knoflook, wortel, venkelknol, bleekselderij en knolselderij vijf minuten. Voeg de tomaten en maïskolfjes toe en laat zachtjes koken totdat de groenten beetgaar zijn. Voeg de gare rijst, de groene bloemkooltorentjes, bouillon en kokosmelk toe en verwarm het geheel. Proef en maak op smaak met curry pasta en tamari. Garneer met verse korianderblaadjes of bosuitjes. Deze maaltijdsoep kun je serveren met bruin stokbrood en kruidenboter.. Productinformatie: *Mae Ploy is het merk van o.a. diverse curry pasta s. De gele is zacht van smaak en er zit citroengras, knoflook, sjalot, zout, laos, rode chilipeper, korianderzaad, citroenschil, komijn, kaneel, foelie, kurkuma en kardemon in. Ze bevatten geen MSG ( E621), conserveermiddelen en kleurstoffen en kunnen in de koelkast lang bewaard worden. Ik vind ze ideaal in oosterse recepten. 16

17 met Riëtte Janssen Rode koolsalade met rucola Dressing ingrediënten: sap van een sinaasappel 1 el geraspte biologische sinaasappelschil 1 tl kaneel mespunt kruidnagelpoeder (4 zeer fijngesneden ansjovisfilets uit een potje op olie) 1 el magere kwark 3 el olijfolie 1 druppel stevia Ingrediënten: 3 ons zeer fijngeschaafde rode kool 1 ons rucola of veldsla of winterpostelein 1 appel in blokjes 2 el pompoen- of zonnebloempitten 2 el kiemen 4 gesnipperde blaadjes van de rozet van de paardenbloem 4 gesnipperde blaadjes van de smalle weegbree Spruitjes met brandnetel en zuurkool Ingrediënten: 750 g spruitjes 2 handenvol brandneteltopjes 250 g zuurkool 20 g roomboter Vers geraspte nootmuskaat 1 tl bio-shoyu Gebakken bataat Ingrediënten: 500 g bataat 50 g kokosvet Himalayazout 2 el fijngehakte bieslook, peterselie of daslook Bereidingswijze: Maak eerst de dressing met of zonder anjovisfilet. Meng de rode kool en appelblokjes met de dressing en laat dit minstens een half uur intrekken. Was de rucola en droog deze. Voeg die op het laatste toe, samen met de paardenbloem- en weegbreeblaadjes, kiemen en zaden. Deze salade is ook heerlijk met zuurdesembrood. Bereidingswijze: Snijd de onderkant van de spruitjes af en verwijder de lelijke blaadjes. Breng in een stoompan ½ water aan de kook en stoom de spruitjes in 5-10 min. beetgaar. Smelt de roomboter en smoor daarin de brandneteltopjes en zuurkool 5-10 min.; voeg de gare spruiten, bio-shoyu en nootmuskaat toe. Meng dit voorzichtig en serveer met gebakken bataat en/of zilvervliesrijst. Bereidingswijze: Schil de bataat met de dunschiller. Snijd plakken van ± 1 cm dik. Smelt het kokosvet in een grote pan en bak de schijven bataat langzaam gaar en bruin. Draai elke schijf na 6 min. Leg ze voor het serveren op een stukje keukenrol om het overtollige vet te absorberen en strooi er een beetje Himalayazout en de verse kruiden overheen. Bataten zijn oranje zoete groenten, geen aardappelen. Ze zijn rijk aan bèta-caroteen. Ze hebben een gunstige invloed op onze bloedsuikerspiegel. Recepten insturen Heeft u een lekker recept dat past binnen de Moermankeuken? Kok Riëtte Janssen ontvangt het graag van u. Zij wil deze recepten in deze rubriek gebruiken, zodat anderen ook kunnen meegenieten. Stuur uw recepten per mail naar 17

18 In het najaar gaven Toos Scheres en Mien van de Vijfeijken een kookcursus in Someren. De cursisten waren enthousiast en brengen graag verslag uit van hun ervaringen. Lucia Tinnemans, Toos van Dijk, Petra Wilmsen, Nellie Lemmens en Toos van Bree. Kookcursus Someren zeer geslaagd Zelfs de afwas was niet vervelend Bij binnenkomst wacht ons een hartelijk welkom met voor ieder een persoonlijk woord. Een paar cursisten worden meteen aan het werk gezet zodat er bij de thee al iets te eten is in de vorm van een papje of een smoothie (met aandacht voor de sapmachine) of een lekker notentaartje, meegebracht door Toos. Vervolgens wordt het menu van de dag besproken met, dankzij de toelichting van Mien, speciale aandacht voor de kruiden bij de gerechten. In plaats van zout, suiker en peper uit de molen wordt gebruikgemaakt van kruiden en/of groentebouillon, honing of appeldiksap en Spaanse pepers. De taken worden verdeeld en het koken kan beginnen, in de grote keuken van Miens dochter. We maken niet allemaal hetzelfde, maar ieder heeft bij elke les een ander gerecht te bereiden. Vaak ook met een andere medecursist, wat weer interessante gesprekken oplevert. Er is bijzondere aandacht voor: de manier van wassen en snijden van de groente, om zoveel mogelijk vitamines te behouden; het ruiken, vooral bij kruiden; het gebruik van de kruiden; het proeven tijdens het koken (kan niet vaak genoeg); het gerecht er -qua kleur- als een plaatje laten uitzien; het vervangen van vlees en hoe deze vervangers te gebruiken. Dan is het zover. De tafel is feestelijk gedekt en wij worden door Toos en Mien verzocht plaats te nemen. In plaats van een gebed voor het eten, wordt er een mooi gedicht voorgelezen door Toos. Hierna is er automatisch meer aandacht voor de maaltijd. Niet alleen het smaakvolle eten, maar ook het met z n allen aan tafel zitten en de gevoerde gesprekken maken het tot een feest. De vele vragen aan Toos en Mien worden naar tevredenheid beantwoord. Zelfs de afwas was niet vervelend, maar een mooie gelegenheid om nog zoveel meer onderwerpen te bespreken. Het naslagwerk van de cursus met de recepten, de aandachtspunten, de uitleg van granen, groenten, fruit, kruiden, specerijen en nog veel meer verdient een bijzonder plaatsje in onze keukens. Wij houden ons aanbevolen voor een volgende cursus! 18

19 Lijf & Leden Leden van de Moermanvereniging vertellen hoe ze persoonlijk invulling geven aan het thema gezond eten gezond leven. Gluten verziekten Gerda s leven Haar jeugd stond in het teken van migraine. Toen ze drie was, kreeg Gerda haar eerste aanval. Er zouden er nog ontelbare volgen. Haar moeder had ook migraine, net als een oom, tante en andere familieleden. Soms moest ze op school verzuimen, nog veel vaker was ze niet in staat haar huiswerk te doen. Veel hoogtepunten uit haar jeugd bracht ze door op bed. Verjaardagen, de langverbeide afscheidsavond van de lagere school, andere festiviteiten: Gerda moest het tot haar groot verdriet allemaal aan zich voorbij laten gaan. Alles wat met enige spanning was omgeven, veroorzaakte migraine. Ze lag dan doodziek op bed. Zelfs het kleinste streepje licht kon ze niet verdragen. Ik heb vaak gewenst, zegt ze, dat ik er niet meer zou zijn. Je voelde je zo afschuwelijk. In de tijd dat een atoomoorlog dreigde, heb ik wel gedacht: Gooi hem hier maar neer. Ze accepteerde de ziekte als een onomkeerbaar noodlot. Van zelfmedelijden was geen sprake. Zielig doen was er in het ouderlijk huis niet bij. Wel probeerden mijn ouders overal genezing te zoeken, tot bij een magnetiseur toe. Maar niets hielp. Ingrijpend Haar wereld(je) was intussen erg klein geworden. Uit angst voor migraine mocht ze nooit uit en zondagavond als het gezellig was, moest zij vroeg naar bed. Anders kreeg ze maar hoofdpijn. Op zeker moment durfde ze zelfs niet meer te huilen, want dat kon een aanval uitlokken. Ingrijpend, blikt ze terug. Als je je emoties niet meer mag tonen, heeft dat vergaande gevolgen. Dat heb ik later wel ondervonden. Er kwamen nieuwe pijnstillers beschikbaar. Ze was toen eind twintig. Die maakten de aanvallen wel wat milder, al was de keerzijde dat de middelen kankerverwekkend waren. Gerda trouwde, kreeg kinderen maar de migraine bleef haar achtervolgen. Ze probeerde het huishouden zo goed en zo kwaad mogelijk te runnen. Maar eens in de maand moest ze dagenlang in bed doorbrengen. Haar man nam dan de zorg voor het gezin over. Ze was rond haar vijftigste toen ze in de krant las dat de opticien Van Gemert in Rotterdam brillen kon aanmeten waardoor je van je migraine kon afraken. Hij had zich gespecialiseerd in brillen tegen dyslexie en ontdekte toen dat mensen ook van hun migraine afkwamen. Anderen uit de omgeving van Gerda bleken er veel baat bij te hebben maar haar hielp het slechts gedeeltelijk. Grote verbazing De reddende engel zou nog even op zich laten wachten. Twee jaar geleden stapte haar dochter vanwege chronische darmklachten over op een glutenvrij dieet en voelde zich daar prima bij. Dat bracht Gerda op een idee. Als het voor haar goed is, dan misschien voor mij ook wel, redeneerde ze. Daarom volgde zij het voorbeeld van haar dochter. Tot haar grote verbazing bleven vanaf dat moment de migraineaanvallen uit. Haar medicijnen, die ze moet innemen zodra een aanval zich aandient, bleven ongebruikt in de kast staan. Wat was ik daar blij mee, vertelt ze. Ik had zo'n hekel aan die medicijnen omdat het zulke troep is. Maar ik had geen keus. Alles wat maar enigszins gluten bevatte, liet ze voortaan staan. Later las ze in publicaties van dr. Gert Schuitemaker dat ze niet de enige migrainepatiënt is Naam: Gerda Wiebenga-Van der Wiel Leeftijd: 61 Woonplaats: Zwijndrecht bij wie gluten de boosdoener is. Gerda: Het is zo heerlijk dat ik er vanaf ben. Ik ben zelfverzekerder en sterker geworden. Ik zou nu mijn trouwdag en andere mooie dagen graag willen overdoen. Daar heb ik nooit iets aan gehad. Ze kan nu onbekommerd de deur uit en afspraken maken. Ik was gehandicapt, maar dat ligt nu achter mij. Sinds zes jaar is ze vrijwilliger van de Infolijn voor Alternatieve Geneeswijzen. Ze heeft in de loop der jaren heel wat kennis opgebouwd over gezonde voeding en volgt nu de cursus orthomoleculaire voedingsleer. Al sinds jaar en dag eet ze biologisch en waar mogelijk biologisch-dynamisch. Ook zet ze zich in voor de Demeter-vereniging als ambassadeur. Graag wil ze migrainepatiënten aansporen om te laten weten of ook zij baat hebben gevonden bij voeding zonder gluten. Dat hoeft niet aan mij persoonlijk maar aan de redactie. Zo kunnen we van elkaar leren. Glutenvrije voeding kan ik iedereen aanraden. Probeer het gewoon eens een paar maanden. Reacties graag naar: of Redactie Uitzicht, Hof van Azuur 30, 2614TB Delft 19

20 In deze rubriek gaat arts drs. Bob Hornstra in op de meest uiteenlopende medische vragen. Schriftelijk gestelde vragen worden uitsluitend in deze rubriek beantwoord en niet in een persoonlijk schrijven. Vragen met een algemene strekking zijn altijd welkom. Voor dringende persoonlijke vragen: bel met Patiëntenvoorlichting Vraag Osteopenie Een patiënte die problemen kreeg door het slikken van bepaalde medicijnen, vraagt advies over osteopenie en de te hoge cholesterolwaarden. Achtergrondinformatie: Al vele jaren ben ik een tevreden lid van de Moermanvereniging en uw vraag/ antwoordrubriek lees ik met veel interesse. In het augustusnummer van 2011 staat in Uitzicht een vraag met betrekking tot osteoporose. Door uw antwoord kom ik bij u met de volgende vragen. Na een dexa-meting (meting botdichtheid) schreef de huisarts mij CA-D citroenbruisgranulaat 1000 mg/880 ie voor. Ik nam dit twee maanden met moeite in, want als bijwerking kreeg ik dagelijks heftige diarree. Daarna kreeg Calc. chew D3 kauwtabletten 1000 mg/880 ie; na een maand stopte ik ook daarmee in verband met de diarree. Mijn leeftijd is 76 jaar en ik gebruik sinds 2007 dagelijks Thyrax 0,1 mg. Ook gebruik ik Glucosamine 1500 mg/dag (in verband met problemen aan de kniegewrichten), selenium 200 mcg/dag en sinds een jaar een omega-3/6 preparaat voor verhoogde cholesterolwaarden. De bruis- en kauwtabletten bevatten nogal wat aspartaam en daar kunnen veel mensen niet tegen; bij u veroorzaakt het kennelijk diarree. In het boekje van Corinne Gouget: Wat zit er in uw eten? kunt u lezen dat aspartaam (E951) een neurotoxisch product is dat meer dan 92 ziekteverschijnselen kan veroorzaken. Vermijden dus! Een beter alternatief is: een flinke eetlepel levertraan of vitamine D3 15 mcg, twee à drie capsules per dag en een calcium/magnesium complex. Een goed complex vind ik bijvoorbeeld Ultra Bone (van Fytocura) met voldoende calcium, magnesium en kiezelzuur. Uw vitamine D3-spiegel bedroeg afgelopen zomer 73 nmol/l; voor u zou minimaal 100 nmol/l optimaal zijn. Bovendien zou ik er vitamine K2 180 mcg per dag bij nemen, tenzij u bloedverdunnende medicijnen gebruikt als acenocoumarol. Vitamine K trekt het calcium als het ware uit de bloedvatwand en deponeert het in de botten. Vitamine K en vitamine D3 werken hiermee samen ook om bloedvatsclerose (aderverkalking) te voorkomen of te verminderen. Baanbrekend werk is verzet door een team van wetenschappelijke medewerkers aan de universiteit van Maastricht onder leiding van dr Cees Vermeer. Uw cholesterol bedraagt gemiddeld 7,5 met een mooi hoog HDL van 1,8. Op oudere leeftijd stijgt meestal het cholesterolgehalte en zelfs door de reguliere behandelaars worden nagenoeg geen cholesterolverlagende middelen als statines gegeven aan oudere vrouwen. Uit onderzoek is gebleken dat een hoger cholesterolgehalte bij ouderen een grotere overlevingskans biedt dan een extreem laag cholesterol. En ook dat de meeste slimme mensen een hoger cholesterolgehalte hebben! Een aanrader op dit gebied is het recent verschenen boek van dr. Uffe Ravnskof: Feiten en fabels over cholesterol, met als ondertiteling: Onthullingen over het grootste medische en commerciële bedrog van deze tijd. Hij schrijft hier bijvoorbeeld: Wist je dat je je geheugen kunt verliezen of agressief kunt worden, of zelfs suïcidaal, als je je cholesterol teveel verlaagt? En: Lage cholesterol verhoogt het risico op kanker. ISBN Ziekte van Bechterew Kunt u iets vertellen over de ziekte van Bechterew, de reumatische aandoening van onder andere de wervelkolom? Die vraag stelt een mevrouw, ze schrijft: Mijn man had deze ziekte en is op 68 jarige leeftijd aan darm/ leverkanker overleden. Mijn jongste zoon (45 jaar) heeft deze aandoening (Bechterew) helaas geërfd. De ziekte komt bij meerdere personen in de familie van mijn man voor. Het is toch wel een heel erg vervelende aandoening met meerdere complicaties. De klachten van mijn zoon zijn: rugpijnen, scheuren van pezen, anusklachten en oogontstekingen. Hij zwemt, heeft een beweeglijk beroep en neemt zich 20

28-9-2014. Inhoud. Voeding en leefstijl bij en na kanker. 1. Voeding van vroeger tot nu. 1. Voeding van vroeger tot nu. 2.

28-9-2014. Inhoud. Voeding en leefstijl bij en na kanker. 1. Voeding van vroeger tot nu. 1. Voeding van vroeger tot nu. 2. Voeding en leefstijl bij en na kanker Malu van Geel Inhoud 1. Voeding van vroeger tot nu 2. Voeding en kanker 3. Aanbevelingen 4. Veel gestelde vragen 1. Voeding van vroeger tot nu 1 Hippocrates Laat voeding

Nadere informatie

lyondellbasell.com Eet dit Dat niet Verbeter je gezondheid

lyondellbasell.com Eet dit Dat niet Verbeter je gezondheid Eet dit Dat niet Verbeter je gezondheid Verander je keuzes, verander je leven Deze presentatie heeft als doel om u betere beslissingen te laten nemen m.b.t. voeding om zo uw gezondheid te verbeteren. Belangrijke

Nadere informatie

Gezonde voeding. Waar gaat deze kaart over? Wat wordt er van je verwacht? De betekenis van eten voor mensen. Gezonde voeding

Gezonde voeding. Waar gaat deze kaart over? Wat wordt er van je verwacht? De betekenis van eten voor mensen. Gezonde voeding Waar gaat deze kaart over? Deze kaart gaat over gezonde voeding. Nu vraag je je misschien af wat dit met de horeca te maken heeft. Gasten komen toch naar een horecabedrijf om lekker te eten en toch niet

Nadere informatie

Smoothiegoodness De introductie

Smoothiegoodness De introductie Smoothiegoodness De introductie Hoera!! Hier begint jouw groene smoothieavontuur. Dit betekent een geweldige stap vooruit in je gezondheid en energieniveau, fantastisch dat je eraan gaat beginnen. Misschien

Nadere informatie

Voedingsschema. Believe in. 12 sep t/m 18 sep FUNCTIONEEL FIT

Voedingsschema. Believe in. 12 sep t/m 18 sep FUNCTIONEEL FIT Voedingsschema FUNCTIONEEL FIT 12 sep t/m 18 sep Believe in GEZONDE LEVENSSTIJL Je bent nu in je bezit van een gezond voedingsschema. Dit voedingsschema helpt jou om de dagelijkse structuur en planning

Nadere informatie

Openingstijden. Intoleranties

Openingstijden. Intoleranties Dit is het eerste nummer van de Nieuwsbrief van Stateheide. Wij willen u via deze nieuwsbrief op de hoogte houden van de diverse ontwikkelingen. U heeft deze nieuwsbrief gekregen, omdat wij Uw mail-adres

Nadere informatie

WAT HEBBEN WE GEMETEN? Inner Scan Body Composition

WAT HEBBEN WE GEMETEN? Inner Scan Body Composition HERBALIFE FITCHECK WAT HEBBEN WE GEMETEN? Inner Scan Body Composition % LICHAAMSVET Wie wil je worden? Waar ben je nu? % LICHAAMSVET Vrouw 20-39 Leeftijd 40-59 60-79 Man 20-39 Leeftijd 40-59 60-79 Te laag

Nadere informatie

Voedingsbeleid Kinderdagverblijf Kiekeboe 2015

Voedingsbeleid Kinderdagverblijf Kiekeboe 2015 Ons voedingsbeleid Inleiding Gezond zijn en blijven begint onder andere met voeding. Gezond eten betekent: gevarieerd en niet te veel. Een gezond voedingspatroon is een voedingspatroon waarmee problemen

Nadere informatie

Ontdek jouw aanpak Gezond eten met de Schijf van Vijf

Ontdek jouw aanpak Gezond eten met de Schijf van Vijf Ontdek jouw aanpak Gezond eten met de Schijf van Vijf Iedereen vult zijn eigen Schijf van Vijf Je lijf gaat je hele leven mee, daar wil je dus zo goed mogelijk voor zorgen. Maar hoe doe je dat? Als je

Nadere informatie

WAT ETEN WE VANDAAG? 1 Waarom moet je eten?

WAT ETEN WE VANDAAG? 1 Waarom moet je eten? WAT ETEN WE VANDAAG? 1 Waarom moet je eten? Alles wat je eet en drinkt noemen we voedingsmiddelen. Voorbeelden hiervan zijn: brood, boter, groenten en vlees. In voedingsmiddelen zitten voedingsstoffen:

Nadere informatie

De filosofie van het voeren

De filosofie van het voeren Terug naar Voorwoord Terug naar Inhoudsopgave Verder naar volgende hoofdstuk De filosofie van het voeren Inhoudsopgave van dit hoofdstuk: Het algehele beeld Hoe voeding in de Natuur er uit zou zien...

Nadere informatie

Gezonde Voeding Tips

Gezonde Voeding Tips Gezonde Voeding Tips Waarom is een gezond dieet zo belangrijk? A) Voorkom risico s op aandoeningen Weet je dat de meeste aandoeningen kunnen worden voorkomen? Voorbeelden hiervan zijn:» Hartaandoeningen»

Nadere informatie

Albert Voogd. Healthy living De consument is ook maar een mens

Albert Voogd. Healthy living De consument is ook maar een mens Albert Voogd Healthy living De consument is ook maar een mens Strategische uitgangspunten Albert Heijn Voeding en Gezondheid Wetenschappelijk gedegen onderbouwd Maatschappelijk geaccepteerd Simpel en inspirerend

Nadere informatie

Rawfood. tips & tricks 66 FRONTIER LIFE 15.02

Rawfood. tips & tricks 66 FRONTIER LIFE 15.02 Rawfood tips & tricks 66 FRONTIER LIFE 15.02 Auteur: Noëlle Kabel VOEDING In augustus 2013 kwam ik in aanraking met rawfood. Ik had toen al een jaar alle geraffineerde suikers uit mijn eetpatroon geschrapt,

Nadere informatie

Het koken en eten mag je zelf doen, maar ik begeleid je daarbij. Stap voor stap.

Het koken en eten mag je zelf doen, maar ik begeleid je daarbij. Stap voor stap. Het koken en eten mag je zelf doen, maar ik begeleid je daarbij. Stap voor stap. EET PALEO 3 Inhoudsopgave Inleiding 6 Mijn Paleo verhaal 8 De 7 stappen in het kort 12 Stap 1 Richt je op de praktijk 14

Nadere informatie

Naam: VOEDINGSSTOFFEN Gezond eten en drinken

Naam: VOEDINGSSTOFFEN Gezond eten en drinken Naam: VOEDINGSSTOFFEN Gezond eten en drinken Wat zijn voedingsstoffen Voedingsstoffen zijn stoffen die je nodig hebt om te lopen, te denken enz. Er zijn 6 soorten voedingsstoffen. 1. eiwitten (vlees, peulvruchten.

Nadere informatie

Bewust en gezond winkelen. Doelstellingen. De leerlingen kunnen een gezonde keuze maken op basis van het etiket.

Bewust en gezond winkelen. Doelstellingen. De leerlingen kunnen een gezonde keuze maken op basis van het etiket. Infofiche 1 Doelstellingen De leerlingen zien in dat het zinvol is om een boodschappenlijstje op te stellen vooraleer boodschappen te doen. De leerlingen kunnen het etiket lezen en verschillende etiketten

Nadere informatie

Met brood in balans Gezond afvallen Doe het broodwisseldieet

Met brood in balans Gezond afvallen Doe het broodwisseldieet Met brood in balans Gezond afvallen Doe het broodwisseldieet Een goed gewicht Ben je ook een van die miljoenen Nederlanders die worstelen met de weegschaal? Of je nu een paar kilo wilt afvallen of juist

Nadere informatie

PERFECT BALANCE. supergezonde oliemelange met omega-3, omega-6 en omega-9

PERFECT BALANCE. supergezonde oliemelange met omega-3, omega-6 en omega-9 PERFECT BALANCE supergezonde oliemelange met omega-3, omega-6 en omega-9 Deze combinatie van bijzondere biologische oliën bevat precies de essentiële vetzuren die uw lichaam nodig heeft om goed te kunnen

Nadere informatie

Gezond/onbewerkt eten (clean eating) VS. If It Fits Your Macro s (IIFYM)

Gezond/onbewerkt eten (clean eating) VS. If It Fits Your Macro s (IIFYM) Gezond/onbewerkt eten (clean eating) VS. If It Fits Your Macro s (IIFYM) Op je voeding letten, gezond eten of diëten hoe je het ook noemt, het moet wel leuk blijven! If It Fits Your Macro s is daar bij

Nadere informatie

Voedingsschema. Believe in. 5 sep t/m 11 sep FUNCTIONEEL FIT

Voedingsschema. Believe in. 5 sep t/m 11 sep FUNCTIONEEL FIT Voedingsschema FUNCTIONEEL FIT 5 sep t/m 11 sep Believe in GEZONDE LEVENSSTIJL Je bent nu in je bezit van een gezond voedingsschema. Dit voedingsschema helpt jou om de dagelijkse structuur en planning

Nadere informatie

Suiker in een gezonde leefstijl. Een kwestie van balans

Suiker in een gezonde leefstijl. Een kwestie van balans Suiker in een gezonde leefstijl Een kwestie van balans Suiker in een gezonde leefstijl Een kwestie van balans Je lichaam heeft overal energie voor nodig. Sporten, werken, fietsen, wandelen, tuinieren,

Nadere informatie

Tijdens deze challenge eet je volgens een vast, uitgebalanceerd schema en combineer je Clean Meals

Tijdens deze challenge eet je volgens een vast, uitgebalanceerd schema en combineer je Clean Meals Clean Meals 21 DAGEn CHALLENGE 3 WEKEN SUPER GEZOND ETEN, GEEN HONGER EN TOCH VET VERBRANDEN. Tijdens deze challenge eet je volgens een vast, uitgebalanceerd schema en combineer je Clean Meals met andere

Nadere informatie

KOOK-OOK wenst u een gezond en smaakvol 2015!

KOOK-OOK wenst u een gezond en smaakvol 2015! KOOK-OOK wenst u een gezond en smaakvol 2015! KOOK-OOK helpt graag mee om 2015 gezond van start te laten gaan. Hierbij weer een tas vol lekkere en eerlijke groenten. Veel producten uit de KOOK-OOK tas

Nadere informatie

Een bijdrage van: Fenny v.d. Bovenkamp van Vita-Health.

Een bijdrage van: Fenny v.d. Bovenkamp van Vita-Health. Nieuwsbrief, februari 2015 Een bijdrage van: Fenny v.d. Bovenkamp van Vita-Health. Als professioneel Vitaal Coach ondersteunt en begeleidt ze haar klanten bij het vinden van een gezondere levensstijl,

Nadere informatie

Kookdemonstratie Breda Deel 1 - vleesvervangers

Kookdemonstratie Breda Deel 1 - vleesvervangers Kookdemonstratie Breda Deel 1 - vleesvervangers Waarom vlees vervangen door onbewerkt plantaardig voedsel? Planten beschermen Plantaardig voedsel bevat beschermende stoffen voor het lichaam (o.a. fytochemische

Nadere informatie

Gezond leven betekent dat je; - voldoende beweegt - gezond eet

Gezond leven betekent dat je; - voldoende beweegt - gezond eet Gezond leven betekent dat je; - voldoende beweegt - gezond eet Waarom eet je eigenlijk? Je krijgt er energie van! Energie heb je nodig alle processen in je lichaam b.v. voor lopen, computeren Maar ook

Nadere informatie

ECHT ETEN JONATHAN KARPATHIOS

ECHT ETEN JONATHAN KARPATHIOS ECHT ETEN JONATHAN KARPATHIOS kok boer vader ondernemer IK BEN VADER, KOK, BOER EN ONDERNEMER. Het verhaal dat ik vandaag ga vertellen: Ik ben, kok, boer en ondernemer. JEUGD KEUZES, KEUZES, KEUZES. ACHTERGROND:

Nadere informatie

Vitaminen en mineralen. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg

Vitaminen en mineralen. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg Vitaminen en mineralen Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies Jouw gezondheid is onze zorg Inhoud Vitaminen 3 Mineralen 4 Voeding 4 Dagelijkse behoefte 4 Wanneer extra vitaminen gebruiken

Nadere informatie

COLOUR YOURSELF HEALTHY

COLOUR YOURSELF HEALTHY COLOUR YOURSELF HEALTHY COLOUR YOURSELF HEALTHY PRESENTATIEOVERZICHT Carl Rehnborg en het verhaal over NUTRILITE De uitdagingen van gezond eten Kleur uw voeding Gezond eten. Gezond leven. Over gezondheid

Nadere informatie

Ontdek gerechten die écht wat voor je doen!

Ontdek gerechten die écht wat voor je doen! Ontdek gerechten die écht wat voor je doen! Voor meer Vitaliteit, een Hoge Energie en een Helder Hoofd Start met het Andere Ontbijt Nicky Beentjes PS De 5 elementen... Voor mij bekend uit de Feng Shui

Nadere informatie

G e z o n d e t e n m e t d e Schijf van Vijf

G e z o n d e t e n m e t d e Schijf van Vijf G e z o n d e t e n m e t d e Schijf van Vijf De Schijf van Vijf in het kort Om fit en gezond te leven is het belangrijk om gezond te eten. Gezond eten is samen met voldoende bewegen dé basis voor een

Nadere informatie

Module Voeding & Gezondheid. Grip op je gezondheid met voeding

Module Voeding & Gezondheid. Grip op je gezondheid met voeding Module Voeding & Gezondheid Grip op je gezondheid met voeding Introductie Olivia Bijman, dietist i.o. aan Haagse Hogeschool, The Happy Green Lifestyle.com Holistische gezondheid, duurzame levensstijl en

Nadere informatie

Superfoods voor meer energie

Superfoods voor meer energie Superfoods voor meer energie Je bent nu al lekker op weg om een gezonde levensstijl te creëren. Je voelt al meer energie nu je aan het afvallen bent. We zijn ervan overtuigd dat het belangrijk is om continue

Nadere informatie

"Als je weet wat je eet kan je bewuster keuzes gaan maken en een gezondere lifestyle ontwikkelen."

Als je weet wat je eet kan je bewuster keuzes gaan maken en een gezondere lifestyle ontwikkelen. Dagelijkse voeding Als je wat meer op je voeding wilt gaan letten, dan sta je vast stil bij wat je allemaal op een dag eet. En je vraagt je vast af wat heb je nu direct nodig en wat niet? Wat voor effect

Nadere informatie

Genieten. van lekker eten

Genieten. van lekker eten Genieten van lekker eten Food Connect Passie voor eten Een maaltijd die met liefde is gekookt, dat is elke dag weer een cadeautje. Aan onze maaltijden proef je dat ze met aandacht zijn bereid. We kiezen

Nadere informatie

Infofiche 1. De actieve voedingsdriehoek. Doelstellingen

Infofiche 1. De actieve voedingsdriehoek. Doelstellingen Infofiche 1 Doelstellingen De leerlingen leren de actieve voedingsdriehoek kennen en begrijpen de indeling ervan. De leerlingen kunnen zelf voedingsmiddelen indelen bij de passende voedselgroep. geeft

Nadere informatie

Omega-3 supplementen: broodnodig of overbodig?

Omega-3 supplementen: broodnodig of overbodig? Omega-3 supplementen: broodnodig of overbodig? Je kan geen gezondheidsmagazine meer openslaan of er wordt over voedingssupplementen geschreven. Zeker als het over Omega-3 gaat. Maar hebben we die supplementen

Nadere informatie

Beste KOOK-OOK klant,

Beste KOOK-OOK klant, Beste KOOK-OOK klant, Groenten zijn gezond, ze zitten namelijk boordevol voedingsstoffen, maar bevatten weinig calorieën. De enorme hoeveelheden mineralen en vitaminen geven je lichaam alle bouwstenen

Nadere informatie

Naam: GEZOND ETEN. Hoe je gezond kan eten zie je in de Schijf van Vijf.In het midden staan de 5 regels hoe je gezond kan eten:

Naam: GEZOND ETEN. Hoe je gezond kan eten zie je in de Schijf van Vijf.In het midden staan de 5 regels hoe je gezond kan eten: Naam: GEZOND ETEN Gezonde voeding zorgt voor een gezond lichaam. Als je daarbij genoeg beweegt blijf je op een gezond gewicht. Daardoor word je minder snel ziek. Hoe je gezond kan eten zie je in de Schijf

Nadere informatie

JUNKFOOD HET OPTIMALEGEZONDHEIDS TRAININGSPROGRAMMA! WEEK 1, JUNKFOOD. Het OptimaleGezondheids trainingsprogramma!

JUNKFOOD HET OPTIMALEGEZONDHEIDS TRAININGSPROGRAMMA! WEEK 1, JUNKFOOD. Het OptimaleGezondheids trainingsprogramma! HET OPTIMALEGEZONDHEIDS TRAININGSPROGRAMMA! WEEK 1, JUNKFOOD 101 JUNKFOOD Het OptimaleGezondheids trainingsprogramma! Week 1, Junkfood Snel, pijnloos en effectief! klantenservice@optimalegezondheid.com

Nadere informatie

Voeding en Gezondheid. Een bewuste weg naar een betere leefstijl

Voeding en Gezondheid. Een bewuste weg naar een betere leefstijl Voeding en Gezondheid Een bewuste weg naar een betere leefstijl Een goede leefstijl Het geheim van gezondheid zit 'm in het juiste evenwicht. MINDER STRESS/ MEER RELAXEN MEER BEWEGEN BETERE VOEDING 2 Uitgebalanceerde

Nadere informatie

*Natuurgeneeskundige. *Docent irisdiagnostiek. circe-natuurgeneeskunde.nl 2

*Natuurgeneeskundige. *Docent irisdiagnostiek. circe-natuurgeneeskunde.nl 2 Tijd voor voeding *Natuurgeneeskundige *Docent irisdiagnostiek circe-natuurgeneeskunde.nl 2 *Voeding. *De geschiedenis van onze voeding. *De huidige gezondheidsproblemen. *Wetenschappelijk onderzoek en

Nadere informatie

Altijd al gedacht dat zware botten een verklaring voor overgewicht zijn?

Altijd al gedacht dat zware botten een verklaring voor overgewicht zijn? 1 Altijd al gedacht dat zware botten een verklaring voor overgewicht zijn? De 20 fabels en feiten over afslanken Be-Slank Copyright 2011 Be-Slank.nl Alle rechten voorbehouden. 2 Feiten en Fabels: Frisdrank

Nadere informatie

Bobbie is net vier geworden, o, wat is hij alweer groot. Hij mag nu naar de basisschool. met schooltas, fruit en brood.

Bobbie is net vier geworden, o, wat is hij alweer groot. Hij mag nu naar de basisschool. met schooltas, fruit en brood. Bobbie is net vier geworden, o, wat is hij alweer groot. Hij mag nu naar de basisschool met schooltas, fruit en brood. Zijn ontbijtje staat al klaar: een boterham of bordje pap, met daarbij een glaasje

Nadere informatie

perfect balance uitgebalanceerde oliemelange met omega-3, omega-6 en omega-9 vetzuren

perfect balance uitgebalanceerde oliemelange met omega-3, omega-6 en omega-9 vetzuren perfect balance uitgebalanceerde oliemelange met omega-3, omega-6 en omega-9 vetzuren perfect balance uitgebalanceerde oliemelange met omega-3, omega-6 en omega-9 vetzuren Deze combinatie van bijzondere

Nadere informatie

Eet smakelijk René de Groot 15-06-2014

Eet smakelijk René de Groot 15-06-2014 Eet smakelijk René de Groot 15-06-2014 Inhoudsopgave: Kennis testen Waar is voeding eigenlijk goed voor? Waarmee moeten we dan ontbijten? Bloedsuiker spiegel Calorieën?? Schijf van 5 Hoeveel calorieën

Nadere informatie

Welzijn: gezond genieten van het leven

Welzijn: gezond genieten van het leven 1 Welzijnsevaluatie Relatie tussen voeding en gezondheid Bodyscan: is uw lichaam in balans? Voedingsanalyse Vrijblijvend advies hoe u uw voeding kunt optimaliseren 2 Welzijn: gezond genieten van het leven

Nadere informatie

Gezonde. voeding en. Eet gevarieerd, vermijd lang stilzitten en beweeg voluit!

Gezonde. voeding en. Eet gevarieerd, vermijd lang stilzitten en beweeg voluit! Gezonde voeding en beweging Eet gevarieerd, vermijd lang stilzitten en beweeg voluit! Alles over gezonde voeding en beweging Voel jij je gezond in je hoofd? www.fitinjehoofd.be of www.noknok.be Wil je

Nadere informatie

Met het hele gezin gezond het nieuwe jaar in

Met het hele gezin gezond het nieuwe jaar in Met het hele gezin gezond het nieuwe jaar in LINDA AMMERLAAN KINDERVOEDINGSCOACH Inleiding Wie ben ik? Als moeder van 2 kinderen weet ik hoe lastig het is om in deze tijd je kinderen gezond te laten opgroeien.

Nadere informatie

Bertha Middendorp MIGRAINE. De oorzaak van jouw migraine en Leer in 6 weken je pijn te beheersen tijdens een aanval

Bertha Middendorp MIGRAINE. De oorzaak van jouw migraine en Leer in 6 weken je pijn te beheersen tijdens een aanval Bertha Middendorp MIGRAINE De oorzaak van jouw migraine en Leer in 6 weken je pijn te beheersen tijdens een aanval Inhoud Deel 1 12 Inleiding 15 Mijn migraine 21 Hypnose 26 Verhalen uit de praktijk Deel

Nadere informatie

Snel, simpel en smakelijk

Snel, simpel en smakelijk Snel, simpel en smakelijk waar SLIM Gemakkelijk afvallen Een gezond lijf is niet alleen uw visitekaartje, het is uw leven. En als u lekker in uw vel zit, dan straalt u dat ook uit! Hoe lekker zit u in

Nadere informatie

Welkom bij Forte kinderopvang

Welkom bij Forte kinderopvang Welkom bij Forte kinderopvang Gezonde voeding van 0-12 jaar Voedingsbureau PUUR! Donderdag 5 maart 2015 Inhoud 1. Belang gezonde voeding 2. Duurzaam & puur 3. Interactief informeren 4. Vragen 1. Belang

Nadere informatie

Beste KOOK-OOK klant!

Beste KOOK-OOK klant! Beste KOOK-OOK klant! Waarom maakt KOOK-OOK gebruik van biologisch vlees? Naast dat het dier een beter leven heeft gehad, is de samenstelling van biologisch vlees veel beter voor onze gezondheid. Biologisch

Nadere informatie

Voedingsrichtlijnen zwangerschap

Voedingsrichtlijnen zwangerschap Voedingsrichtlijnen zwangerschap Hoera! Je bent zwanger. Een nieuwe tijd breekt aan. Wat gaat deze zwangerschap brengen? Hoe zorg je dat je baby goed groeit? Hoe blijf je zelf fit tijdens je zwangerschap?

Nadere informatie

Geef kanker. minder kans. eet volop. groente en. fruit

Geef kanker. minder kans. eet volop. groente en. fruit Geef kanker minder kans eet volop groente en fruit Iedereen heeft zo zijn eetgewoonten. De één eet wat meer dan de ander. De één lust graag dit, de ander dat. Vaste eetgewoonten zijn er steeds minder.

Nadere informatie

Medicinale dranken - Chlorophyl

Medicinale dranken - Chlorophyl Medicinale dranken - Chlorophyl Chlorophyl (water) Een wonder van de natuur. Chlorophyl en de balans zuren en base Giffen, schadelijke stoffen en andere milieubelastende stoffen, zoals een onevenwichtige

Nadere informatie

Een leven lang vitaal. Kwestie van geluk of goede genen? Kun je er zelf iets aan doen?

Een leven lang vitaal. Kwestie van geluk of goede genen? Kun je er zelf iets aan doen? Een leven lang vitaal Kwestie van geluk of goede genen? Kun je er zelf iets aan doen? Oudste vrouw van de wereld Japanse Misao Okawa, 115 jaar Gemiddelde levensverwachting Mannen en vrouwen in de 20 ste

Nadere informatie

Meer informatie en bestellingen: www.dynamicfood.nl / info@dynamicfood.nl

Meer informatie en bestellingen: www.dynamicfood.nl / info@dynamicfood.nl Dit essay is gepubliceerd in het boek Dynamic Food (2013). Dynamic Food is een reizend platform dat onderzoek doet naar en informatie verzamelt over de relatie tussen stad en platteland. In 2050 zal 75%

Nadere informatie

KOOLHYDRAATARM 9DETOX SMOOTHIES

KOOLHYDRAATARM 9DETOX SMOOTHIES KOOLHYDRAATARM 9DETOX SMOOTHIES Alsjeblieft, hierbij ontvang je mijn favoriete Detox Smoothies. Alle recepten zijn voor 1 persoon. Onder elk recept vind je de voedingswaarden voor elk recept, zodat je

Nadere informatie

Een gezonde lunch. Een gezonde lunch. Ontbijt en energie

Een gezonde lunch. Een gezonde lunch. Ontbijt en energie Een gezonde lunch Een gezonde lunch Ga met folders van het Voorlichtingsbureau voor de Voeding een gezonde lunch voor jezelf maken. Zoek daarvoor eerst uit wat er precies in een gezonde lunch moet zitten.

Nadere informatie

OUDER worden is onvermijdelijk...

OUDER worden is onvermijdelijk... OUDER worden is onvermijdelijk... Maar gewrichten kunnen JONG blijven. Gratis info! Alles over gewrichten... Gewrichtspijn bij honden Ouder worden is onvermijdelijk We willen allemaal dat je hond fit,

Nadere informatie

Inleiding. Dit boek helpt je om meer inzicht te krijgen in het etiket en bij het maken van gezonde, veilige en duurzame keuzes.

Inleiding. Dit boek helpt je om meer inzicht te krijgen in het etiket en bij het maken van gezonde, veilige en duurzame keuzes. Inleiding Door etiketten goed te lezen, weet je beter wat je koopt en kun je producten beter vergelijken. Toch is een etiket lezen soms lastig. En de verpakking van het product staat vaak vol met cijfers,

Nadere informatie

Gezonde recepten avondeten. Gezonde recepten avondeten

Gezonde recepten avondeten. Gezonde recepten avondeten Gezonde recepten Gezonde recepten Vraag jij je ook wel eens af wat gezonde recepten zijn en wat nu gezond is en wat niet? Er zijn zoveel geluiden in voedingsland, dat je soms de weg kwijt kunt raken. Wat

Nadere informatie

Spreekbeurt over ZOUT

Spreekbeurt over ZOUT Wat is zout? Zout zit in bijna alle voedingsmiddelen die we eten. Zelfs in die producten waarin je het helemaal niet verwacht, zoals zoete koeken en zoete drop. Zout geeft smaak aan het eten. En het zorgt

Nadere informatie

Versnellen melkproducten de ziekte van Huntington? Je bent wat je eet

Versnellen melkproducten de ziekte van Huntington? Je bent wat je eet Wetenschappelijk nieuws over de Ziekte van Huntington. In eenvoudige taal. Geschreven door wetenschappers. Voor de hele ZvH gemeenschap. Versnellen melkproducten de ziekte van Huntington? Is er een verband

Nadere informatie

witsenburg natural products b.v. kokosolie

witsenburg natural products b.v. kokosolie witsenburg natural products b.v. kokosolie Geschikt voor gebruik op hoge temperaturen - Geen transvetzuren Geurloos en Extra Virgin - Biologisch gecertificeerd KOKOSOLIE In tegenstelling tot wat vaak wordt

Nadere informatie

Leefregels voor. Gezond blijven. KBO Bernadette Helmond. 23 april 2014

Leefregels voor. Gezond blijven. KBO Bernadette Helmond. 23 april 2014 Leefregels voor Gezond blijven KBO Bernadette Helmond 23 april 2014 1 Senioren leven ongezonder dan 10 jaar geleden - Drinken meer - Roken (vrouwen) - Bewegen minder - Overgewicht - Eenzijdig eten 2 Leefregels

Nadere informatie

Inhoudsopgave. 5 Inleiding. 85 Energie in balans met de Schijf van Vijf. 7 Gezond eten met de Schijf van Vijf

Inhoudsopgave. 5 Inleiding. 85 Energie in balans met de Schijf van Vijf. 7 Gezond eten met de Schijf van Vijf Inleiding Iedereen weet dat gezond eten goed voor je is. Je voelt je daardoor beter. Daarnaast is het ook belangrijk om een gezond gewicht te krijgen of te houden. Om gezond te kunnen eten, moet je wel

Nadere informatie

Voedingsbeleid. S. Lalić Kindercentrum UniKidz Buitenschoolse Opvang UniKidz informatie@unikidz.nl

Voedingsbeleid. S. Lalić Kindercentrum UniKidz Buitenschoolse Opvang UniKidz informatie@unikidz.nl Voedingsbeleid S. Lalić Kindercentrum UniKidz Buitenschoolse Opvang UniKidz informatie@unikidz.nl Voedingsbeleid 1 Inhoudsopgave Gezonde leefstijl... 2 Beleid eten en drinken... 3 Biologisch voedingsbeleid...

Nadere informatie

7 Gezondheids Hacks Handige Tips Die Je Meteen Kan Toepassen

7 Gezondheids Hacks Handige Tips Die Je Meteen Kan Toepassen 7 Gezondheids Hacks Handige Tips Die Je Meteen Kan Toepassen 7 Gezondheids Hacks Ik zal eerlijk met je zijn. Afvallen is één van de moeilijkste dingen die je kan doen als mens. Waarom? Omdat ons lichaam

Nadere informatie

Deze brochure is gebaseerd op de NDF Voedingsrichtlijn Diabetes. Lekker. en gezond eten met diabetes

Deze brochure is gebaseerd op de NDF Voedingsrichtlijn Diabetes. Lekker. en gezond eten met diabetes Deze brochure is gebaseerd op de NDF Voedingsrichtlijn Diabetes Lekker en gezond eten met diabetes 3 Gezond eten heeft zin Met diabetes heb je extra veel plezier van gezond eten: je zit lekkerder in je

Nadere informatie

Voeding Voeding: een krachtig wapen in de strijd tegen kanker!

Voeding Voeding: een krachtig wapen in de strijd tegen kanker! T egen K anker Voeding Voeding: een krachtig wapen in de strijd tegen kanker! Nieuwsbericht, nummer 1 - januari 2009 jaargang 11 WAT IS GEZONDE VOEDING TEGEN KANKER? Uit wereldwijd onderzoek blijkt dat

Nadere informatie

5 Daags Afvalprogramma

5 Daags Afvalprogramma 5 Daags Afvalprogramma Dag 1 Dieetsnel.nl De eerste dag van mijn dieet is aangebroken, het zal je vast meevallen wat er vandaag op het menu staat! s Morgens 2 crackers met melk, s middags 2 boterhammen

Nadere informatie

Waarom suikervrij? 4

Waarom suikervrij? 4 Waarom suikervrij? 4 5 Regelmatig hoor ik opmerkingen als suiker is een pure vorm van energie of suiker hebben we nodig. Hier is sprake van een grote verwarring. Ja, suikers als in koolhydraten hebben

Nadere informatie

Gezonde Mama s & Co: Toolkit voor de verschillende type eters

Gezonde Mama s & Co: Toolkit voor de verschillende type eters Gezonde Mama s & Co: Toolkit voor de verschillende type eters Kun jij de verleiding niet weerstaan als je versgebakken cake ruikt? Ga je eten als je verdrietig, boos, of gespannen bent? Lukt het je niet

Nadere informatie

Ontbijt Frittata. Bereidingswijze. Ingrediënten

Ontbijt Frittata. Bereidingswijze. Ingrediënten Recepten 2.1 Ontbijt Soms is het niet een kwestie van nieuwe recepten bij de hand hebben voor het ontbijt, maar gewoon net even anders tegen het ontbijt aan kijken. Wij zijn als Nederlanders gewend om

Nadere informatie

10-02-2013 LEZING. Carola Engbers

10-02-2013 LEZING. Carola Engbers 10-02-2013 LEZING Met Voeding in je kracht Mesologie Orthomoleculaire Geneeskunde PNI DE KLACHT Reguliere Geneeskunde Grondige medische kennis als basis voor de integratie van de andere vakken. Chinese

Nadere informatie

Healthiness smoothies

Healthiness smoothies Healthiness smoothies Een smoothie receptenboek met heerlijke healthy smoothies, leuke weetjes, handige tips en trics. Inhoudsopgave Wie, wat, waar, waarom, wanneer Smoothies 3 Sporty smoothie 4 Raw cacao

Nadere informatie

Beste KOOK-OOK klant, Het vlees dat wordt gebruikt in de KOOK-OOK tas is afkomstig van Slagerij Haverkort.

Beste KOOK-OOK klant, Het vlees dat wordt gebruikt in de KOOK-OOK tas is afkomstig van Slagerij Haverkort. Beste KOOK-OOK klant, Het vlees dat wordt gebruikt in de KOOK-OOK tas is afkomstig van Slagerij Haverkort. Haverkort is een waar familiebedrijf. Herman Haverkort heeft de slagerij aan de Assendorperstraat

Nadere informatie

niveau 2, 3, 4 thema 5.5

niveau 2, 3, 4 thema 5.5 niveau 2, 3, 4 thema 5.5 Gezonde voeding Inleiding Wanneer eet je gezond? Hoeveel moet ik dagelijks eten? Wat is een goed lichaamsgewicht? Onder- en overgewicht Inleiding Goede voeding levert de dagelijks

Nadere informatie

Hoge Bloeddruk Direct Verlagen

Hoge Bloeddruk Direct Verlagen Hoge Bloeddruk Direct Verlagen Stap voor stap, weg met Hoge Bloeddruk Versie 2012 Optimalegezondheid.com Jack Boekhorst Ik begin dit gratis rapport met een misschien wel erg bold statement, maar toch durf

Nadere informatie

Beste KOOK-OOK klant!

Beste KOOK-OOK klant! Beste KOOK-OOK klant! Groenten zijn gezond. Ze zitten boordevol voedingsstoffen maar bevatten weinig calorieën. De enorme hoeveelheden mineralen en vitaminen geven je lichaam alle bouwstenen die het nodig

Nadere informatie

Voedingsadviezen. 2.1. Samenstelling van de voeding. 6-7 sneetjes. 20-25 g. 4-5 aardappelen/ opscheplepels

Voedingsadviezen. 2.1. Samenstelling van de voeding. 6-7 sneetjes. 20-25 g. 4-5 aardappelen/ opscheplepels Hoofdstuk 2 Voedingsadviezen voor mensen met diabetes mellitus 2.1. Samenstelling van de voeding Dieetadviezen bij diabetes mellitus zijn niet anders dan adviezen voor een goede voeding. De basis van een

Nadere informatie

Zo licht als een veertje, zweeft ze door de straten. Gedragen door de wind en uitgevaagd door zijn tranen. Sneeuwvlokjes dwarrelen naar beneden, ze

Zo licht als een veertje, zweeft ze door de straten. Gedragen door de wind en uitgevaagd door zijn tranen. Sneeuwvlokjes dwarrelen naar beneden, ze Moeder Natuur Zo licht als een veertje, zweeft ze door de straten. Gedragen door de wind en uitgevaagd door zijn tranen. Sneeuwvlokjes dwarrelen naar beneden, ze laat ze smelten op haar tong. Ze is als

Nadere informatie

Ons voedingsbeleid. Inleiding

Ons voedingsbeleid. Inleiding Ons voedingsbeleid Inleiding Gezond zijn en blijven begint onder andere met voeding. Gezond eten betekent: gevarieerd en niet te veel. Een gezond voedingspatroon is een voedingspatroon waarmee problemen

Nadere informatie

Lespakket over verantwoorde voeding voor mens, dier en milieu. Lerarenhandleiding Groep 7 & 8

Lespakket over verantwoorde voeding voor mens, dier en milieu. Lerarenhandleiding Groep 7 & 8 Lespakket over verantwoorde voeding voor mens, dier en milieu. Lerarenhandleiding Groep 7 & 8 kunnen de definitie van voeding benoemen. weten wat de vier hoofdbestanddelen van voeding zijn en wat de functie

Nadere informatie

Dé 14 fundamentele stappen naar geluk

Dé 14 fundamentele stappen naar geluk Dé 14 fundamentele stappen naar geluk Van de Amerikaanse psycholoog Michael W. Fordyce 1. Wees actief en ondernemend. Gelukkige mensen halen meer uit het leven omdat ze er meer in stoppen. Blijf niet op

Nadere informatie

10 VERFRISSENDE RECEPTEN MET TARWEGRAS WWW.OPTIMALEGEZONDHEID.COM

10 VERFRISSENDE RECEPTEN MET TARWEGRAS WWW.OPTIMALEGEZONDHEID.COM 10 VERFRISSENDE RECEPTEN MET 10 VERFRISSENDE RECEPTEN MET Wie heeft er inmiddels niet van gehoord: Tarwegras! Een ontzettend populair voedingsmiddel met een extreem hoge concentratie aan supergezonde voedingsstoffen.

Nadere informatie

EEN DAG UIT HET BIKINI BODY PROGRAMMA

EEN DAG UIT HET BIKINI BODY PROGRAMMA EEN DAG UIT HET BIKINI BODY PROGRAMMA De hoeveelheden in dit menu zijn voor 1 persoon ONTBIJT Roerei (zie recept) Kop koffie of thee Voedingssupplementen (zie toelichting) SNACK 1 roze grapefruit en 1

Nadere informatie

voor een gezond voedingspatroon met een gezonde leefstijl,

voor een gezond voedingspatroon met een gezonde leefstijl, Beste KOOK-OOK klant! Gezond eten en genoeg bewegen zorgen ervoor dat je lekker in je vel komt te zitten. Met deze tas vol gezond lekkers kom je dus al een heel eind. Iedereen kent wel iemand die met z

Nadere informatie

Proeven doe je met je tong. Op je tong zitten allemaal smaakpapillen. Je herkent daardoor dat banaan zoet smaakt en citroen zuur.

Proeven doe je met je tong. Op je tong zitten allemaal smaakpapillen. Je herkent daardoor dat banaan zoet smaakt en citroen zuur. Over de Tong Op heel veel scholen ga ik smaakproeven doen. Ook op jullie school! En jullie kunnen me daarbij helpen door aan mijn experimenten mee te doen. Als goede proefpersonen willen jullie je natuurlijk

Nadere informatie

VOORW OORD VOORWOORD. Omwille van de leesbaarheid staat in dit boekje steeds hij, maar je kunt hiervoor natuurlijk ook zij lezen.

VOORW OORD VOORWOORD. Omwille van de leesbaarheid staat in dit boekje steeds hij, maar je kunt hiervoor natuurlijk ook zij lezen. VOORW OORD VOORWOORD Over dit boekje Alles over gezond eten en bewegen met kinderen van 4 tot 18 jaar? Bij de titel van dit boekje vraag je je misschien af wat een kleuter te maken heeft met iemand die

Nadere informatie

Bijwerkingen van chemotherapie. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg

Bijwerkingen van chemotherapie. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg Bijwerkingen van chemotherapie Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies Jouw gezondheid is onze zorg Inhoud Mondverzorging 3 Huidverzorging 4 Voeding 5 Vermoeidheid 6 Haarverzorging 7 Diarree

Nadere informatie

Gezond & lekker kerstmenu

Gezond & lekker kerstmenu Gezond & lekker kerstmenu Voor jou! Een bewust kerstmenu inclusief eenvoudige recepten. Aangeboden door alle coaches en medewerkers van LifeStyle Coaching Nederland. De organisatie die door middel van

Nadere informatie

Happy Health Week 2016

Happy Health Week 2016 Happy Health Week 2016 Ellecom BEAT HIV PROGRAMMA Middlaan 2-6955 JC Ellecom Rehoboth@ZDAreformatie.org Maandag 25 juli Hoe laat Wat Met wie Waar 10:00-10:30 Inchecken 10:45-11:00 Welkom en uitleg van

Nadere informatie

Hoi, ik ben Chris, van ChrisbeatCancer. Vandaag heb ik een heel speciale video.

Hoi, ik ben Chris, van ChrisbeatCancer. Vandaag heb ik een heel speciale video. Hoi, ik ben Chris, van ChrisbeatCancer. Vandaag heb ik een heel speciale video. Weet je, ik ben vaak benaderd door mensen die net gehoord hadden dat hun vriend, familielid of een geliefd ander iemand werd

Nadere informatie