Doorstroom van middelbaar naar hoger beroepsonderwijs kan nog beter

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Doorstroom van middelbaar naar hoger beroepsonderwijs kan nog beter"

Transcriptie

1 Doorstroom van middelbaar naar hoger beroepsonderwijs kan nog beter Ruud Baarda Het beroepsonderwijs wil zich duidelijker positioneren naast het algemeen voortgezet onderwijs. Dit thema trekt de laatste tijd veel aandacht. Er bestaat inmiddels het Platform Beroepsonderwijs dat allerlei initiatieven ondersteunt en in het hoger beroepsonderwijs zijn een aantal lectoren aangesteld die zich richten op deze thematiek. Het beroepsonderwijs laat steeds meer zien dat leren waarin de praktijk centraal staat leuker en uitdagender kan zijn dan leren via de meer traditionele vakdisciplines zoals die nog steeds de boventoon voeren in het algemeen voortgezet onderwijs. Geleidelijkaan ontstaat ook daar steeds meer belangstelling voor leeractiviteiten waarbij de praktijk uitgangspunt is. Het beroepsonderwijs heeft een duidelijk streepje voor omdat de concrete beroepspraktijk dicht bij de opleiding staat. Daarbij is de doorstroom tussen de verschillende niveaus van beroepsonderwijs van evident belang. Dit artikel beschrijft het verloop en opbrengst van een project dat tot doel had het ontwikkelen van methoden om de doorstroom van mbo naar hbo te versterken. De aanloop In 2000 werd de ambitie geformuleerd om Europa in 2010 de krachtigste economische regio in de wereld te maken. De verwezenlijking van deze ambitie kan alleen door de ontwikkeling van een geavanceerde kenniseconomie en versterkte sociale cohesie binnen de Europese Unie. Ook Nederland heeft gezegd een steentje aan deze ambitie te zullen bijdragen. Belangrijke elementen om dat te realiseren is het verbeteren van het rendement en het voorkomen van voortijdig schoolverlaten. Daarbinnen is een belangrijke rol weggelegd voor de versterking van wat heet de beroepskolom (vmbo-mbo-hbo). De commissie Boekhoud heeft in 2001 voor het beroepsonderwijs deze ambities nader uitgewerkt. Het aantrekkelijker maken van een onderwijsloopbaan binnen de beroepskolom en het behalen van kwalificatiewinst waren voor de commissie Boekhoud belangrijke bouwstenen. De commissie stelt hiervoor drie met elkaar samenhangende vragen: Hoe kan ieders talent worden geïdentificeerd en zo optimaal mogelijk benut worden met initieel beroepsonderwijs? Hoe kan het beroepsonderwijs in nauwe samenwerking met het regionale en sectorale bedrijfsleven komen tot uitnodigend, aantrekkelijk beroepsonderwijs in krachtige leeromgevingen Hoe kan een loopbaan voor een deelnemer zo ononderbroken verlopen binnen het beroepsonderwijs? De antwoorden op deze vragen dienen er toe te leiden dat via het beroepsonderwijs een aantrekkelijke leerroute ontstaat naast het algemeen voortgezet onderwijs, een tweede koninklijke route. De voorstellen van de commissie Boekhoud zijn voor veel partijen aanleiding geweest om meer te gaan investeren in het verbeteren van de aansluiting tussen vmbo- mbo en mbo hbo, of in de totale beroepskolom. Initiatieven in de gehele beroepskolom komen relatief beperkter voor omdat er een natuurlijke scheidslijn lijkt te zijn tussen enerzijds het vmbo en mbo waarbij het vooral gaat om de laagste twee kwalificatieniveau s en anderzijds mbo en hbo waarbij vooral niveau mbo-vier als uitgangsniveau wordt gehanteerd voor doorstroom naar het hbo. Een ander element dat in de doorstroom van mbo en hbo een rol speelt is het idee van onbenut talent. De vraag daarbij is of deelnemers met voldoende capaciteiten na het mbo naar de arbeidsmarkt stappen terwijl zij eigenlijk ook in staat zijn om met succes het hbo af te ronden. Daarnaast was er nog een reden voor de belangstelling voor dit thema. De huidige wettelijke regeling in het hbo gaat uit dat een diploma op niveau vier van het mbo voldoende is voor toelating voor iedere opleiding in het hbo. In een eerder traject zijn reeds koppels van mbo en hbo-opleidingen aangewezen die leiden tot een verkorting van de studieduur in het hbo. Een nadeel van de lijst is dat deze slechts 1

2 een deel van alle doorstroommogelijkheden omvat en daardoor maar voor een beperkte groep van de mbo-doorstromers mogelijkheden biedt. De belangstelling voor doorstroming van mbo naar hbo is nog maar van tamelijk recente datum. Er was ook geen vanzelfsprekende aandacht voor dat thema omdat opleidingen geneigd zijn om te redeneren vanuit de instroomkant. Dat betekent dat voor het mbo het vmbo de belangrijkste partner is. De uitstroomkant is daarmee altijd relatief wat meer onderbelicht geweest. Voor het hbo geldt nog iets anders. Hoewel het mbo een natuurlijke partner lijkt in het voortraject heeft de grootste belangstelling toch altijd gelegen in het havo. Begrijpelijk omdat het havo de hofleverancier is van studenten. De instroom in het hoger beroepsonderwijs vanuit het havo is ongeveer twee keer zo groot als vanuit het mbo. Overheid op afstand, scholen centraal De ontwikkelingen van de afgelopen jaren heeft de overheid op afstand gezet in het hbo, nog meer dan bij het mbo. Dat maakt nog eens duidelijk dat scholen eigen opvattingen moeten hebben over zaken die aangepakt moeten worden en in welke volgorde. Dit geldt zeker voor een thema als doorstroom van mbo naar hbo. Anders gezegd de betrokken scholen zullen het thema doorstroom mbo hbo hoog op de beleidsagenda van de eigen instelling moeten zetten om ook daadwerkelijk resultaten op dit terrein te boeken. Start project In 2001 start in opdracht van Bve-raad en Hbo-raad een project met als doel de verbetering van de aansluiting van mbo naar hbo. In de startfase is al duidelijk dat verbetering van programmatische aansluiting tussen mbo en hbo een lastig te bewandelen weg zou zijn. De curricula en verschillen tussen mbo en hbo zijn te groot om op grond hiervan alleen tot landelijke afspraken te komen. Om een goede insteek te vinden zijn in 2002 een viertal regionale conferenties georganiseerd. Het resultaat hiervan was dat de meeste betrokkenen uit het mbo en hbo de voorkeur uitspraken voor het centraal stellen van de onderwijsvraag van deelnemers. Daarbij kan assessment een belangrijke rol spelen. Daarnaast zagen en zien velen nog steeds veel voordeel van het verbeteren van de afstemming van de onderwijsprogramma s van mbo en hbo. Daarbij speelt de regionale samenwerking een centrale rol. Uit een inventariserend onderzoek van het LICA (landelijk expertisecentrum aansluitingsvraagstukken) is al gebleken dat er een nagenoeg sluitend systeem van samenwerkende regio s mbo en hbo is ontstaan, al zegt dat nog weinig of de partijen een maximale bijdrage leveren om alle studenten op een zo hoog mogelijk niveau te krijgen. De voorverkenning maakt duidelijk dat er behoefte is aan verdere verdieping hoe assessment kan worden ingezet bij de verbetering van de aansluiting tussen mbo en hbo. Assessment dient goed ingebed te zijn in de feitelijke ontwikkelingslijn waar zowel studenten als de betrokken opleidingen voordeel bij hebben. Daarbij speelt de vraag of assessment wordt ingezet als afsluiting van het studieprogramma of een assessment dat nagaat in welke fase van een ontwikkelingsproces de student zich bevindt. De behoefte om meer en detail te weten hoe de doorstroom tussen mbo en hbo verloopt en een concretisering van de wijze waarop assessment in de praktijk kan worden gerealiseerd zijn een aantal concrete pilots opgezet. Hoe groot is het vraagstuk eigenlijk? Per jaar gaan ongeveer tot geslaagden uit het middelbaar beroepsonderwijs direct doorleren in het hoger beroepsonderwijs. De economische en technische sector worden het meest gekozen. Bijna de helft van de afgestudeerden van het voltijds middelbaar beroepsonderwijs kiest voor doorleren. De laatste tijd lijkt het aantal deelnemers op niveau-4 aan het teruglopen. Door de economische recessie gaan op dit moment meer deelnemers doorleren in het hbo. Ongeveer driekwart 2

3 van de jongeren kiest een min of meer verwante opleiding in het hbo. Studenten met een mbovooropleiding doen het in het hbo over het algemeen beter dan degenen met een havo-vooropleiding. Dit is niet de enige stroom mbo-studenten naar het hbo. Er is een flinke groep die indirect doorstroomt. Vaak heeft deze groep al reeds enige tijd gewerkt. Deze groep kiest naar verhouding vaak voor een deeltijd-hbo opleiding. Studenten grillig Bij deze pilots blijkt nog eens welke problemen en aandachtspunten van belang zijn als studenten (willen) doorstromen van mbo naar hbo. Uit een deelonderzoek blijken een aantal aspecten van belang: Beslissingen over de (onderwijs) loopbaan nauwelijks een proces kan worden genoemd, maar afhangt van één moment dat pas plaatsvindt als de keuze niet meer uitgesteld kan worden. Overwegingen en keuze van studenten zijn weinig rationeel, toevallige invloeden spelen een belangrijkere rol dan informatie. Beelden waarop keuzes zijn gebaseerd zijn doorgaans onvolledig en weinig realistisch. Motieven voor keuze hebben weinig met de inhoud van opleiding en beroep te maken, waarbij extrinsieke en negatieve motieven meer invloed hebben. In een ander deelonderzoek is nader gekeken naar uitvallers uit het hbo met een mbo-vooropleiding. Daaruit bleek dat deze uitvallende hbo-ers met een mbo-vooropleiding vooral moeite te hebben met het niveau van een aantal vakken. Dit deelonderzoek had betrekking op techniek en daar noemen studenten zelf het vak wiskunde als grootste struikelblok. Ook het gebrek aan zelfstandigheid is voor deze studenten reden om voortijdig de hbo-studie te beëindigen. Van competenties en beroepsproducten Een mogelijkheid tot verbetering van aansluiting lijkt verscholen te liggen in het begrip competentie zowel in het mbo als in het hbo (en niet alleen daar!). Een voordeel is dat zowel in het mbo als in het hbo steeds meer uitgegaan wordt van realistisch, praktijkgeoriënteerd beroepsonderwijs. De vakdiscipline lijkt aan belang in te boeten ten gunste van een meer integrale benadering vanuit het beroep of takencluster uit het arbeidsveld. Hoewel het debat over wat competentiegericht beroepsonderwijs zich tot een taalkundig mijnenveld lijkt te ontwikkelen worden er aan de andere kant soms elegante oplossingen gevonden. Een daarvan is de richting van concrete beroepsproducten. Hierbij worden algemenere competentiebegrippen vertaald in concrete beroepsproducten die te maken hebben met de uitoefening van een beroep. Zo wordt in feite de beroepsomgeving van de opleiding verankerd in de competenties die studenten zich moeten verwerven. Interessant daarbij is dat mbo en hbo opleidingen dit gezamenlijk kunnen ontwikkelen. Bij de plannen voor de beroepskolom sport in Groningen is het denken in beroepsproducten een belangrijk vertrekpunt bij de totstandkoming van een nieuw geïntegreerd onderwijsprogramma voor de sport. Het inzichtelijk maken van doorstroommogelijkheden Uit het verloop van de pilots blijkt weer eens te meer dat er meerdere wegen naar Rome leiden. Er blijkt behoefte te zijn aan een gevarieerd palet aan mogelijkheden om de doorstroom aan te pakken. Hieronder worden er vijf genoemd. (hier kort toegelicht, maar uitgebreider beschreven in het voor dit project uitgebrachte Werkboek). Checklist van aansluitingsindicatoren. Deze indicatoren omhelzen de thema s die van belang zijn voor een goede aansluiting tussen mbo en hbo: vergelijking opleidingsprogramma s, voorbereiding, voorlichting, intake, behoud studenten en uitkomsten. Deze checklist biedt hulp om na te gaan waar de grootste mogelijkheden liggen of waar de knelpunten zijn. Vragenlijst doorstroom mbo-hbo. Deze vragenlijst gaat over de volgende thema s: studievertraging en succes in het mbo, vakoverstijgende eisen, motivatie, inzet en studie- 3

4 inspanning en kan gebruikt worden voor het enquêteren van zowel mbo als hbo studenten en docenten. Vragenlijst exit-onderzoek. Deze vragenlijst richt zich specifiek op uitvallers in het hbo met een mbo-vooropleiding en geeft een beeld van redenen waarom studenten zijn uitgevallen. Expertbijeenkomst. Hierbij worden diverse deskundigen en betrokkenen uitgenodigd die met elkaar een goed overzicht hebben op de aansluitingsthematiek mbo-hbo. Model samenwerkingsafspraken. De sleutel van deze aanpak bestaat er uit dat tegelijkertijd op verschillende niveaus afspraken worden gemaakt hoe samenwerking gestalte krijgt: centraal, midden, opleidings en studentniveau. In een afsprakendocument tussen roc s en hogescholen worden de taken en verantwoordelijkheden onderling vastgelegd. Willen en kunnen De verdere verdieping over wat noodzakelijke onderdelen van een assessment zijn vond mede plaats aan de hand van de aanvullende onderzoeken die in het kader van dit project zijn uitgevoerd. De conclusie is dat assessment twee essentiële onderdelen heeft, namelijk willen en kunnen. Het willen is een verzameling van diverse elementen: prestatiemotivatie, intrinsieke motivatie, zekerheid/vertrouwen en zaken die men in het werk belangrijk vindt. Bij het kunnen gaat het om bepaalde competenties om resultaten te behalen op vier verschillende domeinen: cognitief, communicatief en coöperatief vermogen en zelfstandig leren. Per opleiding verschilt het belang van deze competentiedomeinen. Bijvoorbeeld voor de opleiding technische bedrijfskunde zijn de domeinen communicatie en coöperatief vermogen van groot belang, terwijl voor een opleiding elektrotechniek cognitief vermogen naar verhouding belangrijker is dan communicatie of samenwerking. Assessment instrumenten Om de verschillende mogelijkheden voor het meten van startcompetenties bij de toegang in het hbo zijn diverse instrumenten afgezet tegenover de gebruikswaarde voor de verschillende competentiedomeinen. Zie onderstaande tabel. Tabel 1 Beschikbare instrumenten voor de startcompetenties tests toetsen praktijkassessments beoordeling criteriumgericht interview portfolio Cognitief vermogen Communicatie Samenwerking Zelfstandigheid Motivatie Interessen (Werk)waarden De tabel laat zien dat instrumenten verschillen in de mate waarin startcompetenties gemeten kunnen worden. In het Werkboek is een groot aantal instrumenten verzameld die integraal of op onderdelen competenties meetbaar maken. Bij het samenstellen van het overzicht is uitgegaan van instrumenten die relatief gemakkelijk verkrijgbaar zijn en in tamelijk korte tijd zijn af te nemen en waardoor de kostprijs naar verhouding laag blijft. De conferentie die in juni 2004 plaatsvindt bij afronding van dit project (zie ook de website van Het Platform Beroepsonderwijs: ) maakt nog eens duidelijk dat tal van elementen bij de 4

5 verbetering van doorstroom van belang zijn. Op de conferentie worden enige belangrijke nieuwe inzichten verkregen: Laten hbo en mbo vertegenwoordigers de tijd nemen om elkaar te leren kennen en elkaars jargon te begrijpen. Dit lijkt een open deur, maar is het niet. Zonder het taal- en begripsysteem van andere partijen te begrijpen kan er geen gezamenlijke productontwikkeling plaatsvinden. Onderzoek eerst waartussen de eigenlijke samenwerking zou moeten gaan. Exemplarisch was de opmerking van één van de conferentiedeelnemers dat bij een ogenschijnlijke voor de hand liggende samenwerking tussen twee verwante mbo en hbo opleidingen slechts drie studenten per jaar doorstroomden. Om dit soort incidenten te voorkomen is het zaak van te voren te inventariseren welke koppels van opleidingen met voorrang in aanmerking komen voor intensievere samenwerking. Zet mensen bij elkaar in groepen die min of meer op hetzelfde niveau op dezelfde manier over deze vraagstukken nadenken. Docenten met een enkel taakuur verbetering doorstroom gaan anders met dit vraagstuk om dan de stafmedewerker van de centrale organisatie die de beroepskolom in de portefeuille heeft. Tijdens de conferentie werd duidelijk dat velen de planfase hebben doorlopen, en nu voor de implementatiefase staan. Het besef is dat er enkele jaren doorlooptijd nodig zijn voordat alle mogelijkheden voor een optimale doorstroom van mbo naar hbo zijn gerealiseerd. Tot slot De opbrengst van het project is bijeengebracht in het Werkboek Versterking doorstroom van mbo naar hbo samengesteld door Pieter Gransbergen en Ruud Baarda en is te downloaden via Het Platform Beroepsonderwijs (www.hpbo.nl). Ruud Baarda is adviseur bij smets+hover+ en was projectleider van het project verbetering aansluiting mbo-hbo of

Mbo-hbo. doorstroomassessment. Voor een bewuste stap naar het hbo

Mbo-hbo. doorstroomassessment. Voor een bewuste stap naar het hbo Mbo-hbo doorstroomassessment Voor een bewuste stap naar het hbo www.hva.nl/decanen/mbo.htm Inhoudsopgave 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Mbo-hbo doorstroomassessment Voor een bewuste stap naar het hbo Waarom een

Nadere informatie

Hoofdlijnenakkoord voor het inrichten van een Regionaal Arrangement Beroepsonderwijs Amsterdam

Hoofdlijnenakkoord voor het inrichten van een Regionaal Arrangement Beroepsonderwijs Amsterdam Afdeling Onderwijs, Jeugd en Educatie Team Onderwijs VO Hoofdlijnenakkoord voor het inrichten van een Regionaal Arrangement Beroepsonderwijs Amsterdam Betrokken partijen: De instellingen voor Beroepsonderwijs

Nadere informatie

Doorstroom mbo-studenten naar lerarenopleidingen op de Hogeschool Rotterdam: de stand van zaken

Doorstroom mbo-studenten naar lerarenopleidingen op de Hogeschool Rotterdam: de stand van zaken Doorstroom mbo-studenten naar lerarenopleidingen op de Hogeschool Rotterdam: de stand van zaken Factsheet september 2009. Contactpersoon: Daphne Hijzen, onderzoeker en lid van de Kenniskring beroepsonderwijs

Nadere informatie

middelbaar beroepsonderwijs Brainport regio Eindhoven Onderwijsvisie Onze kijk op onderwijs

middelbaar beroepsonderwijs Brainport regio Eindhoven Onderwijsvisie Onze kijk op onderwijs middelbaar beroepsonderwijs Brainport regio Eindhoven Onderwijsvisie Onze kijk op onderwijs Summa College maart 2013 Inhoudsopgave Hoofdstuk 1: De vijf onderwijspijlers 4 Hoofdstuk 2: De vijf onderwijspijlers

Nadere informatie

De LOB-scan voor mbo

De LOB-scan voor mbo 35 BIJLAGE 3 De LOB-scan voor mbo De LOB-scan Doel van de LOB-scan is om zicht te krijgen op hoe Loopbaanontwikkeling en -begeleiding (LOB) in jullie onderwijsinstelling er op dit moment voor staat. De

Nadere informatie

DAG VAN DE BEROEPSKOLOM 9 O K TO B E R 20 1 5

DAG VAN DE BEROEPSKOLOM 9 O K TO B E R 20 1 5 DAG VAN DE BEROEPSKOLOM MBO-HBO 9 O K TO B E R 20 1 5 Doelen Kijken wat al goed werkt Nagaan of iets bijdraagt aan de kwaliteit van de aansluiting en doorstroom Aangeven wat kan verder worden uitgewerkt

Nadere informatie

Henk Rombouts. Hogeschool Zuyd. Jan de Vries. NHTV internationaal hoger onderwijs Breda

Henk Rombouts. Hogeschool Zuyd. Jan de Vries. NHTV internationaal hoger onderwijs Breda Henk Rombouts Hogeschool Zuyd Jan de Vries NHTV internationaal hoger onderwijs Breda 2de GoLeWe-projectconferentie Maastricht, 11 mei 2010 1.5 Overgangs- of combinatietrajecten: - Ontwikkelen van verkorte

Nadere informatie

Het vmbo van de toekomst. Strategische alliantie vmbo-mbo? Succesvol samenwerken kan!

Het vmbo van de toekomst. Strategische alliantie vmbo-mbo? Succesvol samenwerken kan! Het vmbo van de toekomst Strategische alliantie vmbo-mbo? Succesvol samenwerken kan! Voorstellen Mirjam Bosch, plv. directeur CSV Veenendaal Dennis Heijnens, adviseur bij Actis Advies Programma deelsessie

Nadere informatie

Welkom heten Voorstellen

Welkom heten Voorstellen Welkom heten Voorstellen 1 Wat wordt er besproken: Vraagstuk Onderzoek Conclusies uit het onderzoeksrapport Aanbevelingen Implementatie 2 De hoofdvraag van mijn onderzoek is: Wat kan ROC Ter AA doen om

Nadere informatie

VERTROUWELIJK. Rapportage intake-assessment Fontys Economische Hogeschool Tilburg

VERTROUWELIJK. Rapportage intake-assessment Fontys Economische Hogeschool Tilburg VERTROUWELIJK Rapportage intake-assessment Fontys Economische Hogeschool Tilburg School: Opleiding: Klas: Fontys Economische Hogeschool Tilburg Communicatie 1CD E-mail: jotamdveer@home.nl Studentnummer:

Nadere informatie

Datum: 5 september 2014

Datum: 5 september 2014 Naam: Ruben Smit NewHR.nl heeft de ambitie je te faciliteren zodat je je optimaal kan ontwikkelen en duurzaam inzetbaar blijft, welke functie je dan ook hebt. Dit rapport is de eerste stap naar persoonlijke

Nadere informatie

Welkom in TECHNUM! KwaliteitsKring Zeeland 14-02-08

Welkom in TECHNUM! KwaliteitsKring Zeeland 14-02-08 Welkom in TECHNUM! KwaliteitsKring Zeeland 14-02-08 TECHNUM in vogelvlucht Wat is Technum Welke participanten Waarom noodzakelijk Waar we voor staan Wat onze ambities zijn TECHNUM Zelfstandige onderwijsvoorziening

Nadere informatie

Capaciteitentest MBO. 1. Inleiding

Capaciteitentest MBO. 1. Inleiding Naam: Ruben Smit NewHR.nl heeft de ambitie je te faciliteren zodat je je optimaal kan ontwikkelen en duurzaam inzetbaar blijft, welke functie je dan ook hebt. Dit rapport is de eerste stap naar persoonlijke

Nadere informatie

31288 Hoger Onderwijs-, Onderzoek- en Wetenschapsbeleid. Brief van de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap

31288 Hoger Onderwijs-, Onderzoek- en Wetenschapsbeleid. Brief van de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap 31288 Hoger Onderwijs-, Onderzoek- en Wetenschapsbeleid 31524 Beroepsonderwijs en Volwassenen Educatie Nr. 359 Brief van de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap Aan de Voorzitter van de Tweede

Nadere informatie

WELKOM OP HET GROENE LYCEUM!

WELKOM OP HET GROENE LYCEUM! De andere route naar het hbo! WELKOM OP HET GROENE LYCEUM! Binnenkort ga jij naar het voortgezet onderwijs. Een grote stap! Kun je goed leren, maar ben je ook praktisch ingesteld? Dan past het Groene Lyceum

Nadere informatie

VAN KORTSLUITING NAAR CONTACT BETA CHALLENGE PROGRAMMA EEN LEERROUTE MAVO-MBO-HBO

VAN KORTSLUITING NAAR CONTACT BETA CHALLENGE PROGRAMMA EEN LEERROUTE MAVO-MBO-HBO VAN KORTSLUITING NAAR CONTACT BETA CHALLENGE PROGRAMMA EEN LEERROUTE MAVO-MBO-HBO April 2014 Kenschets 1963 Ons onderwijsbestel 1963 (opmaat voor Mammoetwet ) Van Mammoet 1968 Industriële vormgeving: lineair

Nadere informatie

Partnerschap. en scholen werken op basis van een gezamenlijke verantwoordelijkheid samen met studenten aan hun ontwikkeling tot professional.

Partnerschap. en scholen werken op basis van een gezamenlijke verantwoordelijkheid samen met studenten aan hun ontwikkeling tot professional. Sinds een tiental jaren hebben we opleidingsvormen ontwikkeld die recht doen aan zowel vakbekwaamheid als praktijkkennis van aanstaande leraren. In toenemende mate doen we dat op basis van opleiden in

Nadere informatie

Stapeling binnen Melanchthon

Stapeling binnen Melanchthon Stapeling binnen Melanchthon Na je examen doorstromen naar een ander niveau in het voortgezet onderwijs Marieke van den Vlekkert Maatje, MSc. Versie 3 februari 2013 Besproken in AD (18/12), MMT (18/12),

Nadere informatie

forum beroepsonderwijs. DEC 6 dilemma s pittige discussies constructieve uitkomsten én hilarische momenten 1 oktober 2015 @THNK

forum beroepsonderwijs. DEC 6 dilemma s pittige discussies constructieve uitkomsten én hilarische momenten 1 oktober 2015 @THNK forum beroepsonderwijs 1 oktober 2015 @THNK Vindt u ook wat van het beroepsonderwijs? Praat mee! De volgende bijeenkomst vindt plaats op: n e x t DEC 3 Terugblik op het eerste Forum op 1 oktober met als

Nadere informatie

De motor van de lerende organisatie

De motor van de lerende organisatie De motor van de lerende organisatie Focus op de arbeidsmarkt Naast het erkennen van leerbedrijven is Calibris verantwoordelijk voor ontwikkeling en onderhoud van kwalificaties in de sectoren zorg, welzijn

Nadere informatie

De arbeidsmarktpositie van afgestudeerden van het hoger beroepsonderwijs. HBO-Monitor 2007. G.W.M. Ramaekers

De arbeidsmarktpositie van afgestudeerden van het hoger beroepsonderwijs. HBO-Monitor 2007. G.W.M. Ramaekers De arbeidsmarktpositie van afgestudeerden van het hoger beroepsonderwijs HBO-Monitor 2007 G.W.M. Ramaekers Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt Faculteit der Economische Wetenschappen en Bedrijfskunde

Nadere informatie

Contact. particuliere hogeschool voor beroepsonderwijs. bezoekadres Handelskade 75. postadres Postbus 2119 7420 AC Deventer

Contact. particuliere hogeschool voor beroepsonderwijs. bezoekadres Handelskade 75. postadres Postbus 2119 7420 AC Deventer Contact bezoekadres Handelskade 75 postadres Postbus 2119 7420 AC Deventer telefoon 0570-60 30 83 fax 0570-60 37 05 e-mail info.next@saxion.nl particuliere hogeschool voor beroepsonderwijs Hbo Tweedegraadslerarenopleiding

Nadere informatie

Marleen Rolie, vestigingsdirecteur PCC Tineke Sijp, projectleider

Marleen Rolie, vestigingsdirecteur PCC Tineke Sijp, projectleider Marleen Rolie, vestigingsdirecteur PCC Tineke Sijp, projectleider Wie zijn wij? (2003) 10 VMBO (BB, KB,TL,GL:18 docenten) 2 MBO (Z en W) (niveau 2,3,4: 27 docenten) 1 HBO (School of Health en School of

Nadere informatie

SAMENWERKINGSARRANGEMENT LANDSDEEL NOORD PLATFORM BÈTA TECHNIEK 2014-2016

SAMENWERKINGSARRANGEMENT LANDSDEEL NOORD PLATFORM BÈTA TECHNIEK 2014-2016 SAMENWERKINGSARRANGEMENT LANDSDEEL NOORD & PLATFORM BÈTA TECHNIEK 2014-2016 --------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Nadere informatie

Diverse doorstroomtrajecten mbo-hbo

Diverse doorstroomtrajecten mbo-hbo Plantijn Hogeschool van de Provincie Antwerpen EduBROn, Universiteit Antwerpen Groep T-Hogeschool Leuven Hogeschool Zeeland Hogeschool Zuyd KaHo Sint-Lieven NHTV Internationale Hogeschool Breda Provinciale

Nadere informatie

ONDERZOEK NAAR KWALITEITSVERBETERING MBO. MBO Amersfoort te Amersfoort

ONDERZOEK NAAR KWALITEITSVERBETERING MBO. MBO Amersfoort te Amersfoort ONDERZOEK NAAR KWALITEITSVERBETERING MBO MBO Amersfoort te Amersfoort Medewerker marketing en Communicatie / Medewerker marketing en communicatie (Marketing medewerker) Financiële beroepen (Financieel

Nadere informatie

Aandacht voor jouw ambitie!

Aandacht voor jouw ambitie! Aandacht voor jouw ambitie! ROC Rivor is hét opleidingscentrum van regio Rivierenland. Wij bieden een breed scala aan opleidingen, cursussen en trainingen voor jongeren en volwassenen. Toch zijn we een

Nadere informatie

De weg van traditioneel vmbo naar intersectoraal vmbo

De weg van traditioneel vmbo naar intersectoraal vmbo Van Theorie naar Praktijk De weg van traditioneel vmbo naar intersectoraal vmbo In deze bijdrage slaat junior adviseur Marloes Zewuster van CINOP de brug tussen de theorie van het intersectorale vmbo en

Nadere informatie

Loopbaanoriëntatie en begeleiding voor decanen en mentoren

Loopbaanoriëntatie en begeleiding voor decanen en mentoren Loopbaanoriëntatie en begeleiding voor decanen en mentoren Loopbaanoriëntatie staat in het voortgezet onderwijs volop in de belangstelling. De VO raad ziet loopbaanoriëntatie en -begeleiding (LOB) als

Nadere informatie

MBO OPLEIDINGEN VOOR TOPSPORTERS EN TALENTEN

MBO OPLEIDINGEN VOOR TOPSPORTERS EN TALENTEN MBO OPLEIDINGEN VOOR TOPSPORTERS EN TALENTEN Sport & Business: Medewerker Marketing & Communicatie Medewerker Evenementenorganisatie Nijmegen 2016-17 JOHAN CRUYFF COLLEGE UNIVERSITY INSTITUTE Johan Cruijff

Nadere informatie

Plenair Debat. 34184 Profielen Vmbo

Plenair Debat. 34184 Profielen Vmbo Kamerlid: Straus Fractiecommissie: OCW 34184 Profielen Vmbo Plenair Debat Het vmbo voldoet niet meer aan de eisen van deze tijd. Het sluit niet aan bij het vervolg onderwijs en al helemaal niet bij de

Nadere informatie

Nieuwe kans op extra instroom

Nieuwe kans op extra instroom Nieuwe kans op extra instroom Focus op de arbeidsmarkt Naast het erkennen van leerbedrijven is Calibris verantwoordelijk voor ontwikkeling en onderhoud van kwalificaties in de sectoren zorg, welzijn en

Nadere informatie

Projectplan. 1 - Praktische gegevens Plaats Pilot Den Haag. Projectleider. Arno van Houwelingen / Peter Eskens. Deelnemende instellingen

Projectplan. 1 - Praktische gegevens Plaats Pilot Den Haag. Projectleider. Arno van Houwelingen / Peter Eskens. Deelnemende instellingen Projectplan 1 - Praktische gegevens Plaats Pilot Den Haag Projectleider Arno van Houwelingen / Peter Eskens Deelnemende instellingen Haagse Hogeschool J. Westerdijkplein - namen en adressen 75 van de deelnemende

Nadere informatie

Sociaal-maatschappelijk dienstverlener BOL

Sociaal-maatschappelijk dienstverlener BOL Wettelijke toelatingseisen Crebo Duur Niveau Leerweg Start Locatie(s) 25489 3 jaar Niveau 4 BeroepsOpleidende Leerweg (BOL) Augustus Veluwestraat, Arnhem DIT KUN JE DOEN NA JE STUDIE In Nederland is er

Nadere informatie

FACTSHEET Verwante en niet-verwante doorstroom in de beroepskolom

FACTSHEET Verwante en niet-verwante doorstroom in de beroepskolom FACTSHEET Verwante en niet-verwante doorstroom in de beroepskolom In het Nederlands onderwijsbestel moeten kinderen op jonge leeftijd belangrijke keuzes maken die de rest van hun loopbaan beïnvloedt. De

Nadere informatie

Versterking van LOB in de doorlopende leerlijn vmbo-mbo

Versterking van LOB in de doorlopende leerlijn vmbo-mbo Stimuleringsproject LOB in het mbo Versterking van LOB in de doorlopende leerlijn vmbo-mbo Samenwerken aan LOB Jongeren beter toerusten voor het maken van passende keuzes in de eigen loopbaan door bewust

Nadere informatie

Léren door te stromen en aan te sluiten

Léren door te stromen en aan te sluiten Léren door te stromen en aan te sluiten Workshop GoLeWe-conferentie Hasselt, 9 december 2010 MBO Dr. Cees Terlouw Lector Instroommanagement & Aansluiting Directeur LICA HBO Kom verder. Saxion. VO Inleiding

Nadere informatie

Van 2 BB/KB naar 3 BB/KB Intersectoraal

Van 2 BB/KB naar 3 BB/KB Intersectoraal Van 2 BB/KB naar 3 BB/KB Intersectoraal Op Echnaton volgen de leerlingen in leerjaar 3 en 4 een intersectoraal programma op BBL of KBL niveau. Door het volgen van een intersectoraal programma hoeft uw

Nadere informatie

Afsprakenkader. Partners in Leren en Werken in. Zorg en Welzijn Zeeland. Vastgesteld in de FluenZ Adviesraad. ViaZorg

Afsprakenkader. Partners in Leren en Werken in. Zorg en Welzijn Zeeland. Vastgesteld in de FluenZ Adviesraad. ViaZorg Afsprakenkader Partners in Leren en Werken in Zorg en Welzijn Zeeland ViaZorg 2014 Vastgesteld in de FluenZ Adviesraad INHOUD Inleiding 1. Hoe kunnen de opleidingen kwalitatief beter en vooral uitdagender?

Nadere informatie

HBO Bedrijfskunde Bachelor of Business Administration (BBA)

HBO Bedrijfskunde Bachelor of Business Administration (BBA) HBO Bedrijfskunde Bachelor of Business Administration (BBA) HBO Bedrijfskunde Academie Mercuur en AdviCo verzorgen in samenwerking met Hogeschool SDO de opleiding HBO Bachelor Bedrijfskunde. Het programma

Nadere informatie

TOETSINGSKADER INNOVATIEPLANNEN LERARENOPLEIDINGEN HB0 1999-2004

TOETSINGSKADER INNOVATIEPLANNEN LERARENOPLEIDINGEN HB0 1999-2004 TOETSINGSKADER INNOVATIEPLANNEN LERARENOPLEIDINGEN HB0 1999-2004 De Onderwijsraad is een onafhankelijk adviescollege, ingesteld bij wet van 15 mei 1997 (de Wet op de Onderwijsraad). De Raad adviseert,

Nadere informatie

Welkom! Leerlingen bij ouders zitten. Mobiele telefoon a.u.b. uit.

Welkom! Leerlingen bij ouders zitten. Mobiele telefoon a.u.b. uit. Welkom! Leerlingen bij ouders zitten. Mobiele telefoon a.u.b. uit. Mededelingen Overgangsrichtlijnen van klas 2 naar 3; Determinatie: keuze kader-, basis beroepsgerichte Leerweg; of gemengde Leerweg. Zorg

Nadere informatie

EVC Reacties kunt u geven via het feedbackformulier.

EVC Reacties kunt u geven via het feedbackformulier. EVC Reacties kunt u geven via het feedbackformulier. Datum gegenereerd: 24-6-2016 11:40:16 Inhoudsopgave Inleiding... 3 Informatie vrijstelling en/of toelating... 4 Informatie ervaringscertificaat...6

Nadere informatie

Wat doe ik, wa ik en wat wil i

Wat doe ik, wa ik en wat wil i DC START Wat doe ik, wa ik en wat wil i VAN EN VOOR HEEL DRENTHE Drenthe College is een regionaal opleidingen centrum, een school voor middelbaar beroepsonderwijs (mbo), volwasseneneducatie, bedrijfsopleidingen

Nadere informatie

De chemie tussen onderwijs en bedrijfsleven; een natuurlijk bondgenootschap

De chemie tussen onderwijs en bedrijfsleven; een natuurlijk bondgenootschap De chemie tussen onderwijs en bedrijfsleven; een natuurlijk bondgenootschap Kwaliteitscentrum Examinering (KCE) Het Kwaliteitscentrum Examinering beoordeelt de kwaliteit van de examens van alle beroepsopleidingen

Nadere informatie

In dit boekje vinden jullie informatie over de vervolgmogelijkheden na klas 1 en 2 op onze school.

In dit boekje vinden jullie informatie over de vervolgmogelijkheden na klas 1 en 2 op onze school. 2 Voorwoord Beste leerlingen/geachte ouders, In dit boekje vinden jullie informatie over de vervolgmogelijkheden na klas 1 en 2 op onze school. Als leerling is een richting kiezen voor jou heel belangrijk.

Nadere informatie

Van mbo en havo naar hbo

Van mbo en havo naar hbo Van mbo en havo naar hbo Dick Takkenberg en Rob Kapel Studenten die naar het hbo gaan, komen vooral van het mbo en de havo. In het algemeen blijven mbo ers die een opleiding in een bepaald vak- of studiegebied

Nadere informatie

Welkom Dagvoorzitter

Welkom Dagvoorzitter Welkom Dagvoorzitter Guido Ronnes Sectordirecteur Techniek Roc Nijmegen MplusH, ambities realiseren Jan Raaijman ICBA Projectbegeleider MplusH Het MplusH project Waarom dit project? Inbedding Doelen Een

Nadere informatie

Toelatingsbeleid mbo

Toelatingsbeleid mbo Toelatingsbeleid mbo Concept Opsteller: Afdeling K&O Datum: Versie: 1.0 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 3 2 Algemene toelatingseisen Clusius College... 3 Taal en rekenen... 4 Positieve intake... 4 Beroepsbegeleidende

Nadere informatie

Optimaliseren van de overgang vmbo-mbo

Optimaliseren van de overgang vmbo-mbo Optimaliseren van de overgang vmbo-mbo Met ingang van het volgende schooljaar, 2011-2012, dienen alle opleidingen in het middelbaar beroepsonderwijs (mbo) competentiegericht aangeboden te worden. Een van

Nadere informatie

MBO OPLEIDINGEN VOOR TOPSPORTERS EN TALENTEN

MBO OPLEIDINGEN VOOR TOPSPORTERS EN TALENTEN MBO OPLEIDINGEN VOOR TOPSPORTERS EN TALENTEN Sport & Business Sport & Coaching Groningen 2016-17 JOHAN CRUYFF COLLEGE UNIVERSITY INSTITUTE Johan Cruijff Oprichter In mijn ervaring bezitten sporters een

Nadere informatie

1e klas: met vrienden en vriendinnen van de basisschool in één klas

1e klas: met vrienden en vriendinnen van de basisschool in één klas 1 mavo Intro Deze brochure geeft u informatie over de vmbo-theoretische leerweg op hethml: de mavo. Met vragen kunt u terecht bij de afdelingsleider bovenbouw mavo, Thomas ter Hart. 1e klas: met vrienden

Nadere informatie

FLEXIBILISERING VAN CENTRALE TOETSEN EN EXAMENS

FLEXIBILISERING VAN CENTRALE TOETSEN EN EXAMENS FLEXIBILISERING VAN CENTRALE TOETSEN EN EXAMENS VISIE VAN HET COLLEGE VOOR TOETSEN EN EXAMENS pagina 2 van 8 Aanleiding en historisch perspectief De staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap

Nadere informatie

Diversiteit Loont?! Factsheet Middelbaar Beroepsonderwijs

Diversiteit Loont?! Factsheet Middelbaar Beroepsonderwijs Diversiteit Loont?! Factsheet Middelbaar Beroepsonderwijs Inleiding In opdracht van het Sectorbestuur Onderwijsarbeidsmarkt heeft EIM onderzoek gedaan naar de meerwaarde van diversiteitsbeleid in het onderwijs.

Nadere informatie

Toetsvormen. Onderwijsmiddag 14 februari 2012 Ferdi Engels & Gerrit Heil toetsadviescommissie

Toetsvormen. Onderwijsmiddag 14 februari 2012 Ferdi Engels & Gerrit Heil toetsadviescommissie Toetsvormen Onderwijsmiddag 14 februari 2012 Ferdi Engels & Gerrit Heil toetsadviescommissie 1 Waarom wordt er getoetst? Om te beoordelen in hoeverre de student in staat is te handelen zoals op academisch

Nadere informatie

De Gemengde Leerweg. wellantcollege ll. Informatie voor leerkrachten basisscholen

De Gemengde Leerweg. wellantcollege ll. Informatie voor leerkrachten basisscholen wellantcollege ll Informatie voor leerkrachten basisscholen De Gemengde Leerweg De theoretische leerweg met een praktische inslag. Een succesvolle route! Wellant vmbo 2 De leerwegen op een rijtje Het vmbo

Nadere informatie

Beleidsplan in-, door- en uitstroom Denise VO

Beleidsplan in-, door- en uitstroom Denise VO Beleidsplan in-, door- en uitstroom Denise VO 2015/2016 Schooljaar 2015/2016 Einddoel Met dit plan willen wij de huidige gang van zaken omtrent de instroom, doorstroom en uitstroom van leerlingen van De

Nadere informatie

Handleiding intakegesprek INHolland

Handleiding intakegesprek INHolland Handleiding intakegesprek INHolland Inleiding Deze handleiding ondersteunt bij het voeren van de intakegesprekken. Hij volgt de volgorde van de rapportage van het digitaal assessment en het interviewprotocol.

Nadere informatie

De gemeenteraad aan zet Wat wilt u weten over de jongeren met een beperking in uw regio?

De gemeenteraad aan zet Wat wilt u weten over de jongeren met een beperking in uw regio? De gemeenteraad aan zet Wat wilt u weten over de jongeren met een beperking in uw regio? Transities sociale domein Gemeenten staan zoals bekend aan de vooravond van drie grote transities: de decentralisatie

Nadere informatie

Sociaal-cultureel werker

Sociaal-cultureel werker Crebo Duur Niveau Leerweg Start 25488 3 jaar Niveau 4 BeroepsOpleidende Leerweg (BOL) Augustus (bij voldoende aanmeldingen) Locatie(s) Veluwestraat, Arnhem DIT KUN JE DOEN NA JE STUDIE In Nederland is

Nadere informatie

technologieroute oost en west in gezamenlijkheid maar met eigen kleur op weg naar regionale afstemming

technologieroute oost en west in gezamenlijkheid maar met eigen kleur op weg naar regionale afstemming technologieroute oost en west in gezamenlijkheid maar met eigen kleur op weg naar regionale afstemming Gezamenlijkheid met eigen kleur: verschillende scenario s * Harde technologieroute: stevige investering

Nadere informatie

Focus op Vakmanschap in MBO

Focus op Vakmanschap in MBO Focus op Vakmanschap in MBO Een tussenstand en een vooruitblik Rico Vervoorn beleidsadviseur btg Communicatie en Media MBO Raad Sectoraal overleg onderwijsinstellingen Hoe is het ook alweer begonnen? Februari

Nadere informatie

MBO OPLEIDINGEN VOOR TOPSPORTERS EN TALENTEN

MBO OPLEIDINGEN VOOR TOPSPORTERS EN TALENTEN MBO OPLEIDINGEN VOOR TOPSPORTERS EN TALENTEN Sport & Business Sport & Coaching Roosendaal 2016-17 JOHAN CRUYFF COLLEGE UNIVERSITY INSTITUTE Johan Cruijff Oprichter In mijn ervaring bezitten sporters een

Nadere informatie

Talentgerichte benadering

Talentgerichte benadering Talentgerichte benadering 4. Strengths-based development (*) Noordelijke Hogeschool Leeuwarden Hoe creëren we een stimulerend leerklimaat waarin studenten het beste uit zichzelf kunnen halen? Dit was de

Nadere informatie

Excellente docent in de mbo-praktijk

Excellente docent in de mbo-praktijk Excellente docent in de mbo-praktijk Uitwisseling scholen HU 7 maart 2014 ROCMN P&O 5-3-2014 1 ROC Midden Nederland Profiel: Kwaliteit, kleinschaligheid en persoonlijk contact Nauwe verbinding met regionale

Nadere informatie

Samenvatting effecten en resultaten Masterplan CGO Zuid-Holland

Samenvatting effecten en resultaten Masterplan CGO Zuid-Holland BIJLAGE: Samenvatting effecten en resultaten Masterplan CGO Zuid-Holland Pagina 1: Effecten bij leerlingen Effecten bedrijven - onderwijs Toelichting: De percentages onder het kopje Nul zijn de uitersten

Nadere informatie

Doelomschrijving vier deelnemende scholen

Doelomschrijving vier deelnemende scholen Doelomschrijving vier deelnemende scholen 1 doelgroepomschrijvingen Leerbedrijf BAVA (ROC-AKA) Het leerbedrijf Basisvaardigheden (BAVA) is onderdeel van de school voor AKA van het ROC Midden Brabant. Bij

Nadere informatie

Nieuw krachtenveld rond de Hogeschool Inleiding Werkconferentie Beroepsonderwijs in de Versnelling Haagse Hogeschool 23 februari 2006

Nieuw krachtenveld rond de Hogeschool Inleiding Werkconferentie Beroepsonderwijs in de Versnelling Haagse Hogeschool 23 februari 2006 Nieuw krachtenveld rond de Hogeschool Inleiding Werkconferentie Beroepsonderwijs in de Versnelling Haagse Hogeschool 23 februari 2006 A.M.L. van Wieringen Inhoudsopgave Naar 50% in de beroepsbevolking

Nadere informatie

Netto studieduren van HBO ers met verschillende vooropleidingen

Netto studieduren van HBO ers met verschillende vooropleidingen Netto studieduren van HBO ers met verschillende vooropleidingen ROA-W-1997/7 A.S.R. van der Linden en R.K.W. van der Velden Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt Faculteit der Economische Wetenschappen

Nadere informatie

Via de wijk aan het werk

Via de wijk aan het werk Via de wijk aan het werk Focus op de arbeidsmarkt Naast het erkennen van leerbedrijven is Calibris verantwoordelijk voor ontwikkeling en onderhoud van kwalificaties in de sectoren zorg, welzijn en sport.

Nadere informatie

Joanne van Emmerik & Marianne Driessen 24 mei 2012 VAN MBO NAAR HBO?

Joanne van Emmerik & Marianne Driessen 24 mei 2012 VAN MBO NAAR HBO? Joanne van Emmerik & Marianne Driessen 24 mei 2012 KANSRIJKE DOORSTROOM VAN MBO NAAR HBO? Inhoud Achtergrond onderzoek Methode Versant Pro Speaking & Writing Resultaten Discussie De cijfers: instroom in

Nadere informatie

Naar een gezamenlijke aanpak voor. en op basis daarvan het opstellen van een subsidieaanvraag voor Toptechniek in Bedrijf

Naar een gezamenlijke aanpak voor. en op basis daarvan het opstellen van een subsidieaanvraag voor Toptechniek in Bedrijf Naar een gezamenlijke aanpak voor techniekpromotie en techniekopleidingen in 2015 en op basis daarvan het opstellen van een subsidieaanvraag voor Toptechniek in Bedrijf Aanleidingen Regio Haaglanden actieagenda

Nadere informatie

Ter attentie van de leden van de Vaste Kamercommissie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap

Ter attentie van de leden van de Vaste Kamercommissie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap De Kinderombudsman Visie op het verlengen van de kwalificatieplicht tot 21 jaar 7 september 2015 Ter attentie van de leden van de Vaste Kamercommissie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap Aanleiding De

Nadere informatie

Wat maak jij. morgen mee MBO. Veehouderij

Wat maak jij. morgen mee MBO. Veehouderij Wat maak jij morgen mee MBO Morgen is groen bij AOC Oost Morgen is groen bij AOC Oost. En dat is maar goed ook. We hebben een groene wereld nodig, waarin jij en je omgeving goed kunnen leven. Daar zijn

Nadere informatie

KWANTITATIEVE REGIOANALYSE TECHNISCH BEROEPSONDERWIJS

KWANTITATIEVE REGIOANALYSE TECHNISCH BEROEPSONDERWIJS - editie 2007 KWANTITATIEVE REGIOANALYSE TECHNISCH BEROEPSONDERWIJS REGIO MIDDEN- EN WEST-BRABANT - Samenvatting - Een initiatief van index Technocentrum Midden- en West-Brabant index Technocentrum Mozartlaan

Nadere informatie

TOELATINGSVOORWAARDEN

TOELATINGSVOORWAARDEN Uitgangspunten beroepsonderwijs Scalda hanteert bij haar aannamebeleid de wettelijke eisen vastgelegd in de WEB hoofdstuk 8 inschrijving, vooropleidingseisen en voortijdig schoolverlaten. Inschrijving

Nadere informatie

mbo toegepaste biologie

mbo toegepaste biologie mbo toegepaste biologie 2016 2017 Groei terwijl je leert over alles wat leeft mbo toegepaste biologie Je eerste keuze voor je tweede natuur Ben jij nieuwsgierig naar alles wat leeft en groeit? Ben je gebiologeerd

Nadere informatie

KED-analyse. Nederland

KED-analyse. Nederland KED-analyse Nederland Onze Trainingen en Diensten Het team van KED-SENS heeft haar aanbod van trainingen en diensten overzichtelijk in kaart gebracht. Alle mensen zijn uniek en leren en ontwikkelen zich

Nadere informatie

Open dag Avans Hogeschool 31 januari 2015

Open dag Avans Hogeschool 31 januari 2015 Open dag Avans Hogeschool 31 januari 2015 Academie voor Algemeen en Financieel Management (AAFM) - Accountancy - Bedrijfseconomie - Bedrijfskunde MER - Human Resource Management WELKOM BIJ AAFM Even voorstellen:

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2007 2008 31 200 VIII Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (VIII) voor het jaar 2008 Nr. 183 BRIEF

Nadere informatie

Re-integratie van allochtone vroegtijdige Schoolverlaters. Dr. Kaj van Zenderen, Prof dr. R. Maier, Dr. W. de Graaf

Re-integratie van allochtone vroegtijdige Schoolverlaters. Dr. Kaj van Zenderen, Prof dr. R. Maier, Dr. W. de Graaf Re-integratie van allochtone vroegtijdige Schoolverlaters Dr. Kaj van Zenderen, Prof dr. R. Maier, Dr. W. de Graaf Inleiding: re-integratie van allochtone vroegtijdige schoolverlaters Achtergrond project:

Nadere informatie

NTERVIEW. In Bedrijf.Bite Coaching, loopbaan & studiekeuze. Doen waar je goed in bent

NTERVIEW. In Bedrijf.Bite Coaching, loopbaan & studiekeuze. Doen waar je goed in bent NTERVIEW In Bedrijf.Bite Coaching, loopbaan & studiekeuze Doen waar je goed in bent Ieder mens moet regelmatig keuzes maken. Dat begint al met de keuze voor een bepaalde school, een studie of een opleiding.

Nadere informatie

Ouderavond BOC1. Dinsdag 29 oktober 2013

Ouderavond BOC1. Dinsdag 29 oktober 2013 Ouderavond BOC1 Dinsdag 29 oktober 2013 Programma ouderavond 1. Inloop koffie en thee: vanaf 17.30 uur 2. Plenaire bijeenkomst: BOC-C: 18.00 uur - 19.00 uur BOC-A: 19.00 uur - 20.00 uur BOC-B: 19.00 uur

Nadere informatie

De missie van het Vakcollege

De missie van het Vakcollege De missie van het Vakcollege Technisch talent al jong stimuleren en hen via een excellente leergang effectief opleiden voor een baan als gekwalificeerd vakman of vakvrouw in het bedrijfsleven. stempel

Nadere informatie

NAUTICAL TECHNICAL TRAINING ACADEMY

NAUTICAL TECHNICAL TRAINING ACADEMY NAUTICAL TECHNICAL TRAINING ACADEMY STRATEGISCH BELEIDSPLAN 2012-2015 1 Inhoudsopgave: Blz. 1. Algemeen 3 2. Looptijd en evaluatie 3 3. Motto 3 4. Visie 3 5. Missie 3 6. Doelstellingen 4 6.1 strategie

Nadere informatie

De Verticale Ondernemerskolom Twente: Project 301

De Verticale Ondernemerskolom Twente: Project 301 De Verticale Ondernemerskolom Twente: Project 301 ROC van Twente - Hengelo In januari 2004 is de afdeling Handel van het toenmalige ROC Oost- Nederland, School voor Economie en ICT, locatie Hengelo - nu

Nadere informatie

Implementatieplan Voortgangstoetsing in de doorstroom mbo-hbo

Implementatieplan Voortgangstoetsing in de doorstroom mbo-hbo Implementatieplan Voortgangstoetsing in de doorstroom mbo-hbo 1 april 2014 Projectleider: C.J.B. (Kees) Ritmeester, c.j.b.ritmeester@driestar-educatief.nl Naam contactpersoon: H.L. (Laura) Boele - de Bruin,

Nadere informatie

Avans Hogeschool heeft 54 hbo-opleidingen, 28.000 studenten en 2.400 medewerkers. En heeft zeven locaties. In Breda, s- Hertogenbosch en Tilburg

Avans Hogeschool heeft 54 hbo-opleidingen, 28.000 studenten en 2.400 medewerkers. En heeft zeven locaties. In Breda, s- Hertogenbosch en Tilburg AVANS HOGESCHOOL Avans Hogeschool heeft 54 hbo-opleidingen, 28.000 studenten en 2.400 medewerkers. En heeft zeven locaties. In Breda, s- Hertogenbosch en Tilburg Jij hebt ambitie. Jij legt de lat hoog.

Nadere informatie

Instrumenten voor LLL. GoLeWe projectconferentie 11-05-2010

Instrumenten voor LLL. GoLeWe projectconferentie 11-05-2010 Instrumenten voor LLL GoLeWe projectconferentie 11-05-2010 Levenslang leren Leven lang leren Leven Lang leren begint met bewustwording Bedrijven Individuen Visie op HRM Loopbaan management Visie op HRM

Nadere informatie

Netwerkschool concretisering IJkpunten. Criteria en meetvoorbeelden V1.0

Netwerkschool concretisering IJkpunten. Criteria en meetvoorbeelden V1.0 Netwerkschool concretisering IJkpunten Criteria en meetvoorbeelden V1.0 Positief exploitatie saldo Beter onderwijs voor hetzelfde budget Wettelijke kaders - Onderwijstijd - Personeel voldoet aan bekwaamheidseisen

Nadere informatie

Sjoerd Tolsma Karin Nieuwenburg Decanenkamer bij lokaal 013

Sjoerd Tolsma Karin Nieuwenburg Decanenkamer bij lokaal 013 Sjoerd Tolsma Karin Nieuwenburg Decanenkamer bij lokaal 013 Procedure in mavo klas 4 Einde van het Farel - tijdperk!!! Maar wat nu? In oktober In januari Bestemmingsformulier Docenten vragen Eind januari

Nadere informatie

wellantcollege ll De Gemengde Leerweg De theoretische leerweg met een praktische inslag. Een succesvolle route!

wellantcollege ll De Gemengde Leerweg De theoretische leerweg met een praktische inslag. Een succesvolle route! wellantcollege ll De Gemengde Leerweg De theoretische leerweg met een praktische inslag. Een succesvolle route! Ben jij dit? ' Ik kan de theoretische leerweg aan, maar ik wil ook graag iets doen met gezond

Nadere informatie

Gouden handjes? Gouden toekomst!

Gouden handjes? Gouden toekomst! De missie van het Vakcollege Technisch talent al jong stimuleren en hen via een excellente leergang effectief opleiden voor een baan als gekwalificeerd vakman of vakvrouw in het bedrijfsleven. Gouden handjes?

Nadere informatie

Bachelor of Business Administration (MER opleiding)

Bachelor of Business Administration (MER opleiding) Bachelor of Business Administration (MER opleiding) voor decentrale overheden Het Onderwijs De Bachelor of Business Administration voor decentrale overheden (Management, Economie & Recht, MER) wordt aangeboden

Nadere informatie

Onderzoek Ouderbetrokkenheid in het basisonderwijs, het voortgezet onderwijs en het mbo

Onderzoek Ouderbetrokkenheid in het basisonderwijs, het voortgezet onderwijs en het mbo factsheet Onderzoek Ouderbetrokkenheid in het, het en het mbo Het Sociaal en Cultureel Planbureau heeft in 2012 een enquête over ouderbetrokkenheid gehouden onder ouders in het, het en het middelbaar beroepsonderwijs.

Nadere informatie

Samen verantwoordelijk voor studiesucces

Samen verantwoordelijk voor studiesucces BIJLAGE 1 De pilot samen verantwoordelijk voor studiesucces biedt de kans om gezamenlijk aan visieontwikkeling te doen. Op basis van een gedeelde visie en gezamenlijk beleid kan onderzocht worden waar

Nadere informatie

Praktijkonderwijs naar 2025

Praktijkonderwijs naar 2025 Praktijkonderwijs naar 2025 www.platformpraktijkonderwijs.nl Praktijkonderwijs is van belang voor circa 28.000 leerlingen in het voortgezet onderwijs. Voor deze leerlingen is het praktijkonderwijs dé schoolsoort:

Nadere informatie