Kennisplatform OV Module 1 november Kennisplatform OV. Module 1 november Netbeheer - Techniek 1 Opleiding en Training

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Kennisplatform OV Module 1 november 2011. Kennisplatform OV. Module 1 november 2011. Netbeheer - Techniek 1 Opleiding en Training"

Transcriptie

1 Kennisplatform OV Module 1 november 2011 Netbeheer - Techniek 1

2 INHOUD 1. Inleiding Definitie van openbare verlichting De functies van openbare verlichting Bevorderen verkeersveiligheid Bevorderen sociale veiligheid Bevorderen leefbaarheid en comfort Openbare verlichting in België Rol Eandis Licht Zichtbare deel elektromagnetische straling Het menselijk oog Het netvlies Kegeltjes Staafjes Relatieve spectrale ooggevoeligheid Gedrag van licht op voorwerpen Doorlating en breking van licht Doorlating of transmissie van licht Breking of refractie van licht Absorptie van licht Terugkaatsing of reflectie van licht Fotometrische grootheden Algemeen Lichtstroom (flux) v of F v in lumen Lichtsterkte I v in candela Verlichtingssterkte E v in lux Luminantie L v in cd/m²...19 Netbeheer - Techniek 2

3 1. Inleiding Openbare verlichting zorgt ervoor dat het openbare leven bij duisternis kan doorgaan door bevordering van de sociale veiligheid en verkeersveiligheid. Anderzijds is de uitbreiding van openbare verlichting niet wenselijk op grond van milieu- en kostenaspecten. De ontwerper zal samen met de gemeente de optimale beslissing nemen om aan al deze wensen te beantwoorden. 1.1 Definitie van openbare verlichting De criteria voor openbare verlichting staan in het document AM-160-P Beleid i.v.m. nieuwbouw en onderhoud Openbare Verlichting. Rekening houdend met de algemene definitie openbare verlichting opgenomen in het besluit van de Vlaamse regering van 26 maart 2004 wordt hieronder ter verduidelijking vastgelegd welke verlichtingsinstallaties door de DNB s aanvaard worden als openbare verlichting. Verlichtingsinstallaties die voldoen aan de hieronder opgenomen criteria worden beschouwd als openbare verlichting: Functionele verlichting (FV): De verlichtingsinstallaties in eigendom van de gemeente met als hoofdfunctie het verlichten van wegen, oversteekplaatsen, fiets- en wandelpaden, tunnels, waterlopen, marktpleinen, speelpleinen, bovengrondse openluchtparkings, die in beheer zijn van de gemeente. Monumentverlichting (MV): De verlichtingsinstallaties in eigendom van de gemeente met als hoofdfunctie het verlichten van monumenten (gebouw, standbeeld, kunstwerk) in beheer van de gemeente en waarbij deze verlichtingstoestellen eveneens voldoen aan de criteria voor standaard monumentverlichting (1). Bakenverlichting: De lichtgevende bakenverlichting in eigendom van de gemeente (lichtkegels, lichtnagels, Leds in boord van rotondes en naast wegen/paden. (1) Criteria voor standaard monumentverlichting : o Verlichtingstoestellen staan buiten opgesteld op openbaar domein (Gevel naast openbare weg/pad is openbaar domein). o Zowel de verlichtingstoestellen als de voedende kabels (ganse traject) zijn 24/24 uur langs buiten bereikbaar door personeel van Eandis. o Verlichtingstoestellen bereikbaar met standaard hoogtewerker. o De verlichtingstoestellen volgen een binnen het zendgebied bestaand brandregime. o Het te verlichten monument moet gelegen zijn langs een openbare weg of plein. Volgende verlichtingsinstallaties worden dus niet beschouwd als openbare verlichting: Verlichtingsinstallaties die niet in eigendom zijn van de gemeente. Verlichtingsinstallaties met als doelstelling het verlichten van sportterrein, containerpark, begraafplaats, schoolspeelplaats, atletiekpiste. Verlichtingsinstallaties in bus- en wachthokjes, publiciteitsborden. Feestverlichting (kerstverlichting ). Verkeerssignalisatie (3-kleur, Bi-flash, oranje knipperlicht, verkeersborden, zone-30-bord. Binnenverlichting (vb. sporthal, bibliotheek, zwembad ). De verlichtingsinstallaties die aangesloten zijn achter een teller. De DNB s zijn eigenaar van het (OV-)net tot en met het aansluitkastje. De gemeenten zijn eigenaar (Asset owner) van de lichtmast, verlichtingstoestel en lamp. Eandis (DNB) zorgt voor de plaatsing, het onderhoud (Asset manager) en de gegevens van verbruik. Netbeheer - Techniek 3

4 1.2 De functies van openbare verlichting Bevorderen verkeersveiligheid Openbare verlichting brengt een belangrijke bijdrage tot een veilige en vlotte afwikkeling van het verkeer. Auto s of fietsen verlichten slechts een klein gedeelte van de weg en geven laat een beeld in welke richting de weg loopt. De verlichting van de weg moet zodanig zijn dat verkeersdeelnemers het verloop van de weg, hindernissen, de aanwezigheid van zijwegen en ingewikkelde wegsituaties of andere verkeersdeelnemers kunnen overzien. Figuur 1: Verkeersveiligheid- Verlichting Bevorderen sociale veiligheid Openbare verlichting creëert ook een sociaal veilige omgeving zonder direct gevoel voor dreiging of gevaar. De wijze van inrichting is voor een belangrijk deel bepalend voor de ervaring van dit veiligheidsgevoel. Het moet er voor zorgen dat de omgeving goed te overzien is en het mogelijk maakt tegemoet komende personen op een redelijke afstand te kunnen herkennen Bevorderen leefbaarheid en comfort Figuur 2: Misdaad - Verlichting Openbare verlichting speelt een belangrijke rol bij het tot zijn recht komen van de openbare ruimte. Het bijzondere karakter van een plek kan met behulp van de openbare verlichting tot uitdrukking worden gebracht (monumentaal bouwwerk, het plaatsen van klassieke lantaarns in een park of de plaatsing van eigentijds vormgegeven lichtmasten op een plein of in winkelcentra). Netbeheer - Techniek 4

5 1.3 Openbare verlichting in België In 2005 stonden er in België ongeveer 2 miljoen lampen opgesteld als openbare verlichting. Hiervan zijn er 1,6 miljoen opgesteld bij de gemeenten en de rest bij de Gewesten (autosnelwegen en nationale wegen). Figuur 3: Overzicht OV in België Eandis voorziet de exploitatie van bijna 40% van het aantal lampen opgesteld in België voor openbare verlichting. In Vlaanderen is dit bijna 65%. Figuur 4: Samenstelling OV-park België 1.4 Rol Eandis De DNB s zijn eigenaar van het (OV-)net tot en met het aansluitkastje. De gemeenten zijn eigenaar (Asset owner) van de lichtmast, verlichtingstoestel en lamp (exclusief Sibelgas). Eandis (DNB) zorgt voor de plaatsing, het onderhoud (Asset manager) en de gegevens van verbruik. Netbeheer - Techniek 5

6 2. Licht Licht is het zichtbare deel (waarneembaar voor het menselijke oog) van de elektromagnetische straling gemeten volgens de ooggevoeligheid van de mens. Een lichtbron is een voorwerp dat licht geeft. Er zijn natuurlijke lichtbronnen zoals de zon of kunstmatige lichtbronnen zoals een gloeilamp. 2.1 Zichtbare deel elektromagnetische straling Licht is het zichtbare deel van elektromagnetische straling. Figuur 5: Elektromagnetische golf De golflengte van een golf is de afstand tussen twee opeenvolgende cycli. Deze ligt voor licht tussen violet 380 nm en rood 760 nm (1 nm = 10-9 m). De mogelijkheid om verschillende golflengten van licht waar te nemen stelt ons in staat om kleuren waar te nemen. Figuur 6: Zichtbare elektromagnetische straling De basiskleuren zijn rood, oranje, geel, groen, blauw, indigo en violet (ROGGBIV). Figuur 7: Elektromagnetische straling Netbeheer - Techniek 6

7 De samenstelling van verschillende straling in een lichtstraal noemt men het spectrum. Dit is een grafiek met alle golflengtes en hun sterkte. Figuur 8: Spectrum zonlicht De kleurtemperatuur geeft aan in welke mate licht van een lichtbron ervaren wordt. Deze waarde wordt bepaald met de kleur van een zwart lichaam dat opgewarmd wordt tot een bepaalde temperatuur. Hoe lager hoe roder (warme kleur), hoe hoger hoe blauwer (koude kleur). Figuur 9: Kleurtemperatuur Netbeheer - Techniek 7

8 Wit licht is polychromatisch. Het is een samenstelling van verschillende zichtbare golflengtes (bv de zon). poly (veel) chroma (kleur) tisch mono (enkel) chroma tisch PROEF: Samenstellen van wit licht met de kleurencarrousel of het breken van licht met een prisma. Licht is enkel zichtbaar als men in de lichtbron kijkt of omdat een lichtstraal op een voorwerp botst en reflecteert in de richting van het oog. Figuur 10: Prisma PROEF: Nauwe lichtstraal en een stofwolk. Netbeheer - Techniek 8

9 Opmerking: Wetenschappers zijn er nog steeds niet uit of licht (straling) nu enkel een golf is, een foton (heel klein lichtdeeltje) of beide. Met verschillende proeven kan je de twee stellingen bewijzen. Het golfverschijnsel kan men met diffractie- en interferentieproeven aantonen. Figuur 11: Interferentie Het foto-elektrisch effect kan men verklaren met het deeltjeskarakter. Figuur 12: Zonnecellen Netbeheer - Techniek 9

10 2.2 Het menselijk oog Het netvlies Het netvlies (retina) is het deel achter in het oog dat bestaat uit lichtgevoelige cellen (fotoreceptoren). De kegeltjes zorgen ervoor dat we kleuren zien (fotopisch of dag zien) en de staafjes zorgen voor het zien in een donkere omgeving (scotopisch of nacht zien). De overgang tussen de twee noemt men mesopisch (bv. bij maanlicht) Kegeltjes Figuur 13: Doorsnede oog Er zijn drie soorten kegeltjes in het netvlies die gevoelig zijn voor een bepaalde kleur door hun eigen kleurpigment. Elke kegel heeft een maximum gevoeligheid in een bepaald golflengtegebied. S-kegeltjes: M-kegeltjes: L-kegeltjes: Short wavelength 564 nm rood Middle wavelength 533 nm groen Long wavelength 437 nm blauw Deze waarden zijn bepaald in de CIE 1931 (Centre International de l Eclairage) Staafjes Staafjes zijn erg lichtgevoelig, maar kunnen geen kleuren onderscheiden. Ze zijn vooral gevoelig voor 498 nm blauw-groen licht. Figuur 14: Relatieve spectrale gevoeligheid kegeltjes-staafjes Netbeheer - Techniek 10

11 2.2.4 Relatieve spectrale ooggevoeligheid Kegeltjes worden niet alleen geactiveerd door de golflengte waarvoor ze gevoelig zijn. Ze zullen ook in mindere mate geactiveerd worden door aangrenzende golflengten. Het menselijke oog is dus voor lichtstralen bij gelijke stralingsenergie met verschillende golflengten of kleur niet even gevoelig. De efficiëntie van bijvoorbeeld 700 nm rood licht is maar 4% als dat van 555 nm geelgroen licht. Figuur 15: Absolute spectrale gevoeligheid kegeltjes Men heeft hiervoor internationaal (CIE) een curve bepaald dat de ooggevoeligheid ten opzichte van licht met een bepaalde golflengte (dus kleur) weergeeft voor dagzien V( ) en nachtzien V ( ). Het menselijk oog is overdag het meest gevoelig voor licht met een golflengte van 555 nm (geelgroen licht) en s nachts voor licht met een golflengte van 507 nm (groen licht). Figuur 16: Relatieve spectrale ooggevoeligheid dagnacht Het mesopisch zicht (de zone waar de kegeltjes en staafjes beide actief zijn) situeert zich tussen de 0,001 en de 3 cd/m². Dit is ook de zone waarin typische straatverlichting zich bevindt. Er zijn al verschillende studies gebeurd om V m ( ) beschrijven maar er is nog steeds geen internationaal akkoord. Ook de lichtbehoefte van een mens bij 50 jaar ligt 4 maal hoger als bij 20 jaar. Figuur 17: Aanpassing donker Netbeheer - Techniek 11

12 3. Gedrag van licht op voorwerpen Voorwerpen zijn zichtbaar met een bepaalde kleur door de reflectie, transmissie en absorptie van bepaalde lichtgolven. De som van de drie coëfficiënten is steeds gelijk aan 1. 1 Figuur 18: Transmissie-Absorptie- Weerkaatsing De kleurweergave geeft aan hoe kleuren bij een bepaalde lichtbron worden weergegeven. Figuur 19: Kleurweergave op een voorwerp Netbeheer - Techniek 12

13 3.1 Doorlating en breking van licht Doorlating of transmissie van licht Als een materiaal of voorwerp licht doorlaat noemt men dit doorlating of transmissie (doorschijnend). De transmissiecoëfficiënt is het deel van de straling dat wordt doorgelaten. Er bestaat in analogie met terugkaatsing ook gerichte transmissie en diffuse transmissie of een combinatie van beide. Figuur 20: Transmissie Een voorwerp met niet selectieve of neutrale transmissie zal het licht onveranderd doorlaten. PROEF: Gekleurde filter. Voorbeelden: Helder glas: = 0,90 0,93 PMMA: = 0,80 0,93 PC: = 0,87 0, Breking of refractie van licht Breking is de verandering van richting van straling door verandering van middenstof of niet homogeen midden (verandering van de voortplantingssnelheid). sin sin 1 2 n n 1 2 Figuur 21: Refractie n i : relatieve brekingsindex (snelheid lucht t.o.v. middenstof i). PROEF: Glas water (Glas is optisch dichter dan lucht / Water is optisch ijler dan lucht). Netbeheer - Techniek 13

14 3.2 Absorptie van licht Een deel van de lichtstralen die op een voorwerp invallen worden opgeslorpt en omgezet in warmte. De absorptiecoëfficiënt is het deel van de straling dat wordt geabsorbeerd. Figuur 22: Absorptie 3.3 Terugkaatsing of reflectie van licht Terugkaatsing is de terugzending van straling door een oppervlak. De reflectiecoëfficient gereflecteerd. is het deel van de straling door het oppervlak Figuur 23: Gerichte reflectie Er bestaat gerichte reflectie en diffuse reflectie of een combinatie van beide. Figuur 25: Isotrope diffuse reflectie Figuur 24: Willekeurige diffuse reflectie Een voorwerp met niet selectieve of neutrale reflectie zal het licht onveranderd terugkaatsen. PROEF: Spiegel. Het wegdek vormt de achtergrond voor de waarneming van voorwerpen die voor het verkeer van belang zijn. De luminantie wordt bepaald door de intensiteit van het opvallend licht en door de reflecterende eigenschappen van het wegoppervlak. Om de lichtreflectie van het wegdek hoger te maken werden vroeger witte steentjes toegevoegd. De helderheid en de reflectie-eigenschappen van een wegdek zijn bepaald door de CIE in R-tabellen (met de reflectiewaarden onder elke hoek). Netbeheer - Techniek 14

15 4. Fotometrische grootheden 4.1 Algemeen Fotometrie is het meten van grootheden in verband met lichtstralen die rekening houden met de gevoeligheid van het oog. Figuur 26: Verband fotometrische grootheden 4.2 Lichtstroom (flux) v of F v in lumen De lichtstroom is de totale hoeveelheid licht (stralingsenergie Q v van het zichtbaar deel van de elektromagnetisch straling Q e ) die een lichtbron per seconde uitstraalt gewogen volgens de relatieve spectrale gevoeligheid van het menselijk oog. dq v v dt lichtstroom [lm] Q v : lichtenergie [lm.s] t: tijd [s] Stralingsenergie Q e van de zon bestaat uit 47% zichtbare straling Q v 46% warmtestraling 7% UV-straling Berekeningen hebben aangetoond dat: Voorbeeld: Voorbeelden: 1 W 555 nm (geelgroen) licht = 683 lm (fotopisch) oog aangepast bij dag. 1 W 507 nm (groen) licht = 1700 lm (scotopisch) oog aangepast bij nacht. 1 W straling met een golflengte van 490 nm blauw-groen licht is 0,2 x 683 = 137 lm dag. 1 W straling met een golflengte van 700 nm rood licht is ongeveer 27 lm dag. Kaars Gloeilamp 100W MHHP-TC 100W NAHP-TC 100W NALP-TC 91W 10 lm 1400 lm 8600 lm lm lm Netbeheer - Techniek 15

16 4.3 Lichtsterkte I v in candela De lichtsterkte (stralingssterkte) van een lichtbron is het deel van de lichtstroom (hoeveelheid licht) die in een bepaalde richting (per eenheid van ruimtehoek) per seconde uitgestraald wordt. v I v lichtsterkte [cd] 1 cd = lm/sr Figuur 27: Steradiaal : ruimtehoek [sr : steradiaal] oppervlakte bolschil gedeeld door het kwadraat van de straal voor een volledige bol is = 4 Omrekening van stralingshoek naar ruimtehoek 1sr 2 1 cos 2 Komt van het Latijnse woord kaars. Eén candela komt overeen met de lichtsterkte van een bepaalde standaard kaars (oude definitie). Voorbeelden: Figuur 28: Voorbeelden lichtsterkte De lichtsterkteverdelingskrommen (polair lichtsterktediagram) geven de lichtverdeling van lichtbronnen (lampen, verlichtingstoestellen, ) in verschillende vlakken van de ruimte die onder verschillende hoeken gemeten is. Dit diagram is het verband tussen de lichtstroom en lichtsterkte. Deze is meestal weergegeven voor een lichtstroom van 1000 lm. I v v lamp I v grafiek 1000 Figuur 29: Lichtverdeling lamp Netbeheer - Techniek 16

17 Bij verlichtingstoestellen voor openbare verlichting gebruikt men vooral de C-vlakken (vlakken loodrecht op de baan) met de curve voor iedere invalshoek. Figuur 30: C-vlakken 3D Figuur 31: C-vlakken Figuur 32: Light Distribution Curve (LDC) van een verlichtingstoestel Netbeheer - Techniek 17

18 4.4 Verlichtingssterkte E v in lux De verlichtingssterkte is de hoeveelheid lichtstroom op een belicht oppervlak. v Ev verlichtingssterkte [lux] 1 lux = 1 lm/m² S S: oppervlakte [m²] Bij belichting onder een hoek: v Ev [lux] S.cos De belichtingssterkte in verschillende punten is anders en daarom maakt men gebruik van een gemiddelde E m. Voorbeelden: Zomerdag zonder wolken: Nacht bij volle maan: Grens kleur zien mens: lux 0,2 lux 0,1 lux De isoluxkrommen zijn verbindingen van punten op een oppervlak met gelijke verlichtingssterkte. Figuur 33: Voorbeeld van isoluxdiagrammen Netbeheer - Techniek 18

19 4.5 Luminantie L v in cd/m² De luminantie is de lichtsterkte per m² geprojecteerd oppervlak loodrecht op de kijkrichting van een lichtbron of een verlicht oppervlak. Dit is de enige zichtbare lichttechnische grootte. I v Lv S.cos luminantie [cd/m²] S.cos : bekeken oppervlak [m²] Figuur 34: Zicht onder een hoek Voorbeelden: Figuur 35: Voorbeelden luminantie Netbeheer - Techniek 19

Welkom. Kennisplatform OV. 10 januari 2014

Welkom. Kennisplatform OV. 10 januari 2014 Welkom Kennisplatform OV 10 januari 2014 Overzicht Algemeen Wat is licht? Gedrag op voorwerpen Fotometrische grootheden Installatie 2 Basisprincipes OV - V4.1 Wat is openbare verlichting? Criteria Verlichtingsinstallatie

Nadere informatie

ZX Ronde zondag 5 oktober 2014

ZX Ronde zondag 5 oktober 2014 ZX Ronde zondag 5 oktober 2014 Verhaaltje..Tussen Watt en Lumen Dit een verhaaltje gaat over de verschillen tussen de lichtopbrengst van lichtbronnen wat aansluit op het verhaalt over licht en lichtbronnen

Nadere informatie

Verlichtingskunde 2009 Verlichtingskunde 2009 7S630

Verlichtingskunde 2009 Verlichtingskunde 2009 7S630 7S630 Laurens Zonneveldt Mariëlle Aarts Doel van het college Gereedschap bieden om via een doordacht PvE tot het gewenste doel te komen Opzet Hoe kom je tot eisen, wat speelt een rol Zoeken naar oplossingen

Nadere informatie

BELEIDSPLAN OPENBARE VERLICHTING 2013 2017 BIJLAGE 2 VERLICHTINGSTECHNIEK

BELEIDSPLAN OPENBARE VERLICHTING 2013 2017 BIJLAGE 2 VERLICHTINGSTECHNIEK BELEIDSPLAN OPENBARE VERLICHTING 2013 2017 BIJLAGE 2 VERLICHTINGSTECHNIEK INHOUDSOPGAVE 1 TECHNIEK VERLICHTING... 3 2 DAGLICHT EN KUNSTLICHT... 3 3 ENKELE TECHNISCHE BEGRIPPEN... 4 3.1 Lichtstroom... 4

Nadere informatie

In de figuur hieronder zie je een Elektromagnetische golf: een golf die bestaat uit elektrische en magnetische trillingen.(zie figuur).

In de figuur hieronder zie je een Elektromagnetische golf: een golf die bestaat uit elektrische en magnetische trillingen.(zie figuur). 2.1 Wat is licht? In de figuur hieronder zie je een Elektromagnetische golf: een golf die bestaat uit elektrische en magnetische trillingen.(zie figuur). Licht is een elektromagnetische golf. Andere voorbeelden

Nadere informatie

Kleurperceptie en kleur meten

Kleurperceptie en kleur meten Kleurperceptie en kleur meten het berekenen van kleurpunten in het CIELab systeem 1 Inleiding Dagelijks zien we om ons heen allerlei objecten die een kleur hebben. Kleurwaarneming is belangrijk voor ons

Nadere informatie

Exact Periode 5 Niveau 3. Dictaat Licht

Exact Periode 5 Niveau 3. Dictaat Licht Exact Periode 5 Niveau 3 Dictaat Licht 1 1 Wat is licht? In de figuur hieronder zie je een elektromagnetische golf: een golf die bestaat uit elektrische en magnetische trillingen.(zie figuur). Licht is

Nadere informatie

Zonnestraling. Samenvatting. Elektromagnetisme

Zonnestraling. Samenvatting. Elektromagnetisme Zonnestraling Samenvatting De Zon zendt elektromagnetische straling uit. Hierbij verplaatst energie zich via elektromagnetische golven. De golflengte van de straling hangt samen met de energie-inhoud.

Nadere informatie

Creative Lighting Solutions Façade IP65 6xTF WW Medium Frosted

Creative Lighting Solutions Façade IP65 6xTF WW Medium Frosted Creative Lighting Solutions Façade IP65 6xTF WW Medium Frosted Pagina 1 van 16 Samenvatting meetgegevens parameter meting lamp opmerking Kleurtemperatuur 3117 K Warmwit. Lichtsterkte I v 1294 Cd Gemeten

Nadere informatie

Noorderpoort Beroepsonderwijs Stadskanaal. Reader. Reflectie en breking. J. Kuiper. Transfer Database

Noorderpoort Beroepsonderwijs Stadskanaal. Reader. Reflectie en breking. J. Kuiper. Transfer Database Noorderpoort Beroepsonderwijs Stadskanaal Reader Reflectie en breking J. Kuiper Transfer Database ThiemeMeulenhoff ontwikkelt leermiddelen voor Primair Onderwijs, Algemeen Voortgezet Onderwijs, Beroepsonderwijs

Nadere informatie

LICHT VAN NOBLE LIGHT

LICHT VAN NOBLE LIGHT Noble Light..... the best for your sight! Elektromagnetische straling nm 10 13 ZWEEDSE MIJL FM KM 10 11 MW KW METER 10 9 VHF TV 10 7 RADAR INFRAROODSTRALING 10 5 ZICHTBAAR LICHT 10 3 UV-STRALING DE ZON

Nadere informatie

T1 Wat is licht? FIG. 3 Zo teken je een lichtstraal. De pijl geeft de richting van het licht aan.

T1 Wat is licht? FIG. 3 Zo teken je een lichtstraal. De pijl geeft de richting van het licht aan. T1 Wat is licht? Lichtbron, lichtstraal en lichtsnelheid Licht ontstaat in een lichtbron. Een aantal bekende lichtbronnen zijn: de zon en de sterren; verschillende soorten lampen (figuur 1); vuur, maar

Nadere informatie

Labo Fysica. Michael De Nil

Labo Fysica. Michael De Nil Labo Fysica Michael De Nil 4 februari 2004 Inhoudsopgave 1 Foutentheorie 2 1.1 Soorten fouten............................ 2 1.2 Absolute & relatieve fouten..................... 2 2 Geometrische Optica

Nadere informatie

over de rol van licht in de vogelkweek

over de rol van licht in de vogelkweek over de rol van licht in de vogelkweek Wat is licht en wat doet het? Wat is er nu verkrijgbaar? LED: het licht van de toekomst? Geen technische verhalen!!! Vriendenclub Eindhoven 15/3/2015 2 De rol van

Nadere informatie

Fiche 8 (Analyse): Eenheden

Fiche 8 (Analyse): Eenheden Fiche 8 (Analyse): Eenheden Zichtbaar licht is een elektromagnetische straling met een golflengte begrepen tussen 400 en 760 nanometer, tussen ultraviolet (< 400 nm) en infrarood (> 760 nm) in licht omvat

Nadere informatie

Uitwerkingen 1. Opgave 1 Bij mist wordt het licht door de waterdruppeltjes weerkaatst. Opgave 2 Groter Kleiner. Opgave 3

Uitwerkingen 1. Opgave 1 Bij mist wordt het licht door de waterdruppeltjes weerkaatst. Opgave 2 Groter Kleiner. Opgave 3 Uitwerkingen 1 Opgave 1 Bij mist wordt het licht door de waterdruppeltjes weerkaatst. Opgave 2 Groter Kleiner Opgave 3 Opgave 4 Licht, steeds donkerder (bij halfschaduw), donker (kernschaduw), steeds lichter

Nadere informatie

Licht; Elektromagnetische straling een golf Licht; een deeltje (foto-elektrisch effect). Licht; als een lichtstraal Licht beweegt met de

Licht; Elektromagnetische straling een golf Licht; een deeltje (foto-elektrisch effect). Licht; als een lichtstraal Licht beweegt met de Licht; Elektromagnetische straling een golf Licht; een deeltje (foto-elektrisch effect). Licht; als een lichtstraal Licht beweegt met de lichtsnelheid ~300.000 km/s! Rechte lijn Pijl er in voor de richting

Nadere informatie

Glas en zonwering. Eigenschappen en functies van glas. Lichtperceptie. Zonnestralen. Samenstelling van de zonnestralen. Spectrofotometrische

Glas en zonwering. Eigenschappen en functies van glas. Lichtperceptie. Zonnestralen. Samenstelling van de zonnestralen. Spectrofotometrische Zonnestralen Samenstelling van de zonnestralen Zonnestralen die de aarde bereiken zijn samengesteld uit ongeveer 3% ultraviolette stralen (UV), 55% infraroodstralen (IR) en 42% zichtbaar licht. Deze drie

Nadere informatie

N A T U U R W E T E N S C H A P P E N V O O R H A N D E L 1 Copyright

N A T U U R W E T E N S C H A P P E N V O O R H A N D E L 1 Copyright N AT U U R W E T E N S C H A P P E N V O O R H A N D E L 1 2 LICHT EN ZIEN 2.1 Donkere lichamen en lichtbronnen 2.1.1 Donkere lichamen Donkere lichamen zijn lichamen die zichtbaar worden als er licht

Nadere informatie

energiecoach verlichting

energiecoach verlichting LAMPEN Puntverlichting Hebt u uw gloeilampen al vervangen door spaarlampen? Spaarlampen zijn vier tot vijf keer efficiënter dan gloeilampen en gaan 9 tot 13 keer langer mee. Bijgevolg is de winst dubbel:

Nadere informatie

Ontwikkelen. Beleidsplan. Openbare verlichting. Gemeente Haren

Ontwikkelen. Beleidsplan. Openbare verlichting. Gemeente Haren Ontwikkelen Beleidsplan Openbare verlichting Gemeente Haren Programma 15/20 januari 2015: 19.30 uur: Welkomstwoord wethouder M. Sloot 19.35 uur: Presentatie Henk Ensing 20.05 uur: Pauze/invullen enquête

Nadere informatie

Voorbereiding toelatingsexamen arts/tandarts. Fysica: Licht als golf en als deeltje. 24 juli 2015. dr. Brenda Casteleyn

Voorbereiding toelatingsexamen arts/tandarts. Fysica: Licht als golf en als deeltje. 24 juli 2015. dr. Brenda Casteleyn Voorbereiding toelatingsexamen arts/tandarts Fysica: Licht als golf en als deeltje 24 juli 2015 dr. Brenda Casteleyn Met dank aan: Atheneum van Veurne (http://www.natuurdigitaal.be/geneeskunde/fysica/wiskunde/wiskunde.htm),

Nadere informatie

Basic Creative Engineering Skills

Basic Creative Engineering Skills Spiegels en Lenzen September 2015 Theaterschool OTT-2 1 September 2015 Theaterschool OTT-2 2 Schaduw Bij puntvormige lichtbron ontstaat een scherpe schaduw. Vraag Hoe groot is de schaduw van een voorwerp

Nadere informatie

Leds Light The World BV LED tube 120cm WW

Leds Light The World BV LED tube 120cm WW Leds Light The World LED tube 120cm WW Pagina 1 van 1 parameter Lampmeetrapport 1 juli 2009 voor Leds Light The World Samenvatting meetgegevens meting lamp opmerking Kleurtemperatuur 3315 K Warmwit (tegen

Nadere informatie

LUX op energiezuinige stand

LUX op energiezuinige stand Seminaire Duurzame gebouwen LUX op energiezuinige stand 5 maart 2015 Leefmilieu Brussel De uitdagingen op verlichtingsvlak Ingrid VAN STEENBERGEN, Zaakvoerder Adviesbureau voor verlichting ODID Vervangen

Nadere informatie

Licht. 1 Schaduw 2 Terugkaatsing van licht 3 Beeldpunt, beeld, gezichtsveld 4 Kleuren 5 Elektromagnetische golven

Licht. 1 Schaduw 2 Terugkaatsing van licht 3 Beeldpunt, beeld, gezichtsveld 4 Kleuren 5 Elektromagnetische golven Licht 1 Schaduw 2 Terugkaatsing van licht 3 Beeldpunt, beeld, gezichtsveld 4 Kleuren 5 Elektromagnetische golven Bijlage: Gebruik van de geodriehoek bij de spiegelwet 1 Schaduw Eigenschappen van lichtstralen

Nadere informatie

Tentamen Optica. 19 februari 2008, 14:00 uur tot 17:00 uur

Tentamen Optica. 19 februari 2008, 14:00 uur tot 17:00 uur Tentamen Optica 19 februari 2008, 14:00 uur tot 17:00 uur Zet je naam en studierichting bovenaan elk vel dat je gebruikt. Lees de 8 opgaven eerst eens door. De opgaven kunnen in willekeurige volgorde gemaakt

Nadere informatie

Opgave 1 Geef van de volgende zinnen aan of ze waar (W) of niet waar (NW) zijn. Omcirkel je keuze.

Opgave 1 Geef van de volgende zinnen aan of ze waar (W) of niet waar (NW) zijn. Omcirkel je keuze. Naam: Klas: Repetitie licht 2-de klas HAVO Opgave 1 Geef van de volgende zinnen aan of ze waar () of niet waar () zijn. Omcirkel je keuze. Een zéér kleine lichtbron (een zogenaamde puntbron) verlicht een

Nadere informatie

Hoofdstuk 3: Licht. Natuurkunde VWO 2011/2012. www.lyceo.nl

Hoofdstuk 3: Licht. Natuurkunde VWO 2011/2012. www.lyceo.nl Hoofdstuk 3: Licht Natuurkunde VWO 2011/2012 www.lyceo.nl Hoofdstuk 3: Licht Natuurkunde 1. Mechanica 2. Golven en straling 3. Elektriciteit en magnetisme 4. Warmteleer Rechtlijnige beweging Trilling en

Nadere informatie

Wat is Licht? Fig 2: (tekst:time-life: Licht & Film)

Wat is Licht? Fig 2: (tekst:time-life: Licht & Film) Wat is Licht? (tekst:time-life: Licht & Film) Gewoonlijk wordt licht beschreven als een vorm van energie. In wezen is het een soort elektromagnetische energie die weinig verschilt van radiogolven, televisiesignalen,

Nadere informatie

Aan de slag met de nieuwe leerplannen fysica 2 de graad ASO GO!

Aan de slag met de nieuwe leerplannen fysica 2 de graad ASO GO! Aan de slag met de nieuwe leerplannen fysica 2 de graad ASO GO! M. Beddegenoodts, M. De Cock, G. Janssens, J. Vanhaecht woensdag 17 oktober 2012 Specifieke Lerarenopleiding Natuurwetenschappen: Fysica

Nadere informatie

Titel van de presentatie

Titel van de presentatie Titel van de presentatie Residentiële Verkaveling Voorbeeld van een oplossing met LED verlichting. Johan T Jonck Infrax KCOV 23 Oktober 2012 Inhoud: Vraag voor een toepassing met nieuwe technieken voor

Nadere informatie

Invals-en weerkaatsingshoek + Totale terugkaatsing

Invals-en weerkaatsingshoek + Totale terugkaatsing Invals-en weerkaatsingshoek + Totale terugkaatsing Leerplandoelen FYSICA TWEEDE GRAAD ASO WETENSCHAPPEN LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS VVKSO BRUSSEL D/2012/7841/009 5.1.2 Licht B10 De begrippen invallende

Nadere informatie

Basic Creative Engineering Skills

Basic Creative Engineering Skills Visuele Perceptie Oktober 2015 Theaterschool OTT-1 1 Visuele Perceptie Op tica (Gr.) Zien leer (der wetten) v.h. zien en het licht. waarnemen met het oog. Visueel (Fr.) het zien betreffende. Perceptie

Nadere informatie

Infrarood temperatuurmeten:

Infrarood temperatuurmeten: Infrarood temperatuurmeten: Special: 2 Kleuren of Ratio Pyrometer Straling, convectie en geleiding: Met een infrarood temperatuurmeter of pyrometer meten we de straling of Radiation van een object. De

Nadere informatie

* Je kunt natuurlijk ook foto s van de lucht maken met de gedraaide zonnebril voor de lens.

* Je kunt natuurlijk ook foto s van de lucht maken met de gedraaide zonnebril voor de lens. Licht in de lucht Proeven met polarisatie Gerard Stout Nodig: * digitale camera * polaroid zonnebril * zonnige dag Licht lijkt heel gewoon. Je merkt het nauwelijks op. Pas als het donker is, mis je licht

Nadere informatie

De Zon. N.G. Schultheiss

De Zon. N.G. Schultheiss 1 De Zon N.G. Schultheiss 1 Inleiding Deze module is direct vanaf de derde of vierde klas te volgen en wordt vervolgd met de module De Broglie of de module Zonnewind. Figuur 1.1: Een schema voor kernfusie

Nadere informatie

Beoordelen kleurfilters

Beoordelen kleurfilters Beoordelen kleurfilters Gebruik van Microsoft Photo Editor voor het beoordelen van kleurfilters. Inhoudsopgave: Hoofdstuk 1. Inleiding. 3 1.1. Algemeen. 3 Hoofdstuk 2. Aanpassen intensiteitwaarden primaire

Nadere informatie

Eindexamen natuurkunde 1-2 havo 2001-II

Eindexamen natuurkunde 1-2 havo 2001-II Eindexamen natuurkunde - havo 00-II 4 Antwoordmodel Opgave Fietsdynamo uitkomst: f = 49 Hz (met een marge van Hz) Twee perioden duren 47 6 = 4 ms; voor één periode geldt: T = Dus f = = = 49 Hz. - T 0,5

Nadere informatie

VRAGENBLAD 1. gsm. zon. haard / kachel / verwarming laser. Rood Oranje Geel Groen Blauw (nu cyaan) Indigo (nu blauw) Violet

VRAGENBLAD 1. gsm. zon. haard / kachel / verwarming laser. Rood Oranje Geel Groen Blauw (nu cyaan) Indigo (nu blauw) Violet VRAGENBLAD 1 Kleur kan alleen waargenomen worden als er licht is. Licht bestaat uit elektromagnetische stralen in de vorm van golven De afstand die een golf aflegt binnen één seconde is de golflengte Het

Nadere informatie

Wet van Snellius. 1 Lichtbreking 2 Wet van Snellius 3 Terugkaatsing van licht tegen een grensvlak

Wet van Snellius. 1 Lichtbreking 2 Wet van Snellius 3 Terugkaatsing van licht tegen een grensvlak Wet van Snellius 1 Lichtbreking 2 Wet van Snellius 3 Terugkaatsing van licht tegen een grensvlak 1 Lichtbreking Lichtbreking Als een lichtstraal het grensvlak tussen lucht en water passeert, zal de lichtstraal

Nadere informatie

ENKELE OPTISCHE VERSCHIJNSELEN IN DUBBEL GLAS Tom Van den Bossche, ing., adviseur bij de afdeling Technisch Advies, WTCB

ENKELE OPTISCHE VERSCHIJNSELEN IN DUBBEL GLAS Tom Van den Bossche, ing., adviseur bij de afdeling Technisch Advies, WTCB ENKELE OPSHE VERSHJNSELEN N DUEL GLAS om Van den ossche, ing., adviseur bij de afdeling echnisch Advies, W Sporadisch worden wij gekonfronteerd met het verschijnsel van regenboogachtige lijnen in meervoudige

Nadere informatie

HOOFDSTUK 2: Kleuren in multimedia

HOOFDSTUK 2: Kleuren in multimedia HOOFDSTUK 2: Kleuren in multimedia. Kleuren en licht licht en het elektromagnetisch spectrum licht = elektromagnetische golf amplitude -> intensiteit golflengte -> kleurtint zichtbaar licht golflengte

Nadere informatie

Licht- en Verlichtingstechnieken : Grondslagen elektriciteit, licht en visuele omgeving : Deel Elektrotechniek

Licht- en Verlichtingstechnieken : Grondslagen elektriciteit, licht en visuele omgeving : Deel Elektrotechniek Licht- en Verlichtingstechnieken : Grondslagen elektriciteit, licht en visuele omgeving : Deel Elektrotechniek Examenvragen Hoofdvragen 1) Leid de uitdrukkingen van het elektrisch vermogen af voor sinusvormige

Nadere informatie

Handleiding Optiekset met bank

Handleiding Optiekset met bank Handleiding Optiekset met bank 112110 112110 112114 Optieksets voor practicum De bovenstaande Eurofysica optieksets zijn geschikt voor alle nodige optiekproeven in het practicum. De basisset (112110) behandelt

Nadere informatie

Verlichting. 2007-2008 SDGL, Kennis centrum voor herbivore hagedissen.

Verlichting. 2007-2008 SDGL, Kennis centrum voor herbivore hagedissen. Inhoudsopgave. Inleiding Natuurlijk spectrum Lampen en hun spectrum Toepassing Bouwen en meten 2007-2008 SDGL, Kennis centrum voor herbivore hagedissen. Op alle teksten uit deze publicatie rusten intellectuele

Nadere informatie

De snelheid van de auto neemt eerst toe en wordt na zekere tijd constant. Bereken de snelheid die de auto dan heeft.

De snelheid van de auto neemt eerst toe en wordt na zekere tijd constant. Bereken de snelheid die de auto dan heeft. Opgave 1 Een auto Met een auto worden enkele proeven gedaan. De wrijvingskracht F w op de auto is daarbij gelijk aan de som van de rolwrijving F w,rol en de luchtwrijving F w,lucht. F w,rol heeft bij elke

Nadere informatie

Extra oefenopgaven licht (1) uitwerkingen

Extra oefenopgaven licht (1) uitwerkingen Uitwerking van de extra opgaven bij het onderwerp licht. Als je de uitwerking bij een opgave niet begrijpt kun je je docent altijd vragen dit in de les nog eens uit te leggen! Extra oefenopgaven licht

Nadere informatie

Inleiding Astrofysica College 2 15 september 2014 13.45 15.30. Ignas Snellen

Inleiding Astrofysica College 2 15 september 2014 13.45 15.30. Ignas Snellen Inleiding Astrofysica College 2 15 september 2014 13.45 15.30 Ignas Snellen Samenvatting College 1 Behandelde onderwerpen: Sterrenbeelden; dierenriem; planeten; prehistorische sterrenkunde; geocentrische

Nadere informatie

Uitwerkingen Hertentamen Optica

Uitwerkingen Hertentamen Optica Uitwerkingen Hertentamen Optica 20 maart 2006 De volgende uitwerkingen zijn mogelijke manieren van oplossen, maar niet noodzakelijk de enige. Opgave 1 a) Dispersie is het fenomeen dat een medium een golflengte

Nadere informatie

NIVEAU 2: OBSERVATIE

NIVEAU 2: OBSERVATIE SOBANE methode: Verlichting NIVEAU 2: OBSERVATIE INLEIDING Expertise PREVENTION Doelstellingen Bestuderen van de situatie in het algemeen en op de werkvloer, voor wat betreft: de arbeidsomstandigheden

Nadere informatie

Actie Groenlicht Luxerna Power TL600

Actie Groenlicht Luxerna Power TL600 Actie Groenlicht Luxerna Power TL600 Pagina 1 van 1 Samenvatting meetgegevens parameter meting lamp opmerking Kleurtemperatuur 6661 K Felwit. Lichtsterkte I v 365 Cd Stralingshoek 91 deg Vermogen P 9.9

Nadere informatie

Opleiding. Energie in duurzame gebouwen. Leefmilieu Brussel AUDIT VAN VERLICHTINGSINSTALLATIES. Fiorenzo NAMECHE

Opleiding. Energie in duurzame gebouwen. Leefmilieu Brussel AUDIT VAN VERLICHTINGSINSTALLATIES. Fiorenzo NAMECHE Opleiding Energie in duurzame gebouwen Leefmilieu Brussel AUDIT VAN VERLICHTINGSINSTALLATIES Fiorenzo NAMECHE LIGHT TO LIGHT Lighting design & engineering LIGHT TO LIGHT Onafhankelijk studie en ontwerpsbureau

Nadere informatie

Het circulair polarisatiefilter

Het circulair polarisatiefilter Het circulair polarisatiefilter Soms zie je wel eens foto's met een schitterende diepblauwe lucht. Dit kun je doen met een nabewerkingprogramma als Photoshop, maar het kan ook al in de originele foto.

Nadere informatie

Relighting LED. Technologische verkenning voor een case study. Arnaud Deneyer. 22 oktober 2014

Relighting LED. Technologische verkenning voor een case study. Arnaud Deneyer. 22 oktober 2014 Relighting LED Technologische verkenning voor een case study Arnaud Deneyer 22 oktober 2014 Laboratorium Licht Wetenschappelijk en Technisch Centrum voor het Bouwbedrijf Relighting LED : Technologische

Nadere informatie

Relighting. Brussel 17-06-2010. Elektriciteitsverbruik per sektor (%) (België)

Relighting. Brussel 17-06-2010. Elektriciteitsverbruik per sektor (%) (België) Relighting Brussel 17-06-2010 Ingrid Van Steenbergen Onafhankelijk lichtadviseur Energiebesparing in verlichting www.odid.be Elektriciteitsverbruik per sektor (%) (België) Verlichting Airconditionning

Nadere informatie

Geometrische optica. Hoofdstuk 1. 1.1 Principe van Huygens. 1.2 Weerkaatsing van lichtgolven.

Geometrische optica. Hoofdstuk 1. 1.1 Principe van Huygens. 1.2 Weerkaatsing van lichtgolven. Inhoudsopgave Geometrische optica Principe van Huygens Weerkaatsing van lichtgolven 3 Breking van lichtgolven 4 4 Totale weerkaatsing en lichtgeleiders 6 5 Breking van lichtstralen door een sferisch diopter

Nadere informatie

Astronomische hulpmiddelen

Astronomische hulpmiddelen Inhoudsopgave Hulpmiddelen Magnitudes... blz. 2 Schijnbare magnitude... blz. 2 Absolute magnitude... blz. 3 Andere kleuren, andere magnitudes... blz. 3 Van B-V kleurindex tot temperatuur... blz. 4 De afstandsvergelijking...

Nadere informatie

Gloeilampvervangende lampen en gezondheid

Gloeilampvervangende lampen en gezondheid Gloeilampvervangende lampen en gezondheid Wout van Bommel Samenvatting Gloeilampvervangende spaarlampen en LEDlampen hebben een grotere blauwcomponent (koelwit licht) dan gloeilampen (warmwit licht). Ons

Nadere informatie

6.1 Voortplanting en weerkaatsing van licht

6.1 Voortplanting en weerkaatsing van licht Uitwerkingen opgaven hoofdstuk 6 6.1 Voortplanting en weerkaatsing van licht Opgave 1 Opgave 2 Bij diffuse terugkaatsing wordt opvallend licht in alle mogelijke richtingen teruggekaatst, zelfs als de opvallende

Nadere informatie

Daidalos bouwfysisch ingenieursbureau

Daidalos bouwfysisch ingenieursbureau Invloed van zonwering op de daglichttoetreding in kantoren project: studie van de invloed van een zonwering het visueel comfort in kantoren in samenwerking met Amber Imaging (programmatuur interface) opdrachtgever:

Nadere informatie

All About Lights Candela Lumen

All About Lights Candela Lumen All About Lights Om de juiste keuze te kunnen maken bij het aanschaffen van verlichting is het belangrijk de juiste gegevens met elkaar te vergelijken. Omdat voor meetwaardes van verlichting nog geen internationale

Nadere informatie

Licht in het aquarium.

Licht in het aquarium. Licht in het aquarium. Walter Dorriné Wat is licht? Licht is een elektromagnetische straling, die samengesteld is uit verschillende golflengten. Voor het menselijk oog is enkel de straling met een golflengte

Nadere informatie

Flood Light Ledlamp 140W CW door Ledverlichting Soest

Flood Light Ledlamp 140W CW door Ledverlichting Soest Flood Light Ledlamp 140W CW door Ledverlichting Soest Pagina 1 van 23 Samenvatting meetgegevens parameter meting opmerking lamp Kleurtemperatuur 8285 K Koudwit Lichtsterkte I v 2603 Cd Gemeten recht onder

Nadere informatie

LED professional LL-ST-3-70-SC-SWS-N door De Opera Domotica

LED professional LL-ST-3-70-SC-SWS-N door De Opera Domotica LED professional LL-ST-3-70-SC-SWS-N door De Opera Domotica Pagina 1 van 24 Samenvatting meetgegevens parameter meting opmerking lamp Kleurtemperatuur 6991 K koudwit Lichtsterkte I v 13817.1 Cd Gemeten

Nadere informatie

Licht / kleur / camera. Digitale bewerking

Licht / kleur / camera. Digitale bewerking Presentatie IVN Werkgroep Fotografie Licht / kleur / camera Digitale bewerking Afdrukken / kleuren beoordelen John Dijksma, 20 november 2014. Wat ziet u? Wat ziet u niet? Electro magnetisch spectrum Zichtbare

Nadere informatie

4 x ledbuizen 60 cm in inbouwarmatuur ARM4x600-A-INB-G4-WW door Led Light Europe

4 x ledbuizen 60 cm in inbouwarmatuur ARM4x600-A-INB-G4-WW door Led Light Europe Lampmeetrapport 9 augustus 2010 4 x ledbuizen 60 cm in inbouwarmatuur ARM4x600-A-INB-G4-WW door Led Light Europe Pagina 1 van 21 Samenvatting meetgegevens parameter meting opmerking lamp Kleurtemperatuur

Nadere informatie

- Goed meten: herleidbaarheid

- Goed meten: herleidbaarheid Echte lumens Herleidbare metrologie als basis voor betrouwbare LED metingen Marijn van Veghel VSL Themadag Optica 18 oktober 2012 Inhoud - Goed meten: herleidbaarheid - LED metrologie - EMRP project Metrology

Nadere informatie

Het meten en beoordelen van contrasten

Het meten en beoordelen van contrasten Het meten en beoordelen van contrasten S. Danschutter Labo Duurzame Ontwikkeling WTCB 09/03/2010 Meten en beoordelen van contrast Het belang van contrasten Specifiek voor personen met een visuele beperking

Nadere informatie

Testrapport Duxoled Ledmodule DUX12-W2

Testrapport Duxoled Ledmodule DUX12-W2 Testrapport Duxoled Ledmodule DUX12-W2 De metingen laten zien dat de lamp een koudwit licht afgeeft met een kleurtemperatuur van 6316 K. De lamp verbruikt 0.5 W aan vermogen en geeft hiermee een lichtstroom

Nadere informatie

Om kleuren te kunnen zien, heb je licht nodig. Maar waar komt licht vandaan? Lichtbron energiebron lichtkleur. gloeilamp stopcontact geel/bruinig

Om kleuren te kunnen zien, heb je licht nodig. Maar waar komt licht vandaan? Lichtbron energiebron lichtkleur. gloeilamp stopcontact geel/bruinig practicum Kleur is een illusie Zoals jullie hebben gelezen, werkt Jac Barnhoorn (zie interview bladzijde 1) bij Océ Technologies. Met printers van Océ kun je grote kleurafbeeldingen of bijvoorbeeld bouwtekeningen

Nadere informatie

Atoomfysica uitwerkingen opgaven

Atoomfysica uitwerkingen opgaven Atoomfysica uitwerkingen opgaven Opgave 1.1 Wat zijn golven? a Geef nog een voorbeeld van een golf waaraan je kunt zien dat de golf zich wel zijwaarts verplaatst maar de bewegende delen niet. de wave in

Nadere informatie

voordeel van philips in lighting

voordeel van philips in lighting monumentverlichting _ 19 juni 2012 voordeel van philips in lighting volledig proces in handen aanbieden van alle onderdelen totaal oplossingen: van kantoor tot volledige citybeautification (wegverlichting,

Nadere informatie

Kernvraag: Hoeveel licht valt erdoor?

Kernvraag: Hoeveel licht valt erdoor? Kernvraag: Hoeveel licht valt erdoor? Naam leerling: Groep: http://www.cma-science.nl Activiteit 1 Zonnebril wedstrijd De zon kan s zomers heel intens schijnen. Zonnebrillen beschermen je ogen tegen te

Nadere informatie

Basisprincipes van licht en verlichting (1)

Basisprincipes van licht en verlichting (1) Katern voor scholing, her- en bijscholing 09 inhoud 1 Basisprincipes van licht en verlichting (1) 5 Fotowedstrijd Zo moet het niet 5 Overzicht cursussen Elektrotechniek Basisprincipes van licht en verlichting

Nadere informatie

Fotometrische reflectie-eigenschappen van wegverhardingen in woonwijken - Grondslagen, meting en praktische analyse

Fotometrische reflectie-eigenschappen van wegverhardingen in woonwijken - Grondslagen, meting en praktische analyse Fotometrische reflectie-eigenschappen van wegverhardingen in woonwijken - Grondslagen, meting en praktische analyse Subtitel: invloed van lichtreflectie van verhardingen op de openbare verlichting in woonwijken

Nadere informatie

Kernvraag: Hoe verplaatst licht zich en hoe zien we dat?

Kernvraag: Hoe verplaatst licht zich en hoe zien we dat? Kernvraag: Hoe verplaatst licht zich en hoe zien we dat? Naam: Groep: http://www.cma-science.nl Activiteit 1 Hoe verplaatst licht zich? 1. Als je wel eens de lichtstraal van een zaklamp hebt gezien, weet

Nadere informatie

I SEE DE SEECOAT BLUE REVOLUTIE

I SEE DE SEECOAT BLUE REVOLUTIE I SEE DE SEECOAT BLUE REVOLUTIE I SEE KUNSTLICHT ALOMTEGENWOORDIG Onze levenswijze en onze omgeving evolueert. We stellen ons meer en meer bloot aan kunstlicht: TFT (computer, televisie, videogames) LED

Nadere informatie

Eindexamen natuurkunde 1 havo 2000-II

Eindexamen natuurkunde 1 havo 2000-II Eindexamen natuurkunde havo 2000-II 4 Antwoordmodel Opgave Slijtage bovenleiding uitkomst: m =,87 0 6 kg Het afgesleten volume is: V = (98,8 78,7) 0-6 5200 0 3 2 = 2,090 0 2 m 3. Hieruit volgt dat m =

Nadere informatie

Eindexamen natuurkunde 1 havo 2001-II

Eindexamen natuurkunde 1 havo 2001-II Eindexamen natuurkunde havo 00-II 4 Antwoordmodel Opgave Vliegen met menskracht uitkomst: t = 5,0 (uur) s Voor de gemiddelde snelheid geldt: v gem =. t De gemiddelde snelheid van het vliegtuig is 8,9 m/s

Nadere informatie

Daglicht. Laurens Zonneveldt. Behorend bij Verlichtingskunde, 7S630 Maart 2008. Versie 1

Daglicht. Laurens Zonneveldt. Behorend bij Verlichtingskunde, 7S630 Maart 2008. Versie 1 Daglicht Laurens Zonneveldt Behorend bij Verlichtingskunde, 7S630 Maart 2008 Versie 1 Lijst van begrippen en symbolen albedo In klimatologie en astronomie is het diffuse reflectievermogen (ook wel albedo)

Nadere informatie

Als de trapper in de stand van figuur 1 staat, oefent de voet de in figuur 2 aangegeven verticale kracht uit op het rechter pedaal.

Als de trapper in de stand van figuur 1 staat, oefent de voet de in figuur 2 aangegeven verticale kracht uit op het rechter pedaal. Natuurkunde Havo 1984-II Opgave 1 Fietsen Iemand rijdt op een fiets. Beide pedalen beschrijven een eenparige cirkelbeweging ten opzichte van de fiets. Tijdens het fietsen oefent de berijder periodiek een

Nadere informatie

Blinds. Fysische eigenschappen. igt Blinds. UV beschermende lamellen tussen 2- of 3- voudige beglazing. Powered by Ropaco. igt Inglass Technologies BV

Blinds. Fysische eigenschappen. igt Blinds. UV beschermende lamellen tussen 2- of 3- voudige beglazing. Powered by Ropaco. igt Inglass Technologies BV Blinds Powered by Ropaco UV beschermende lamellen tussen 2- of 3- voudige beglazing Fysische eigenschappen igt Blinds igt Inglass Technologies BV Januari / 2012 Fysische eigenschappen igt Blinds 1 Inleiding

Nadere informatie

Frequentie = aantal golven per seconde op gegeven plek = v/λ = ν. Golflengte x frequentie = golfsnelheid

Frequentie = aantal golven per seconde op gegeven plek = v/λ = ν. Golflengte x frequentie = golfsnelheid Golflengte, frequentie Frequentie = aantal golven per seconde op gegeven plek = v/λ = ν λ v Golflengte x frequentie = golfsnelheid Snelheid van het licht Manen van Jupiter (Römer 1676) Eclipsen van Io

Nadere informatie

VERLICHTING. Boek1, H8 p. 77 t/m p. 206

VERLICHTING. Boek1, H8 p. 77 t/m p. 206 VERLICHTING Boek1, H8 p. 77 t/m p. 206 Licht Licht is nodig om dingen te kunnen zien Belangrijke rol in perceptie van kleuren, sfeer en ruimte Toename van licht, pupil wordt kleiner Afname van licht, pupil

Nadere informatie

GU10 high power 3W ledlamp XQ door Tevea

GU10 high power 3W ledlamp XQ door Tevea GU10 high power 3W ledlamp XQ door Tevea Pagina 1 van 21 Samenvatting meetgegevens parameter meting opmerking lamp Kleurtemperatuur 3028 K Warmwit Lichtsterkte I v 385 Cd Gemeten recht onder de lamp. Verlichtingssterkt

Nadere informatie

Eindexamen natuurkunde 1-2 havo 2000-I

Eindexamen natuurkunde 1-2 havo 2000-I - + - + Eindexamen natuurkunde -2 havo 2000-I 4 Antwoordmodel Opgave LEDs voorbeelden van schakelschema s: 50 Ω V LED A 50 Ω A V LED Als slechts één meter juist is geschakeld: punt. 2 uitkomst: R = 45

Nadere informatie

Les techniek licht. Lesdoelen. Bronnen

Les techniek licht. Lesdoelen. Bronnen Les techniek licht Lesdoelen Bronnen o http://nl.wikibooks.org/wiki/wikijunior:natuurkunde/licht#de_regenboog o http://www.proefjes.nl/categorie/licht o http://www.keesfloor.nl/artikelen/diversen/regenboog/12vragen.htm

Nadere informatie

toets kleurenleer toets kleurenleer toets kleurenleer

toets kleurenleer toets kleurenleer toets kleurenleer cor haima toets kleurenleer toets kleurenleer toets kleurenleer Inleiding In deze opdracht worden opdrachten gegeven naar aanleiding van de cd-rom Basiskleur van het GOC. Getracht is zoveel mogelijk te

Nadere informatie

LVS C36 downlighter door Ledverlichting Soest

LVS C36 downlighter door Ledverlichting Soest LVS C36 downlighter door Ledverlichting Soest Pagina 1 van 23 Samenvatting meetgegevens parameter meting opmerking lamp Kleurtemperatuur 4662 K Neutraalwit Lichtsterkte I v 577 Cd Gemeten recht onder de

Nadere informatie

L500 door Theunissen Technical Trading bv

L500 door Theunissen Technical Trading bv L500 door Theunissen Technical Trading bv Pagina 1 van 24 Samenvatting meetgegevens parameter meting opmerking lamp Kleurtemperatuur 5230 K neutraalwit Lichtsterkte I v 9032.3 Cd Gemeten recht onder de

Nadere informatie

Lampmeetrapport 17 maart 2009 voor Lioris. Lioris Tubo 23. Pagina 1 van 16

Lampmeetrapport 17 maart 2009 voor Lioris. Lioris Tubo 23. Pagina 1 van 16 Lioris Tubo 23 Pagina 1 van 16 Samenvatting meetgegevens parameter meting lamp opmerking Kleurtemperatuur 5939 K Felwit. Lichtsterkte I v 617 Cd Tevens is als extra meting de verlichtingssterkte gemeten

Nadere informatie

2. Factoren onderzoeken die invloed hebben op het vermogen van de zonnecellen

2. Factoren onderzoeken die invloed hebben op het vermogen van de zonnecellen Experiment 2 2. Factoren onderzoeken die invloed hebben op het vermogen van de zonnecellen Inleiding In deze experimentenreeks ga je onderzoeken welke factoren een effect hebben op het geleverde vermogen

Nadere informatie

de verlichting van de toekomst furyo

de verlichting van de toekomst furyo de verlichting van de toekomst furyo juist verlichten ONS MOTTO IS AL JARENLANG "JUIST VERLICHTEN". TWEE WOORDEN DIE HEEL ONZE FILOSOFIE UITDRUKKEN. OM JUIST TE VRELICHTEN MOETEN WE ECHTER DE VERSCHILLENDE

Nadere informatie

Energiebalans aarde: systeemgrens

Energiebalans aarde: systeemgrens Energiebalans aarde: systeemgrens Aarde Atmosfeer Energiebalans Boekhouden: wat gaat er door de systeemgrens? Wat zijn de uitgaande stromen? Wat zijn de ingaande stromen? Is er accumulatie? De aarde: Energie-instroom

Nadere informatie

Catalogus ledverlichting

Catalogus ledverlichting Catalogus ledverlichting Deze catalogus beschrijft kort de led, de eigenschappen ervan en geeft een overzicht van de beschikbare led verlichtingsproducten die BNR International Trading levert. Inleiding

Nadere informatie

Lampmeetrapport - 29 feb 2012 Highbay ledlamp door Ledverlichting Soest

Lampmeetrapport - 29 feb 2012 Highbay ledlamp door Ledverlichting Soest Highbay ledlamp door Ledverlichting Soest Page 1 of 25 Samenvatting meetgegevens parameter meting lamp opmerking Kleurtemperatuur 2786 K warmwit Lichtsterkte I_v 41854 Cd Gemeten recht onder de lamp Verlichtingssterkte

Nadere informatie

Grondbeginselen van licht en verlichting

Grondbeginselen van licht en verlichting Katern voor scholing, her- en bijscholing 15 inhoud 1 Grondbeginselen van licht en verlichting 4 Fotowedstrijd Zo moet het niet! Basiskennis Een uitgave van Intech Elektro & ICT en OTIB februari 2008 Grondbeginselen

Nadere informatie

a) Bepaal door middel van een constructie de plaats van het beeld van de scherf en bepaal daaruit hoe groot Arno de scherf door de loep ziet.

a) Bepaal door middel van een constructie de plaats van het beeld van de scherf en bepaal daaruit hoe groot Arno de scherf door de loep ziet. NATUURKUNDE KLAS 5 ROEWERK H14-05/10/2011 PROEWERK Deze toets bestaat uit 3 opgaven (totaal 31 punten). Gebruik van eigen grafische rekenmachine en BINAS is toegestaan. Veel succes! ZET EERST JE NAAM OP

Nadere informatie

Opleiding. Energie in duurzame Gebouwen. Leefmilieu Brussel AUDIT VAN VERLICHTINGSINSTALLATIES. Ingrid VAN STEENBERGEN

Opleiding. Energie in duurzame Gebouwen. Leefmilieu Brussel AUDIT VAN VERLICHTINGSINSTALLATIES. Ingrid VAN STEENBERGEN Opleiding Energie in duurzame Gebouwen Leefmilieu Brussel AUDIT VAN VERLICHTINGSINSTALLATIES Ingrid VAN STEENBERGEN ODID - Onafhankelijk adviesbureau voor energiezuinige verlichting Adviesbureau Verlichtingsaudits

Nadere informatie