Kennisplatform OV Module 1 november Kennisplatform OV. Module 1 november Netbeheer - Techniek 1 Opleiding en Training

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Kennisplatform OV Module 1 november 2011. Kennisplatform OV. Module 1 november 2011. Netbeheer - Techniek 1 Opleiding en Training"

Transcriptie

1 Kennisplatform OV Module 1 november 2011 Netbeheer - Techniek 1

2 INHOUD 1. Inleiding Definitie van openbare verlichting De functies van openbare verlichting Bevorderen verkeersveiligheid Bevorderen sociale veiligheid Bevorderen leefbaarheid en comfort Openbare verlichting in België Rol Eandis Licht Zichtbare deel elektromagnetische straling Het menselijk oog Het netvlies Kegeltjes Staafjes Relatieve spectrale ooggevoeligheid Gedrag van licht op voorwerpen Doorlating en breking van licht Doorlating of transmissie van licht Breking of refractie van licht Absorptie van licht Terugkaatsing of reflectie van licht Fotometrische grootheden Algemeen Lichtstroom (flux) v of F v in lumen Lichtsterkte I v in candela Verlichtingssterkte E v in lux Luminantie L v in cd/m²...19 Netbeheer - Techniek 2

3 1. Inleiding Openbare verlichting zorgt ervoor dat het openbare leven bij duisternis kan doorgaan door bevordering van de sociale veiligheid en verkeersveiligheid. Anderzijds is de uitbreiding van openbare verlichting niet wenselijk op grond van milieu- en kostenaspecten. De ontwerper zal samen met de gemeente de optimale beslissing nemen om aan al deze wensen te beantwoorden. 1.1 Definitie van openbare verlichting De criteria voor openbare verlichting staan in het document AM-160-P Beleid i.v.m. nieuwbouw en onderhoud Openbare Verlichting. Rekening houdend met de algemene definitie openbare verlichting opgenomen in het besluit van de Vlaamse regering van 26 maart 2004 wordt hieronder ter verduidelijking vastgelegd welke verlichtingsinstallaties door de DNB s aanvaard worden als openbare verlichting. Verlichtingsinstallaties die voldoen aan de hieronder opgenomen criteria worden beschouwd als openbare verlichting: Functionele verlichting (FV): De verlichtingsinstallaties in eigendom van de gemeente met als hoofdfunctie het verlichten van wegen, oversteekplaatsen, fiets- en wandelpaden, tunnels, waterlopen, marktpleinen, speelpleinen, bovengrondse openluchtparkings, die in beheer zijn van de gemeente. Monumentverlichting (MV): De verlichtingsinstallaties in eigendom van de gemeente met als hoofdfunctie het verlichten van monumenten (gebouw, standbeeld, kunstwerk) in beheer van de gemeente en waarbij deze verlichtingstoestellen eveneens voldoen aan de criteria voor standaard monumentverlichting (1). Bakenverlichting: De lichtgevende bakenverlichting in eigendom van de gemeente (lichtkegels, lichtnagels, Leds in boord van rotondes en naast wegen/paden. (1) Criteria voor standaard monumentverlichting : o Verlichtingstoestellen staan buiten opgesteld op openbaar domein (Gevel naast openbare weg/pad is openbaar domein). o Zowel de verlichtingstoestellen als de voedende kabels (ganse traject) zijn 24/24 uur langs buiten bereikbaar door personeel van Eandis. o Verlichtingstoestellen bereikbaar met standaard hoogtewerker. o De verlichtingstoestellen volgen een binnen het zendgebied bestaand brandregime. o Het te verlichten monument moet gelegen zijn langs een openbare weg of plein. Volgende verlichtingsinstallaties worden dus niet beschouwd als openbare verlichting: Verlichtingsinstallaties die niet in eigendom zijn van de gemeente. Verlichtingsinstallaties met als doelstelling het verlichten van sportterrein, containerpark, begraafplaats, schoolspeelplaats, atletiekpiste. Verlichtingsinstallaties in bus- en wachthokjes, publiciteitsborden. Feestverlichting (kerstverlichting ). Verkeerssignalisatie (3-kleur, Bi-flash, oranje knipperlicht, verkeersborden, zone-30-bord. Binnenverlichting (vb. sporthal, bibliotheek, zwembad ). De verlichtingsinstallaties die aangesloten zijn achter een teller. De DNB s zijn eigenaar van het (OV-)net tot en met het aansluitkastje. De gemeenten zijn eigenaar (Asset owner) van de lichtmast, verlichtingstoestel en lamp. Eandis (DNB) zorgt voor de plaatsing, het onderhoud (Asset manager) en de gegevens van verbruik. Netbeheer - Techniek 3

4 1.2 De functies van openbare verlichting Bevorderen verkeersveiligheid Openbare verlichting brengt een belangrijke bijdrage tot een veilige en vlotte afwikkeling van het verkeer. Auto s of fietsen verlichten slechts een klein gedeelte van de weg en geven laat een beeld in welke richting de weg loopt. De verlichting van de weg moet zodanig zijn dat verkeersdeelnemers het verloop van de weg, hindernissen, de aanwezigheid van zijwegen en ingewikkelde wegsituaties of andere verkeersdeelnemers kunnen overzien. Figuur 1: Verkeersveiligheid- Verlichting Bevorderen sociale veiligheid Openbare verlichting creëert ook een sociaal veilige omgeving zonder direct gevoel voor dreiging of gevaar. De wijze van inrichting is voor een belangrijk deel bepalend voor de ervaring van dit veiligheidsgevoel. Het moet er voor zorgen dat de omgeving goed te overzien is en het mogelijk maakt tegemoet komende personen op een redelijke afstand te kunnen herkennen Bevorderen leefbaarheid en comfort Figuur 2: Misdaad - Verlichting Openbare verlichting speelt een belangrijke rol bij het tot zijn recht komen van de openbare ruimte. Het bijzondere karakter van een plek kan met behulp van de openbare verlichting tot uitdrukking worden gebracht (monumentaal bouwwerk, het plaatsen van klassieke lantaarns in een park of de plaatsing van eigentijds vormgegeven lichtmasten op een plein of in winkelcentra). Netbeheer - Techniek 4

5 1.3 Openbare verlichting in België In 2005 stonden er in België ongeveer 2 miljoen lampen opgesteld als openbare verlichting. Hiervan zijn er 1,6 miljoen opgesteld bij de gemeenten en de rest bij de Gewesten (autosnelwegen en nationale wegen). Figuur 3: Overzicht OV in België Eandis voorziet de exploitatie van bijna 40% van het aantal lampen opgesteld in België voor openbare verlichting. In Vlaanderen is dit bijna 65%. Figuur 4: Samenstelling OV-park België 1.4 Rol Eandis De DNB s zijn eigenaar van het (OV-)net tot en met het aansluitkastje. De gemeenten zijn eigenaar (Asset owner) van de lichtmast, verlichtingstoestel en lamp (exclusief Sibelgas). Eandis (DNB) zorgt voor de plaatsing, het onderhoud (Asset manager) en de gegevens van verbruik. Netbeheer - Techniek 5

6 2. Licht Licht is het zichtbare deel (waarneembaar voor het menselijke oog) van de elektromagnetische straling gemeten volgens de ooggevoeligheid van de mens. Een lichtbron is een voorwerp dat licht geeft. Er zijn natuurlijke lichtbronnen zoals de zon of kunstmatige lichtbronnen zoals een gloeilamp. 2.1 Zichtbare deel elektromagnetische straling Licht is het zichtbare deel van elektromagnetische straling. Figuur 5: Elektromagnetische golf De golflengte van een golf is de afstand tussen twee opeenvolgende cycli. Deze ligt voor licht tussen violet 380 nm en rood 760 nm (1 nm = 10-9 m). De mogelijkheid om verschillende golflengten van licht waar te nemen stelt ons in staat om kleuren waar te nemen. Figuur 6: Zichtbare elektromagnetische straling De basiskleuren zijn rood, oranje, geel, groen, blauw, indigo en violet (ROGGBIV). Figuur 7: Elektromagnetische straling Netbeheer - Techniek 6

7 De samenstelling van verschillende straling in een lichtstraal noemt men het spectrum. Dit is een grafiek met alle golflengtes en hun sterkte. Figuur 8: Spectrum zonlicht De kleurtemperatuur geeft aan in welke mate licht van een lichtbron ervaren wordt. Deze waarde wordt bepaald met de kleur van een zwart lichaam dat opgewarmd wordt tot een bepaalde temperatuur. Hoe lager hoe roder (warme kleur), hoe hoger hoe blauwer (koude kleur). Figuur 9: Kleurtemperatuur Netbeheer - Techniek 7

8 Wit licht is polychromatisch. Het is een samenstelling van verschillende zichtbare golflengtes (bv de zon). poly (veel) chroma (kleur) tisch mono (enkel) chroma tisch PROEF: Samenstellen van wit licht met de kleurencarrousel of het breken van licht met een prisma. Licht is enkel zichtbaar als men in de lichtbron kijkt of omdat een lichtstraal op een voorwerp botst en reflecteert in de richting van het oog. Figuur 10: Prisma PROEF: Nauwe lichtstraal en een stofwolk. Netbeheer - Techniek 8

9 Opmerking: Wetenschappers zijn er nog steeds niet uit of licht (straling) nu enkel een golf is, een foton (heel klein lichtdeeltje) of beide. Met verschillende proeven kan je de twee stellingen bewijzen. Het golfverschijnsel kan men met diffractie- en interferentieproeven aantonen. Figuur 11: Interferentie Het foto-elektrisch effect kan men verklaren met het deeltjeskarakter. Figuur 12: Zonnecellen Netbeheer - Techniek 9

10 2.2 Het menselijk oog Het netvlies Het netvlies (retina) is het deel achter in het oog dat bestaat uit lichtgevoelige cellen (fotoreceptoren). De kegeltjes zorgen ervoor dat we kleuren zien (fotopisch of dag zien) en de staafjes zorgen voor het zien in een donkere omgeving (scotopisch of nacht zien). De overgang tussen de twee noemt men mesopisch (bv. bij maanlicht) Kegeltjes Figuur 13: Doorsnede oog Er zijn drie soorten kegeltjes in het netvlies die gevoelig zijn voor een bepaalde kleur door hun eigen kleurpigment. Elke kegel heeft een maximum gevoeligheid in een bepaald golflengtegebied. S-kegeltjes: M-kegeltjes: L-kegeltjes: Short wavelength 564 nm rood Middle wavelength 533 nm groen Long wavelength 437 nm blauw Deze waarden zijn bepaald in de CIE 1931 (Centre International de l Eclairage) Staafjes Staafjes zijn erg lichtgevoelig, maar kunnen geen kleuren onderscheiden. Ze zijn vooral gevoelig voor 498 nm blauw-groen licht. Figuur 14: Relatieve spectrale gevoeligheid kegeltjes-staafjes Netbeheer - Techniek 10

11 2.2.4 Relatieve spectrale ooggevoeligheid Kegeltjes worden niet alleen geactiveerd door de golflengte waarvoor ze gevoelig zijn. Ze zullen ook in mindere mate geactiveerd worden door aangrenzende golflengten. Het menselijke oog is dus voor lichtstralen bij gelijke stralingsenergie met verschillende golflengten of kleur niet even gevoelig. De efficiëntie van bijvoorbeeld 700 nm rood licht is maar 4% als dat van 555 nm geelgroen licht. Figuur 15: Absolute spectrale gevoeligheid kegeltjes Men heeft hiervoor internationaal (CIE) een curve bepaald dat de ooggevoeligheid ten opzichte van licht met een bepaalde golflengte (dus kleur) weergeeft voor dagzien V( ) en nachtzien V ( ). Het menselijk oog is overdag het meest gevoelig voor licht met een golflengte van 555 nm (geelgroen licht) en s nachts voor licht met een golflengte van 507 nm (groen licht). Figuur 16: Relatieve spectrale ooggevoeligheid dagnacht Het mesopisch zicht (de zone waar de kegeltjes en staafjes beide actief zijn) situeert zich tussen de 0,001 en de 3 cd/m². Dit is ook de zone waarin typische straatverlichting zich bevindt. Er zijn al verschillende studies gebeurd om V m ( ) beschrijven maar er is nog steeds geen internationaal akkoord. Ook de lichtbehoefte van een mens bij 50 jaar ligt 4 maal hoger als bij 20 jaar. Figuur 17: Aanpassing donker Netbeheer - Techniek 11

12 3. Gedrag van licht op voorwerpen Voorwerpen zijn zichtbaar met een bepaalde kleur door de reflectie, transmissie en absorptie van bepaalde lichtgolven. De som van de drie coëfficiënten is steeds gelijk aan 1. 1 Figuur 18: Transmissie-Absorptie- Weerkaatsing De kleurweergave geeft aan hoe kleuren bij een bepaalde lichtbron worden weergegeven. Figuur 19: Kleurweergave op een voorwerp Netbeheer - Techniek 12

13 3.1 Doorlating en breking van licht Doorlating of transmissie van licht Als een materiaal of voorwerp licht doorlaat noemt men dit doorlating of transmissie (doorschijnend). De transmissiecoëfficiënt is het deel van de straling dat wordt doorgelaten. Er bestaat in analogie met terugkaatsing ook gerichte transmissie en diffuse transmissie of een combinatie van beide. Figuur 20: Transmissie Een voorwerp met niet selectieve of neutrale transmissie zal het licht onveranderd doorlaten. PROEF: Gekleurde filter. Voorbeelden: Helder glas: = 0,90 0,93 PMMA: = 0,80 0,93 PC: = 0,87 0, Breking of refractie van licht Breking is de verandering van richting van straling door verandering van middenstof of niet homogeen midden (verandering van de voortplantingssnelheid). sin sin 1 2 n n 1 2 Figuur 21: Refractie n i : relatieve brekingsindex (snelheid lucht t.o.v. middenstof i). PROEF: Glas water (Glas is optisch dichter dan lucht / Water is optisch ijler dan lucht). Netbeheer - Techniek 13

14 3.2 Absorptie van licht Een deel van de lichtstralen die op een voorwerp invallen worden opgeslorpt en omgezet in warmte. De absorptiecoëfficiënt is het deel van de straling dat wordt geabsorbeerd. Figuur 22: Absorptie 3.3 Terugkaatsing of reflectie van licht Terugkaatsing is de terugzending van straling door een oppervlak. De reflectiecoëfficient gereflecteerd. is het deel van de straling door het oppervlak Figuur 23: Gerichte reflectie Er bestaat gerichte reflectie en diffuse reflectie of een combinatie van beide. Figuur 25: Isotrope diffuse reflectie Figuur 24: Willekeurige diffuse reflectie Een voorwerp met niet selectieve of neutrale reflectie zal het licht onveranderd terugkaatsen. PROEF: Spiegel. Het wegdek vormt de achtergrond voor de waarneming van voorwerpen die voor het verkeer van belang zijn. De luminantie wordt bepaald door de intensiteit van het opvallend licht en door de reflecterende eigenschappen van het wegoppervlak. Om de lichtreflectie van het wegdek hoger te maken werden vroeger witte steentjes toegevoegd. De helderheid en de reflectie-eigenschappen van een wegdek zijn bepaald door de CIE in R-tabellen (met de reflectiewaarden onder elke hoek). Netbeheer - Techniek 14

15 4. Fotometrische grootheden 4.1 Algemeen Fotometrie is het meten van grootheden in verband met lichtstralen die rekening houden met de gevoeligheid van het oog. Figuur 26: Verband fotometrische grootheden 4.2 Lichtstroom (flux) v of F v in lumen De lichtstroom is de totale hoeveelheid licht (stralingsenergie Q v van het zichtbaar deel van de elektromagnetisch straling Q e ) die een lichtbron per seconde uitstraalt gewogen volgens de relatieve spectrale gevoeligheid van het menselijk oog. dq v v dt lichtstroom [lm] Q v : lichtenergie [lm.s] t: tijd [s] Stralingsenergie Q e van de zon bestaat uit 47% zichtbare straling Q v 46% warmtestraling 7% UV-straling Berekeningen hebben aangetoond dat: Voorbeeld: Voorbeelden: 1 W 555 nm (geelgroen) licht = 683 lm (fotopisch) oog aangepast bij dag. 1 W 507 nm (groen) licht = 1700 lm (scotopisch) oog aangepast bij nacht. 1 W straling met een golflengte van 490 nm blauw-groen licht is 0,2 x 683 = 137 lm dag. 1 W straling met een golflengte van 700 nm rood licht is ongeveer 27 lm dag. Kaars Gloeilamp 100W MHHP-TC 100W NAHP-TC 100W NALP-TC 91W 10 lm 1400 lm 8600 lm lm lm Netbeheer - Techniek 15

16 4.3 Lichtsterkte I v in candela De lichtsterkte (stralingssterkte) van een lichtbron is het deel van de lichtstroom (hoeveelheid licht) die in een bepaalde richting (per eenheid van ruimtehoek) per seconde uitgestraald wordt. v I v lichtsterkte [cd] 1 cd = lm/sr Figuur 27: Steradiaal : ruimtehoek [sr : steradiaal] oppervlakte bolschil gedeeld door het kwadraat van de straal voor een volledige bol is = 4 Omrekening van stralingshoek naar ruimtehoek 1sr 2 1 cos 2 Komt van het Latijnse woord kaars. Eén candela komt overeen met de lichtsterkte van een bepaalde standaard kaars (oude definitie). Voorbeelden: Figuur 28: Voorbeelden lichtsterkte De lichtsterkteverdelingskrommen (polair lichtsterktediagram) geven de lichtverdeling van lichtbronnen (lampen, verlichtingstoestellen, ) in verschillende vlakken van de ruimte die onder verschillende hoeken gemeten is. Dit diagram is het verband tussen de lichtstroom en lichtsterkte. Deze is meestal weergegeven voor een lichtstroom van 1000 lm. I v v lamp I v grafiek 1000 Figuur 29: Lichtverdeling lamp Netbeheer - Techniek 16

17 Bij verlichtingstoestellen voor openbare verlichting gebruikt men vooral de C-vlakken (vlakken loodrecht op de baan) met de curve voor iedere invalshoek. Figuur 30: C-vlakken 3D Figuur 31: C-vlakken Figuur 32: Light Distribution Curve (LDC) van een verlichtingstoestel Netbeheer - Techniek 17

18 4.4 Verlichtingssterkte E v in lux De verlichtingssterkte is de hoeveelheid lichtstroom op een belicht oppervlak. v Ev verlichtingssterkte [lux] 1 lux = 1 lm/m² S S: oppervlakte [m²] Bij belichting onder een hoek: v Ev [lux] S.cos De belichtingssterkte in verschillende punten is anders en daarom maakt men gebruik van een gemiddelde E m. Voorbeelden: Zomerdag zonder wolken: Nacht bij volle maan: Grens kleur zien mens: lux 0,2 lux 0,1 lux De isoluxkrommen zijn verbindingen van punten op een oppervlak met gelijke verlichtingssterkte. Figuur 33: Voorbeeld van isoluxdiagrammen Netbeheer - Techniek 18

19 4.5 Luminantie L v in cd/m² De luminantie is de lichtsterkte per m² geprojecteerd oppervlak loodrecht op de kijkrichting van een lichtbron of een verlicht oppervlak. Dit is de enige zichtbare lichttechnische grootte. I v Lv S.cos luminantie [cd/m²] S.cos : bekeken oppervlak [m²] Figuur 34: Zicht onder een hoek Voorbeelden: Figuur 35: Voorbeelden luminantie Netbeheer - Techniek 19

Welkom. Kennisplatform OV. 10 januari 2014

Welkom. Kennisplatform OV. 10 januari 2014 Welkom Kennisplatform OV 10 januari 2014 Overzicht Algemeen Wat is licht? Gedrag op voorwerpen Fotometrische grootheden Installatie 2 Basisprincipes OV - V4.1 Wat is openbare verlichting? Criteria Verlichtingsinstallatie

Nadere informatie

Basic Creative Engineering Skills

Basic Creative Engineering Skills Fotometrie 1 Voor het beschrijven van eigenschappen en specificaties van licht en lichtbronnen bestaan gestandaardiseerde begrippen en eenheden. CIE Commission Internationale de l Eclairage 2 Vermogen

Nadere informatie

Fotometrische basisgrootheden

Fotometrische basisgrootheden Fotometrische basisgrootheden 24 oktober 2013 Guy Durinck Email: guy.durinck@kuleuven.be Fotometrie en radiometrie Licht: elektromagnetische golven elektromagnetische golven transporteren energie energiestroom

Nadere informatie

ZX Ronde zondag 5 oktober 2014

ZX Ronde zondag 5 oktober 2014 ZX Ronde zondag 5 oktober 2014 Verhaaltje..Tussen Watt en Lumen Dit een verhaaltje gaat over de verschillen tussen de lichtopbrengst van lichtbronnen wat aansluit op het verhaalt over licht en lichtbronnen

Nadere informatie

Lichtmeting aan LED verlichting

Lichtmeting aan LED verlichting Lichtmeting aan LED verlichting Tristimulus versus Spectrale Instrumenten Theo Duncker LED Lampen 1 Watt 2 Chromatische analyse Groen Oranje/ Geel Rood Blauw 3 Gekleurde LED s Relatieve Schaal 468 nm 515

Nadere informatie

Verlichtingskunde 2009 Verlichtingskunde 2009 7S630

Verlichtingskunde 2009 Verlichtingskunde 2009 7S630 7S630 Laurens Zonneveldt Mariëlle Aarts Doel van het college Gereedschap bieden om via een doordacht PvE tot het gewenste doel te komen Opzet Hoe kom je tot eisen, wat speelt een rol Zoeken naar oplossingen

Nadere informatie

BELEIDSPLAN OPENBARE VERLICHTING 2013 2017 BIJLAGE 2 VERLICHTINGSTECHNIEK

BELEIDSPLAN OPENBARE VERLICHTING 2013 2017 BIJLAGE 2 VERLICHTINGSTECHNIEK BELEIDSPLAN OPENBARE VERLICHTING 2013 2017 BIJLAGE 2 VERLICHTINGSTECHNIEK INHOUDSOPGAVE 1 TECHNIEK VERLICHTING... 3 2 DAGLICHT EN KUNSTLICHT... 3 3 ENKELE TECHNISCHE BEGRIPPEN... 4 3.1 Lichtstroom... 4

Nadere informatie

In de figuur hieronder zie je een Elektromagnetische golf: een golf die bestaat uit elektrische en magnetische trillingen.(zie figuur).

In de figuur hieronder zie je een Elektromagnetische golf: een golf die bestaat uit elektrische en magnetische trillingen.(zie figuur). 2.1 Wat is licht? In de figuur hieronder zie je een Elektromagnetische golf: een golf die bestaat uit elektrische en magnetische trillingen.(zie figuur). Licht is een elektromagnetische golf. Andere voorbeelden

Nadere informatie

Exact Periode 5. Dictaat Licht

Exact Periode 5. Dictaat Licht Exact Periode 5 Dictaat Licht 1 1 Wat is licht? In de figuur hieronder zie je een elektromagnetische golf: een golf die bestaat uit elektrische en magnetische trillingen.(zie figuur). Licht is een elektromagnetische

Nadere informatie

Kleurperceptie en kleur meten

Kleurperceptie en kleur meten Kleurperceptie en kleur meten het berekenen van kleurpunten in het CIELab systeem 1 Inleiding Dagelijks zien we om ons heen allerlei objecten die een kleur hebben. Kleurwaarneming is belangrijk voor ons

Nadere informatie

Opleiding Duurzaam Gebouw:

Opleiding Duurzaam Gebouw: Opleiding Duurzaam Gebouw: Verlichting: ontwerp en regeling Leefmilieu Brussel Verlichting: theoretische begrippen en meeteenheden Visueel comfort natuurlijke en kunstmatige verlichting Manuel da CONCEIÇÃO

Nadere informatie

2.1 Wat is licht? 2.2 Fotonen

2.1 Wat is licht? 2.2 Fotonen 2.1 Wat is licht? In de figuur hieronder zie je een Elektromagnetische golf: een golf die bestaat uit elektrische en magnetische trillingen.(zie figuur). Licht is een elektromagnetische golf. Andere voorbeelden

Nadere informatie

Noorderpoort Beroepsonderwijs Stadskanaal. Reader. Reflectie en breking. J. Kuiper. Transfer Database

Noorderpoort Beroepsonderwijs Stadskanaal. Reader. Reflectie en breking. J. Kuiper. Transfer Database Noorderpoort Beroepsonderwijs Stadskanaal Reader Reflectie en breking J. Kuiper Transfer Database ThiemeMeulenhoff ontwikkelt leermiddelen voor Primair Onderwijs, Algemeen Voortgezet Onderwijs, Beroepsonderwijs

Nadere informatie

Exact Periode 5 Niveau 3. Dictaat Licht

Exact Periode 5 Niveau 3. Dictaat Licht Exact Periode 5 Niveau 3 Dictaat Licht 1 1 Wat is licht? In de figuur hieronder zie je een elektromagnetische golf: een golf die bestaat uit elektrische en magnetische trillingen.(zie figuur). Licht is

Nadere informatie

Tekstboek. VMBO-T Leerjaar 1 en 2

Tekstboek. VMBO-T Leerjaar 1 en 2 Tekstboek VMBO-T Leerjaar 1 en 2 JHB Pastoor 2015 Arnhem 1 Inhoudsopgave i-nask Tekstboek VMBO-T Leerjaar 1 en 2 Hoofdstuk 1 Licht 1.1 Licht Zien 3 1.2 Licht en Kleur 5 1.3 Schaduw 10 1.4 Spiegels 15 Hoofdstuk

Nadere informatie

Zonnestraling. Samenvatting. Elektromagnetisme

Zonnestraling. Samenvatting. Elektromagnetisme Zonnestraling Samenvatting De Zon zendt elektromagnetische straling uit. Hierbij verplaatst energie zich via elektromagnetische golven. De golflengte van de straling hangt samen met de energie-inhoud.

Nadere informatie

MULTIFUNCTIONAL TM. Kenmerken. Specifications. Toepassingsgebied. Tel

MULTIFUNCTIONAL TM. Kenmerken. Specifications. Toepassingsgebied.  Tel info@nextgenerationled.be www.nextgenerationled.be Tel + 32 53 71 09 42 MULTIFUNCTIONAL TM Kenmerken n Levensduur L70 %: > 50.000 uren n Energiebesparing tot 65% n IP klasse :66 n Draadloze sturing mogelijk

Nadere informatie

LICHT VAN NOBLE LIGHT

LICHT VAN NOBLE LIGHT Noble Light..... the best for your sight! Elektromagnetische straling nm 10 13 ZWEEDSE MIJL FM KM 10 11 MW KW METER 10 9 VHF TV 10 7 RADAR INFRAROODSTRALING 10 5 ZICHTBAAR LICHT 10 3 UV-STRALING DE ZON

Nadere informatie

SUFA SF200 SF400 SF800

SUFA SF200 SF400 SF800 info@nextgenerationled.be www.nextgenerationled.be Tel + 32 53 71 09 42 PROJECTOR SUFA Kenmerken n Levensduur L70 %: > 50.000 uren n Energiebesparing tot 65% n IP klasse :66 n Ongeëvenaarde lichtopbrengst

Nadere informatie

Creative Lighting Solutions Façade IP65 6xTF WW Medium Frosted

Creative Lighting Solutions Façade IP65 6xTF WW Medium Frosted Creative Lighting Solutions Façade IP65 6xTF WW Medium Frosted Pagina 1 van 16 Samenvatting meetgegevens parameter meting lamp opmerking Kleurtemperatuur 3117 K Warmwit. Lichtsterkte I v 1294 Cd Gemeten

Nadere informatie

Labo Fysica. Michael De Nil

Labo Fysica. Michael De Nil Labo Fysica Michael De Nil 4 februari 2004 Inhoudsopgave 1 Foutentheorie 2 1.1 Soorten fouten............................ 2 1.2 Absolute & relatieve fouten..................... 2 2 Geometrische Optica

Nadere informatie

1 f T De eenheid van trillingstijd is (s). De eenheid van frequentie is (Hz).

1 f T De eenheid van trillingstijd is (s). De eenheid van frequentie is (Hz). 1. 1 Wat is een trilling? Een trilling is een beweging die steeds wordt herhaald. Bijvoorbeeld een massa m dat aan een veer hangt. In rust bevindt m zich in de evenwichtsstand. Als m beweegt noemen we

Nadere informatie

T1 Wat is licht? FIG. 3 Zo teken je een lichtstraal. De pijl geeft de richting van het licht aan.

T1 Wat is licht? FIG. 3 Zo teken je een lichtstraal. De pijl geeft de richting van het licht aan. T1 Wat is licht? Lichtbron, lichtstraal en lichtsnelheid Licht ontstaat in een lichtbron. Een aantal bekende lichtbronnen zijn: de zon en de sterren; verschillende soorten lampen (figuur 1); vuur, maar

Nadere informatie

1. 1 Wat is een trilling?

1. 1 Wat is een trilling? 1. 1 Wat is een trilling? Een trilling is een beweging die steeds wordt herhaald. Bijvoorbeeld een massa m dat aan een veer hangt. In rust bevindt m zich in de evenwichtsstand. Als m beweegt noemen we

Nadere informatie

over de rol van licht in de vogelkweek

over de rol van licht in de vogelkweek over de rol van licht in de vogelkweek Wat is licht en wat doet het? Wat is er nu verkrijgbaar? LED: het licht van de toekomst? Geen technische verhalen!!! Vriendenclub Eindhoven 15/3/2015 2 De rol van

Nadere informatie

Opleiding 2013 Duurzaam Gebouw

Opleiding 2013 Duurzaam Gebouw Opleiding 2013 Duurzaam Gebouw Gezondheid en comfort Leefmilieu Brussel ZORGEN VOOR VISUEEL COMFORT Magali BODART UCL Architecture & Climat 7 maart 2013 Opleiding tot stand gebracht door de Stadswinkel

Nadere informatie

Video belichting. Jan Hoekstra

Video belichting. Jan Hoekstra Video belichting Jan Hoekstra Onderwerpen. Wat is licht? Hoe kijkt het oog / de camera? Kleurenleer. Consequenties voor het belichten. Belichtingsmethodes. Wat is licht? Elektromagnetische golf. Wat is

Nadere informatie

Natuur-/scheikunde Klas men

Natuur-/scheikunde Klas men Natuur-/scheikunde Klas 1 2015-2016 men 1 Wat zie ik? Over fotonen. Je ziet pas iets (voorwerp, plant of dier) wanneer er lichtdeeltjes afkomstig van dat voorwerp je oog bereiken. Die lichtdeeltjes noemen

Nadere informatie

Fiche 8 (Analyse): Eenheden

Fiche 8 (Analyse): Eenheden Fiche 8 (Analyse): Eenheden Zichtbaar licht is een elektromagnetische straling met een golflengte begrepen tussen 400 en 760 nanometer, tussen ultraviolet (< 400 nm) en infrarood (> 760 nm) in licht omvat

Nadere informatie

WEERBESTENDIGE ARMATUUR

WEERBESTENDIGE ARMATUUR info@nextgenerationled.be www.nextgenerationled.be Tel + 32 53 71 09 42 WEERBESTENDIGE ARMATUUR Kenmerken n Levensduur L80 %: > 50.000 uren n Energiebesparing tot 65% n IP klasse : 66 n Lichtopbrengst

Nadere informatie

Licht; Elektromagnetische straling een golf Licht; een deeltje (foto-elektrisch effect). Licht; als een lichtstraal Licht beweegt met de

Licht; Elektromagnetische straling een golf Licht; een deeltje (foto-elektrisch effect). Licht; als een lichtstraal Licht beweegt met de Licht; Elektromagnetische straling een golf Licht; een deeltje (foto-elektrisch effect). Licht; als een lichtstraal Licht beweegt met de lichtsnelheid ~300.000 km/s! Rechte lijn Pijl er in voor de richting

Nadere informatie

Uitwerkingen 1. Opgave 1 Bij mist wordt het licht door de waterdruppeltjes weerkaatst. Opgave 2 Groter Kleiner. Opgave 3

Uitwerkingen 1. Opgave 1 Bij mist wordt het licht door de waterdruppeltjes weerkaatst. Opgave 2 Groter Kleiner. Opgave 3 Uitwerkingen 1 Opgave 1 Bij mist wordt het licht door de waterdruppeltjes weerkaatst. Opgave 2 Groter Kleiner Opgave 3 Opgave 4 Licht, steeds donkerder (bij halfschaduw), donker (kernschaduw), steeds lichter

Nadere informatie

LED. begrippen kleur levensduur rendement besparing

LED. begrippen kleur levensduur rendement besparing LED begrippen kleur levensduur rendement besparing LED begrippen kleur levensduur rendement besparing De laatste jaren heeft led een enorme groei gemaakt, in zowel de techniek als op het gebied van verkoop.

Nadere informatie

N A T U U R W E T E N S C H A P P E N V O O R H A N D E L 1 Copyright

N A T U U R W E T E N S C H A P P E N V O O R H A N D E L 1 Copyright N AT U U R W E T E N S C H A P P E N V O O R H A N D E L 1 2 LICHT EN ZIEN 2.1 Donkere lichamen en lichtbronnen 2.1.1 Donkere lichamen Donkere lichamen zijn lichamen die zichtbaar worden als er licht

Nadere informatie

Glas en zonwering. Eigenschappen en functies van glas. Lichtperceptie. Zonnestralen. Samenstelling van de zonnestralen. Spectrofotometrische

Glas en zonwering. Eigenschappen en functies van glas. Lichtperceptie. Zonnestralen. Samenstelling van de zonnestralen. Spectrofotometrische Zonnestralen Samenstelling van de zonnestralen Zonnestralen die de aarde bereiken zijn samengesteld uit ongeveer 3% ultraviolette stralen (UV), 55% infraroodstralen (IR) en 42% zichtbaar licht. Deze drie

Nadere informatie

LED s meten met een standaard Luxmeter? Theo Duncker

LED s meten met een standaard Luxmeter? Theo Duncker LED s meten met een standaard Luxmeter? Theo Duncker LED Verlichting Zelfde kleur? LED verlichting; correcte en consistente kleuren? Foto: Xicato LED Verlichting Hoe ga je dat goed meten? LED Lampen 1

Nadere informatie

6.1 Voortplanting en weerkaatsing van licht 6.2 Spiegel en spiegelbeeld

6.1 Voortplanting en weerkaatsing van licht 6.2 Spiegel en spiegelbeeld 6.1 Voortplanting en weerkaatsing van licht 6.2 Spiegel en spiegelbeeld Lichtbronnen: Directe lichtbronnen produceren zelf licht Indirecte lichtbronnen reflecteren licht. Je ziet een voorwerp als er licht

Nadere informatie

SORAA MR16. Kenmerken. Specificaties. Toepassingsgebied. Tel Nitride).

SORAA MR16. Kenmerken. Specificaties. Toepassingsgebied.  Tel Nitride). info@nextgenerationled.be www.nextgenerationled.be Tel + 32 53 71 09 42 SORAA MR16 Kenmerken n Levensduur L70 %: > 25.000 uur. n Garantie : 3 jaar. n GaN on GaN (Gallium Nitride on Gallium Nitride). n

Nadere informatie

Basic Creative Engineering Skills

Basic Creative Engineering Skills Spiegels en Lenzen September 2015 Theaterschool OTT-2 1 September 2015 Theaterschool OTT-2 2 Schaduw Bij puntvormige lichtbron ontstaat een scherpe schaduw. Vraag Hoe groot is de schaduw van een voorwerp

Nadere informatie

Ontwikkelen. Beleidsplan. Openbare verlichting. Gemeente Haren

Ontwikkelen. Beleidsplan. Openbare verlichting. Gemeente Haren Ontwikkelen Beleidsplan Openbare verlichting Gemeente Haren Programma 15/20 januari 2015: 19.30 uur: Welkomstwoord wethouder M. Sloot 19.35 uur: Presentatie Henk Ensing 20.05 uur: Pauze/invullen enquête

Nadere informatie

Voorbereiding toelatingsexamen arts/tandarts. Fysica: Licht als golf en als deeltje. 24 juli 2015. dr. Brenda Casteleyn

Voorbereiding toelatingsexamen arts/tandarts. Fysica: Licht als golf en als deeltje. 24 juli 2015. dr. Brenda Casteleyn Voorbereiding toelatingsexamen arts/tandarts Fysica: Licht als golf en als deeltje 24 juli 2015 dr. Brenda Casteleyn Met dank aan: Atheneum van Veurne (http://www.natuurdigitaal.be/geneeskunde/fysica/wiskunde/wiskunde.htm),

Nadere informatie

energiecoach verlichting

energiecoach verlichting LAMPEN Puntverlichting Hebt u uw gloeilampen al vervangen door spaarlampen? Spaarlampen zijn vier tot vijf keer efficiënter dan gloeilampen en gaan 9 tot 13 keer langer mee. Bijgevolg is de winst dubbel:

Nadere informatie

Leds Light The World BV LED tube 120cm WW

Leds Light The World BV LED tube 120cm WW Leds Light The World LED tube 120cm WW Pagina 1 van 1 parameter Lampmeetrapport 1 juli 2009 voor Leds Light The World Samenvatting meetgegevens meting lamp opmerking Kleurtemperatuur 3315 K Warmwit (tegen

Nadere informatie

Licht en kleur. Inleiding. Polarisatie van licht

Licht en kleur. Inleiding. Polarisatie van licht Licht en kleur Inleiding Om iets te zien is er licht nodig. Afhankelijk van de omgeving ziet iets er helderder of minder helder uit, valt iets meer of minder op,.... Een kleur kan in de ene omgeving zwart

Nadere informatie

Tentamen Optica. 19 februari 2008, 14:00 uur tot 17:00 uur

Tentamen Optica. 19 februari 2008, 14:00 uur tot 17:00 uur Tentamen Optica 19 februari 2008, 14:00 uur tot 17:00 uur Zet je naam en studierichting bovenaan elk vel dat je gebruikt. Lees de 8 opgaven eerst eens door. De opgaven kunnen in willekeurige volgorde gemaakt

Nadere informatie

Bouwfysica. Verlichting. Onderwerpen. hoofdstuk 4 Bouwfysica. Begrippen. Kunstlicht. Daglicht. Straatverlichting. Cauberg-Huygen BV 1

Bouwfysica. Verlichting. Onderwerpen. hoofdstuk 4 Bouwfysica. Begrippen. Kunstlicht. Daglicht. Straatverlichting. Cauberg-Huygen BV 1 Bouwfysica Verlichting hoofdstuk 4 Bouwfysica 1 Onderwerpen Begrippen Kunstlicht Daglicht Straatverlichting Cauberg-Huygen BV 1 Begrippen zonlicht / daglicht 3 Begrippen kleuren zichtbaar licht 4 Cauberg-Huygen

Nadere informatie

DE LICHTTECBNISCHE EIGENSCHAPPEN VAN LICHTGEKLEURDE WEGOPPERVLAKKEN AA

DE LICHTTECBNISCHE EIGENSCHAPPEN VAN LICHTGEKLEURDE WEGOPPERVLAKKEN AA DE LICHTTECBNISCHE EIGENSCHAPPEN VAN LICHTGEKLEURDE WEGOPPERVLAKKEN AA Artikel Wegen 56 (1982) 10: 803-324 t/m 803-325 R-82-39 Dr.ir. D.A. Schreuder Leidschendam, 1982 Stichting Wetenschappelijk Onderzoek

Nadere informatie

LUX op energiezuinige stand

LUX op energiezuinige stand Seminaire Duurzame gebouwen LUX op energiezuinige stand 5 maart 2015 Leefmilieu Brussel De uitdagingen op verlichtingsvlak Ingrid VAN STEENBERGEN, Zaakvoerder Adviesbureau voor verlichting ODID Vervangen

Nadere informatie

Wat is Licht? Fig 2: (tekst:time-life: Licht & Film)

Wat is Licht? Fig 2: (tekst:time-life: Licht & Film) Wat is Licht? (tekst:time-life: Licht & Film) Gewoonlijk wordt licht beschreven als een vorm van energie. In wezen is het een soort elektromagnetische energie die weinig verschilt van radiogolven, televisiesignalen,

Nadere informatie

Licht. 1 Schaduw 2 Terugkaatsing van licht 3 Beeldpunt, beeld, gezichtsveld 4 Kleuren 5 Elektromagnetische golven

Licht. 1 Schaduw 2 Terugkaatsing van licht 3 Beeldpunt, beeld, gezichtsveld 4 Kleuren 5 Elektromagnetische golven Licht 1 Schaduw 2 Terugkaatsing van licht 3 Beeldpunt, beeld, gezichtsveld 4 Kleuren 5 Elektromagnetische golven Bijlage: Gebruik van de geodriehoek bij de spiegelwet 1 Schaduw Eigenschappen van lichtstralen

Nadere informatie

Moeilijk te lezen wanneer het contrast slecht is

Moeilijk te lezen wanneer het contrast slecht is Fiche 1 (Observatie): Eenheden Lichtstroom (Lumen) hoeveelheid door de bron uitgestraald licht, varieert in functie van de richting Verlichtingssterkte "Hoeveelheid licht dat op het werkvlak INVALT" Luminantie

Nadere informatie

Golflengte: licht is een (elektromagnetische) golf met een golflengte en een frequentie

Golflengte: licht is een (elektromagnetische) golf met een golflengte en een frequentie Golflengte: licht is een (elektromagnetische) golf met een golflengte en een frequentie Spectrum elektromagnetisch: licht met een kortere golflengte dan 400nm en licht met een langere golflengte dan 700

Nadere informatie

ELEMENTAIRE EDELSTEENKUNDE DEEL m. Eigenschappen van het licht. Historische achtergronden

ELEMENTAIRE EDELSTEENKUNDE DEEL m. Eigenschappen van het licht. Historische achtergronden André Molenaar ELEMENTARE EDELSTEENKUNDE DEEL m Optische eigenschappen van edelstenen Eigenschappen van het licht. Historische achtergronden Licht is een gecompliceerd natuurkundig verschijnsel dat reeds

Nadere informatie

Opgave 1 Geef van de volgende zinnen aan of ze waar (W) of niet waar (NW) zijn. Omcirkel je keuze.

Opgave 1 Geef van de volgende zinnen aan of ze waar (W) of niet waar (NW) zijn. Omcirkel je keuze. Naam: Klas: Repetitie licht 2-de klas HAVO Opgave 1 Geef van de volgende zinnen aan of ze waar () of niet waar () zijn. Omcirkel je keuze. Een zéér kleine lichtbron (een zogenaamde puntbron) verlicht een

Nadere informatie

Hoofdstuk 3: Licht. Natuurkunde VWO 2011/2012. www.lyceo.nl

Hoofdstuk 3: Licht. Natuurkunde VWO 2011/2012. www.lyceo.nl Hoofdstuk 3: Licht Natuurkunde VWO 2011/2012 www.lyceo.nl Hoofdstuk 3: Licht Natuurkunde 1. Mechanica 2. Golven en straling 3. Elektriciteit en magnetisme 4. Warmteleer Rechtlijnige beweging Trilling en

Nadere informatie

De verlichtingsformule - voorbeelduitwerking - Opdracht bij van licht tot zicht - Kees van Overveld

De verlichtingsformule - voorbeelduitwerking - Opdracht bij van licht tot zicht - Kees van Overveld De verlichtingsformule - voorbeelduitwerking - Opdracht bij van licht tot zicht - Kees van Overveld In de fysische laag gaat het over de wisselwerking tussen lichtbronnen, lichtstralen, reflecterende oppervlakken

Nadere informatie

Aan de slag met de nieuwe leerplannen fysica 2 de graad ASO GO!

Aan de slag met de nieuwe leerplannen fysica 2 de graad ASO GO! Aan de slag met de nieuwe leerplannen fysica 2 de graad ASO GO! M. Beddegenoodts, M. De Cock, G. Janssens, J. Vanhaecht woensdag 17 oktober 2012 Specifieke Lerarenopleiding Natuurwetenschappen: Fysica

Nadere informatie

Titel van de presentatie

Titel van de presentatie Titel van de presentatie Residentiële Verkaveling Voorbeeld van een oplossing met LED verlichting. Johan T Jonck Infrax KCOV 23 Oktober 2012 Inhoud: Vraag voor een toepassing met nieuwe technieken voor

Nadere informatie

Basic Creative Engineering Skills

Basic Creative Engineering Skills Kleurenleer Novemebr 2016 OTT-1 1 Licht en Kleur Licht heeft geen kleur! For the rays of light to speak properly are not coloured. In them is nothing else than a certain Power and Disposition to stir up

Nadere informatie

Basic Creative Engineering Skills

Basic Creative Engineering Skills Visuele Perceptie Oktober 2015 Theaterschool OTT-1 1 Visuele Perceptie Op tica (Gr.) Zien leer (der wetten) v.h. zien en het licht. waarnemen met het oog. Visueel (Fr.) het zien betreffende. Perceptie

Nadere informatie

Invals-en weerkaatsingshoek + Totale terugkaatsing

Invals-en weerkaatsingshoek + Totale terugkaatsing Invals-en weerkaatsingshoek + Totale terugkaatsing Leerplandoelen FYSICA TWEEDE GRAAD ASO WETENSCHAPPEN LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS VVKSO BRUSSEL D/2012/7841/009 5.1.2 Licht B10 De begrippen invallende

Nadere informatie

Infrarood temperatuurmeten:

Infrarood temperatuurmeten: Infrarood temperatuurmeten: Special: 2 Kleuren of Ratio Pyrometer Straling, convectie en geleiding: Met een infrarood temperatuurmeter of pyrometer meten we de straling of Radiation van een object. De

Nadere informatie

Basic Creative Engineering Skills. Oktober 2015 Theaterschool OTT-1 1

Basic Creative Engineering Skills. Oktober 2015 Theaterschool OTT-1 1 Les 7 Kleurenleer Oktober 2015 Theaterschool OTT-1 1 Licht en Kleur Licht heeft geen kleur! For the rays of light to speak properly are not coloured. In them is nothing else than a certain Power and Disposition

Nadere informatie

VRAGENBLAD 1. gsm. zon. haard / kachel / verwarming laser. Rood Oranje Geel Groen Blauw (nu cyaan) Indigo (nu blauw) Violet

VRAGENBLAD 1. gsm. zon. haard / kachel / verwarming laser. Rood Oranje Geel Groen Blauw (nu cyaan) Indigo (nu blauw) Violet VRAGENBLAD 1 Kleur kan alleen waargenomen worden als er licht is. Licht bestaat uit elektromagnetische stralen in de vorm van golven De afstand die een golf aflegt binnen één seconde is de golflengte Het

Nadere informatie

ENKELE OPTISCHE VERSCHIJNSELEN IN DUBBEL GLAS Tom Van den Bossche, ing., adviseur bij de afdeling Technisch Advies, WTCB

ENKELE OPTISCHE VERSCHIJNSELEN IN DUBBEL GLAS Tom Van den Bossche, ing., adviseur bij de afdeling Technisch Advies, WTCB ENKELE OPSHE VERSHJNSELEN N DUEL GLAS om Van den ossche, ing., adviseur bij de afdeling echnisch Advies, W Sporadisch worden wij gekonfronteerd met het verschijnsel van regenboogachtige lijnen in meervoudige

Nadere informatie

De Zon. N.G. Schultheiss

De Zon. N.G. Schultheiss 1 De Zon N.G. Schultheiss 1 Inleiding Deze module is direct vanaf de derde of vierde klas te volgen en wordt vervolgd met de module De Broglie of de module Zonnewind. Figuur 1.1: Een schema voor kernfusie

Nadere informatie

* Je kunt natuurlijk ook foto s van de lucht maken met de gedraaide zonnebril voor de lens.

* Je kunt natuurlijk ook foto s van de lucht maken met de gedraaide zonnebril voor de lens. Licht in de lucht Proeven met polarisatie Gerard Stout Nodig: * digitale camera * polaroid zonnebril * zonnige dag Licht lijkt heel gewoon. Je merkt het nauwelijks op. Pas als het donker is, mis je licht

Nadere informatie

Eindexamen natuurkunde 1-2 havo 2001-II

Eindexamen natuurkunde 1-2 havo 2001-II Eindexamen natuurkunde - havo 00-II 4 Antwoordmodel Opgave Fietsdynamo uitkomst: f = 49 Hz (met een marge van Hz) Twee perioden duren 47 6 = 4 ms; voor één periode geldt: T = Dus f = = = 49 Hz. - T 0,5

Nadere informatie

Copyright. B.L.W. Visser bv. Infrarood temperatuurmeten: Special: 2 Kleuren of Ratio Pyrometer. Straling, convectie en geleiding:

Copyright. B.L.W. Visser bv. Infrarood temperatuurmeten: Special: 2 Kleuren of Ratio Pyrometer. Straling, convectie en geleiding: Infrarood temperatuurmeten: Special: 2 Kleuren of Ratio Pyrometer Straling, convectie en geleiding: Emissiviteit: De stralingsenergie van een object bestaat uit zijn eigen stralingsenergie, de gereflecteerde

Nadere informatie

Lichtconsult.nl Industrieweg 1A AP Culemborg

Lichtconsult.nl Industrieweg 1A AP Culemborg Lichtconsult.nl Industrieweg 1A-13 4104 AP Culemborg www.lichtconsult.nl Activiteiten Lichttechnisch advies & onderzoek Lichtlab metingen van lichtstroom tot spectrale verdeling Praktijklicht metingen

Nadere informatie

Basic Creative Engineering Skills

Basic Creative Engineering Skills Visuele Perceptie November 2016 OTT-1 1 Visuele Perceptie Op tica (Gr.) Zien leer (der wetten) v.h. zien en het licht. waarnemen met het oog. Visueel (Fr.) het zien betreffende. Perceptie 1 waarneming

Nadere informatie

Opleiding. Energie in duurzame gebouwen. Leefmilieu Brussel AUDIT VAN VERLICHTINGSINSTALLATIES. Fiorenzo NAMECHE

Opleiding. Energie in duurzame gebouwen. Leefmilieu Brussel AUDIT VAN VERLICHTINGSINSTALLATIES. Fiorenzo NAMECHE Opleiding Energie in duurzame gebouwen Leefmilieu Brussel AUDIT VAN VERLICHTINGSINSTALLATIES Fiorenzo NAMECHE LIGHT TO LIGHT Lighting design & engineering LIGHT TO LIGHT Onafhankelijk studie en ontwerpsbureau

Nadere informatie

Beoordelen kleurfilters

Beoordelen kleurfilters Beoordelen kleurfilters Gebruik van Microsoft Photo Editor voor het beoordelen van kleurfilters. Inhoudsopgave: Hoofdstuk 1. Inleiding. 3 1.1. Algemeen. 3 Hoofdstuk 2. Aanpassen intensiteitwaarden primaire

Nadere informatie

Invals en weerkaatsingshoek + Totale reflectie

Invals en weerkaatsingshoek + Totale reflectie Invals en weerkaatsingshoek + Totale reflectie Leerplandoelen FYSICA TWEEDE GRAAD ASO WETENSCHAPPEN LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS VVKSO BRUSSEL D/2012/7841/009 5.1.2 Licht B10 De begrippen invallende straal,

Nadere informatie

NBN-EN : Werkplekverlichting binnen

NBN-EN : Werkplekverlichting binnen NBN-EN 12464-1: Werkplekverlichting binnen In 2011 is er een aanpassing gebeurd aan de Europese norm, NBN-EN 12464-1 Licht en verlichting - Werkplekverlichting - Deel 1: Werkplekken binnen. Het is een

Nadere informatie

Wet van Snellius. 1 Lichtbreking 2 Wet van Snellius 3 Terugkaatsing van licht tegen een grensvlak

Wet van Snellius. 1 Lichtbreking 2 Wet van Snellius 3 Terugkaatsing van licht tegen een grensvlak Wet van Snellius 1 Lichtbreking 2 Wet van Snellius 3 Terugkaatsing van licht tegen een grensvlak 1 Lichtbreking Lichtbreking Als een lichtstraal het grensvlak tussen lucht en water passeert, zal de lichtstraal

Nadere informatie

Kernvraag: Hoeveel licht geven. verschillende lichtbronnen?

Kernvraag: Hoeveel licht geven. verschillende lichtbronnen? Kernvraag: Hoeveel licht geven verschillende lichtbronnen? Naam leerling: Groep: http://www.cma-science.nl Activiteit 1 Lichtbronnen Overal om ons heen is licht. Op hoeveel manieren komt dat licht bij

Nadere informatie

TENTAMEN. x 2 x 3. x x2. cos( x y) cos ( x) cos( y) + sin( x) sin( y) d dx arcsin( x)

TENTAMEN. x 2 x 3. x x2. cos( x y) cos ( x) cos( y) + sin( x) sin( y) d dx arcsin( x) FACULTEIT TECHNISCHE NATUURWETENSCHAPPEN Opleiding Technische Natuurkunde Kenmerk: 46055907/VGr/KGr Vak : Inleiding Optica (4602) Datum : 29 januari 200 Tijd : 3:45 uur 7.5 uur TENTAMEN Indien U een onderdeel

Nadere informatie

LED T5 30 cm WarmWit van BS Ledlight

LED T5 30 cm WarmWit van BS Ledlight LED T5 30 cm WarmWit van BS Ledlight Pagina 1 van 20 Samenvatting meetgegevens parameter meting lamp opmerking Kleurtemperatuur 3670 K Aan de koude kant van warmwit. Lichtsterkte I v 36 Cd Gemeten recht

Nadere informatie

DR-OV-X. Deelreglement Openbare Verlichting (OV)

DR-OV-X. Deelreglement Openbare Verlichting (OV) DR-OV-X Deelreglement Openbare Verlichting (OV) Uitgave: juni 2011 DR-OV-X 2 1 Algemeen Naam : Reed Business Opleidingen Adres : H.A. Lorentzstraat 1a, Zwijndrecht Aard : deeltijd, mondeling onderwijs.

Nadere informatie

Gezond licht met uniglas

Gezond licht met uniglas uniglas VITAL Wellnessglass Gezond licht met uniglas Licht is energie, maar ook informatie inhoud, vorm en structuur. Het vormt het potentieel voor alles. David Bohm, quantumfysicus en filosoof Het positieve

Nadere informatie

Verlichting. 2007-2008 SDGL, Kennis centrum voor herbivore hagedissen.

Verlichting. 2007-2008 SDGL, Kennis centrum voor herbivore hagedissen. Inhoudsopgave. Inleiding Natuurlijk spectrum Lampen en hun spectrum Toepassing Bouwen en meten 2007-2008 SDGL, Kennis centrum voor herbivore hagedissen. Op alle teksten uit deze publicatie rusten intellectuele

Nadere informatie

HIGH BAY IBL. Kenmerken. Specificaties. Toepassingsgebied. info@nextgenerationled.be www.nextgenerationled.be Tel + 32 53 71 09 42.

HIGH BAY IBL. Kenmerken. Specificaties. Toepassingsgebied. info@nextgenerationled.be www.nextgenerationled.be Tel + 32 53 71 09 42. info@nextgenerationled.be www.nextgenerationled.be Tel + 32 53 71 09 42 HIGH BAY IBL Kenmerken n Levensduur L70 %: > 50.000 uren n Energiebesparing tot 65% n IP klasse :20 n Ongeëvenaarde lichtopbrengst

Nadere informatie

HOOFDSTUK 2: Kleuren in multimedia

HOOFDSTUK 2: Kleuren in multimedia HOOFDSTUK 2: Kleuren in multimedia. Kleuren en licht licht en het elektromagnetisch spectrum licht = elektromagnetische golf amplitude -> intensiteit golflengte -> kleurtint zichtbaar licht golflengte

Nadere informatie

Geometrische optica. Hoofdstuk 1. 1.1 Principe van Huygens. 1.2 Weerkaatsing van lichtgolven.

Geometrische optica. Hoofdstuk 1. 1.1 Principe van Huygens. 1.2 Weerkaatsing van lichtgolven. Inhoudsopgave Geometrische optica Principe van Huygens Weerkaatsing van lichtgolven 3 Breking van lichtgolven 4 4 Totale weerkaatsing en lichtgeleiders 6 5 Breking van lichtstralen door een sferisch diopter

Nadere informatie

Handleiding Optiekset met bank

Handleiding Optiekset met bank Handleiding Optiekset met bank 112110 112110 112114 Optieksets voor practicum De bovenstaande Eurofysica optieksets zijn geschikt voor alle nodige optiekproeven in het practicum. De basisset (112110) behandelt

Nadere informatie

DIGITALE FOTOGRAFIE LICHT EN KLEUR

DIGITALE FOTOGRAFIE LICHT EN KLEUR 9 DIGITALE FOTOGRAFIE LICHT EN KLEUR 249 LES 9 LICHT EN KLEUR Inhoud Inleiding 251 In vroeger tijden 252 Energie, frequentie en golflengte 252 Het zichtbaar spectrum 254 Het oog en kleur 254 Kleur 257

Nadere informatie

Extra oefenopgaven licht (1) uitwerkingen

Extra oefenopgaven licht (1) uitwerkingen Uitwerking van de extra opgaven bij het onderwerp licht. Als je de uitwerking bij een opgave niet begrijpt kun je je docent altijd vragen dit in de les nog eens uit te leggen! Extra oefenopgaven licht

Nadere informatie

Polarisatie. Overig Golven, Polarisatie,

Polarisatie. Overig Golven, Polarisatie, Polarisatie Elektromagnetische golven Elektromagnetische golven bestaan uit elektrische en magnetische velden die zich met grote snelheid door de ruimte verplaatsen. De figuur hiernaast geeft een lichtstraal

Nadere informatie

De snelheid van de auto neemt eerst toe en wordt na zekere tijd constant. Bereken de snelheid die de auto dan heeft.

De snelheid van de auto neemt eerst toe en wordt na zekere tijd constant. Bereken de snelheid die de auto dan heeft. Opgave 1 Een auto Met een auto worden enkele proeven gedaan. De wrijvingskracht F w op de auto is daarbij gelijk aan de som van de rolwrijving F w,rol en de luchtwrijving F w,lucht. F w,rol heeft bij elke

Nadere informatie

Hoofdstuk 4: Licht. Natuurkunde Havo 2011/2012.

Hoofdstuk 4: Licht. Natuurkunde Havo 2011/2012. Hoofdstuk 4: Licht Natuurkunde Havo 2011/2012 www.lyceo.nl Hoofdstuk 4: Licht Natuurkunde 1. Kracht en beweging 2. Licht en geluid 3. Elektrische processen 4. Materie en energie Beweging Trillingen en

Nadere informatie

Licht- en Verlichtingstechnieken : Grondslagen elektriciteit, licht en visuele omgeving : Deel Elektrotechniek

Licht- en Verlichtingstechnieken : Grondslagen elektriciteit, licht en visuele omgeving : Deel Elektrotechniek Licht- en Verlichtingstechnieken : Grondslagen elektriciteit, licht en visuele omgeving : Deel Elektrotechniek Examenvragen Hoofdvragen 1) Leid de uitdrukkingen van het elektrisch vermogen af voor sinusvormige

Nadere informatie

Bescherming van je lichaam tegen UV licht

Bescherming van je lichaam tegen UV licht Bescherming van je lichaam tegen UV licht Document LC16002 Dr Jan H. Lichtenbelt Haren (GN) 2016. 1 Inleiding We hebben zonlicht nodig. Zonlicht voelt lekker warm en behaaglijk aan en het maakt ook nog

Nadere informatie

Masterplan OV Parameters technische fiche

Masterplan OV Parameters technische fiche Masterplan OV Parameters technische fiche Inplanting Plaats waar de lichtmast of het verlichtingstoestel komt te staan in de openbare ruimte. Verschillende van onderstaande mogelijkheden zijn al dan niet

Nadere informatie

Inleiding Astrofysica College 2 15 september 2014 13.45 15.30. Ignas Snellen

Inleiding Astrofysica College 2 15 september 2014 13.45 15.30. Ignas Snellen Inleiding Astrofysica College 2 15 september 2014 13.45 15.30 Ignas Snellen Samenvatting College 1 Behandelde onderwerpen: Sterrenbeelden; dierenriem; planeten; prehistorische sterrenkunde; geocentrische

Nadere informatie

Kleurtemperatuur en aanpassing door middel van Filters

Kleurtemperatuur en aanpassing door middel van Filters Kleurtemperatuur en aanpassing door middel van Filters Eenheid: graden K (Kelvin) Kelvin (K) Definitie: Het 1/273,16e deel van de temperatuur, bepaald door het tripelpunt van water. Standaardeenheid van

Nadere informatie

Uitwerkingen Hertentamen Optica

Uitwerkingen Hertentamen Optica Uitwerkingen Hertentamen Optica 20 maart 2006 De volgende uitwerkingen zijn mogelijke manieren van oplossen, maar niet noodzakelijk de enige. Opgave 1 a) Dispersie is het fenomeen dat een medium een golflengte

Nadere informatie

Notitie. Project: Sporthal Alblasserdam Betreft: Rapportage lichthinderonderzoek. kenmerk b1440/1116

Notitie. Project: Sporthal Alblasserdam Betreft: Rapportage lichthinderonderzoek. kenmerk b1440/1116 Laarseweg 24-1, 8171 PR Vaassen (T) 0578-76 90 60 KvK 082 04 400 www.sainadvies.nl info@sainadvies.nl Notitie Project: Sporthal Alblasserdam Betreft: Rapportage lichthinderonderzoek Kenmerk: -0b1440/1116

Nadere informatie

Actie Groenlicht Luxerna Power TL600

Actie Groenlicht Luxerna Power TL600 Actie Groenlicht Luxerna Power TL600 Pagina 1 van 1 Samenvatting meetgegevens parameter meting lamp opmerking Kleurtemperatuur 6661 K Felwit. Lichtsterkte I v 365 Cd Stralingshoek 91 deg Vermogen P 9.9

Nadere informatie

Het circulair polarisatiefilter

Het circulair polarisatiefilter Het circulair polarisatiefilter Soms zie je wel eens foto's met een schitterende diepblauwe lucht. Dit kun je doen met een nabewerkingprogramma als Photoshop, maar het kan ook al in de originele foto.

Nadere informatie