Alles over hepatitis C. Voor homomannen met hiv

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Alles over hepatitis C. Voor homomannen met hiv"

Transcriptie

1 Alles over hepatitis C Voor homomannen met hiv

2 Inhoud 04 Samenvatting 06 Verschil A, B en C 07 Hep C-infectie 10 Sociale gevolgen 11 Overdracht 14 Testen 16 Behandeling 19 Voorkomen van overdracht 21 Desinfectie 24 Toekomstige ontwikkelingen en keuzes maken 02

3 Hepatitis C Hepatitis C (Hep C of HCV) is een seksueel overdraagbare aandoening die vooral bij hiv-positieve homomannen voorkomt. De infectie kan net als hiv sociale gevolgen hebben. In deze folder vind je de meest actuele informatie. Anders dan vroeger denken we dat de rol van bloed bij seks groter is. Ook op het gebied van desinfectie is nieuwe informatie beschikbaar. 03

4 Samenvatting Hep C is een virusinfectie die op den duur kan leiden tot leverziekte en uiteindelijk tot leverkanker. Het verloopt in het begin meestal symptoomloos. De infectie kan bij hiv-positieven die geen hiv-remmers gebruiken sneller verlopen. Hep C wordt vooral overgedragen door bloed-bloedcontact, zoals bij het delen van snuifkokers, injectienaalden en shotattributen bij middelengebruik. Het virus wordt ook seksueel overgedragen. Uit steekproeven van de GGD in Amsterdam bleek dat afgelopen jaren rond de vijftien procent van de hiv-positieve homo- en biseksuele mannen die de poli bezochten ook Hep C had. Van de hiv-negatieve homo- en biseksuele mannen had de afgelopen jaren minder dan een procent Hep C. 04

5 Waarschijnlijke risicofactoren - in combinatie met hiv zijn: onbeschermde anale seks, onbeschermd fisten, het hebben van andere soa s, groepsseks, het delen van toys, het delen van gebruiksattributen tijdens middelengebruik. Behandeling van Hep C is mogelijk, maar de huidige behandeling is zwaar. 05

6 B C Verwar Verschil A, B en C Hep C niet met hepatitis A of B. Tegen hepatitis A en B kun je je laten vaccineren. Tegen Hep C bestaat (nog) geen vaccin. Een ander verschil is dat je voor Hep C niet immuun wordt: hepatitis A en B kun je niet nogmaals krijgen als je het eenmaal hebt gehad. Voor Hep C geldt dat niet: je kunt het steeds opnieuw oplopen, dus ook na een succesvolle behandeling. 06

7 Hep C-infectie Hep C gaat vaak jarenlang met weinig symptomen gepaard. Vermoeidheid is meestal de eerste merkbare klacht. Na verloop van tijd kunnen er ernstige klachten ontstaan, zoals aantasting van de lever en leverkanker. 07

8 Acute infectie De eerste zes maanden na infectie met Hep C spreek je van een acute infectie. Hiervan merk je vaak weinig of niets. Je kunt vage klachten krijgen, zoals verminderde eetlust, misselijkheid, vermoeidheid en griepachtige verschijnselen. Soms kan het oogwit of de huid wat geel worden, de urine kan donkerder worden en de ontlasting lichter. Ook tijdens een acute infectie kun je Hep C overdragen aan anderen. Tot zes maanden na infectie kun je zonder behandeling spontaan genezen. Als je hiv hebt, is die kans echter klein. De meeste onderzoeken gaan uit van een spontane genezing van Hep C bij tien tot twintig procent van de mannen met hiv. Chronische infectie Wie een chronische Hep C-infectie heeft, kan na verloop van jaren levercirrose (onherstelbare verlittekening van levercellen) krijgen, waarna er een kans op leverkanker bestaat. Beide kunnen de dood tot gevolg hebben. De snelheid waarmee Hep C de gezondheid kan schaden hangt onder andere af van leefstijl, leeftijd (hoe jonger hoe langzamer) alcoholgebruik (versnelt de schade) en het hebben van andere infecties zoals hepatitis B. 08

9 Effect van Hep C op hiv Hep C lijkt geen effect te hebben op het beloop van hiv-infectie of op het aanslaan van de behandeling van hiv. Wanneer Hep C wordt behandeld, is er vaak wel een tijdelijke verlaging van het CD4-aantal. Effect van hiv op Hep C Een hiv-infectie lijkt een negatieve invloed te hebben op de Hep C-infectie. Hiv-positieven met Hep C die geen hiv-remmers gebruiken krijgen sneller cirrose dan mensen die alleen Hep C hebben. Bij hiv-positieven die wel tegen hiv worden behandeld is dit veel minder duidelijk. Een lager aantal CD4-cellen versnelt het beloop van Hep C-infectie. Succesvolle combinatietherapie tegen hiv kan op die manier een gunstige invloed hebben op het beloop van Hep C. De hiv-behandelrichtlijnen adviseren dit dan ook. Genotypes Van Hep C bestaan 6 belangrijke genotypes, waarvan in Nederland bijna alleen genotype 1 tot en met 4 voorkomen. De kans op succes van de behandeling is onder andere afhankelijk van het genotype van Hep C. Genotype 1 tot en met 3 zijn het best te behandelen en genotype 4 het slechtst. Voor genotype 4 komen in de loop van 2014 wel betere behandelingen. Hiv-positieve homomannen met Hep C hebben bijna allemaal genotype 1 of 4. 09

10 Sociale gevolgen Aan Hep C kleeft ook een stigma. Een stigma is een negatief label dat mensen op je kunnen plakken. Hiv heeft het stigma van dodelijk te zijn en is verbonden met verboden seks. Voor Hep C lijkt dat soms in nog sterkere mate te gelden. Mensen denken soms dat je om Hep C op te lopen allerlei bizarre sekstechnieken hebt gebruikt. Dat kan voor hen een reden zijn om je minder vaak, of zelfs helemaal niet meer, te willen spreken of seks met je te hebben. Als je Hep C hebt opgelopen moet je goed nadenken over aan wie je dat wel of niet vertelt. 10

11 Overdracht Hep C wordt overgedragen door het delen van attributen bij het gebruik van middelen en (vaak ruigere vormen van) onbeschermde anale seks of onbeschermd fisten. Ook bij seks kan bloed-bloedcontact optreden. 11

12 Seksuele overdracht Seksuele overdracht is de belangrijkste route waardoor hiv-positieve homomannen Hep C krijgen. Volgens Stichting Hiv Monitoring hadden in 2012 zes procent van de hiv-positieve homomannen ook Hep C. Bij hiv-negatieve homomannen is seksuele overdracht zeldzaam. Onderzoek naar het oplopen of overdragen van Hep C via seks is in volle gang. Het is nog niet volledig bekend hoe de overdracht precies plaatsvindt en wat de relatie is met hiv. In ieder geval speelt bloed-bloedcontact bij seksuele overdracht ook een belangrijke rol. Tijdens de seks kunnen (kleine) bloedingen ontstaan. Bedenk daarbij dat dit bloed niet zichtbaar hoeft te zijn. Hep C kan in sperma- en anusvocht zitten, maar of dit een rol speelt bij seksuele overdracht is minder duidelijk. Uit het gedrag van de mannen die het virus opliepen zijn een aantal factoren af te leiden die bij de seksuele overdracht een rol spelen. Bloed-bloedcontact Via bloed-bloedcontact is Hep C gemakkelijk overdraagbaar. Hep C is op die manier vele malen infectieuzer dan hiv. Daarnaast is injecterend middelengebruik (waaronder ook anabole steroïden) de belangrijkste overdrachtsroute. Het niet delen van injectiespuiten kan dergelijke overdracht ten dele voorkomen. Het delen van shotattributen (zoals de watjes om de bloeding te stelpen) speelt ook een rol. Ook het delen van attributen bij het gebruik van partydrugs, bijvoorbeeld snuifkokers bij het gebruik van cocaïne, speed of crystal meth, kunnen een rol spelen bij overdracht van Hep C. Het delen van tandenborstels en scheermesjes is ook een bekende risicofactor voor overdracht. 12

13 Mannen met hiv die de afgelopen jaren Hep C opliepen leken vaker: onbeschermd te neuken; onbeschermd te fisten; groepsseks te hebben gehad; andere soa, zoals LGV, herpes of syfilis te hebben; sextoys te hebben gedeeld; vaker middelen te gebruiken (ruigere seks, langere sessies); bij middelengebruik rietjes, naalden of shotattributen met anderen te hebben gedeeld; middelen anaal te hebben gebruikt; Viagra of andere erectiepillen te gebruiken; recent een medische behandeling aan de anus gehad te hebben (bijvoorbeeld het weghalen van wratjes); regelmatig aan kontspoelen te hebben gedaan; mogelijk te hebben gebloed tijdens de seks. Over de exacte rol van bovengenoemde factoren bij de overdracht van Hep C is nog niet alles bekend. Wel is duidelijk dat onbeschermd neuken en onbeschermd fisten een belangrijke rol kunnen spelen: door neuken en fisten ontstaan kleine, onzichtbare beschadigingen aan het slijmvlies van de anus. Daardoor kan het Hep C-virus het lichaam makkelijker binnendringen. Het is aannemelijk dat als er meer van bovenstaande factoren in het spel zijn, je een groter risico loopt. Toch zijn er ook hiv-positieve mannen met Hep C geïnfecteerd waarvoor maar enkele van genoemde factoren van toepassing waren. 13

14 Testen Testen op Hep C kan via een Hep C-antistoffentest of een Hep C viral load bepaling. Daarnaast kan een (lichte) stijging van je leverenzymwaarden wijzen op een infectie met Hep C. De beste plek om je te laten testen is bij de hiv-poli. Als je denkt dat je risico loopt, zeg dat tegen je hiv-behandelaar. 14

15 Leverenzymwaarden Je hiv-behandelaar controleert periodiek de enzymwaarden van je lever. Als de lever ontstoken raakt door hepatitis, geeft het orgaan bepaalde enzymen in verhoogde mate af. Treft je arts zo n (lichte) verhoging van deze enzymen aan dan is het verstandig om een Hep C viral load test te laten bepalen. Let op: verhoogde leverenzymwaarden kunnen soms ook een andere oorzaak hebben. Als je bloedwaarden maar twee keer per jaar worden bepaald, kun je vragen om een tussentijdse bepaling van de leverenzymwaarden. Antistoffentest Met een antistoffentest wordt gemeten of je lichaam antistoffen tegen Hep C heeft aangemaakt. Het nadeel van deze test is dat Hep C-antistoffen pas twee maanden na infectie in het bloed aantoonbaar zijn. Als je ook hiv hebt, kan dit langer duren. De uitslag van deze test kan dus nog negatief zijn, terwijl je wel geïnfecteerd bent. Een acute infectie, wanneer behandeling het meest effectief is, kun je er mee missen. De uitslag van de antistoffentest is ook positief als je eerder Hep C hebt gehad en spontaan bent genezen, of succesvol bent behandeld. Hep C-viral load test Een Hep C viral load test toont het Hep C-virus zelf aan. Het is de beste test om een acute infectie met Hep C op te sporen. Deze test is vrij duur en niet ieder laboratorium heeft deze test in huis. Als je risico loopt op Hep C, overleg dan met je behandelaar of je consulent of het verstandig is om een Hep C viral load te laten doen. 15

16 Behandeling De huidige behandeling van Hep C is zwaar en niet altijd succesvol. Behandeling van acute infectie is wat vaker succesvol dan die van een chronische infectie. 16

17 Acute infectie Omdat behandeling van acute Hep C wat vaker tot succes leidt dan de behandeling van een chronische infectie, is dat een goede reden om vroeg na infectie met behandeling te beginnen, maar niet meteen. Dan kun je bekijken of het lichaam zelf de Hep C infectie geneest. Als je je laat behandelen dan kun je het virus niet meer aan anderen overdragen. Een reden om nog niet te beginnen is dat er waarschijnlijk in 2014 nieuwe middelen tegen Hep C komen met een kortere behandelingsduur. Behandelingsduur De behandelingsduur van een acute infectie is, mede afhankelijk van de inschatting van de arts, gemiddeld 24 of 48 weken. Bij de afweging van de behandelingsduur wordt ook gekeken naar factoren die de kans op een succesvolle behandeling juist groter of kleiner maken (afhankelijk van het genotype en de hoeveelheid virus in het bloed). Chronische infectie Bij mensen met hiv en chronische Hep C duurt de huidige behandeling meestal 48 weken. Momenteel wordt voor de behandeling van genotype 2-4 de combinatie van wekelijkse onderhuidse injectie (peginterferon) en twee keer per dag pillen (ribavirine) gebruikt. Bij de behandeling van genotype 1 wordt aan deze combinatie nog een Hep C-remmer toegevoegd (pillen). Momenteel loopt er een onderzoek naar de rol van deze nieuwe middelen bij een acute Hep C infectie. Een kortere behandeling bij acute infectie is dan misschien mogelijk. 17

18 Bijwerkingen Het is bij behandeling eigenlijk niet de vraag of je bijwerkingen krijgt, maar hoe ernstig die zijn. Veel voorkomende bijwerkingen zijn: griepachtige verschijnselen, bloedarmoede, tijdelijke verlaging van het CD4-aantal, emotionele labiliteit, depressie, vermagering, slapeloosheid, huidproblemen en/of een veranderde smaak. Succes of niet? De behandeling wordt succesvol genoemd wanneer de viral load van Hep C 24 weken na beëindiging van de behandeling ondetecteerbaar is. Is dat het geval dan blijft de Hep C viral load daarna altijd ondetecteerbaar. Dit wordt als genezing beschouwd. Je kunt echter wel opnieuw Hep C oplopen. De behandeling van Hep C is niet altijd succesvol. De mate van succes is afhankelijk van het genotype van het Hep C en van de Hep C viral load. De kans dat de behandeling succesvol is, is nu nog groter bij mensen met genotype 1 tot en met 3 dan bij mensen met genotype 4. 18

19 Voorkomen van overdracht Neuken met condooms en fisten met latex handschoenen beschermt tegen het oplopen of overdragen van Hep C. Condoomgebruik doe je goed als: je voldoende glijmiddel op water- of siliconenbasis gebruikt; je alleen je eigen glijmiddel gebruikt en voorkomt dat anderen met hun handen...met jouw glijmiddel in aanraking komen. je bij elke nieuwe partner een nieuw condoom gebruikt (anders kun je Hep C van...de ene partner op de volgende partner overdragen); je het condoom tijdens langdurig neuken regelmatig vervangt: zo verklein je de...kans op scheuren. Fisten blijft beschermd als bij elke volgende partner nieuwe handschoenen wordt gebruikt. 19

20 Andere beschermingsmaatregelen: alleen je eigen glijmiddel gebruiken als je wordt geneukt of gefist; voorkomen dat meerdere mensen met hun handen in een pot of aan een tube glijmiddel komen; alleen je eigen dildo gebruiken of een schone dildo slechts bij één persoon gebruiken of per partner een nieuw condoom om de dildo doen; alleen je eigen attributen zoals naalden of rietjes gebruiken tijdens middelengebruik; bewust partydrugs gebruiken of combineren of het gebruik matigen zodat je je hoofd erbij blijft houden; kontspoelen te beperken tot maximaal drie keer per maand en bij kontspoelen een speciale gladde douchekop gebruiken; je iedere drie maanden laten testen op soa en je zo nodig te laten behandelen; geen tandenborstels of scheermesjes delen; wees extra voorzichtig met de seks als je bloed ziet. Bij fisten kun je dan van rol wisselen en met koud water spoelen om de boel sneller dddicht te krijgen. Bloed in de ontlasting Als je na de seks bloed in de ontlasting ziet, heb je mogelijk risico gelopen. Als je vooraf aan de seks bloed in de ontlasting ziet, loop je tijdens de seks een verhoogd risico. 20

21 Desinfectie Hep C blijft buiten het lichaam lang in leven. Dat maakt methodes om te desinfecteren nodig. Je kunt je toys uitkoken of desinfecteren met 1-propanol (een soort alcohol). Hep C blijft buiten het lichaam veel langer in leven dan hiv. Er is onderzocht hoe lang het virus bij kamertemperatuur infectieus blijft wanneer het is aangebracht op verschillende materialen zoals staal, plastic en handschoenen. Na vier weken was de hoeveelheid Hep C op deze materialen weliswaar met een factor 1000 afgenomen, maar was het niet helemaal weg en mogelijk nog infectieus. Dit betekent dat, zonder desinfectie, het gebruik van materialen die in contact zijn geweest met het virus nog kan leiden tot infectie, ook al heeft dat contact weken geleden plaatsgevonden. Denk ook aan het goed desinfecteren van kettingen van een sling, als deze gebruikt is bij de seks. In huishoudelijk gebruik is het verstandig om geen tandenborstels, scheermesjes, scheerapparaten te delen. Het delen van bloedstelpende aluin of wondherstellende crèmes is ook onveilig. Bij het snuiven van drugs is het raadzaam om rietjes niet te delen. 21

22 Uitkoken Onder hogere temperatuur gaat het virus sneller dood. In Duitsland wordt aangeraden om drie minuten te koken bij 100 graden om de meeste ziekteverwekkers te doden. Wil je echt alle ziekteverwekkers verwijderen, kook dan vijftien minuten. Desinfectiemiddelen Even wassen met een doekje met alcohol is lang niet voldoende. Ook een borrel is onvoldoende omdat het percentage alcohol daarvan te laag is. Van de verschillende alcoholen is 1-propanol het effectiefst, gevolgd door 2-propanol en dan pas gewone alcohol. Mister B Clean bevat 1-propanol en is onder andere verkrijgbaar bij Betadine en chloorhexidine zijn ook goede ontsmettingsmiddelen. Gebruik van desinfectiemiddelen Voor het gebruik van een goed desinfectiemiddel moet je een toy eerst schoonmaken en laten drogen. Er kan onder het vuil nog Hep C aanwezig zijn dat door het desinfectiemiddel niet wordt bereikt. Na het droogmaken het desinfectiemiddel onverdund toepassen. Bij verdunnen gaat voor Hep C het desinfecterende effect verloren. Gebruik het middel verder volgens de gebruiksaanwijzing. 22

23 Party Goede desinfectie is tijdens seksfeesten niet altijd mogelijk. Het is dan verstandig om dildo s en sekstoys niet te delen of dildo s alleen met condooms te gebruiken (let wel: steeds een nieuw condoom voor een nieuwe partner). Het is belangrijk om je glijmiddel niet te delen met anderen, omdat er anders minuscule hoeveelheden bloed en dus ook Hep C in terecht kunnen komen. Het desinfecteren van de penis of van de hand en armen bij fisten wordt aangeraden. Gebruik bij fisten in ieder geval handschoenen (voor elke partner nieuwe). Wanneer je daarvoor de mogelijkheid hebt, kook de attributen dan ten minste drie minuten maar liever nog vijftien minuten uit. Gaat dat niet, dan is 1-propanol het beste ontsmettingsmiddel. Omdat het virus lang in leven blijft, is desinfectie ook belangrijk als je een toy al weken niet meer hebt gebruikt. 23

24 Toekomstige ontwikkelingen en keuzes maken Er zijn zeer veel medicijnen tegen Hep C in onderzoek. Daardoor zal de behandeling van Hep C in de komende jaren veel eenvoudiger worden met relatief minder bijwerkingen. Als je lever het aan kan, kun je kiezen om te wachten met behandeling totdat de nieuwe Hep C-remmers beschikbaar zijn. Waarschijnlijk zullen medio 2014 nieuwe medicijnen op de markt verschijnen. 24

25 Doorbraken op komst? Er zijn behandelingen op komst die waarschijnlijk effectiever zijn dan die met de huidige middelen tegen Hep C, die minder lastig in gebruik zijn en relatief minder bijwerkingen geven. Ook wordt er onderzoek gedaan naar Hep C-remmers die werkzaam zijn tegen andere genotypes dan genotype 1. Keuzes maken Het kan nog een jaar duren voordat de eerste nieuwe Hep C-remmers daadwerkelijk beschikbaar zijn. Voor wie kàn wachten op de komst van die middelen, kan uitstel van de behandeling een betere optie zijn. Overleg hierover met je behandelaar. Als je wilt wachten met de behandeling van Hep C en je gebruikt nog geen hiv-remmers, dan is het verstandig om daar wel mee te beginnen. Dit beperkt de schade die Hep C kan aanrichten. Nu al behandelen voorkomt natuurlijk wel dat je het virus aan anderen overdraagt. De afweging over wanneer met behandelen te beginnen zal dus individueel verschillend zijn en wordt genomen in goed overleg met je hiv-behandelaar. Blijf op de hoogte De inzichten waarop de tekst in deze folder is gebaseerd, zijn van oktober 2013 en kunnen in de toekomst worden aangepast en aangevuld. Kijk voor de laatste inzichten over infectie en behandeling op (waar ook informatie staat over de behandeling) en 25

26 COLOFON EN VERANTWOORDING: Uitgave: Hiv Vereniging Nederland Tekst: Kees Rümke Vormgeving: Robert Sompolski Productie: Pieter Brokx Aan deze uitgave werkten mee: Artsen: Bart Rijnders, Marc van der Valk en Joop Arends Soa Aids Nederland: Wim Zuilhof, Koenraad Vermey en Paul Zantkuijl GGD Amsterdam: Udi Davidovich en Wendy van der Veldt Mainline: Leon Knoops Deze uitgave kwam tot stand dankzij financiële ondersteuning van: het RIVM, de leden van de HVN en de donateurs van het Aids Fonds Copyright: 2013 Hiv Vereniging Nederland Zie voor de creative commons licentie: https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/3.0/nl/ 26

27 HVN HIV VERENIGING NEDERLAND

Hoe krijg je hepatitis B?

Hoe krijg je hepatitis B? Hepatitis B Hepatitis B is een infectie van de lever, veroorzaakt door het hepatitis B-virus. In Nederland wordt dit virus vooral overgedragen door seksueel contact. Het dringt via de slijmvliezen van

Nadere informatie

1. Vragen over de hepatitis B aandachtscampagne

1. Vragen over de hepatitis B aandachtscampagne VRAAG EN ANTWOORD Hepatitis B aandachtscampagne: Zeg Nee!...Tegen hepatitis B 1. Vragen over de hepatitis B aandachtscampagne Q. Wat is het doel van de campagne? A. We willen Chinezen woonachtig in Rotterdam

Nadere informatie

Hiv- en soa-adviezen voor Mannen die Seks hebben met Mannen (MSM)

Hiv- en soa-adviezen voor Mannen die Seks hebben met Mannen (MSM) Man tot Man 1, november 2015 Hiv- en soa-adviezen voor Mannen die Seks hebben met Mannen (MSM) 1 Man tot Man is een landelijk project dat aangestuurd wordt door Soa Aids Nederland, GGD Amsterdam en GGD

Nadere informatie

OPVOLGVRAGENLIJST HIV-POSITIEVE MAN

OPVOLGVRAGENLIJST HIV-POSITIEVE MAN Pagina van AANWIJZINGEN VOOR ONDERZOEKSMEDEWERKERS: Laat de onderzoeksdeelnemers om de tot maanden een opvolgvragenlijst invullen. Let erop dat je de juiste vragenlijst uitdeelt. De ingevulde vragenlijsten

Nadere informatie

OPVOLGVRAGENLIJST - HIV-POSITIEVE MAN

OPVOLGVRAGENLIJST - HIV-POSITIEVE MAN AANWIJZINGEN VOOR ONDERZOEKSMEDEWERKERS: Laat de onderzoeksdeelnemers om de tot maanden een opvolgvragenlijst invullen. Let erop da tu de juiste vragenlijst uitdeelt. De ingevulde vragenlijsten moeten

Nadere informatie

OPVOLGVRAGENLIJST HIV-NEGATIEVE MAN

OPVOLGVRAGENLIJST HIV-NEGATIEVE MAN Pagina van 6 AANWIJZINGEN VOOR ONDERZOEKSMEDEWERKERS: Laat de onderzoeksdeelnemers om de tot 6 maanden een opvolgvragenlijst invullen. Let erop dat je de juiste vragenlijst uitdeelt. De ingevulde vragenlijsten

Nadere informatie

Hepatitis B Preventie

Hepatitis B Preventie Hepatitis B Preventie Nationaal Hepatitis Centrum kenniscentrum voor hepatitis Inleiding Deze folder gaat over hepatitis B, hoe u de ziekte kunt krijgen en hoe u de ziekte kunt voorkomen. Hepatitis B is

Nadere informatie

Besmetting met HIV Inleiding Wat is HIV Wat is AIDS

Besmetting met HIV Inleiding Wat is HIV Wat is AIDS Besmetting met HIV Inleiding Door een ongeluk, waarbij u mogelijk in contact bent gekomen met het bloed van iemand met HIV of AIDS, loopt u kans om met HIV besmet te raken. Juist bij een ongeluk gaat alles

Nadere informatie

BASISVRAGENLIJST HIV-POSITIEVE VROUW

BASISVRAGENLIJST HIV-POSITIEVE VROUW Pagina van AANWIJZINGEN VOOR ONDERZOEKSMEDEWERKERS: Vraag de onderzoeksdeelnemers na hun aanmelding om deze basisvragenlijst in te vullen. Let erop dat je de juiste vragenlijst uitdeelt. De ingevulde vragenlijsten

Nadere informatie

OPVOLGVRAGENLIJST - HIV-NEGATIEVE VROUW

OPVOLGVRAGENLIJST - HIV-NEGATIEVE VROUW AANWIJZINGEN VOOR ONDERZOEKSMEDEWERKERS: Laat de onderzoeksdeelnemers om de tot maanden een opvolgvragenlijst invullen. Let erop dat u de juiste vragenlijst uitdeelt. De ingevulde vragenlijsten moeten

Nadere informatie

BASISVRAGENLIJST HIV-POSITIEVE MAN

BASISVRAGENLIJST HIV-POSITIEVE MAN Pagina van AANWIJZINGEN VOOR ONDERZOEKSMEDEWERKERS: Vraag de onderzoeksdeelnemers na hun aanmelding om deze basisvragenlijst in te vullen. Let erop dat je de juiste vragenlijst uitdeelt. De ingevulde vragenlijsten

Nadere informatie

Hepatitis B Preventie

Hepatitis B Preventie Hepatitis B Preventie Nationaal Hepatitis Centrum kenniscentrum voor hepatitis Inleiding Deze folder gaat over hepatitis B, hoe u de ziekte kunt krijgen en hoe u de ziekte kunt voorkómen. Hepatitis B is

Nadere informatie

Testen op HIV, ja of nee?

Testen op HIV, ja of nee? Afdeling Verloskunde, locatie AZU Testen op HIV, ja of nee? Informatie voor zwangere vrouwen Wat is HIV, wat is aids en wat zijn de gevolgen tijdens de zwangerschap. HIV is het virus dat de ziekte aids

Nadere informatie

Inleiding. Wat doet de lever?

Inleiding. Wat doet de lever? Inleiding Deze brochure geeft een antwoord op de meest voorkomende vragen over ontsteking van de lever door het hepatitis C virus. Besmetting met dit virus kan een chronische aantasting van de lever veroorzaken.

Nadere informatie

Wat is hiv en wat is aids?

Wat is hiv en wat is aids? Hiv en aids Wat is hiv en wat is aids? Hiv is het virus dat aids veroorzaakt. Het kan het lichaam op verschillende manieren binnendringen. Eenmaal in het lichaam begint het virus het afweersysteem af te

Nadere informatie

Terugkerende aanvallen

Terugkerende aanvallen Genitale herpes Herpes genitalis is een seksueel overdraagbare aandoening (soa), die wordt veroorzaakt door een virus. Dit virus zorgt voor een pijnlijke infectie van de huid en de slijmvliezen in en rond

Nadere informatie

Hepatitis B vaccinatie

Hepatitis B vaccinatie Hepatitis B vaccinatie De lever speelt een centrale rol bij de stofwisseling van eiwitten, vetten en suikers en de zuivering van het bloed. Soms raakt de lever ontstoken. In zo n geval is er sprake van

Nadere informatie

Hepatitis B vaccinatie voor medewerkers in niet zorgberoepen

Hepatitis B vaccinatie voor medewerkers in niet zorgberoepen Hepatitis B vaccinatie voor medewerkers in niet zorgberoepen Inleiding Hoe belangrijk is een gezonde lever? De lever speelt een centrale rol bij de energiehuishouding, de stofwisseling en de zuivering

Nadere informatie

S e k s u e e l S e k s u e e l S e O v e r d r a a g b a r e O v e r d A a n d o e n i n g e n A a n d o e. d r a a g b a r e O v e r d r a a g b a r

S e k s u e e l S e k s u e e l S e O v e r d r a a g b a r e O v e r d A a n d o e n i n g e n A a n d o e. d r a a g b a r e O v e r d r a a g b a r k s u e e l S e k s u e e l S e k s u e e a g b a r e O v e r d r a a g b a r e O v n i n g e n A a n d o e n i n g e n A a n s u e e l S e k s u e e l S e k s u e e l g b a r e O v e r d r a a g b a r

Nadere informatie

GEZONDHEIDSINFORMATIE

GEZONDHEIDSINFORMATIE GEZONDHEIDSINFORMATIE voor risicovolle beroepsgroepen vaccinatie DTP en Hepatitis A/B www.vggm.nl GEZONDHEIDSINFORMATIE VOOR RISICOVOLLE BEROEPSGROEPEN Als medewerker kunt u via uw werk risico lopen op

Nadere informatie

Post Expositie Profylaxe (PEP) Centrumlocatie

Post Expositie Profylaxe (PEP) Centrumlocatie Centrumlocatie U bent doorverwezen naar de afdeling Spoed Eisende Hulp en/of de polikliniek Inwendige Geneeskunde/Infectieziekten. De medische zorg voor infectieziekten wordt verzorgd door een team van

Nadere informatie

Hepatitis B vaccinatie

Hepatitis B vaccinatie Hepatitis B vaccinatie De lever speelt een centrale rol bij de stofwisseling van eiwitten, vetten en suikers en de zuivering van het bloed. Soms raakt de lever ontstoken. In zo n geval is er sprake van

Nadere informatie

Behandeling van Hepatitis C

Behandeling van Hepatitis C Behandeling van Hepatitis C MDL-centrum IJsselland Ziekenhuis www.mdlcentrum.nl Inleiding Uw behandelend arts heeft bij u Hepatitis C geconstateerd. De MDL-verpleegkundige gaat u begeleiden bij het behandelen

Nadere informatie

Hepatitis B Inleiding Hepatitis A Preventie hepatitis B Preventie hepatitis A

Hepatitis B Inleiding Hepatitis A Preventie hepatitis B Preventie hepatitis A Naast deze infokaart over hepatitis zijn er ook infokaarten beschikbaar over: infectieziekten algemeen, tuberculose, seksueel overdraagbare aandoeningen, jeugd en onveilig vrijen en jeugd en vaccinatie.

Nadere informatie

Veelgestelde vragen Hiv behandelcentrum

Veelgestelde vragen Hiv behandelcentrum - Waar kan ik me laten testen op een seksueel overdraagbare aandoening (soa)? U kunt zich via uw eigen huisarts laten onderzoeken op soa. Ook kunt u contact opnemen met de soapoli van de GGD. http://www.ggdbzo.nl/informatie/seksualiteit/paginas/soa

Nadere informatie

Wat te doen na een prik of snij-ongeval

Wat te doen na een prik of snij-ongeval Wat te doen na een prik of snij-ongeval Wat te doen na een Prik of Snij-ongeval in de St. Anna Zorggroep Voorlichtingsfolder betreffende bloedoverdraagbare aandoeningen op en door het werk. Algemeen Deze

Nadere informatie

Wat te doen na een Prik of Snij-ongeval

Wat te doen na een Prik of Snij-ongeval Wat te doen na een Prik of Snij-ongeval Wat te doen na een Prik of Snij-ongeval in de St. Anna Zorggroep Voorlichtingsbrochure betreffende bloedoverdraagbare aandoeningen op en door het werk. Algemeen

Nadere informatie

Hepatitis C Klinische les

Hepatitis C Klinische les Hepatitis C Klinische les Naam Saskia Glorie Klas Lg13-3MPH Opleiding Hbo verpleegkunde School Hogeschool van Amsterdam Tafelbergweg 51 Studiejaar 3 Stage instelling Brijder stichting verslavingszorg Polderweg

Nadere informatie

Azathioprine (Imuran) bij de ziekte van Crohn, colitis ulcerosa en auto-immuun hepatitis

Azathioprine (Imuran) bij de ziekte van Crohn, colitis ulcerosa en auto-immuun hepatitis Azathioprine (Imuran) bij de ziekte van Crohn, colitis ulcerosa en auto-immuun hepatitis Uw behandelend arts heeft met u gesproken over het gebruik van Azathioprine (Imuran). In deze folder krijgt u informatie

Nadere informatie

AbbVie sa/nv - BEHCV150309a - Oct2015. Spotlight HEPATITIS C GIDS

AbbVie sa/nv - BEHCV150309a - Oct2015. Spotlight HEPATITIS C GIDS AbbVie sa/nv - BEHCV150309a - Oct2015 Spotlight HEPATITIS C GIDS MEER DAN 160 MILJOEN MENSEN WERELDWIJD HEBBEN HEPATITIS C IN BELGIË ZIJN ONGEVEER 70.000 PERSONEN GEÏNFECTEERD MET HET HEPATITIS C VIRUS

Nadere informatie

Testen op HIV in de zwangerschap. Obstetrie

Testen op HIV in de zwangerschap. Obstetrie Testen op HIV in de zwangerschap Obstetrie Inhoudsopgave Inleiding 5 Wat is HIV, wat is AIDS? 5 Is een HIV-infectie te behandelen? 6 De HIV-test 6 Een HIV-test tijdens de zwangerschap 7 Een HIV-test ook

Nadere informatie

THEMADOSSIER CHLAMYDIA

THEMADOSSIER CHLAMYDIA THEMADOSSIER CHLAMYDIA 1. Soa s Soa s zijn seksueel overdraagbare aandoeningen. Je kan ze dus oplopen door seksueel contact of door contact met het bloed van een besmet persoon. Volgens recent onderzoek

Nadere informatie

Deze informatie is bestemd voor mensen die mee willen doen aan het AMPrEP project.

Deze informatie is bestemd voor mensen die mee willen doen aan het AMPrEP project. Deze informatie is bestemd voor mensen die mee willen doen aan het AMPrEP project. U kunt deze informatie ook vinden op de website van de soa poli van de GGD Amsterdam. Wat is het AMPrEP project? AMPrEP

Nadere informatie

MAINLINE en P&G292 * NATIONAAL CONGRES SOA-HIV-SEKS * AMSTERDAM * 1 DECEMBER 2014

MAINLINE en P&G292 * NATIONAAL CONGRES SOA-HIV-SEKS * AMSTERDAM * 1 DECEMBER 2014 MAINLINE en P&G292 * NATIONAAL CONGRES SOA-HIV-SEKS * AMSTERDAM * 1 DECEMBER 2014 Druggebruik MSM en sekswerkers (Leon) Mannelijke en transgender sekswerkers Amsterdam (Sjaak) Interview ervaringsdeskundige

Nadere informatie

WAT ZIJN DE VERSCHIJNSELEN VAN HEPATITIS B?

WAT ZIJN DE VERSCHIJNSELEN VAN HEPATITIS B? WAT IS HEPATITIS Hepatitis is een ontsteking van de lever. Er zijn verschillende soorten leverontsteking. Ooit wereldwijd waargenomen zijn hepatitis A t/m H, waarvan hepatitis A, B en C de meest bekenden

Nadere informatie

Verslag Expertmeeting over hiv en soa bij LHBT & MSM Expertmeeting over onderzoek naar risico s op en bescherming tegen hiv en soa bij LHBT en MSM

Verslag Expertmeeting over hiv en soa bij LHBT & MSM Expertmeeting over onderzoek naar risico s op en bescherming tegen hiv en soa bij LHBT en MSM Verslag Expertmeeting over hiv en soa bij LHBT & MSM Expertmeeting over onderzoek naar risico s op en bescherming tegen hiv en soa bij LHBT en MSM Datum: 11 december 2014 Aanwezig: Ard van Sighem (Stichting

Nadere informatie

Thiopurines Azathioprine (Imuran ) Mercaptopurine( puri-nethol ) Tioguanine (Lanvis )

Thiopurines Azathioprine (Imuran ) Mercaptopurine( puri-nethol ) Tioguanine (Lanvis ) Thiopurines Azathioprine (Imuran ) Mercaptopurine( puri-nethol ) Tioguanine (Lanvis ) Uw behandelend maag-darm-leverarts heeft u verteld dat u in aanmerking komt voor een onderhoudsbehandeling met een

Nadere informatie

Vaccinatie hepatitis B Geneeskundestudenten

Vaccinatie hepatitis B Geneeskundestudenten Vaccinatie hepatitis B Geneeskundestudenten Vaccinatie hepatitis B De Nederlandse Arbo-wetgeving eist dat ziekenhuizen en andere instellingen verantwoorde zorg aan hun patiënten bieden. Patiënten mogen

Nadere informatie

479a. Hiv, de behandeling en relevante informatie

479a. Hiv, de behandeling en relevante informatie Hiv, de behandeling en relevante informatie Wat is hiv? Hiv is een infectieziekte (hiv is de afkorting voor human immunodeficiency virus). Hiv is een virus dat het immuunsysteem (het afweersysteem tegen

Nadere informatie

SAFE PLAY. Een handleiding voor veilige BDSM. Soapoli-online www.soapoli-online.nl info@soapoli-online.nl

SAFE PLAY. Een handleiding voor veilige BDSM. Soapoli-online www.soapoli-online.nl info@soapoli-online.nl SAFE PLAY Een handleiding voor veilige BDSM Soapoli-online www.soapoli-online.nl info@soapoli-online.nl Inhoudsopgave Inhoudsopgave Bladzijde 1 Inleiding Bladzijde 2 SOA Bladzijde 3-4 Needleplay/ naaldenspel

Nadere informatie

Hepatitis C risicotest

Hepatitis C risicotest Hepatitis C risicotest GGD Amsterdam, september 2009 Deze hepatitis C risicotest is in 2007 ontwikkeld in het kader van het hepatitis C internetproject van de GGD Amsterdam en de GGD Zuid Limburg, gefinancierd

Nadere informatie

Activiteit van de maand

Activiteit van de maand Activiteit van de maand Ideaal om de koude wintermaanden door te komen een activiteit om rode oortjes en warme kaken van te krijgen! De Veilig Vrijen Quiz (een uitgave van In Petto: www.jongereninformatie.be)

Nadere informatie

ONSCHADELIJK GEMAAKT

ONSCHADELIJK GEMAAKT niet iedereen wil het geloven, maar toch is het zo: als je hiv onmeetbaar is omdat je je medicijnen goed slikt en je hebt geen soa, kun je het niet meer overdragen. en dat is goed nieuws: het stigma wordt

Nadere informatie

HET PARTNER-ONDERZOEK

HET PARTNER-ONDERZOEK Deelnemersinformatie en geïnformeerde voor de HIV-positieve partner HET PARTNER-ONDERZOEK Het PARTNER-onderzoek is een onderzoek naar stellen, waarbij: (i) de ene partner HIV-positief is en de ander HIV-negatief;

Nadere informatie

Meer informatie. Nationaal Hepatitis Centrum Kenniscentrum voor hepatitis

Meer informatie. Nationaal Hepatitis Centrum Kenniscentrum voor hepatitis Mede mogelijk gemaakt door: Schering Plough B.V. Roche Nederland Zambon Nederland B.V. Tramedico B.V. Meer informatie Nationaal Hepatitis Centrum Kenniscentrum voor hepatitis Stationsplein 8 3818 LE Amersfoort

Nadere informatie

Nationaal Hepatitis Centrum Kenniscentrum voor Hepatitis. Hepatitis A

Nationaal Hepatitis Centrum Kenniscentrum voor Hepatitis. Hepatitis A Nationaal Hepatitis Centrum Kenniscentrum voor Hepatitis Hepatitis A Hepatitis Hepatitis is een ontsteking van de lever. Als de ontsteking ontstaat door een virus, spreekt men van virale hepatitis. Virale

Nadere informatie

Deelnemersinformatie en geïnformeerde toestemming voor de HIV-negatieve partner HET PARTNER-ONDERZOEK

Deelnemersinformatie en geïnformeerde toestemming voor de HIV-negatieve partner HET PARTNER-ONDERZOEK Deelnemersinformatie en geïnformeerde voor de HIV-negatieve partner HET PARTNER-ONDERZOEK Het PARTNER-onderzoek is een onderzoek naar stellen, waarbij: (i) de ene partner HIV-positief is en de ander HIV-negatief;

Nadere informatie

De Hormonale anticonceptiepil

De Hormonale anticonceptiepil 1 De Hormonale anticonceptiepil Hoe werkt de pil? De pil bevat de vrouwelijke hormonen oestrogeen en progesteron. Deze voorkomen op 3 manieren zwangerschap. Wanneer je stopt met de pil zorgen je eigen

Nadere informatie

Bovenbouw HAVO / VWO. Onderdeel 3. Veilig en onveilig vrijen: Seksueel Overdraagbare Aandoeningen (soa s)

Bovenbouw HAVO / VWO. Onderdeel 3. Veilig en onveilig vrijen: Seksueel Overdraagbare Aandoeningen (soa s) Bovenbouw HAVO / VWO Onderdeel 3 Veilig en onveilig vrijen: Seksueel Overdraagbare Aandoeningen (soa s) 2 Toelichting onderdeel 3: De Soa-poli Het derde onderdeel van Lang Leve de Liefde Bovenbouw (LLL-BB)

Nadere informatie

COMBINATIETHERAPIE TEGEN HIV

COMBINATIETHERAPIE TEGEN HIV COMBINATIETHERAPIE TEGEN HIV Patiënteninformatie Debbie van der Meijden Iman Padmos Tweede druk November 2007 Colofon Verantwoording Deze brochure is samengesteld door Debbie van der Meijden en Iman Padmos,

Nadere informatie

Prik en bescherm. Laat je inenten tegen baarmoederhalskanker

Prik en bescherm. Laat je inenten tegen baarmoederhalskanker Prik en Prik en bescherm Laat je inenten tegen baarmoederhalskanker De HPV-inenting in het kort HPV is de afkorting voor humaan papilloma-virus. Het virus dat baarmoederhalskanker kan veroorzaken. De kans

Nadere informatie

Nationaal Hepatitis Centrum

Nationaal Hepatitis Centrum Nationaal Hepatitis Centrum Kenniscentrum voor hepatitis Stationsplein 121 3818 LE Amersfoort Tel.: (033) 422 09 80 Fax: (033) 422 09 83 Hepatitis Infolijn: (033) 422 09 88 E-mail: info@hepatitis.nl Internet:

Nadere informatie

Behandeling met methotrexaat. Polikliniek Dermatologie

Behandeling met methotrexaat. Polikliniek Dermatologie Behandeling met methotrexaat Polikliniek Dermatologie Methotrexaat wordt gebruikt om psoriasis te behandelen. In deze folder vindt u informatie over de werking en de bijwerkingen van methotrexaat. Het

Nadere informatie

Behandeling van reumatische klachten met medicijnen

Behandeling van reumatische klachten met medicijnen Behandeling van reumatische klachten met medicijnen Metoject Behandeling met Metoject In overleg met uw reumatoloog wordt u binnenkort voor uw reumatische klachten behandeld met het geneesmiddel Metoject.

Nadere informatie

HPV-vaccinatie voor meisjes van 12 jaar. Rijksvaccinatieprogramma

HPV-vaccinatie voor meisjes van 12 jaar. Rijksvaccinatieprogramma HPV-vaccinatie voor meisjes van 12 jaar Rijksvaccinatieprogramma HPV-vaccinatie HPV is de afkorting van humaan papillomavirus. Ongeveer 8 op de 10 vrouwen die seksueel actief zijn, krijgen ooit een HPV-infectie

Nadere informatie

Leon Knoops, Ingrid Bakker, Renate van Bodegom, Paul Zantkuijl

Leon Knoops, Ingrid Bakker, Renate van Bodegom, Paul Zantkuijl TINA EN SLAMMEN MSM, CRYSTAL METH-GEBRUIK EN HET INJECTEREN VAN DRUGS IN EEN SEKSUELE SETTING Leon Knoops, Ingrid Bakker, Renate van Bodegom, Paul Zantkuijl November 2015 MSM die crystal meth gebruiken

Nadere informatie

Ga naar prik en bescherm.nl

Ga naar prik en bescherm.nl Benieuwd wat andere meiden, moeders en experts vinden? Ga naar prik en bescherm.nl Dit mini-magazine geeft je in korte tijd de belangrijkste informatie over de HPV-vaccinatie. Wil je graag meer weten of

Nadere informatie

Inhoudsopgave Inleiding Voor wie is deze brochure? 1. Hepatitis 2. Behandeling medicijnen Alternatieve aanvullende behandelingen

Inhoudsopgave Inleiding Voor wie is deze brochure? 1. Hepatitis 2. Behandeling medicijnen Alternatieve aanvullende behandelingen Inhoudsopgave Inleiding 1 Voor wie is deze brochure? 1 1. Hepatitis B 1 1.1 Wanneer behandelen 1 1.2 Wanneer niet behandelen 2 1.3 Zwangerschap en behandeling 3 2. Behandeling en medicijnen 4 2.1 PEG-interferon

Nadere informatie

BELANGRIJKSTE BEVINDINGEN

BELANGRIJKSTE BEVINDINGEN APRIL 213 INHOUD Het doel van de thermometer is een eerste berichtgeving over de stand van zaken in 212 over seksuele gezondheid in Nederland. De thermometer bevat nieuwe gegevens van de soa-centra, aangiftecijfers,

Nadere informatie

PROTOCOL TER PREVENTIE VAN BLOEDOVERDRAAGBARE AANDOENINGEN. Met instemming PGMR mei 2013 MET INSTEMMING

PROTOCOL TER PREVENTIE VAN BLOEDOVERDRAAGBARE AANDOENINGEN. Met instemming PGMR mei 2013 MET INSTEMMING PROTOCOL TER PREVENTIE VAN BLOEDOVERDRAAGBARE AANDOENINGEN Met instemming PGMR mei 2013 MET INSTEMMING INHOUDSOPGAVE INHOUDSOPGAVE... 1 1 INLEIDING... 2 2 VOORKOMEN VAN BLOEDBLOEDCONTACT... 2 2.1 Specifieke

Nadere informatie

Eerste Hulp en infectieziekten

Eerste Hulp en infectieziekten Eerste Hulp en infectieziekten Richtlijnen en adviezen voor de eerstehulpverlener, opgesteld door de Stichting Koninklijke Nationale Organisatie voor Reddingwezen en Eerste Hulp bij Ongelukken Het Oranje

Nadere informatie

rik Prik en bescherm informatie over inenten tegen baarmoederhalskanker

rik Prik en bescherm informatie over inenten tegen baarmoederhalskanker rik n Prik en bescherm informatie over inenten tegen baarmoederhalskanker De HPV-inenting in het kort HPV is de afkorting voor humaan papilloma-virus. Het virus dat baarmoederhalskanker kan veroorzaken.

Nadere informatie

CONDYLOMATA. Dr. Stragier Jo - Dr. Dilen Kurt

CONDYLOMATA. Dr. Stragier Jo - Dr. Dilen Kurt CONDYLOMATA Dr. Stragier Jo - Dr. Dilen Kurt Condylomata Beste, U raadpleegde ons i.v.m. de aanwezigheid van wratjes ter hoogte van de genitaalstreek, in ons vakjargon bekend als condylomata. We geven

Nadere informatie

Patiëntenversie Richtlijn seksueel overdraagbare aandoeningen voor de tweede lijn

Patiëntenversie Richtlijn seksueel overdraagbare aandoeningen voor de tweede lijn Patiëntenversie Richtlijn seksueel overdraagbare aandoeningen voor de tweede lijn Soorten soa s Soa s zijn seksueel overdraagbare aandoeningen. Die kun je krijgen als je zonder condoom vrijt. Er zijn verschillende

Nadere informatie

6-Mercaptopurine (Purinethol) bij Inflammatoire Darmziekten (Ziekte van Crohn / colitis ulcerosa )

6-Mercaptopurine (Purinethol) bij Inflammatoire Darmziekten (Ziekte van Crohn / colitis ulcerosa ) 6-Mercaptopurine (Purinethol) bij Inflammatoire Darmziekten (Ziekte van Crohn / colitis ulcerosa ) Maag-Darm-Levercentrum Beter voor elkaar 2 Inleiding Uw behandelend arts heeft met u gesproken over het

Nadere informatie

Seksueel Overdraagbare Aandoeningen

Seksueel Overdraagbare Aandoeningen Seksueel Overdraagbare Aandoeningen Voorkomen Testen Behandelen Inhoud Seksueel Overdraagbare Aandoeningen: Wat zijn soa s? Hoe kun je een soa oplopen? 3 4 Voorkomen: Hoe voorkom je een soa? Wat is veilig

Nadere informatie

Verpleeghuis- woon- en thuiszorg. Accidenteel bloedcontact

Verpleeghuis- woon- en thuiszorg. Accidenteel bloedcontact Verpleeghuis- woon- en thuiszorg Accidenteel bloedcontact Werkgroep Infectie Preventie Vastgesteld: januari 2004 Gewijzigd: maart 2004 Gewijzigd: februari 2009 Revisie: januari 2009 Dit document mag vrijelijk

Nadere informatie

PRAKTISCH Hondsdolheid (rabiës)

PRAKTISCH Hondsdolheid (rabiës) PRAKTISCH Hondsdolheid (rabiës) l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n over houden van huisdieren Rabiës oftewel hondsdolheid is één van de bekendste zoönosen

Nadere informatie

De meest voorkomende bijverschijnselen zijn: Bijverschijnselen die weinig voorkomen: Bijverschijnselen die zelden voorkomen:

De meest voorkomende bijverschijnselen zijn: Bijverschijnselen die weinig voorkomen: Bijverschijnselen die zelden voorkomen: Methotrexaat Uw behandelend maag-darm-leverarts heeft u verteld dat u in aanmerking komt voor een onderhoudsbehandeling met Methotrexaat in verband met een chronische ontstekingsziekte van de darmen (ziekte

Nadere informatie

9. Soa s. Deze basisstof vervangt de basisstof in je leerwerkboek.

9. Soa s. Deze basisstof vervangt de basisstof in je leerwerkboek. Deze basisstof vervangt de basisstof in je leerwerkboek. 9. Soa s In deze vervangende basisstof maak je met klasgenoten een kwartetspel over seksueel overdraagbare aandoeningen. Daarna kunnen jullie het

Nadere informatie

Seksualiteit en diabetes mellitus. Polikliniek diabeteszorg

Seksualiteit en diabetes mellitus. Polikliniek diabeteszorg Seksualiteit en diabetes mellitus Polikliniek diabeteszorg mca.nl seksualiteit en diabetes mellitus Problemen met de seksualiteit is een onderwerp waar niet zo gemakkelijk over wordt gesproken. De beladenheid

Nadere informatie

Dit geneesmiddel is onderworpen aan aanvullende monitoring. Patiëntenfolder

Dit geneesmiddel is onderworpen aan aanvullende monitoring. Patiëntenfolder De Europese gezondheidsautoriteiten hebben bepaalde voorwaarden verbonden aan het in de handel brengen van het geneesmiddel YERVOY. Het verplichte plan voor risicobeperking in België, waarvan deze informatie

Nadere informatie

HPV-vaccinatie. Informatie over inenten tegen baarmoederhalskanker

HPV-vaccinatie. Informatie over inenten tegen baarmoederhalskanker HPV-vaccinatie Informatie over inenten tegen baarmoederhalskanker De HPV-vaccinatie in het kort HPV is de afkorting voor humaan papilloma-virus. Het virus dat baarmoederhalskanker kan veroorzaken. De kans

Nadere informatie

SOA-spreekuur. in de Academische Huisartsenpraktijk Groningen. Alie van der Heide, SOA-praktijkassistent

SOA-spreekuur. in de Academische Huisartsenpraktijk Groningen. Alie van der Heide, SOA-praktijkassistent SOA-spreekuur in de Academische Huisartsenpraktijk Groningen Alie van der Heide, SOA-praktijkassistent TRIAGE Verzoek Soa test/vraag SOA Klachten Geen Klachten Huisarts Soa spreekuur assistente Het SOA-consult

Nadere informatie

Hepatitis C campagne - achtergronden van de campagne en hepatitis C -

Hepatitis C campagne - achtergronden van de campagne en hepatitis C - Hepatitis C campagne - achtergronden van de campagne en hepatitis C - Maike Berghuijs NIGZ Charles Helsper Julius Centrum Landelijke Hepatitis Week - 19 januari 2009 M. Berghuijs, NIGZ & CW Helsper, Julius

Nadere informatie

Urineweginfecties en antibiotica

Urineweginfecties en antibiotica Urologie Urineweginfecties en antibiotica www.catharinaziekenhuis.nl Inhoud Algemene oorzaken urineweginfecties... 3 Blaasontsteking... 4 Verschijnselen kunnen zijn:... 4 Diagnose... 4 Behandeling... 5

Nadere informatie

Azathioprine (Imuran )

Azathioprine (Imuran ) Azathioprine (Imuran ) bij kinderen en jongeren met de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Waarom deze folder? Je dokter heeft met je gesproken over het gebruik van azathioprine (Imuran ). In deze folder

Nadere informatie

Dermatologie. Gordelroos. Afdeling: Onderwerp:

Dermatologie. Gordelroos. Afdeling: Onderwerp: Afdeling: Onderwerp: Dermatologie 1 Wat is gordelroos (herpes zoster) is een aandoening, veroorzaakt door een virus, die gekenmerkt wordt door blaasjesvorming en pijn, meestal op de borstkas of rond de

Nadere informatie

6-Mercaptopurine (Purinethol) bij inflammatoire darmziekten (Ziekte van Crohn en Colitis Ulcerosa)

6-Mercaptopurine (Purinethol) bij inflammatoire darmziekten (Ziekte van Crohn en Colitis Ulcerosa) 6-Mercaptopurine (Purinethol) bij inflammatoire darmziekten (Ziekte van Crohn en Colitis Ulcerosa) Uw behandelend arts heeft met u ge sproken over het gebruik van 6-mercaptopurine (Puri-Nethol). In deze

Nadere informatie

Hiv en aids De hiv- test De medische controle De behandeling

Hiv en aids De hiv- test De medische controle De behandeling Factsheet hiv in Nederland februari 2015 Deze factsheet is bedoeld voor journalisten. Informatie over hoe men risico s bij seksueel contact kan beperken en over het testen op hiv en andere soa s staat

Nadere informatie

Mycofenolaat Mofetil (MMF CellCept ) bij reumatische aandoeningen

Mycofenolaat Mofetil (MMF CellCept ) bij reumatische aandoeningen Mycofenolaat Mofetil (MMF CellCept ) bij reumatische aandoeningen Uw behandelend arts heeft aangegeven u met het geneesmiddel mycofenolaat mofetil te willen gaan behandelen. Deze folder geeft informatie

Nadere informatie

Wat zijn infectieziekten

Wat zijn infectieziekten Wat zijn infectieziekten Infectieziekten zijn ziekten die veroorzaakt worden door micro-organismen. Dit zijn hele kleine, levende deeltjes zoals virussen en bacteriën. Ze worden meestal van de ene mens

Nadere informatie

Condoom. 5j Seksueel overdraagbare aandoeningen (soa s) Theorieboek. TFG Hellegers 18-5-2013

Condoom. 5j Seksueel overdraagbare aandoeningen (soa s) Theorieboek. TFG Hellegers 18-5-2013 5j Seksueel overdraagbare aandoeningen (soa s) De afkorting SOA staat voor Seksueel Overdraagbare Aandoening. Jaarlijks lopen ongeveer 100.000 mensen een SOA op. SOA s kunnen ernstige gevolgen hebben als

Nadere informatie

Ghapro. Newsflash. In dit nummer. Juni 2015 Jaargang 1, nr.1. Nieuwsbrief voor Gerantes. Sekswerkers in Vlaanderen. Medische resultaten

Ghapro. Newsflash. In dit nummer. Juni 2015 Jaargang 1, nr.1. Nieuwsbrief voor Gerantes. Sekswerkers in Vlaanderen. Medische resultaten Ghapro Newsflash Juni 2015 Jaargang 1, nr.1 Nieuwsbrief voor Gerantes In dit nummer Sekswerkers in Vlaanderen Een diverse groep Medische resultaten Wat zijn de trends? Gonorroe in de keel Wat zijn de risico

Nadere informatie

Zelfinjectie bij erectiestoornissen. Poli Urologie

Zelfinjectie bij erectiestoornissen. Poli Urologie 00 Zelfinjectie bij erectiestoornissen Poli Urologie 1 In overleg met uw uroloog heeft u gekozen om zelf medicijnen te injecteren in het zwellichaam van de penis (auto-injectie therapie). Uw behandelend

Nadere informatie

Jaarcijfers 2012. Regionaal Centrum voor Seksuele Gezondheid zuidelijk Zuid-Holland. GGD Hollands Midden GGD Rotterdam-Rijnmond GGD Zuid-Holland-Zuid

Jaarcijfers 2012. Regionaal Centrum voor Seksuele Gezondheid zuidelijk Zuid-Holland. GGD Hollands Midden GGD Rotterdam-Rijnmond GGD Zuid-Holland-Zuid Regionaal Centrum voor Seksuele Gezondheid zuidelijk Zuid-Holland GGD Hollands Midden GGD Rotterdam-Rijnmond GGD Zuid-Holland-Zuid Juni 2013 Samenstelling: Hannelore Götz, arts Maatschappij en Gezondheid

Nadere informatie

PROTOCOL GENEESMIDDELENVERSTREKKING EN MEDISCH HANDELEN

PROTOCOL GENEESMIDDELENVERSTREKKING EN MEDISCH HANDELEN PROTOCOL GENEESMIDDELENVERSTREKKING EN MEDISCH HANDELEN Als het kind geneesmiddelen nodig heeft gedurende het verblijf op de basisschool kunnen de ouders hun zeggenschap over de toediening van de medicamenten

Nadere informatie

Seksueel overdraagbare aandoeningen

Seksueel overdraagbare aandoeningen Seksueel overdraagbare aandoeningen Wat zijn soa s? Soa s zijn seksueel overdraagbare aandoeningen. Het zijn ziektes die je kunt krijgen als je onveilig vrijt. Er zijn verschillende soorten soa s. Sommige

Nadere informatie

Protocol 3: Geneesmiddelen en Medisch Handelen 1 (GMMH) KDV t Sprookjesland

Protocol 3: Geneesmiddelen en Medisch Handelen 1 (GMMH) KDV t Sprookjesland Protocol 3: Geneesmiddelen en Medisch Handelen 1 (GMMH) KDV t Sprookjesland 1 Laatste versie: 27 januari 2014 Inhoudsopgave Inleiding 3. Geneesmiddelen verstrekking op verzoek 3.1. Huid- en wondverzorging

Nadere informatie

Bloedtransfusie. Inleiding. Waarom een bloedtransfusie?

Bloedtransfusie. Inleiding. Waarom een bloedtransfusie? Bloedtransfusie Inleiding U ondergaat binnenkort een behandeling in VieCuri Medisch Centrum. Hierbij bestaat de kans dat u bloed toegediend moet krijgen: dit heet bloedtransfusie. In deze brochure vindt

Nadere informatie

Servicepunt van de Hiv Vereniging Nederland Tel. 020-689 2577 Bereikbaar van maandag t/m vrijdag, tussen 14.00 en 22.00 uur

Servicepunt van de Hiv Vereniging Nederland Tel. 020-689 2577 Bereikbaar van maandag t/m vrijdag, tussen 14.00 en 22.00 uur Nuttige adressen: Servicepunt van de Hiv Vereniging Nederland Tel. 020-689 2577 Bereikbaar van maandag t/m vrijdag, tussen 14.00 en 22.00 uur Aids SOA infolijn Tel. 0900-204 2040 (10 eurocent per minuut)

Nadere informatie

Schematische voorstelling van de normale afbraak en verwerking van hemoglobine en de vorming van de diverse kleurstoffen (bilirubine, urobiline en

Schematische voorstelling van de normale afbraak en verwerking van hemoglobine en de vorming van de diverse kleurstoffen (bilirubine, urobiline en Icterus Icterus Icterus is een situatie waarin het gehalte aan galkleurstof in het bloed en de weefsels te hoog is. Dit leidt in lichte gevallen tot een gele verkleuring van alleen het oogwit, in ernstigere

Nadere informatie

Reumatologie. Patiënteninformatie. Leflunomide. Bij reumatische aandoeningen. Slingeland Ziekenhuis

Reumatologie. Patiënteninformatie. Leflunomide. Bij reumatische aandoeningen. Slingeland Ziekenhuis Reumatologie Leflunomide i Patiënteninformatie Bij reumatische aandoeningen Slingeland Ziekenhuis Algemeen In deze folder kunt u lezen over het medicijn Leflunomide en waar u op moet letten wanneer u het

Nadere informatie

Methotrexaat. Poli Reumatologie

Methotrexaat. Poli Reumatologie 00 Methotrexaat Poli Reumatologie 1 U heeft in overleg met uw arts besloten Methotrexaat te gaan gebruiken. Deze folder geeft informatie over dit geneesmiddel. Heeft u na het lezen nog vragen dan kunt

Nadere informatie

Zwangerschap en HBV. Greet Boland Nationaal Hepatitis Centrum, Amersfoort Afdeling Virologie, Universitair Medisch Centrum Utrecht

Zwangerschap en HBV. Greet Boland Nationaal Hepatitis Centrum, Amersfoort Afdeling Virologie, Universitair Medisch Centrum Utrecht Zwangerschap en HBV Greet Boland Nationaal Hepatitis Centrum, Amersfoort Afdeling Virologie, Universitair Medisch Centrum Utrecht 1 Virale aandoeningen die verticaal overdraagbaar zijn HIV Hepatitis B

Nadere informatie