Handreiking bij stap één in LCA: Doel & Scope

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Handreiking bij stap één in LCA: Doel & Scope"

Transcriptie

1 Handreiking bij stap één in LCA: Doel & Scope 1 Introductie Duurzaamheid is tegenwoordig voor veel bedrijven een belangrijk onderdeel van hun bedrijfsvoering geworden. In steeds meer bedrijven vormt het geen ad-hoc bij-activiteit, maar is het een integraal onderdeel van de reguliere bedrijfsvoering en strategie. LevensCyclusAnalyse of Life Cycle Assessment (LCA) wordt hierbij vaak gebruikt om de cijfers en berekeningen achter duurzaamheid te bepalen. LCA is een krachtige manier om de milieu impact van producten gedurende hun totstandkoming en hun gebruik te kwantificeren. Op deze manier krijgen bedrijven inzicht in de milieuprestaties van hun producten en grondstoffen door de gehele waardeketen. Deze informatie kan een bijdrage leveren aan besluitvorming en strategie binnen het bedrijf en de communicatie naar buiten. Deze handreiking biedt u meer achtergrondinformatie voor het initiëren van een LCA. U vindt een overzicht van standaarden, fasering van invoer, inhoudelijke overwegingen en doorverwijzingen voor vervolgstappen, opgedaan in de samenwerking met verschillende industrieën en adviesbureaus. De handreiking is geschreven in het kader van een project voor de Nederlandse chemie industrie. De richtlijnen in de kaders zijn speciaal voor deze sector bedoeld, rekening houdend met de specifieke eisen die door de deelnemende bedrijven zijn gesteld, andere sectoren zouden wellicht tot andere keuzen komen. De eerste stap in het opstellen van een LCA studie is het bepalen van Doel & Scope van de studie. In deze eerste fase maakt u belangrijke keuzes en aannames, zoals de producten waarvoor u de studie uitvoert, functionele eenheden, systeemgrenzen, toetsingsmodel, etc. De Doel & Scope fase wordt opgevolgd door fase twee, waarin u een life cycle inventory (LCI) doet: de inventarisatie van de keten en levenscyclus van het product, inclusief het verzamelen van gegevens. In fase drie, de impact assessment, wordt de bijdrage van het product op het milieu berekend. De resultaten van deze berekeningen worden vervolgens in fase vier vertaald naar aanbevelingen voor besluitvorming en strategie, welke aansluiten op de eerste fase, Doel & Scope. De daadwerkelijke berekeningen zelf zullen niet in diepte worden behandeld in deze handreiking. 2 Internationale LCA standaarden en richtlijnen LCA is een manier om de milieu prestaties van producten te kwantificeren, gericht op de gehele waardeketen van een complete levensloop van een product: van grondstofwinning via productie naar gebruik en afdanking. LCA studies gaan gepaard met veel keuzes en aannames, zoals: - Welke processen worden meegenomen in de studie? - Welke bronnen worden ingezet voor eventuele informatie gebreken? - Welke methodes worden gebruikt om de bijdragen te berekenen? Deze keuzes bepalen de uiteindelijke resultaten van de studie en de kwaliteit ervan. Daarom is er de laatste jaren vanuit wetenschap, overheid en bedrijfsleven hard gewerkt aan het vormen van internationale standaarden die een basis leggen voor het uitvoeren van een LCA en hoe om te gaan met aannamen en datagebruik. De belangrijkste twee standaarden zijn geborgd in ISO14040 en ISO Deze internationale standaarden richten zich vooral op het uitvoeren van een LCA studie. Alle aannamen en keuzes die hierbij

2 gemaakt worden, moeten transparant en toetsbaar zijn. ISO14040 richt zich hierbij vooral op de principes en het raamwerk van de LCA en ISO14044 richt zich op de vereisten en richtlijnen voor het uitvoeren van de studie zelf. ISO14040/14044 vormt vervolgens de basis voor verschillende andere standaarden, zoals ISO14025, welke twee nieuwe concepten introduceert: Product Category Rules (PCR) en Environmental Product Declarations (EPD). PCR-regels zijn specifieke richtlijnen voor het berekenen van milieu bijdragen van producten in dezelfde product categorieën. Een product categorie is een groep producten met dezelfde eigenschappen. PCR-regels bevatten strikte vereisten, die minder ruimte laten voor interpretaties dan een meer generieke LCA. Een PCR kan bijvoorbeeld de te hanteren functionele eenheden of bronnen voorschrijven, of welke impact categories dienen te worden gebruikt (zie 3.2.5). Door de richtlijnen uit de PCR te volgen, kan een bedrijf een EPD opstellen, een bondig document waarin de relevante milieu informatie van een product word beschreven. Verschillende toepassingen en doelgroepen vragen om verschillende typen LCA s. Wanneer een LCA met het grote publiek wordt gedeeld, is deze doorgaans opgesteld volgens de ISO richtlijnen. Voor intern en commercieel gebruik van LCA data kan een zogenaamde screening LCA worden gebruikt. Deze onderzoeks LCA is niet volgens strikte standaarden opgesteld en maakt veelal gebruik van publieke, algemene, brondata. Deze handreiking richt zich op de definitie van Doel & Scope voor de screening LCA. De lezer van dit document wordt aangeraden om eerst na te gaan of er voor zijn product (of productgroep) een PCR beschikbaar is. In dat geval wordt aangeraden om de richtlijnen uit de PCR aan te houden. 3 Richtlijnen voor Doel & Scope definitie De doelen en afkadering van een LCA moeten in lijn zijn met het gebruik van de resultaten. Gedurende het gebruik van de LCA kunnen deze zo nodig worden bijgesteld. 3.1 Doel Een eenduidige doelstelling van de LCA is nodig om richting, methode, resultaten en toepassingen optimaal in lijn te krijgen. Daarop volgend behoort de doelstelling de volgende drie elementen te bevatten: 1. Aanleiding voor de studie 2. Voorgenomen toepassing 3. Doelgroep voor de studie LCA studies kunnen om uiteenlopende redenen worden uitgevoerd: - Om de milieu prestaties van een product aan een klant of leverancier te communiceren. In deze context worden LCA berekeningen ook gebruikt om verbeteringen aan het product aan te tonen, - Om tijdens het ontwerp van een product de optimale milieu prestatie vast te stellen, - Voor interne evaluatie van nieuwe bedrijfsontwikkelingen, strategieën en investeringen, om te bepalen welke besluiten tot duurzame producten leiden, - Als input voor discussies met overheden rondom wet- en regelgeving, - Om een eigen product te onderscheiden van dat van een concurrent. De vergelijkende LCA wordt als marketing instrument ingezet, - Om klanten en belangengroepen te informeren over de milieuprestaties van een product via een EPD.

3 Richtlijn Doelstelling Bepaal: - Aanleiding voor de studie - Voorgenomen toepassing - Doelgroep voor de studie Belangrijkste toepassingen - Communicatie met klanten en leveranciers - Herkennen van optimalisatie kansen (hotspot analyse) - Kwantificeren van milieu prestaties van nieuwe/verbeterde producten - Input voor strategie en investeringen - Input voor discussies rondom wet- en regelgeving, duurzaam inkopen en subsidiëring Welk type LCA is nodig om het doel van de studie te behalen? - LCA screening is voldoende voor intern en B2B communicatie, identificatie van optimalisatie mogelijkheden en het kwantificeren van de voordelen - LCA volgens standaarden als ISO is nodig wanneer resultaten publiek worden gecommuniceerd of worden gebruikt bij duurzaam inkopen 3.2 Scope Bij het bepalen van de scope (reikwijdte) van het onderzoek worden de product levens cyclus in detail beschreven en de systeemgrenzen van het onderzoek vastgesteld. Ook wordt bepaald welke bronnen en rekenmethodiek worden gehanteerd. De scope zou de volgende onderdelen moeten bevatten: 1. Functionele eenheid 2. Systeemgrenzen 3. Allocatie 4. Gegevens inzameling en bronnen 5. Impact categorieën Functionele eenheid De functionele eenheid beschrijft de functie die het product vervult in kwalitatieve en kwantitatieve zin, evenals de levensduur. Alle resultaten van de studie worden gerelateerd aan de functionele eenheid. Voorbeelden van functionele eenheden (zie figuur 1 voor de termen cradle-to-gate en cradle-to-grave ): 1. Voor LCA studies op cradle-to-gate bulk materialen kan de functionele eenheid massa of volume product zijn; bijvoorbeeld 1 ton ijzererts. 2. Voor LCA studies op cradle-to-gate verpakte goederen kan de meest verkochte maat de functionele eenheid zijn; bijvoorbeeld een pak melk van 1 liter. 3. Voor LCA studies op cradle-to-grave producten zou de functionele eenheid gerelateerd moeten worden aan de fase van het product en zijn functie; bijvoorbeeld 1m 2 geverfde muur gedurende 10 jaar.

4 Richtlijn (met name voor de chemie industrie) Functionele eenheid - Beschrijf de functievervulling van het product zowel kwalitatief als kwantitatief Systeemgrenzen De systeemgrenzen van het onderzoek bepalen welke processen meegenomen worden in de analyse van de product levens cyclus. Deze criteria worden bepaald door het doel van de studie. Als bedrijven hun milieu footprint van het materiaal dat ze produceren willen bepalen, kan het voldoende zijn om een cradle-to-gate studie (figuur 1) te doen. Dit is alleen zo bij intermediaire producten, zoals in de chemie. Als het gaat om het aanwijzen van de milieu voordelen van een materiaal, dan wordt vaak voor een cradle-to-grave studie gekozen. Als het om consumentenproducten gaat, zoals wasmiddel, dan zal de hele levenscyclus moeten worden geanalyseerd. Cradle-to-grave studies helpen om de milieuvoordelen als gevolg van gebruik en recycling te kwantificeren. Dit is vaak niet eenvoudig. Chemische bedrijven produceren bijvoorbeeld materialen die kunnen worden gebruikt in diverse toepassingen, met verschillende milieu impact. Het is niet mogelijk om alle toepassingen te onderzoeken in een cradle-to-grave LCA. Bedrijven zijn vaak erg voorzichtig met het verspreiden van dergelijke LCA resultaten, omdat de doorgerekende resultaten afhankelijk zijn van het scenario waarin de materialen zijn ingezet of verwerkt. Cradle-to-gate Cradle-to-grave Grondstoffen en Energie opwekking Materiaal Behandeling Productie (op eigen locatie) Product Gebruik Afdanking en Hergebruik/ Recycling Figuur 1: Cradle-to-gate en Cradle-to-grave benadering LCA Bij het stellen van de systeemgrenzen is het aan te bevelen om een processtroomdiagram te tekenen, waarin de verschillende processen en hun relaties worden aangegeven in de productlevenscyclus. Een dergelijk diagram maakt het gemakkelijker om te bepalen welke processen wel en niet meegenomen dienen te worden in de analyse. Over het algemeen worden processen als de winning en inkoop van grondstof en energie, productie, transport, emissies en afvalverwerking in een cradle-to-gate studie opgenomen. Bij een cradle-to-grave studie worden deze aangevuld met distributie, gebruiksfase en afdanking en hergebruik. Bij de vervaardiging van een product worden vaak machines, vrachtwagens en kantoren gebruikt. Dit zijn voorbeelden van kapitale goederen, die nodig zijn om het product te maken, maar niet zijn opgenomen in het product zelf. Daarom wordt een (relevant) deel van de milieu impact van deze kapitale goederen vaak meegenomen in de milieu prestaties van de ermee geproduceerde goederen. Een voorbeeld: voor de productie van windenergie is de milieu impact van een windmolen een relevant onderdeel van de berekening; zonder molen geen stroom. De auto van de onderhoudsmonteur van de molen, ook een kapitaal goed, is echter beperkt voor de milieu prestaties van de molen. Kapitale goederen worden meegenomen binnen de

5 systeemgrenzen wanneer ze een significante bijdrage leveren aan de milieu prestaties van het product. Het gebruik van publieke data kan hierbij helpen om de bijdrage aan de milieuprestaties in te schatten. De aanbevolen drempel voor het al of niet meenemen van processen binnen de systeemgrenzen is 95% van de milieu relevantie. Als deze inschatting niet te maken is, kan hij gedaan worden op basis van 95% van het gewicht of het energieverbruik. Ook hier kan het gebruik van publieke databases helpen om de bijdrage te bepalen. Richtlijn (met name voor de chemie industrie) Systeemgrenzen - Cradle-to-gate benadering is voldoende voor het communiceren van de directe milieu prestaties van uw product. - Gebruik cradle-to-grave benadering als u de milieu voordelen wilt aantonen van uw product in een bepaalde toepassing. Dit geldt voor intermediaire producten, zoals vaak het geval is in de chemie Kapitale goederen - Kapitale goederen als machines, transportmiddelen en gebouwen kunnen buiten de systeemgrenzen worden geplaatst als zij geen relevante bijdrage leveren aan de milieu prestaties van uw product. Meenemen of uitsluiten van input en output stromen - De aanbevolen drempel voor het meenemen van milieu relevante bijdragers is 95%. - Als niet is vast te stellen welke bijdrage welke stroom bijdraagt aan de milieu prestaties, dan kan in plaats daarvan met 95% van de massa of van het energieverbruik worden gerekend Allocatie Industriële bedrijven zijn vaak gehuisvest in industriële omgevingen of parken. Bijproducten, productieresten en energiestromen worden vaak van de ene naar de andere productielijn overgebracht. Daarmee verrichten productielijnen vaak meer dan één functie. Het alloceren (toewijzen) van milieu impact van processen naar andere productielijnen is een belangrijk aandachtsgebied voor een LCA studie. Allocatie is nodig in de volgende gevallen: - Een multifunctioneel proces: een proces dat meer dan één functie vervult, waardoor het proces niet in zijn geheel is toe te wijzen aan het onderzochte product. Bijvoorbeeld meerdere producten op dezelfde productielijn, restwarmte levering aan een derde partij. - Een product dat is gerecycled na afdanking en het gerecyclede materiaal wordt ingezet in een ander product systeem. De meeste standaarden zijn zeer specifiek op welke procedures te volgen in geval van een multifunctioneel proces. Alle standaarden zijn het er over eens dat allocatie altijd vermeden zou moeten worden door of het proces verder op te delen (met specifiekere data) tot de functies volledig separaat aan een product zijn toe te wijzen, of door het product systeem uit te breiden (de milieu impact van het bijproduct van de totale impact van het product systeem af te trekken). De draft EU Product Environmental Footprint method geeft gedetailleerde handvatten voor hoe om te gaan met multifunctionele processen. ISO biedt illustratieve voorbeelden van hoe om te gaan met allocatie.

6 In geval van gedeelde product systemen kunnen de volgende stappen worden doorlopen: - Controleer de vereisten van relevante standaarden en richtlijnen, bijvoorbeeld: Draft EU Product Environmental Footprint (http://ec.europa.eu/environment/eussd/product_footprint.htm) Voorkom allocatie door het opsplitsen van processen naar de verschillende producten of door het product systeem uit te breiden. Systeem expansie: de milieu impact van het bijproduct wordt afgetrokken van de totale milieu impact van de product levens cyclus van de studie. De impact van het bijproduct wordt geschat aan de hand van de impact van een ander proces met dezelfde producten. Bijvoorbeeld: stoom is een bijproduct van de productie van roet (voor bv. rubber). Om de milieu impact van roet te bepalen, kan de impact van een alternatief proces voor stoomopwekking (bijvoorbeeld uit gas) worden afgetrokken van de totale impact van het product systeem, de productie van roet. - Procentuele gewichtsverdeling tussen producten kan worden gebruikt om de impact van een productielijn over producten te verdelen. - Als bovenstaande niet mogelijk is, kan de impact van een proces worden verdeeld over de producten van die lijn op basis van de economische waardetoevoeging (economische allocatie). Richtlijn (met name voor de chemie industrie) Multifunctionele allocatie - Check de requirements van de relevante standaarden en richtlijnen; bijvoorbeeld PCR s, de Draft EU Product Environmental Footprint, CEN TC 350 of sectorale afspraken. - Voorkom allocatie door processen te (her)verdelen of door het product systeem te vergroten - Als dit niet mogelijk is, dan kan de gewichtsverdeling van producten gebruikt worden om de impacts van productie processen te bepalen - Als bovenstaande ook niet mogelijk is, dan kan de impact van een proces worden verdeeld over de bijbehorende producten naar economische bijdrage (economische allocatie) Data inzameling Het verkrijgen van goede data binnen uw bedrijf kan een uitdaging vormen. Wanneer er een duidelijk bedrijfsbelang is, kan het eenvoudiger zijn om afdelingen te bewegen om data aan te leveren. Commitment vanuit uw hoger management is belangrijk voor de kwaliteit (en de doorlooptijd) van de benodigde data en voor het later opvolgen van de LCA resultaten. Sommige bedrijven organiseren workshops voor medewerkers om uit te leggen waarom en welke gegevens nodig zijn en welke resultaten ermee worden gegenereerd. Na afloop van deze bijeenkomsten hebben medewerkers een beter begrip van het belang en zijn welwillender om bij te dragen aan het verzamelen van de juiste gegevens. Het verkrijgen van data van uw leveranciers is eveneens een uitdaging. Leveranciers hebben mogelijk geringe mogelijkheden beschikbaar voor het verzamelen van gegevens en zijn niet altijd bereid om de gegevens met u te delen. In sectoren waar LCA s vaker worden uitgevoerd zullen leveranciers een standaard set aan relevante data hebben liggen waar u gebruik van kunt maken. Veel bedrijven maken hierbij gebruik van geheimhoudingsverklaringen of Non-Disclosure Agreements (NDA) om de geheimhouding te borgen.

7 Wanneer niet alle data beschikbaar is, kan er gebruik gemaakt worden van sector gemiddelden uit publieke databases. Veel data is regionaal (landelijk) en sectoraal verschillend door andere technologie en wetgeving. Daarom is het belangrijk om bij gebruik van publieke data zo specifiek mogelijke gegevens te gebruiken, gericht op uw sector en op uw regio. Veelgebruikte databases zijn ELCD, Ecoinvent, Nationale Milieudatabase, Boustead en Gabi. Links naar enkele databases: ELCD: Ecoinvent: NMD: Gabi: Richtlijn met name voor de chemie industrie Data inzameling - Intern gegevens verzamelen: duidelijk uitleggen waar de data voor is bestemd en welke data benodigd is en proberen management commitment te verkrijgen - Extern data verzamelen: duidelijk toelichten welke data u nodig heeft, voor welk doel en hoe u ermee omgaat. Mogelijk is het nodig om een geheimhoudingsverklaring overeen te komen. Publieke databases - Bij gebruik van externe generieke bronnen, in geval van ontbrekende data, zoek naar dan passende data. Kwaliteit hangt af van geografie, maar ook samen met tijd, technologie, compleetheid, precisie en review van data Impact categorieën Bij het vaststellen van de impacts, de impact assessment phase, worden alle inputs in en outputs uit de natuur (een lange lijst van bronnen en emissies) vertaald naar een beperkt aantal milieu invloeden, om zo de resultaten beter begrijpelijk en inzichtelijk te maken. Er zijn verschillende impact assessment methoden ontwikkeld door wetenschappers voor uiteenlopende impact categorieën. Het gebruik van een andere impact assessment leidt tot andere LCA resultaten. Een impact assessment bevat vier stappen: - Classificatie: toewijzen van bronnen en emissies naar relevante impact categorieën, bv. grondstof naar landgebruik en CO 2 naar klimaat verandering potentieel - Karakterisering: kwantificeer de impact - Normalisatie: vergelijk de resultaten met een referentie situatie, bijvoorbeeld de jaarlijkse milieu impact van een gemiddelde Europese burger - Weging: geef een gewicht aan de verschillende impact categorieën voor onderlinge weging De impacts kunnen vervolgens worden uitgedrukt in middelpunt of een eindpunt indicatoren (figuur 2). Eindpunt indicatoren zijn gericht op directe bijdrage of schade, bijvoorbeeld verloren levens of schade aan ecosystemen. De middelpunt benadering ligt tussen de Life Cycle Inventory (LCI) en het eindpunt in. De bijdrage aan klimaatverandering is een voorbeeld van een middelpunt indicator. Middelpunt en eindpunt resultaten hebben ieder hun eigen sterkten en zwakten. Eindpunt indicatoren worden vaak beter begrepen door niet-experts, maar hebben een hogere mate van onzekerheid, terwijl middelpunt indicatoren vaak moeilijker zijn te begrijpen en doorzien, maar een lagere onzekerheid hebben.

8 LCI: Grondstoffen Landgebruik Energie Water Emissies Restwarmte Reststromen Product Transport Relatief weinig onzekerheid Middelpunt resultaat Moeilijk te interpreteren Relatief veel onzekerheid Eindpunt resultaat Eenvoudig te begrijpen Figuur 2: Sterkten en zwakten van middelpunt en eindpunt resultaten Veel bedrijven (in de chemische industrie) communiceren hun impact volgens de middelpunt benadering. Daarom zullen we wat extra aandacht geven aan deze impact assessment methode. Een veelgebruikte middelpunt impact assessment methode is CML2002. CML (Centrum Milieukunde Leiden) is het instituut voor milieuwetenschap in Leiden. Dit instituut ontwikkelde de eerste en meest gebruikte impact assessment methode in Deze methode is vernieuwd in 2002 en in 2010 (CML2010). Veel bedrijven maken gebruik van meerdere methoden om de impacte te berekenen. Voorbeelden van andere gebruikte methoden zijn ReCiPe middelpunt en UseTox voor toxische substanties. Voor het vaststellen van de Doel & Scope van uw LCA is het belangrijk om te bepalen welke impact categorieën relevant zijn voor uw product. De onderstaande lijst toont de impact categorieën die veelal worden gerapporteerd door industriële bedrijven (bijvoorbeeld in de chemie): - Broeikaspotentieel (Global Warming Potential) - Verzuringspotentieel (Acidification Potential) - Fotochemische oxidantvorming potentieel (Photochemical Ozone Creation Potential) - Eutrofiëringspotentieel (Eutrophication Potential) - Ozonafbraakpotentieel (Ozone Depletion) - Fijn stof (Particulate Matter Formation) - Water gebruik (Water Use) - Gebruik van abiotische bronnen (Abiotic Resource Depletion) - Landgebruik (Land-use) - Toxiciteit (Toxicity) Richtlijn met name voor de chemie industrie Impact assessment Voor de vaststelling van Doel & Scope is het belangrijk om vast te stellen welke impact categorieën geanalyseerd worden in de studie en welke impact assessment methode gebruikt zal worden. De impact assessment zelf hoeft in deze fase nog niet te worden uitgevoerd. - Classificatie en karaterisatie zijn noodzakelijk, normalisatie en weging zijn optioneel - Impacts worden gecalculeerd naar middelpunt of eindpunt resultaten

9 - CML2002/2010 kan worden gebruikt als standaard impact assessment methode - Andere impact assessment methoden kunnen worden geselecteerd voor gevoeligheidsanalyses: ReCiPe middelpunt en UseTox zijn hier voorbeelden van. 4 Bibliography Deze handreiking is in opdracht van Agentschap NL geschreven door PRé Consultants voor de chemische industrie. Agentschap NL heeft het document vertaald naar het Nederlands voor breder gebruik. 1. PRé Consultants. Guidance on step 1 in LCA: Goal & Scope Guidance document for the Dutch chemical industry. Amersfoort: PRé Consultants, PRé Consultants. Inventory of LCA initiatives in the Dutch chemical sector and a proposal for a uniform approach. Amersfoort : PRé Consultants, ISO Environmental management - Life cycle assessment - Principles and framework. Brussels : European Committee for standardisation (CEN), ISO Environmental management - Life cycle assessment - Requirements and guidelines. s.l.: ISO, ISO Environmental labels and declarations - Type III environmental declarations - Principles and procedures. s.l. : ISO, British Standards. Guide to PAS How to assess the carbon footprint of goods and services. London : British standards, 2008b. 7. WBCSD/WRI. Product life cycle accounting and reporting standard. s.l., USA : WBCSD/WRI, European Commission - Joint Research Centre - Institute for Environment and Sustainability. International Reference Life Cycle Data System (ILCD) Handbook - General guide for Life Cycle Assessment - Detailed guidance (First Edition). s.l., Italy : European Union, March International Council of Chemical Associations (ICCA). Innovations for Greenhouse Gas Reductions - A life cycle quantification of carbon abatament solutions enabled by the chemical industry. s.l. : ICCA, July Environment and Development Foundation of Taiwan Environdec PlasticsEurope. Websites ISO standaarden: ISO 14040: Environmental management - Life cycle assessment - Principles and framework: ISO 14044: Environmental management - Life cycle assessment - Requirements and Guidelines: ISO 14025: Environmental labels and declarations - Type III environmental declarations - Principles and procedures: ILCD Handboek: 12March2010.pdf

10 Carbon footprint standaarden: PAS 2050 Life cycle green house gas, carbon footprint: Publications/How-we-can-help-you/Professional-Standards-Service/PAS-2050/PAS-2050/ Product Life Cycle Accounting and Reporting Standard, Greenhouse Gas Protocol Initiative: Impact factoren CML 2002 and 2010: PCR en EPD:

Aluminium, LCA en EPD

Aluminium, LCA en EPD Symposium Duurzaam Aluminium 5 februari 2015 Aluminium, LCA en EPD Harry van Ewijk IVAM UvA BV www.ivam.uva.nl IVAM UvA BV Opgericht in 1993 vanuit de Vakgroep Milieukunde UvA is enige aandeelhouder 15

Nadere informatie

Vermeden broeikaseffect door recycling van e-waste

Vermeden broeikaseffect door recycling van e-waste Vermeden broeikaseffect door recycling van e-waste 29-214 Datum: 27 juli 215 Versie: 1.1 In opdracht van: Opgesteld door: Hendrik Bijker Wecycle Laura Golsteijn Marisa Vieira Dit rapport is geschreven

Nadere informatie

Vermeden CO 2 emissies door recycling van e-waste

Vermeden CO 2 emissies door recycling van e-waste Vermeden CO 2 emissies door recycling van e-waste Monitoring 2013 Datum: 6-5-2014 Versie: Eindrapport Project nummer: CL1039 In opdracht van: Hendrik Bijker, Wecycle. Uitgevoerd door: Jorrit Leijting,

Nadere informatie

artikel SUSTAINGRAPH TECHNISCH ARTIKEL

artikel SUSTAINGRAPH TECHNISCH ARTIKEL SUSTAINGRAPH TECHNISCH ARTIKEL SUSTAINGRAPH is een Europees project, gericht (op het verbeteren van) de milieuprestaties van Europese Grafimediabedrijven binnen de productlevenscyclus van hun grafimedia

Nadere informatie

Rapportage van broeikasgasemissies veroorzaakt door gekochte elektriciteit

Rapportage van broeikasgasemissies veroorzaakt door gekochte elektriciteit Rapportage van broeikasgasemissies veroorzaakt door gekochte elektriciteit Een samenvatting van de "Greenhouse Gas Protocol Scope 2 Guidance" Samengevat en vertaald door het EKOenergie-secretariaat, januari

Nadere informatie

Levenscyclusanalyse (LCA) Product carbon footprint (PCF)

Levenscyclusanalyse (LCA) Product carbon footprint (PCF) 10/05/2011 Levenscyclusanalyse (LCA) Product carbon footprint (PCF) VITO An Vercalsteren Inhoud» Wat is een LCA algemene principes» Hoe is een LCA opgebouwd relatie met ISO Globale opbouw en aanpak Fase

Nadere informatie

Product Sustainability Indicator

Product Sustainability Indicator Product Sustainability Indicator Waarom een scorecard? Duurzaam bouwen is al lang geen trend meer. De vraag naar duurzame gebouwen groeit en daarmee de vraag naar duurzame producten. Maar wat is een duurzaam

Nadere informatie

Masterclass LCA. Wat kan je met LCA-studies in afvalland? Geert Bergsma

Masterclass LCA. Wat kan je met LCA-studies in afvalland? Geert Bergsma Masterclass LCA Wat kan je met LCA-studies in afvalland? Geert Bergsma CE Delft sinds 1978 Onafhankelijk onderzoek en advies Milieu, economie, techniek en beleid Energie, transport, afval, biomassa, voedsel,

Nadere informatie

LCA, wat kan je er mee. Sustainability consultant gaasbeek@pre sustainability.com

LCA, wat kan je er mee. Sustainability consultant gaasbeek@pre sustainability.com LCA, wat kan je er mee Anne Gaasbeek Anne Gaasbeek Sustainability consultant gaasbeek@pre sustainability.com PRé Consultants PRé is pionier i van LCA sinds 1990; ontwikkelaar van Ecoindicator and ReCiPe

Nadere informatie

Opleiding Duurzaam Gebouw : Duurzame renovatie: kort overzicht

Opleiding Duurzaam Gebouw : Duurzame renovatie: kort overzicht Opleiding Duurzaam Gebouw : Duurzame renovatie: kort overzicht Leefmilieu Brussel MILIEU-IMPACTEVALUATIES IN DE GEBOUWDE OMGEVING Het gebruik van Life Cycle Assessment Deel 1 Damien TRIGAUX KU LEUVEN MILIEU-IMPACTEVALUATIES

Nadere informatie

Duurzaamheid bouwwerken - Nieuwe Nederlandse en Europese normen en regelgeving

Duurzaamheid bouwwerken - Nieuwe Nederlandse en Europese normen en regelgeving Duurzaamheid bouwwerken - Nieuwe Nederlandse en Europese normen en regelgeving Agnes Schuurmans Voorzitter NEN 351 281 (CEN TC350) Rockwool International 1 Bouwbesluit - 1 april 2012 Milieuparagraaf Artikel

Nadere informatie

Relevantie van (carbon) footprinting voor telers. Jasper Scholten 23 juni 2011

Relevantie van (carbon) footprinting voor telers. Jasper Scholten 23 juni 2011 Relevantie van (carbon) footprinting voor telers Jasper Scholten 23 juni 2011 Inhoud 1. Blonk Milieu Advies 2. Levenscyclusanalyse (LCA) 3. Carbon Footprinting 4. Footprint van brouwgerst 5. Footprint

Nadere informatie

Inhoudsopgave: 1. Inleiding 3. 2. Reductiedoelstellingen 4 2.1 Algemeen 2.2 Per scope

Inhoudsopgave: 1. Inleiding 3. 2. Reductiedoelstellingen 4 2.1 Algemeen 2.2 Per scope Energie management actieplan Conform 3.B.2 Op basis van de internationale norm ISO 50001 4.4.3, 4.4.4, 4.4.5, 4.4.6, 4.6.1 en 4.6.4 CO 2 -prestatieladder Niveau 3 Auteur(s): F. Reijm () A.T. Zweers (A.T.

Nadere informatie

Circulaire economie LCA als basis DUBOkeur als bewijs

Circulaire economie LCA als basis DUBOkeur als bewijs DUURZAAMGEBOUWD CONGRES Workshop 2E Circulaire economie LCA als basis DUBOkeur als bewijs Inhoud Materialen worden belangrijker Life Cycle Assessment (LCA) DUBOkeur prof.dr.ir. Michiel Haas Faculty CiTG

Nadere informatie

Ketenanalyse Tijdelijke Verkeersborden Traffic Service Nederland

Ketenanalyse Tijdelijke Verkeersborden Traffic Service Nederland 1 Ketenanalyse Tijdelijke Verkeersborden Traffic Service Nederland Auteur: Nick Ooms, Margriet de Jong Bedrijf: Traffic Service Nederland Autorisatiedatum: 17-05-2016 Versie: 1.0 Handtekening autoriserend

Nadere informatie

Review CO 2 -studie ZOAB Rasenberg

Review CO 2 -studie ZOAB Rasenberg Review CO 2 -studie ZOAB Rasenberg Notitie Delft, maart 2011 Opgesteld door: M.N. (Maartje) Sevenster M.E. (Marieke) Head 2 Maart 2011 2.403.1 Review CO 2 -studie ZOAB Rasenberg 1 Inleiding Binnen de prestatieladder

Nadere informatie

Energiemanagementplan Carbon Footprint

Energiemanagementplan Carbon Footprint Energiemanagementplan Carbon Footprint Rapportnummer : Energiemanagementplan (2011.001) Versie : 1.0 Datum vrijgave : 14 juli 2011 Klaver Infratechniek B.V. Pagina 1 van 10 Energiemanagementplan (2011.001)

Nadere informatie

Levenscyclusanalyse - LCA

Levenscyclusanalyse - LCA 1 Inhoud 1 Inhoud... 1 2 Wat is een LCA?... 2 3 Hoe is een LCA opgebouwd?... 3 4 Toepassingen en mogelijkheden... 7 5 Aandachtspunten en praktische info... 8 6 Links... 8 Een initiatief van: Met steun

Nadere informatie

Meest materiële Scope 3 emissies en twee ketenanalyses

Meest materiële Scope 3 emissies en twee ketenanalyses Meest materiële Scope 3 emissies en twee ketenanalyses Inleiding Op 2 december 21 heeft Vialis het CO 2 -bewust certificaat op niveau 3 behaald. Niveau 3 van de CO 2 - prestatieladder is met name gericht

Nadere informatie

Aanleg van nutsvoorzieningen

Aanleg van nutsvoorzieningen 3: Analyse van GHG-genererende (ketens van) activiteiten Afdeling KAM Blad 1 van 11 Aanleg van nutsvoorzieningen Blad 2 van 11 Voorwoord In het kader van de gestelde eisen in de CO 2 -prestatieladder van

Nadere informatie

CO2 impact kringloopbedrijven

CO2 impact kringloopbedrijven CO2 impact kringloopbedrijven CO2 besparing gerealiseerd in 2014 door Stichting Aktief Dhr. G. Berndsen Gildenstraat 43 7005 bl Doetinchem Tel. 0314330980 g.berndsen@aktief-groep.nl Samenvatting Met 1

Nadere informatie

Ketenanalyse project Kluyverweg. Oranje BV. www.oranje-bv.nl. Conform de CO 2 -Prestatieladder 3.0. Versie : Versie 1.0 Datum : 10-11-2015

Ketenanalyse project Kluyverweg. Oranje BV. www.oranje-bv.nl. Conform de CO 2 -Prestatieladder 3.0. Versie : Versie 1.0 Datum : 10-11-2015 Ketenanalyse project Kluyverweg Oranje BV Conform de CO 2 -Prestatieladder 3.0 Versie : Versie 1.0 Datum : 10-11-2015 Handtekening autoriserend verantwoordelijk manager Autorisatiedatum: 3-12-2015 Naam

Nadere informatie

Levenscyclusanalyse en de bouw Streven naar een meetbare en berekenbare duurzaamheid van gebouwen

Levenscyclusanalyse en de bouw Streven naar een meetbare en berekenbare duurzaamheid van gebouwen Levenscyclusanalyse en de bouw Streven naar een meetbare en berekenbare duurzaamheid van gebouwen Pieter Van Laere - Sustainable Development Manager Saint-Gobain Construction Products - ISOVER De kers

Nadere informatie

Ecodesign. Leen Van Aken. Groep Design & Technologie

Ecodesign. Leen Van Aken. Groep Design & Technologie Ecodesign Leen Van Aken Groep Design & Technologie Wat is ecodesign? Eco - design Ecologisch > esthetisch, ergonomisch, economisch, functioneel, Levenscyclus > ontwerp, productie, distributie, gebruik

Nadere informatie

Energie management Actieplan

Energie management Actieplan Energie management Actieplan Conform niveau 3 op de CO 2 -prestatieladder 2.2 Auteur: Mariëlle de Gans - Hekman Datum: 30 september 2015 Versie: 1.0 Status: Concept Inhoudsopgave 1 Inleiding... 2 2 Doelstellingen...

Nadere informatie

Becommentariëring ketenanalyse Schreuder Beheer B.V. inzake CO 2 -Prestatieladder

Becommentariëring ketenanalyse Schreuder Beheer B.V. inzake CO 2 -Prestatieladder 74100130-PGR/R&E 11-2658 Becommentariëring ketenanalyse Schreuder Beheer B.V. inzake CO 2 -Prestatieladder Arnhem, 21 november 2011 Auteur: R.G. Catau In opdracht van Schreuder Beheer B.V. KEMA Nederland

Nadere informatie

Ketenanalyse Afval in project "Nobelweg te Amsterdam"

Ketenanalyse Afval in project Nobelweg te Amsterdam Ketenanalyse Afval in project "Nobelweg te Amsterdam" 4.A.1_2 Ketenanalyse afval in project "Nobelweg te Amsterdam" 1/16 Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 1.1. Wat is een ketenanalyse 3 1.2. Activiteiten Van

Nadere informatie

Definitie. Wat is Duurzaamheid?

Definitie. Wat is Duurzaamheid? Duurzaamheid Definitie Wat is Duurzaamheid? Waarom is duurzaamheid belangrijk? Bevolkingsgroei 7naar 9Miljard Waarom is duurzaamheid belangrijk? Grondstofschaarste Waarom is duurzaamheid belangrijk? Ontbossing

Nadere informatie

Methode en data in Europees perspectief

Methode en data in Europees perspectief Methode en data in Europees perspectief SBK-symposium Nationale Milieudatabase 24 februari 2011 Agnes Schuurmans (vz normcie 351 281 / lid SBK-TIC / Rockwool) Europese ontwikkelingen waarvoor milieu-informatie

Nadere informatie

3.A.1-2 Emissie inventaris rapport 2015

3.A.1-2 Emissie inventaris rapport 2015 3.A.1-2 Emissie inventaris rapport 2015 Inhoudsopgave 1 Inleiding en verantwoording 10 2 Beschrijving van de organisatie 10 3 Verantwoordelijke 11 4 Basisjaar en rapportage 11 5 Afbakening 11 6 Directe

Nadere informatie

Procedure 07 CO 2 -prestatieladder. 24 februari 2013 (FKO)

Procedure 07 CO 2 -prestatieladder. 24 februari 2013 (FKO) Procedure 07 CO 2 -prestatieladder 24 februari 2013 (FKO) Inhoudsopgave Inleiding 3 1. Stuurcyclus Energiemanagement 4 2. Methodiek voor de emissie inventaris 6 Procedure 07 CO 2-prestatieladder 2 Inleiding

Nadere informatie

Ketenanalyse herverlichting "Doorgaande wegen gemeente Sint-Michielsgestel"

Ketenanalyse herverlichting Doorgaande wegen gemeente Sint-Michielsgestel Ketenanalyse herverlichting "Doorgaande wegen gemeente Sint-Michielsgestel" Auteur: Nick van Moerkerk Versie: 1.3 Datum: 07-07-2015 Handtekening autoriserend verantwoordelijk manager Authorisatiedatum:

Nadere informatie

1 Inleiding en verantwoording 2. 2 Beschrijving van de organisatie 2. 3 Verantwoordelijke 2. 4 Basisjaar en rapportage 2.

1 Inleiding en verantwoording 2. 2 Beschrijving van de organisatie 2. 3 Verantwoordelijke 2. 4 Basisjaar en rapportage 2. 3.A.1-2 Inhoudsopgave 1 Inleiding en verantwoording 2 2 Beschrijving van de organisatie 2 3 Verantwoordelijke 2 4 Basisjaar en rapportage 2 5 Afbakening 2 6 Directe en indirecte GHG-emissies 3 6.1 Berekende

Nadere informatie

CO 2 -Prestatieladder

CO 2 -Prestatieladder CO 2 -Prestatieladder Energiemanagement actieplan Schilderwerken De Boer Obdam B.V. 2015 Op basis van de internationale norm ISO 50001 4.4.3, 4.4.4, 4.4.5, 4.4.6, 4.6.1 en 4.6.4 Auteur(s): R. de Boer (Schilderwerken

Nadere informatie

Synthesenota BREEAM: Duurzaamheid meten

Synthesenota BREEAM: Duurzaamheid meten Synthesenota BREEAM: Duurzaamheid meten Frank De Troyer Prof. Dr. Ir. Arch. Departement Architectuur Stedenbouw en Ruimtelijke Ordening (ASRO) KULeuven Frank.DeTroyer@asro.kuleuven.be BREEAM + meten FDT

Nadere informatie

4.A.2 en 3.B.2 Kwaliteitsmanagement plan en Energiemanagement programma Prop Beplantingswerken v.o.f.

4.A.2 en 3.B.2 Kwaliteitsmanagement plan en Energiemanagement programma Prop Beplantingswerken v.o.f. 4.A.2 en 3.B.2 Kwaliteitsmanagement plan en Energiemanagement programma Prop Beplantingswerken v.o.f. 4 A 2 en 3 B 2 Kwaliteitsmanagement plan en Energiemanagement programma v_1, 1/7 Inhoud Inhoud... 2

Nadere informatie

Duurzaam bouwen en LCA s en de NMD. G. Jonkers NVVT 28-5-2013

Duurzaam bouwen en LCA s en de NMD. G. Jonkers NVVT 28-5-2013 Duurzaam bouwen en LCA s en de NMD G. Jonkers NVVT 28-5-2013 Presentatie Achtergronden duurzaam bouwen Bepalingsmethoden milieuprestatie gebouw LCA Nationale Milieudatabase Duurzaamheid en verf -> een

Nadere informatie

Duurzaamheidsmetingen

Duurzaamheidsmetingen Duurzaamheidsmetingen 21 april SUSPRO³ werkgroep eco-innovatie Saskia Walraedt Projectleider Eco²Chem en Vlarip Agenda Inleiding Waarom duurzaamheid meten Types meetmethodes Wat meten Hoe meten Voorstelling

Nadere informatie

3.A.1-2 Emissie inventaris rapport 2015

3.A.1-2 Emissie inventaris rapport 2015 3.A.1-2 Emissie inventaris rapport 2015 Inhoudsopgave 1 Inleiding en verantwoording 10 2 Beschrijving van de organisatie 10 3 Verantwoordelijke 11 4 Basisjaar en rapportage 11 5 Afbakening 11 6 Directe

Nadere informatie

3.B.2 Energie Management plan. Pagina van 6

3.B.2 Energie Management plan. Pagina van 6 3.B.2 Energie Management plan Pagina van 6 1 Documentversie: 1.0 Datum: April 2014 Contactpersoon: Arnoud Fokkens, arnoud.fokkens@ziut.nl, tel: 06-52.54.10.83 G Pagina 2 van 6 Inhoudsopgave 1 Energie management

Nadere informatie

Energie Kwailteitsmanagement systeem

Energie Kwailteitsmanagement systeem Energie Kwailteitsmanagement systeem (4.A.2) Colofon: Opgesteld : drs. M.J.C.H. de Ruijter paraaf: Gecontroleerd : W. van Houten paraaf: Vrijgegeven : W. van Houten paraaf: Datum : 1 april 2012 Energie

Nadere informatie

Handboek CO2 reductiesysteem. Conform niveau 3 op de CO2-prestatieladder 2.2

Handboek CO2 reductiesysteem. Conform niveau 3 op de CO2-prestatieladder 2.2 Handboek CO2 reductiesysteem Conform niveau 3 op de CO2-prestatieladder 2.2 Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 A: Inzicht (wegingsfactor 40%) 4 2.1. Eisen voor niveau 1 4 2.2. Eisen voor niveau 2 4 2.3. Eisen

Nadere informatie

1 Inleiding en verantwoording 2. 2 Beschrijving van de organisatie 2. 3 Verantwoordelijke 2. 4 Basisjaar en rapportage 2.

1 Inleiding en verantwoording 2. 2 Beschrijving van de organisatie 2. 3 Verantwoordelijke 2. 4 Basisjaar en rapportage 2. 3.A.1-2 Inhoudsopgave 1 Inleiding en verantwoording 2 2 Beschrijving van de organisatie 2 3 Verantwoordelijke 2 4 Basisjaar en rapportage 2 5 Afbakening 2 6 Directe en indirecte GHG-emissies 3 6.1 Berekende

Nadere informatie

HANDBOEK HIER Klimaatneutraal Gegarandeerd

HANDBOEK HIER Klimaatneutraal Gegarandeerd HANDBOEK HIER Klimaatneutraal Gegarandeerd HIER klimaatbureau, 2014 www.hier.nu/klimaatneutraalgegarandeerd 1 1. Inleiding Sinds enkele jaren is klimaatneutraliteit een begrip geworden in Nederland. Inmiddels

Nadere informatie

Energie audit verslag 2014 en management actieplan 2015

Energie audit verslag 2014 en management actieplan 2015 Energie audit verslag 2014 en management actieplan 2015 Inhoud 1. Inleiding... 3 2. Energie auditverslag 2014... 4 Bedrijfsgrootte en organisatiegrenzen... 4 Inzicht... 5 CO2 Emissies onderverdeeld naar

Nadere informatie

Ketenanalyse stalen damwand. Hakkers B.V.

Ketenanalyse stalen damwand. Hakkers B.V. Ketenanalyse stalen damwand Koud gezet vs warm gewalst Hakkers B.V. Colofon Titel Ketenanalyse Hakkers bv Status Definitief Versie 1.0 Datum 30-04-2014 Auteurs Martin Vos, Hanneke Schep Inhoudsopgave 2

Nadere informatie

TEPPFA onderzoek naar duurzaamheid kunststofleidingsystemen: een integrale milieuanalyse

TEPPFA onderzoek naar duurzaamheid kunststofleidingsystemen: een integrale milieuanalyse TEPPFA onderzoek naar duurzaamheid kunststofleidingsystemen: een integrale milieuanalyse Carolin Spirinckx Workshop Innovatie in Kunststoffen 17 November 2010 Stadhuis Gent Agenda 1. Inleiding 2. TEPPFA

Nadere informatie

Rapportage Scope 3-Emissies Geïdentificeerde en gekwantificeerde emissies conform de Corporate Value Chain (scope 3) Accounting and Reporting Standard

Rapportage Scope 3-Emissies Geïdentificeerde en gekwantificeerde emissies conform de Corporate Value Chain (scope 3) Accounting and Reporting Standard 2013 Rapportage Scope 3-Emissies Geïdentificeerde en gekwantificeerde emissies conform de Corporate Value Chain (scope 3) Accounting and Reporting Standard BRUCO ZEGVELD B.V. HEIFRA B.V. Bruco Zegveld

Nadere informatie

2015 [Energiemeetplan CO2- reductiesyteem 2017-2020]

2015 [Energiemeetplan CO2- reductiesyteem 2017-2020] 2015 [Energiemeetplan CO2- reductiesyteem 2017-2020] Transportbedrijf R.Vels & Zn. B.V. Co2-prestatieladder 3.0 2015 Inhoud Inleiding... 2 1.1. Doelstellingen... 3 1.2. Planning meetmomenten... 3 1.3.

Nadere informatie

Ketenanalyse stalen buispalen 2013

Ketenanalyse stalen buispalen 2013 Ketenanalyse stalen buispalen Genemuiden Versie 1.0 definitief \1 Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 1.1 Leeswijzer 3 De -prestatieladder 4.1 Scopes 4. Niveaus en invalshoeken 5 3 Beschrijving van de waardeketen

Nadere informatie

Test naam Marktgerichtheidsscan Datum 28-8-2012 Ingevuld door Guest Ingevuld voor Het team Team Guest-Team Context Overige

Test naam Marktgerichtheidsscan Datum 28-8-2012 Ingevuld door Guest Ingevuld voor Het team Team Guest-Team Context Overige Test naam Marktgerichtheidsscan Datum 28-8-2012 Ingevuld door Guest Ingevuld voor Het team Team Guest-Team Context Overige Klantgerichtheid Selecteren van een klant Wanneer u hoog scoort op 'selecteren

Nadere informatie

Een verhaal van alle tijden

Een verhaal van alle tijden Een verhaal van alle tijden ROCKPANEL BRE Global A+ / A gecertificeerd ROCKPANEL products BRE Certified ROCKPANEL: duurzaamheid in de genen ROCKPANEL is onderdeel van de ROCKWOOL Groep. Een onderneming

Nadere informatie

CO 2. Ketenanalyse. Duurzaamheidsprestaties in de waardeketen. Het slimme duurzame bouwconcept. Van VolkerWessels

CO 2. Ketenanalyse. Duurzaamheidsprestaties in de waardeketen. Het slimme duurzame bouwconcept. Van VolkerWessels Ketenanalyse Duurzaamheidsprestaties in de waardeketen gehele waardeketen: upstream en downstream De waardeketen is onderverdeeld in twee stromen: de upstream en de downstream. In de upstream bevinden

Nadere informatie

Energie meetplan 2013-2015. Conform niveau 3 op de CO 2 -prestatieladder 2.1

Energie meetplan 2013-2015. Conform niveau 3 op de CO 2 -prestatieladder 2.1 Energie meetplan 2013-2015 Conform niveau 3 op de CO 2 -prestatieladder 2.1 Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 Doelstellingen 4 3 Planning meetmomenten 4 3.1. Vestiging Oosterhout 4 Scope 1 emissies 4 Scope

Nadere informatie

TKI-KIEM WP1 - Methode voor integrale Energie- en Milieuprestatie. Erik Alsema, David Anink, W/E adviseurs 1 april 2015

TKI-KIEM WP1 - Methode voor integrale Energie- en Milieuprestatie. Erik Alsema, David Anink, W/E adviseurs 1 april 2015 TKI-KIEM WP1 - Methode voor integrale Energie- en Milieuprestatie Erik Alsema, David Anink, W/E adviseurs 1 april 2015 Doel Ontwikkeling van integrale methodiek om de milieueffecten als gevolg van energiegebruik

Nadere informatie

Energie Management Programma. InTraffic

Energie Management Programma. InTraffic Energie Management Programma InTraffic Wijzigingsblad Versie Datum Auteur Wijzigingen 0.1 17/2/2012 Marije de Vreeze Opzet structuur 0.2 13/3/2012 Marije de Vreeze Gegevens 0.3 5/4/2012 Dirk Bijkerk Input

Nadere informatie

JM Vrij beheer b.v. Reductie onderzoek, doelstellingen en het energiemeetplan 2014-2020. AH Vrij Groen, Grond en Infra Vrij Materieel

JM Vrij beheer b.v. Reductie onderzoek, doelstellingen en het energiemeetplan 2014-2020. AH Vrij Groen, Grond en Infra Vrij Materieel JM Vrij beheer b.v. AH Vrij Groen, Grond en Infra Vrij Materieel onderzoek, en het energiemeetplan 2014-2020 Conform niveau 3 op de CO 2 -Prestatieladder 3.0 Documenten 1.B1.1, 3.B1.1 en 3.B2.2 Inhoudsopgave

Nadere informatie

CO 2. -Ketenanalyse. Duurzaamheidsprestaties in de waardeketen. Het slimme duurzame bouwconcept. Van VolkerWessels

CO 2. -Ketenanalyse. Duurzaamheidsprestaties in de waardeketen. Het slimme duurzame bouwconcept. Van VolkerWessels -Ketenanalyse Duurzaamheidsprestaties in de waardeketen Het slimme duurzame bouwconcept. Van VolkerWessels Een slimmer concept door inzicht in de keten Met PlusWonen streeft VolkerWessels naar het minimaliseren

Nadere informatie

Ketenanalyse WKO Garant

Ketenanalyse WKO Garant Ketenanalyse WKO Garant Opdrachtgever Contactpersoon Document Nathanya Sandelowsky Katelijn van den Berg 1 juli 2014 Wolter en Dros 06 543 11 789 Referentie LM/141017 1/15 Inhoudsopgave 1. Inleiding 3

Nadere informatie

Resultaat Toetsing TNO Lean and Green Awards

Resultaat Toetsing TNO Lean and Green Awards ID Naam Koploper Datum toetsing 174 M. Van Happen Transport BV 2-4-2012 Toetsingscriteria 1. Inhoud en breedte besparingen 2. Nulmeting en meetmethode 3. Haalbaarheid minimaal 20% CO2-besparing na 5 jaar

Nadere informatie

Rapportage Scope 3 Emissies Geïdentificeerde en gekwantificeerde emissies conform de Corporate Value Chain (scope 3) Accounting and Reporting Standard

Rapportage Scope 3 Emissies Geïdentificeerde en gekwantificeerde emissies conform de Corporate Value Chain (scope 3) Accounting and Reporting Standard 2013 Rapportage Scope 3 Emissies Geïdentificeerde en gekwantificeerde emissies conform de Corporate Value Chain (scope 3) Accounting and Reporting Standard BRUCO ZEGVELD B.V. HEIFRA B.V. Bruco Zegveld

Nadere informatie

3.B.2_2 Energie Meetplan 2014-2020

3.B.2_2 Energie Meetplan 2014-2020 3.B.2_2 Energie Meetplan 2014-2020 Maastricht, 25-03-2016 Auteur: Kirsten Kuypers-Janssen KVGM-Coördinator Geaccordeerd door: Joshua Janssen Directeur Inhoudsopgave 1 INLEIDING... 3 2 DOELSTELLINGEN...

Nadere informatie

SCOPE 3 analyse van GHG genererende (keten) activiteiten

SCOPE 3 analyse van GHG genererende (keten) activiteiten SCOPE 3 analyse van GHG genererende (keten) Inhoud 1. Inleiding... Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. 2. Bedrijf... Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. 3. Energieverbruik en energieverbruikers... Fout!

Nadere informatie

Energiebesparing koffieverpakkingen

Energiebesparing koffieverpakkingen Op CE Delft CE lossingen Delft voor Oplossingen milieu, econom voor ie milieu, en technolog economie ie en technologie Oude Delft 180 Oude Delft 180 2611 HH Delft 2611 HH Delft tel: tel: 015 015 2 150

Nadere informatie

transport grondstoffen verpakking water energie MANAGEMENT SUMMARY

transport grondstoffen verpakking water energie MANAGEMENT SUMMARY MANAGEMENT SUMMARY Aanleiding: De keuze voor het werken met disposable en versus de wasbare microvezel doeken in de professionele schoonmaak wordt vaak op basis van meerdere factoren gemaakt. Een van de

Nadere informatie

CO 2 footprint producten Tata Steel Tubes BV

CO 2 footprint producten Tata Steel Tubes BV Tata Steel Nederland Tubes BV CO 2 footprint producten Tata Steel Tubes BV Jan Vroonhof (RHDHV) Paul van Ommen (Tata Tubes) Tata Steel Tubes 1. Environmental Policy Tata Steel 2. Doelstellingen en waarom

Nadere informatie

1 Inleiding en verantwoording 2. 2 Beschrijving van de organisatie 2. 3 Verantwoordelijke 2. 4 Basisjaar en rapportage 2.

1 Inleiding en verantwoording 2. 2 Beschrijving van de organisatie 2. 3 Verantwoordelijke 2. 4 Basisjaar en rapportage 2. Datum 9-3-2016 3.A.1-2 Inhoudsopgave 1 Inleiding en verantwoording 2 2 Beschrijving van de organisatie 2 3 Verantwoordelijke 2 4 Basisjaar en rapportage 2 5 Afbakening 2 6 Directe en indirecte GHG-emissies

Nadere informatie

Scope 3 ketenanalyse volgens Green House Gas Corporate value Chain Accounting and Reporting Standard.

Scope 3 ketenanalyse volgens Green House Gas Corporate value Chain Accounting and Reporting Standard. 2013 Scope 3 ketenanalyse volgens Green House Gas Corporate value Chain Accounting and Reporting Standard. Auteur: Harry Minkhorst, hoofd risicomanagement en KAM Datum: 20 maart 2014 Pagina 1 van 12 Inhoud

Nadere informatie

Milieucriteria voor het maatschappelijk verantwoord inkopen van Automaten. Versie 8 april 2015

Milieucriteria voor het maatschappelijk verantwoord inkopen van Automaten. Versie 8 april 2015 Milieucriteria voor het maatschappelijk verantwoord inkopen van Automaten 1. Scope/afbakening De productgroep Automaten omvat automaten voor: warme dranken; gekoelde dranken / bronwater; snacks / snoep.

Nadere informatie

HOE GROEN IS GROEN BETON? Een LCA-analyse op 4 concrete case studies

HOE GROEN IS GROEN BETON? Een LCA-analyse op 4 concrete case studies HOE GROEN IS GROEN BETON? Een LCA-analyse op 4 concrete case studies JEROEN VRIJDERS, LISA WASTIELS, AN JANSSEN LABO DUURZAME ONTWIKKELING WTCB DOEL VAN DE PRESENTATIE (& OVERZICHT) Hoe groen is groen

Nadere informatie

CO 2 HANDBOEK RASENBERG INFRA

CO 2 HANDBOEK RASENBERG INFRA CO 2 HANDBOEK RASENBERG INFRA Onderwerp Organisatie O 2 handboek : Rasenberg Infra INHOUDSOPGAVE 1 INLEIDING... 3 2 AFBAKENING... 4 2.1 INLEIDING... 4 2.2 ORGANISATORISCHE AFBAKENING... 4 2.3 ENERGIESTROMEN...

Nadere informatie

Energie meetplan 2012-2015. Conform niveau 3 op de CO2-prestatieladder 2.1

Energie meetplan 2012-2015. Conform niveau 3 op de CO2-prestatieladder 2.1 Energie meetplan 2012-2015 Conform niveau 3 op de CO2-prestatieladder 2.1 Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 Doelstellingen 4 3 Planning meetmomenten 5 3.1. Vestiging A 5 Scope 1 emissies 5 Scope 2 emissies

Nadere informatie

Ketenanalyse diensten ingenieursbureau

Ketenanalyse diensten ingenieursbureau Ketenanalyse diensten ingenieursbureau Titel : Ketenanalyse diensten ingenieursbureau Robert Bosch B.V. Status : definitief Versie : 1.0 Datum : 19-08-2014 Auteurs : Martin Vos, Willem Groenendijk, Johan

Nadere informatie

Energiemanagement Actieplan

Energiemanagement Actieplan 1 van 8 Energiemanagement Actieplan Datum 18 04 2013 Rapportnr Opgesteld door Gedistribueerd aan A. van de Wetering & H. Buuts 1x Directie 1x KAM Coördinator 1x Handboek CO₂ Prestatieladder 1 2 van 8 INHOUDSOPGAVE

Nadere informatie

Energie meetplan CO2 reductiesysteem 2017-2020

Energie meetplan CO2 reductiesysteem 2017-2020 Transportbedrijf R.Vels & Zn. B.V. Energie meetplan CO2 reductiesysteem 2017-2020 Conform niveau op de CO2 prestatieladder 2.2 Inhoudsopgave 1 1 Inleiding... 3 2 Doelstellingen... 4 3 Planning meetmomenten...

Nadere informatie

Energy Balance Assessment Tool

Energy Balance Assessment Tool Energy Balance Assessment Tool Energy Balance Assessment Tool (EBAT) Verbruik van verschillende soorten energie in de waterkringloop: een Excel tool Energy Balance Assessment Tool (EBAT) Waarom is EBAT

Nadere informatie

Theo Klever B.V. 3.B.2_2 Energie meetplan 2013-2015. Conform niveau 3 op de CO2-prestatieladder

Theo Klever B.V. 3.B.2_2 Energie meetplan 2013-2015. Conform niveau 3 op de CO2-prestatieladder Theo Klever B.V. 3.B.2_2 Energie meetplan 2013-2015 Conform niveau 3 op de CO2-prestatieladder Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 Doelstellingen 4 3 Planning meetmomenten 5 3.1. Vestiging Utrechtsestraatweg

Nadere informatie

R. de Groot Katelijn van den Berg 23 januari 2013 De Klerk Waterbouw 06 1587 2969 Referentie KB/121468

R. de Groot Katelijn van den Berg 23 januari 2013 De Klerk Waterbouw 06 1587 2969 Referentie KB/121468 R. de Groot Katelijn van den Berg 23 januari 2013 De Klerk Waterbouw 06 1587 2969 Referentie KB/121468 1/18 1. Inleiding 3 1.1 Vaststellen onderwerpen ketenanalyses 3 1.2 Leeswijzer 4 2. Doelstelling van

Nadere informatie

Memo introductie inventarisatie scope 3

Memo introductie inventarisatie scope 3 Memo introductie Memo introductie CO 2 -prestatieladder MVO medewerker Naam: R. van Mourik Manager QHSE Naam: B.F. Maas Datum: 7 november 2014 Datum: 7 november 2014 Handtekening: Handtekening: Kamer van

Nadere informatie

Communicatieplan T.B.V. Certificering op CO 2 -prestatieladder. Betreft: Communicatieplan CO 2 -prestatieladder Datum: April 2013 Pagina: 1/8

Communicatieplan T.B.V. Certificering op CO 2 -prestatieladder. Betreft: Communicatieplan CO 2 -prestatieladder Datum: April 2013 Pagina: 1/8 COMMUN I CATI EPLAN T.B.V. Certificering op CO 2 -prestatieladder Betreft: Communicatieplan CO 2 -prestatieladder Datum: April 2013 Pagina: 1/8 Versiebeheer: Versie Datum Auteur Opmerking 1.0 Augustus

Nadere informatie

Inhoud. Pagina 2 van 7

Inhoud. Pagina 2 van 7 Energie Audit 2014 Inhoud 1. Introductie... 3 2. Doelstelling... 3 3. Energie-aspecten... 3 Uitstoot door procesemissies... 3 Uitstoot door fabriek installaties... 3 Uitstoot vanuit de kantoorpanden...

Nadere informatie

Rapportage Scope 3 Emissies Geïdentificeerde en gekwantificeerde emissies conform de Corporate Value Chain (scope 3) Accounting and Reporting Standard

Rapportage Scope 3 Emissies Geïdentificeerde en gekwantificeerde emissies conform de Corporate Value Chain (scope 3) Accounting and Reporting Standard 2014 Rapportage Scope 3 Emissies Geïdentificeerde en gekwantificeerde emissies conform de Corporate Value Chain (scope 3) Accounting and Reporting Standard Gebr. Algra B.V. Huchten 1 9222 LP Drachtstercompagnie

Nadere informatie

38,6. CO 2 (ton/jr) 2014

38,6. CO 2 (ton/jr) 2014 Carbon footprint Op basis van de diverse soorten CO 2 -emissies is de totale CO 2 -emissie van Den Ouden Groep berekend. 9,8 38,6 51,6 Diesel personenwagens Diesel combo's en busjes Hybride personen wagens

Nadere informatie

CO2 managementplan. Max Bögl

CO2 managementplan. Max Bögl CO2 managementplan Max Bögl Inhoud 1 Inleiding... 3 2 Energie meetplan... 4 2.1 Planning meetmomenten... 4 2.2 Vergelijking met vergelijkbare organisaties... 5 3 Energiemanagement actieplan... 6 4 Stuurcyclus...

Nadere informatie

4.A.1 Inventaris ketenanalyse 1

4.A.1 Inventaris ketenanalyse 1 4.A.1 Inventaris ketenanalyse 1 Niets uit dit bestek/drukwerk mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt d.m.v. drukwerk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke

Nadere informatie

Ketenanalyse. Aannemingsbedrijf van der Meer. Datum: 4 december 2014. Pagina 1 van 11

Ketenanalyse. Aannemingsbedrijf van der Meer. Datum: 4 december 2014. Pagina 1 van 11 Ketenanalyse Aannemingsbedrijf van der Meer Datum: 4 december 2014 Status: definitief Pagina 1 van 11 Ketenanalyse Aannemingsbedrijf van der Meer B.V. November 2014 Bedrijfsgegevens Bedrijf: Aannemingsbedrijf

Nadere informatie

CO 2 managementplan. Jan Knijnenburg B.V. Auteur: Adviseur MVO Consultants. Versie: 1.0. Handtekening autoriserend verantwoordelijk manager

CO 2 managementplan. Jan Knijnenburg B.V. Auteur: Adviseur MVO Consultants. Versie: 1.0. Handtekening autoriserend verantwoordelijk manager CO 2 managementplan Jan Knijnenburg B.V. Auteur: Adviseur MVO Consultants Versie: 1.0 Datum: xx-xx-2015 Handtekening autoriserend verantwoordelijk manager Authorisatiedatum: Naam:.. Inhoud 1 Inleiding...

Nadere informatie

Material Value Circle

Material Value Circle Material Value Circle Meerwaarde in de circulaire waarde keten Lonneke de Graaff Materials 2014 l.graaff@dpivalucentre.nl Inhoud DPI Value Centre Wat is de Value Circle? Waarom kijken naar de Value Circle?

Nadere informatie

Energie meetplan 2013-2015. Conform niveau 3 op de CO2-prestatieladder 2.1

Energie meetplan 2013-2015. Conform niveau 3 op de CO2-prestatieladder 2.1 Energie meetplan 2013-2015 Conform niveau 3 op de CO2-prestatieladder 2.1 Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 Doelstellingen 4 3 Planning meetmomenten 5 3.1. Kantoor 5 Scope 1 emissies 5 Scope 2 emissies 5 3.2.

Nadere informatie

Energie meetplan 2012-2017. Conform niveau 5 op de CO2-prestatieladder 2.1

Energie meetplan 2012-2017. Conform niveau 5 op de CO2-prestatieladder 2.1 Energie meetplan 2012-2017 Conform niveau 5 op de CO2-prestatieladder 2.1 Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 Doelstellingen 4 3 Planning meetmomenten 5 3.1. Vestiging A 5 Scope 1 emissies 5 Scope 2 emissies

Nadere informatie

Ketenanalyse bermgras. Groen Beheer Grafhorst B.V.

Ketenanalyse bermgras. Groen Beheer Grafhorst B.V. Ketenanalyse Bermgras Groen Beheer Grafhorst B.V. Colofon Titel Ketenanalyse bermgras Status Definitief Versie 1.0 Datum 23-7-2014 Auteurs Martin Vos, Jan Bakker 2 Inhoudsopgave Inhoudsopgave 2 1 Inleiding

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Energiemanagement programma I GMB 2

Inhoudsopgave. Energiemanagement programma I GMB 2 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 3 2 Duurzaamheid beleid... 4 3 PLAN: Energieverbruik en reductiekansen... 6 3.1 Energieverbruik door GMB (scope 1 en 2)... 6 3.2 Energieverbruik in de keten (scope 3)... 7

Nadere informatie

3.A.1-2 Emissie inventaris rapport 2015

3.A.1-2 Emissie inventaris rapport 2015 3.A.1-2 Emissie inventaris rapport 2015 Inhoudsopgave 1 Inleiding en verantwoording 10 2 Beschrijving van de organisatie 10 3 Verantwoordelijke 11 4 Basisjaar en rapportage 11 5 Afbakening 11 6 Directe

Nadere informatie

Duurzaamheid in Agrologistiek; CO2 labeling

Duurzaamheid in Agrologistiek; CO2 labeling Duurzaamheid in Agrologistiek; CO2 labeling Chris E. Dutilh Stichting DuVo/Unilever Benelux Conferentie Winst uit Agrologistiek Monster, 16 februari 2009 Doelstelling DuVo-studie In beeld brengen of, en

Nadere informatie

Ketenanalyse Transport

Ketenanalyse Transport 2015 Ketenanalyse Transport Rapportage: KAS 2015 Datum: 21 augustus 2015 Opgesteld door: Rick Arts Versie: 1.2 Inhoud 1 Inleiding... 3 2 Doel... 4 2.1 Data inventarisatie... 4 2.2 Identificeren van partners

Nadere informatie

TKI-KIEM WP1 - Methode voor integrale Energie- en Milieuprestatie. Erik Alsema, David Anink, W/E adviseurs 24 juni 2014

TKI-KIEM WP1 - Methode voor integrale Energie- en Milieuprestatie. Erik Alsema, David Anink, W/E adviseurs 24 juni 2014 TKI-KIEM WP1 - Methode voor integrale Energie- en Milieuprestatie Erik Alsema, David Anink, W/E adviseurs 24 juni 2014 Doel Ontwikkeling van integrale methodiek om de milieueffecten als gevolg van energiegebruik

Nadere informatie

Kwaliteitsmanagementplan

Kwaliteitsmanagementplan Kwaliteitsmanagementplan Datum 27 januari 2012 Inhoudsopgave 1. Inleiding 3 2. Stuurcyclus Energiemanagement 4 2.1 Verantwoordelijkheden 6 2.2 Documentatiesysteem en archief 6 3. Methodiek voor de emissie

Nadere informatie