Het Parool August 20, De tunnels van ir. Wouter Leeuwenburgh ; BOUWFRAUDE

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Het Parool August 20, 2002. De tunnels van ir. Wouter Leeuwenburgh ; BOUWFRAUDE"

Transcriptie

1 Het Parool August 20, 2002 De tunnels van ir. Wouter Leeuwenburgh ; BOUWFRAUDE BYLINE: FRANS PEETERS SECTION: Amsterdam; Pg. 4-5 LENGTH: 1125 words De parlementaire enquete over de bouwfraude is in eerste instantie gericht op ongeoorloofde afspraken tussen aannemers en op de omkoping van ambtenaren. Maar daaraan vooraf gaan heel andere machinaties: projecten mooier voorstellen dan ze zijn, en anderen de mond snoeren. Zo boorde oud-minister Kroes het idee van een van haar vroegere ambtenaren de grond in. In 1991 werd ir. Wouter Leeuwenburgh voorzitter van een groepje ambtenaren van Rijkswaterstaat die moesten bezien of geboorde tunnels in de slappe Neder landse bodems mogelijk waren. Zijn benoeming volgde op het bezoek van een missie van het ministerie van Economische Zaken en van Rijkswaterstaat aan Japan. De commissie kwam tot de conclusie dat geboorde tunnels in Nederland zeer wel mogelijk waren. Technisch was er geen enkele belemmering om ook in Nederland in de ondiepe en diepe ondergrond te boren. '1992 was een cruciaal jaar,' zegt Leeuwenburgh. 'In dat jaar ben ik in Straatsburg geweest. Daar werd een tunnel geboord onder de oude stadskern. Ik heb daar een paar uur bij de boorkop gestaan. Dat heeft mijn ogen geopend. Het was heel lastige grond, grof grind. Het maakte een ongelooflijk lawaai.' 'Daarna gingen we de grens over naar Duitsland, naar de fabriek van Herrenknecht. Die had in '92 al tweeduizend machines om tunnels te boren gefabriceerd. Een machine wordt op een tunnel afgeschreven. Het bleek dat in '92 ook al tunnels waren geboord in slappe bodem. In Duitsland bijvoorbeeld in de buurt van rivierbeddingen. In Japan doen ze dat al sedert Ook in slappe grond. Japan moet rekening houden met zware aardbevingen. Boortunnels zijn zo geconstrueerd dat ze een beetje kunnen bewegen, met de grond mee. Onder de Baai van Tokio ligt een tien kilometer lange, geboorde tunnel. En de geboorde Seikantunnel onder de zee tussen de eilanden Honsjoe en Hokkaido is maar liefst 52 kilometer lang.' Leeuwenburgh, een civiel ingenieur met een grote ambtelijke ervaring, bedacht vrijwel meteen een ondergrondse oplossing voor de Betuwelijn: een geboorde tunnel van Gorinchem naar Venlo. Dat was veel goedkoper dan de beoogde Betuwelijn. Want treinen met bestemming Keulen en zuid- en midden- Duitsland wilden de Duitsers niet door het Ruhrgebied laten rijden. Daar moest een extra goederenlijn worden aangelegd, de zogenaamde Zuidtak van Valburg ten noorden van Nijmegen naar Venlo. Een geboorde tunnel zou de aanleg van de lijnen Gorinchem- Emmerik en Valburg-Venlo overbodig maken. Bovendien konden hogesnelheidstreinen de tunnel in. Na Venlo zouden die treinen of aftakken naar Dusseldorf, of verder naar Keulen. Het idee zou dus ook de aanleg van een nieuwe hogesnelheidslijn via Arnhem overbodig maken. Hogesnelheidstreinen zouden over het traject Amsterdam-Schiphol- Rotterdam rijden en vandaar via de Betuwelijn naar Venlo. Het was een interessant idee, de moeite van het overwegen waard. Tenslotte waren met de Betuwelijn en de Zuidtak samen miljarden gemoeid - in de huidige prijsstelling negen miljard euro of twintig miljard gulden. Leeuwenburgh publiceerde het in het Mobiliteitsschrift van de Stichting Weg en de NRC nam het over. Dat was voor Neelie Kroes, de toenmalige voorzitter van de Vereniging Nederland Distributieland (NDL), aanleiding een brief te sturen aan ir. J. Slagter, hoofddirecteur van de Directie Infrastructuur en Bouwbeleid van Rijkswaterstaat en de baas van Leeuwenburgh. Pikant is dat Kroes nog maar enkele jaren daarvoor als minister van Verkeer en Waterstaat de politieke baas van Slagter was geweest. Kroes was woedend over Leeuwenburghs idee en vooral over de publicatie ervan. Weliswaar

2 juichte NDL ontwikkeling van geavanceerde ondergrondse distributietechnieken toe, schreef ze, maar Leeuwenburghs artikel was 'onjuist' en 'ontijdig'. En: 'Het gevaar dreigt dat wederom een discussie op gang wordt gebracht ten aanzien van niet bewezen technieken met alle gevaren van dien.' Het ministerie, en dus alle ambtenaren, dienden zich te onthouden van verdere uitlatingen. Want het artikel zorgde ook buiten Nederland Distributieland voor ophef. Zo zei de toenmalige president-directeur van NS, Leo Ploeger: 'Wij laten ons niet onder de grond pesten.' Leeuwenburgh: 'De minister, Hanja Maij-Weggen, was iemand die meteen altijd ergens een mening over had. 'De reiziger moet uit het raampje kunnen kijken,' vond ze. Het duurde een tijd voor haar duidelijk kon worden gemaakt dat goederentreinen geen reizigers bevatten en dat in zo'n trein alleen de machinist naar buiten kijkt. Ik kreeg een heleboel adhesiebetuigingen en ben meteen opgebeld door regionale journalisten. Slagter vroeg me om het rustig aan te doen, maar ik kreeg geen spreekverbod. Het aardige is overigens dat sedertdien grote delen van de HSL-Zuid en de Betuwelijn ondergronds worden aangelegd, door geboorde tunnels.' Vanaf het moment dat zijn artikel was gepubliceerd, was zijn leven bij Verkeer en Waterstaat beeindigd. 'Ik heb een litanie van pesterijen meegemaakt. Nu geniet ik van een wachtgeldregeling. Het ergste is dat ik door het ministerie word gepresenteerd als een gefrustreerde ambtenaar.' Zo wordt een democratische discussie gesmoord. Leeuwenburgh dacht dat de bouwwereld wel voor zijn idee gewonnen kon worden - daar zaten immers ook civiel ingenieurs, net als hijzelf. Maar dat gebeurde niet. 'Met de aannemerij heb ik een inschattingsfout gemaakt,' zegt hij nu. 'De aannemerij is behoorlijk conservatief. Voor een geboorde tunnel is geen zand nodig, maar wel een nieuwe techniek. De aannemerij is niet geinteresseerd in nieuwe techniek. Ze hebben geinvesteerd in scholingen en een machinepark voor de huidige techniek en hebben bovendien belangen in zandputten. Dat heb ik fout ingeschat.' Toch was uitzoeken of bouwen ondergronds in Nederland mogelijk is, niets anders dan uitgaan van door regering en parlement gewenste projecten, zegt hij. 'Mijn artikel was de eerste stemverheffing tegen de Betuweroute in zijn huidige vorm. Ik denk dat ik de eerste was die op schrift vraagtekens heeft gezet bij de manier waarop en waar hij werd gebouwd.' Hij heeft de brief van Neelie Smit naar de commissie voor de bouwfraude gestuurd. Want opmerkelijk is dat zijn voorstellen geen enkele rol hebben gespeeld bij de presentatie van de plannen van de Betuweroute aan de Tweede Kamer, ook al zouden er wellicht miljarden mee bespaard zijn geworden. Zulke informatie is de Kamer bewust onthouden. Plan van ir. W. Leeuwenburgh Copyright Het Parool Fraude en corruptie ; Bouwnijverheid ; Economie ; Bedrijfstakken ; Recht ; Criminaliteit ; Delicten NRC Handelsblad February 7, 2004 Manipulatie en belangenverstrengeling bij Betuwelijn en HSL: de beerput van de adviesfraude BYLINE: WOUTER LEEUWENBURGH SECTION: Opinie & Debat; Pg. OPI1 LENGTH: 2657 words Bij grote infrastructurele projecten, zoals de Betuwelijn en de hogesnelheidslijnen, worden adviezen gemanipuleerd of weggewerkt. Onnozel management, manipulatie en intimidatie komen geregeld voor bij de ambtelijke en politieke leiding van Verkeer en Waterstaat. Prof. A.J. Berkhout schreef eind vorig jaar een artikel in deze krant over zijn ervaringen met adviezen aan het ministerie van Verkeer en Waterstaat over de geluidhinder van Schiphol. Hij was

3 voorzitter van een naar hem genoemde onafhankelijke adviescommissie. Die uit zes personen bestaande commissie heeft uiteindelijk om morele redenen haar opdracht teruggegeven aan het ministerie. Daarvoor noemde prof. Berkhout diverse motieven. Een keuze: "De 'onafhankelijke' deskundigen worden geacht een advies af te leveren dat de gewenste conclusies ondersteunt." "Schiphol heeft zijn vijfde baan gekregen, maar de omwonenden van Schiphol zijn door de overheid gewoon voor de gek gehouden." "Er is van meet af aan getracht teksten in het advies inhoudelijk te veranderen." "Treurig is ook dat men zelfs zover ging om een van mijn commissieleden apart aan te pakken. De desbetreffende directie dreigde dit lid uit de commissie te zetten." "Men probeert de voorzitter in diskrediet te brengen: hij heeft het landsbelang niet in het oog, hij begrijpt het politieke proces niet, hij is eigenwijs, hij is ijdel, hij is onbetrouwbaar." "Het politieke besluit stond al voor het adviesproces vast en de commissie moest daar hoe dan ook de argumenten bij verzinnen." Ik zag en beluisterde in de jaren '90 als ambtenaar bij Verkeer en Waterstaat van de andere kant hoe de vijfde baan van Schiphol er binnen dat ministerie door werd gedrukt, waarbij alle 'niet wenselijke' adviezen in de wind werden geslagen. Bij de in uitvoering zijnde projecten Betuweroute, hogesnelheidslijn zuid (HSL-zuid) en hogesnelheidslijn oost (HSL-oost), en ook bij de in discussie zijnde projecten tweede Maasvlakte en magneetzweeftrein gaat het precies zo, maar dan zonder een onberispelijke commissie-berkhout. Er is en wordt nog steeds onderzoek naar de bouwfraude gedaan, maar tot nu toe helaas niet naar de adviesfraude. Dat is wel verklaarbaar, want bij de bouwfraude zijn slechts aannemers en ambtenaren betrokken. Dat is voor politici dus een 'veilig' onderzoeksgebied. Bij de adviesfraude zijn echter behalve ambtenaren, adviesbureaus en individuele adviseurs ook vooraanstaande politici betrokken. Die kijken wel uit om de beerput open te trekken. Zo durft men het zelfs niet aan om over de besluitvorming met betrekking tot de Betuweroute een parlementaire enquete te houden die ook het advies- en besluitvormingsproces omvat. Er wordt volstaan met een veel minder ingrijpend en veel beter te beinvloeden parlementair onderzoek naar de kostenontwikkeling van het project. Toch kan alleen in een parlementaire enquete met verhoren onder ede en met een verschijningsplicht duidelijk worden welke rol adviesfraude heeft gespeeld bij de besluitvorming over grote infrastructurele werken in ons land. Alleen door de gang van zaken bij een aantal grote projecten in de afgelopen jaren grondig tegen het licht te houden, kan voorkomen worden dat het parlement bij toekomstige projecten op een vergelijkbare manier door duistere krachten in de 'gewenste' richting wordt gestuurd. Het is volstrekt duidelijk dat de maatschappelijke schade van adviesfraude een veelvoud is van de schade van de bouwfraude. Zo zal de Betuweroute, die voor meer dan 5 miljard euro is aangelegd, straks nauwelijks worden gebruikt en veel onderhouds- en beheerskosten met zich mee brengen. Afgezien van schade aan het milieu en de risico's voor omwonenden. Om de zinvolheid van een parlementaire enquete naar adviesfraude bij grote infrastructurele werken te illustreren, geef ik hieronder enkele aansprekende feiten weer die betrekking hebben op de Betuweroute, HSL-zuid en HSL-oost. De Betuweroute is "ergens vanuit de Rotterdamse haven" eind jaren '80 bedacht met een kostenraming, als lokkertje voor de Nederlandse samenleving, van circa 0,7 miljard euro. Het zou slechts gaan om relatief eenvoudige aanpassingen van de al tientallen jaren bestaande Betuwelijn. Zo werd het project op de politieke agenda geplaatst. Gaandeweg is het project verlengd, de tracering aangepast en is alsnog voorzien in kostbare, maar noodzakelijke, milieu en landschap sparende maatregelen zoals tunnels en geluidsschermen, waarmee ten onrechte in het oorspronkelijke plan geen rekening was gehouden. Daardoor zijn de kosten gestegen van 0,7 naar ruim 5 miljard euro. Meer dan een factor 7 duurder dus.

4 In 1993 werd door het vooraanstaande adviesbureau Knight Wendling, in opdracht van de Stuurgroep Privatisering Infrastructuur (SPRI), gerapporteerd dat er in de toekomst wel 95 miljoen ton goederen per jaar over de Betuweroute zou kunnen worden vervoerd. Dit kwam de opdrachtgevers goed uit, want de kosten van het project liepen inmiddels al op. Nu wordt in het gunstigste geval nog circa 20 miljoen ton aan vervoer per jaar verwacht. Bijna een factor 5 minder dus. Als een project in de loop van de tijd ruim 7 keer duurder wordt en naar verwachting bijna 5 keer minder vervoer te verwerken krijgt, wordt de rentabiliteit circa 35 maal kleiner dan waar oorspronkelijk bij de ontwikkeling van het project op werd gerekend. Er blijft zo nog maar ongeveer 3 procent van het oorspronkelijk gedachte rendement over. Eind 2000 kwam, tijdens een behandeling van de Betuweroute in een Kamercommissie, de toenmalige minister van Verkeer en Waterstaat, mevrouw Netelenbos, in het nauw. Een commissielid uit haar partij, J.J. Feenstra, sprong haar onmiddellijk te hulp met een zeer onwaarschijnlijk verhaal. Hij stelde onder andere dat hij informatie had dat de transporttijd van een container van Rotterdam naar Milaan en terug via de binnenvaart 14 dagen zou zijn en ruim euro zou kosten. Via de weg zou dat 6 dagen zijn en euro kosten. Maar via het spoor zou het slechts 14 uur duren en voor een prijs van euro gedaan kunnen worden. Een enkele reis per spoor van Rotterdam naar Milaan dus in 7 uur en voor minder dan de helft van de kosten van de binnenvaart! Feenstra 'vergat' dat een binnenvaartschip niet van Rotterdam naar Milaan kan varen en dat een goederentrein er zeker niet binnen zeven uur komt. Of de vergelijking verder zinvol was, is ook maar de vraag: moderne binnenvaartschepen kunnen in een keer de complete lading van vijf a zes lange goederentreinen meenemen, tegen een kostprijs per container van circa een derde deel van de transportkosten via het spoor. Feenstra wilde of durfde, desgevraagd door collega-commissieleden, zijn bron niet te noemen. Hij werkt nu voor het Rotterdams Havenbedrijf. Een voormalig Tweede-Kamerlid, Jan-Dirk Blaauw, jarenlang voorzitter van de vaste commissie voor Verkeer en Waterstaat, bekeerde zich in 1995 van fel tegenstander van de Betuweroute tot even fel voorstander. Hij heeft in de Volkskrant (7juni 2003) openlijk toegegeven dat hij onder zware druk van zijn partij, de VVD, zijn mening had veranderd. Hij zou zijn portefeuille hebben moeten inleveren, hoewel hij ontkent dat dat door de fractie zou worden afgedwongen. Hij motiveerde zijn 'draai' bovendien met de uitkomsten van het 'toevallig' op dat moment verschijnende rapport 'De spade op de schouder' van prof. Bomhoff. In dat rapport werd vanuit het Nijenrode Forum for Economic Research gesteld dat de Betuweroute op termijn Nederland wel circa 25 a 35 miljard euro zou opleveren, een door vele economisch deskundigen als volstrekte onzin betitelde conclusie. Interessant is dat in die tijd oud-minister van Verkeer en Waterstaat, N. Kroes, directeur van Nijenrode en voorzitter van de stichting Nederland Distributie Land was. De voormalige verkeersattaché van Nederland in Bonn, Willem van den Toorn, heeft in juni 2003 in het radioprogramma Argos gezegd dat Nederland bewust veel te hoge vervoersvoorspellingen gebruikte om de Duitsers tot investeren te bewegen. De Duitsers geloofden de Nederlandse regering niet en gebruikten voorspellingen uit Europees onderzoek waaruit bleek dat het goederenvervoer per spoor juist daalde. Die lagere vervoersvoorspellingen waren niet welkom in Den Haag. Het kan bijna geen toeval zijn dat gedurende het jarenlange proces van de Betuweroute personen met een Rotterdamse, VROM- of V en W-achtergrond op sleutelposities binnen de overheid werden geplaatst. Daarvan zijn vele voorbeelden te noemen, maar ik beperk me hier tot een: mr. R. Bekker, secretaris van een adviescommissie die in 1995 nog eens nut en noodzaak van de Betuweroute moest nagaan, was een voormalige topambtenaar van het ministerie van VROM, die voor deze taak door het ministerie van V en W werd ingehuurd via het gerenommeerde adviesbureau Twijnstra en Gudde. Dat is hetzelfde bureau dat in de loop van de jaren '90 ook diverse vervoersprognoses voor de Betuweroute heeft mogen leveren. Deze secretaris heeft het rapport van de adviescommissie feitelijk opgesteld. Op het laatste moment is de conclusie van dit rapoort omgebogen van negatief voor de Betuweroute naar positief. De verandering was zo onverwacht dat op de zaterdag voorafgaand aan de maandag waarop het rapport openbaar werd gemaakt, nog ten minste een krantenartikel verscheen dat meldde dat het rapport negatief oordeelde over de Betuweroute. Onderzoek naar mogelijkheden om financieel verantwoord de Betuweroute op een milieuvriendelijke wijze en volgens een aanzienlijk korter en bedrijfseconomisch aantrekkelijker tracé

5 aan te leggen via een boortunnel, is jarenlang door het ministerie van Verkeer en Waterstaat tegengehouden of tegengewerkt, totdat de besluitvorming over de Betuweroute zover was dat het proces van aanleg geen gevaar meer liep. De mogelijkheid tunnels te boren in slappe grond is een moderne techniek die pas medio 1991 vanuit Japan tot Nederland doordrong. Dit hele verhaal van talrijke manipulaties om tijd te rekken, is door mij beschreven in een verhandeling van januari 2000, getiteld: 'Boorbedrog' en te vinden op internet (www.betuwe-route.nl). De openbaarmaking van een rapport van het gerenommeerde Amerikaanse adviesbureau RAND Corporation over de Betuweroute, dat negatieve conclusies bevatte, is medio jaren '90 twee jaar opgehouden door de directeur-generaal voor het vervoer van het ministerie van V en W, ir. B. Westerduin, in samenwerking met onder anderen mr. L.A. Geelhoed, destijds secretaris-generaal bij het ministerie van Algemene Zaken. Er moest een Nederlandse samenvatting aan het rapport worden toegevoegd en het kostte wel erg veel tijd om het daar over eens te worden. Toen het rapport werd uitgebracht, was de Betuweroute een gelopen race en het proces onomkeerbaar. Toeval? De besluitvorming over de aanleg van hogesnelheidslijnen naar het Zuiden en het Oosten verliep niet veel beter. De HSL-zuid zou in belangrijke mate een functie hebben kunnen vervullen voor rechtstreeks vervoer van Haagse ambtenaren naar Brussel en Parijs, als ervoor was gekozen om (iets langzamer) te gaan rijden over de bestaande en waar nog nodig tot 4 sporen uit te breiden baan van Amsterdam via Schiphol en Den Haag naar Rotterdam. De tijdwinst was dan wat kleiner geweest, maar het zou miljarden euro's hebben bespaard, en de HSL zou markttechnisch beter functioneren. Dat van de besparing gemakkelijk de afgelopen jaren een beter spooronderhoud in heel Nederland en een 4-sporige tunnel door Delft hadden kunnen worden betaald en dat zoiets zinvoller zou zijn geweest dan de thans in uitvoering zijnde circa 9 kilometer lange tunnel onder het weidelandschap bij Hazerswoude, is voor ieder zinnig mens duidelijk. Toen ik jaren geleden desgevraagd tegen mijn secretaris-generaal zei dat ik wel blij was met het besluit van Paars I tot aanleg van die tunnel, werd mij dat niet in dank afgenomen. Ik was blij omdat ik overtuigd was dat, als een tunnel zou worden aangelegd onder de koeien in het Groene Hart, de spoorbaan dan ook zeker ondergronds zou gaan waar de mensen wonen. Zoals in Bergschenhoek, Bleiswijk en Berkel en Rodenrijs. Niets van dit alles. De adviseurs van de minister van Verkeer en Waterstaat vonden dat mensen langs zo'n spoorlijn juist blij moesten zijn dat ze er letterlijk dag en nacht naar konden "kijken en luisteren". De toenmalige president-directeur, de heer L. Ploeger van de Nederlandse Spoorwegen stelde zelfs: "Wij laten ons niet onder de grond pesten." De HSL-oost had kunnen worden gecombineerd met de Betuwegoederenspoorlijn. In Japan gebeurt zoiets al jaren, onder andere door een ongeveer 53 kilometer lange tunnel onder een zeestraat. Zo zou de Betuweroute toch nog zinvol gebruikt hebben kunnen worden, naar Venlo zijn gegaan en vooral de bestaande Brabantroute veel beter hebben kunnen ontlasten. Deze voorbeelden laten zien dat als een nieuw bedacht infrastructureel project eenmaal door de ambtelijke en politieke leiding van het ministerie van Verkeer en Waterstaat is geaccordeerd, alles erop wordt gericht om het gerealiseerd te krijgen. Ieder kritisch advies van buiten of binnen de eigen organisatie wordt als hinderlijk en bedreigend beschouwd en dienovereenkomstig afgedaan. Dergelijke adviseurs worden dikwijls zwartgemaakt, belasterd of tegengewerkt. De leiding van het ministerie wordt in deze handelwijze gesteund en gesterkt door de opstelling van partijen die het nieuwe project hebben bedacht of hierbij een groot belang menen te hebben. Partijen die er zelf overigens geen cent in steken. Doordat elk project als een eigen speeltje van een afzonderlijke ambtelijke afdeling werd en wordt beschouwd, blijft bovendien de onderlinge samenhang tussen projecten, ook in financieel en marketing-opzicht, over het algemeen volledig buiten beschouwing. Daardoor is de afgelopen jaren een unieke kans gemist om ervoor te zorgen dat de gebruikswaarde van het geheel meer zou worden dan de som der delen. Ten nadele van gebruikers en belastingbetalers, tot in lengte van jaren. In adviescommissies worden vaak hoogleraren benoemd die als zogenaamd onafhankelijk worden beschouwd. Maar zo werkt het meestal niet, al zijn er gelukkig uitzonderingen. Hoogleraren moeten tegenwoordig veelal een deel van het onderzoeksgeld voor hun vakgroepen bijeensprokkelen via opdrachten van overheden en bedrijven. Daarmee zijn ze 'chantabel'. Ook zijn er hoogleraren die

6 specifiek worden benoemd en betaald door bedrijven, mede en wellicht vooral, om hun belangen te behartigen. Het is hoog tijd om uit dit alles lering te trekken. Want anders overkomt ons hetzelfde met twee nieuwe projecten die thans volop in discussie zijn: de aanleg van de Tweede Maasvlakte en een magneetzweeftrein tussen Amsterdam en Groningen. Bij dat laatste project kan men kiezen tussen een (principieel verschillend) Japans en een Duits systeem. Bekend is dat er met het Duitse systeem veel problemen zijn en onzekere basisgegevens. Alle informatie over het Duitse systeem komt echter uit één bron, te weten: de Duitse leverancier. De hoogste baas van de Nederlandse tak van dit bedrijf, de heer Martin C.J. van Pernis, zit inmiddels in een commissie Mobiliteit, die de minister van V en W gaat adviseren over mobiliteitsvraagstukken! We zijn dus gewaarschuwd. Kortom, er is genoeg werk voor werkelijk onafhankelijke adviseurs en voor een parlement dat meer oog en oor heeft voor het algemeen belang dan voor deelbelangen. Een parlementaire enquete naar de adviesfraude bij grote infrastructurele projecten kan hieraan in zeer belangrijke mate bijdragen. Oud-medewerker van het ministerie van Verkeer en Waterstaat, onder andere als hoofd van ordening en voorziening rijkswegen, en thans lid van de gemeenteraad van Voorschoten, algemeen bestuurder van het Hoogheemraadschap van Rijnland en tot zeer recent ( ) lid van de ledenraad van het Koninklijk Instituut van Ingenieurs. BYLINE: Nic van Rossum SECTION: Economie: Nic van Rossum LENGTH: 1117 words 2004 PCM Uitgevers B.V. All rights reserved. Elsevier February 19, 2000 HET BOORBEDROG Als u iets weet van topografie, dan moet u bij de ontruiming van de bezette panden die de Betuwelijn in de weg stonden iets zijn opgevallen. De onteigening loopt niet west-oost, maar oostwest, althans zo ver mogelijk naar het oosten. Het is de Nederlandse Spoorwegen er namelijk alles aan gelegen om met voldongen feiten het point of no return te bereiken voordat het parlement door heeft dat het besluit tot aanleg van de Betuweroute berust op manipulatie, leugens en bedrog. Ik voer geen emotionele argumenten aan tegen de Betuwe-vrachtlijn zoals GroenFront!, ik constateer slechts dat de economische onhaalbaarheid (weggesmeten belastinggeld) de milieuargumenten (geluidshinder, landschapsvernietiging, horizonvervuiling en energieverspilling) nog pijnlijker accentueert. Nu de Betuweroute wankelt, de noordtak niet doorgaat, de zuidtak op afblazen staat, IJzeren Rijn en binnenvaart als alternatief steeds serieuzer in beeld komen en er door onvoldoende aanbod van vracht over het Betuwespoor miljardenverliezen opdoemen, bestaat er geen enkel plausibel argument meer dat de Betuweroute rechtvaardigt. Toch is er een stille kracht aan het werk die koste wat het kost het point of no return wil bereiken; het punt namelijk dat stoppen van het prestigeproject duurder wordt dan doorgaan. In mijn kruistocht tegen de Betuwelijn heb ik een batterij bewuste onwaarheden aan de kaak gesteld ('Onder de Betuwelijn liggen meer leugens dan bielzen'). Ik heb op de manipulaties, het bedrog en de vriendjespolitiek gewezen van de Rotterdamse havenlobby, ambtenaren op Verkeer & Waterstaat, de NS en van Nederland Distributieland; de Peper-Kroes-kliek zoals ik die noemde. Maar ik ben tot inkeer gekomen. Het kan allemaal geen boze opzet zijn, het was een willekeurige samenloop van omstandigheden, die toevallig in het voordeel uitviel van de twee enige bedrijven die profijt hebben van het zo snel mogelijk aanleggen van de Betuwelijn: het inmiddels aan de Duitsers verkochte NS- Cargo en het door Chinezen beheerste ECT (Europe Combined Terminals).

7 De minister van Verkeer & Waterstaat, Neelie (toen nog Smit) Peper-Kroes, dreigde indertijd dat twee grote reders de Rotterdamse haven zouden verlaten als er geen aparte railvrachtverbinding met het Duitse achterland zou komen. Het moet toeval zijn geweest dat zij als topambtenaren op haar departement slechts mensen benoemde die eerder een functie hadden in de gemeente of de haven van Rotterdam, net zo toevallig als de latere benoeming van Neelie zelf tot commissaris van grote transportbedrijven, tot voorzitter van een pro-betuwelijn-onderzoekscommissie en tot leider van de lobbygroep Nederland Distributieland. Toevallig trouwde Neelie met de burgemeester van Rotterdam (het Betuwehuwelijk genoemd), toevallig bleef ook na hun aftreden als minister en als burgemeester het circuit van mainportbenoemingen doordraaien. Rotterdamse functies, topbanen bij VROM, V&W, Schiphol en NS rouleren nog precies zoals in de dagen dat Neelie nog officiele macht bezat. Er lopen in dit land rancuneuze querulanten rond die blijven hameren op bijvoorbeeld het 'boorbedrog' dat rond de Betuwelijn zou zijn gepleegd. Onder die term wordt verstaan de geslaagde pogingen van de Peper-Smit-lobby om een geboorde spoortunnel te voorkomen. Men beweert dat zo'n milieuvriendelijke en voordelige oplossing consequent geboycot is. Toen het eens aan de orde kwam, moet Hanja Maij-Weggen (de opvolgster van Neelie Kroes op V&W) gezegd hebben: 'Passagiers willen uit het raampje kijken.' De schat was even vergeten dat het aantal passagiers op een vrachttrein te verwaarlozen is. De toenmalige NS-directeur Leo Ploeger placht te zeggen: 'We laten ons niet onder de grond pesten.' Hij zag het openbaar vervoer als zo'n groot goed, dat de burger het lawaai, de stank, de vernietiging van het landschap, de onteigeningen, de horizonvervuiling, de gesloten spoorbomen, de bruggen, de viaducten en het belastinggeld er graag voor over heeft. Als leek zou je zeggen dat treinen onder de grond, zeker een vrachttrein, de ideale oplossing voor al die ongemakken is. Geen kronkels, geen weg- en rivierkruisingen, rechttoe rechtaan en nog goedkoper ook. Maar van officiele zijde werden alleen maar enge verhalen opgehangen over 'te kostbaar', 'te gevaarlijk', 'te slappe grond', 'niet geschikt voor langere afstanden' enzovoorts. Hanja beweerde dat het nog wel vijftien jaar zou duren voordat een boortunnel in Nederland technisch mogelijk is. Het toeval wilde dat zij in haar onderste la een rapport uit 1991 had liggen, waarin tien deskundigen twintig jaar Japans succes met lange, geboorde tunnels van grote diameter in slappe grond beschreven en dat er elders in Europa al tweeduizend boormachines voor allerlei grondsoorten geleverd waren. Louter toeval ook dat de NS nog 120 ongebruikte diesellocs had staan (met diesels kun je niet langdurig onder de grond), dat NS Cargo met twee containers op elkaar wilde rijden (double stack) en dat toevallig het bedrijf van Hanja's baas, Ruud Lubbers, indertijd was gespecialiseerd in stalen bruggen, portalen en wissels. In februari 1992 hield een hoge ambtenaar van V&W, Wouter Leeuwenburgh, in Rouen een lezing over de voordelen van geboorde tunnels in het algemeen en voor vrachttreinen in het bijzonder. Hij rekende voor dat je van Rotterdam naar Venlo een tunnel kunt boren, die niet alleen veel goedkoper en korter is dan de bovengrondse omweg over Valburg-Emmerich, maar die precies aansluit op het railnet van het Duitse achterland. De vijftien miljard gulden voor de noord- en de zuidtak die Hanja in het Verdrag van Warnemunde weggaf, zou bovendien uitgespaard worden. Deze lezing werd in de vakpers afgedrukt met vermelding van de functie van ir. Leeuwenburgh. NRC Handelsblad gaf er op 25 februari '92 een journalistieke interpretatie van. De voorzitter van Nederland Distributieland schreef daarop een brief op poten naar V&W waarin letterlijk staat: 'Milieuvriendelijke varianten van de Betuwespoorlijn (dienen) als die vertragend werken en verwarring wekken ten aanzien van een zo spoedig mogelijke realisering, niet in beschouwing (te) worden genomen.' Hanja Maij-Weggen legde vervolgens ir. Leeuwenburgh het zwijgen op en diens chef, ir. Jan Slagter, schreef een excuusbrief waarin hij meedeelde dat hij zijn ondergeschikte 'ernstig terechtgewezen' had. Let wel, een excuusbrief (namens de minister, neem ik aan) van een topambtenaar van Verkeer & Waterstaat aan een willekeurig VVD-lid te Wassenaar. Dat deze ambteloze burger mevrouw Neelie Kroes was, moet op louter toeval berusten, zoals toevallig de NRC sindsdien geen kritische letter meer over de Betuwelijn geschreven heeft. Copyright 2000 Reed Business Information B.V.

Een toekomstbestendige goederenroute door Oost-Nederland Wat betekent dat voor u?

Een toekomstbestendige goederenroute door Oost-Nederland Wat betekent dat voor u? Een toekomstbestendige goederenroute door Oost-Nederland Wat betekent dat voor u? Uitvoering van het Programma Hoogfrequent Spoorvervoer Het reizigers- en goederenvervoer in Nederland groeit. Deze groei

Nadere informatie

Verdieping: Met de kennis van nu het Fyra-debacle

Verdieping: Met de kennis van nu het Fyra-debacle Verdieping: Met de kennis van nu het Fyra-debacle Korte omschrijving werkvorm: Met de kennis van nu snapt ineens niemand meer waarom de Nederlandse overheid de NS de hogesnelheidslijn (hsl) heeft gegund.

Nadere informatie

Reizen zonder spoorboekje. Programma Hoogfrequent Spoorvervoer

Reizen zonder spoorboekje. Programma Hoogfrequent Spoorvervoer Reizen zonder spoorboekje Programma Hoogfrequent Spoorvervoer Reizen zonder spoorboekje Programma Hoogfrequent Spoorvervoer Reizen zonder spoorboekje Zes intercity s en zes sprinters per uur in de drukste

Nadere informatie

de Kortsluitroute. Dit nieuw aan te leggen spoortracé verbindt de Havenspoorlijn met de Betuweroute (hier ook wel de verlegde

de Kortsluitroute. Dit nieuw aan te leggen spoortracé verbindt de Havenspoorlijn met de Betuweroute (hier ook wel de verlegde De Kortsluitroute Een onderdeel van het project Betuweroute is het aanleggen van de Kortsluitroute. Dit nieuw aan te leggen spoortracé verbindt de Havenspoorlijn met de Betuweroute (hier ook wel de verlegde

Nadere informatie

Versnelling Benelux 2017

Versnelling Benelux 2017 HENK BOVENLANDER Rail Advies De Bilt, 18 augustus 2015 Versnelling Benelux 2017 De reistijd Amsterdam Brussel van 194 minuten met de Benelux in de dienstregeling 2017 stelt teleur. De achtergrond hiervan

Nadere informatie

.22. Hoe ziet een centrum eruit?

.22. Hoe ziet een centrum eruit? Hoe ziet een centrum eruit? Hoofdstuk 2 les 1 Wat ga je leren? In deze les leer je hoe een centrum eruitziet. Je leert ook hoe het komt dat sommige steden of plekken een centrum zijn geworden. Begrippen

Nadere informatie

Leergebied: Oost Nederland. Over-

Leergebied: Oost Nederland. Over- Techniekkit: Domein: Competentie: Leergebied: Oost Nederland Over- Ontwerpen Aardrijkskunde brengingen Toepassen Reflectie 1. In Nederland hebben veel mensen een fiets. Nederland is echt een fietsland.

Nadere informatie

Presentatie Boortunnel

Presentatie Boortunnel Presentatie Boortunnel Horvat & Partners Onafhankelijke auditors en adviseurs op het gebied van civiele techniek, milieu & veiligheid en infrastructuur Willemsplein 489 3016 DR Rotterdam Postbus 4177 3006

Nadere informatie

Betreft: vragen ex art. 3.2 RvO m.b.t. Havenvisie Rotterdam en goederenvervoer door Noord-Brabant

Betreft: vragen ex art. 3.2 RvO m.b.t. Havenvisie Rotterdam en goederenvervoer door Noord-Brabant Provinciale Statenfractie Noord-Brabant Betreft: vragen ex art. 3.2 RvO m.b.t. Havenvisie Rotterdam en goederenvervoer door Noord-Brabant Breda, 21 mei 2011 Geacht college, Afgelopen donderdag heeft het

Nadere informatie

Amsterdam. Den Haag. Rotterdam

Amsterdam. Den Haag. Rotterdam Amsterdam Den Haag Rotterdam Deventer Hengelo Zutphen Arnhem Betuweroute Best Noordtak Amsterdam Zutphen Den Haag Arnhem Rotterdam HSL-Zuid Best Betuweroute Best Noordtak Amsterdam Bestaand spoor door

Nadere informatie

Naam HAVEN ROTTERDAM import en export

Naam HAVEN ROTTERDAM import en export Naam HAVEN ROTTERDAM import en export Als er één plek is die duidelijk maakt waarom Nederland in de moderne tijd zo n belangrijk handelsland is, dan is het Rotterdam wel. De haven ligt in de delta van

Nadere informatie

EEN NIEUWE START VOOR DE HSL ZUID

EEN NIEUWE START VOOR DE HSL ZUID EEN NIEUWE START VOOR DE HSL ZUID Notitie Carla Dik-Faber Tweede Kamerfractie ChristenUnie 19 juni 2013 Een nieuwe start met de HSL-Zuid Met het besluit van NS en NMBS om te stoppen met de Fyra treinen

Nadere informatie

Samen voor Vught. 13 juni 2013

Samen voor Vught. 13 juni 2013 Samen voor Vught 13 juni 2013 Het Programma Hoogfrequent Spoorvervoer (PHS) van het Ministerie van Infrastructuur en Milieu is de aanleiding dat DKC is ingeschakeld Het PHS van het Ministerie van Infrastructuur

Nadere informatie

Arriva Openbaar Vervoer N.V. Afdeling trein noordelijke lijnen T.a.v. mevrouw Dubben Postbus 626 8440 AP Heerenveen. Beste mevrouw Dubben,

Arriva Openbaar Vervoer N.V. Afdeling trein noordelijke lijnen T.a.v. mevrouw Dubben Postbus 626 8440 AP Heerenveen. Beste mevrouw Dubben, Pagina 1 van 5 Arriva Openbaar Vervoer N.V. Afdeling trein noordelijke lijnen T.a.v. mevrouw Dubben Postbus 626 8440 AP Heerenveen Plaats en datum: Leeuwarden 28-07-2014 Onderwerp: Advies dienstregeling

Nadere informatie

11 september 2001; de oorlog in Irak; de SARS epidemie; de fusie tussen Air France en de KLM; de opkomst van de goedkope luchtvaartmaatschappijen.

11 september 2001; de oorlog in Irak; de SARS epidemie; de fusie tussen Air France en de KLM; de opkomst van de goedkope luchtvaartmaatschappijen. Kan Schiphol de reizigers nog wel aan in 2020? Eric Kroes Directeur van Significance Hoeveel luchtreizigers zijn er op Schiphol te verwachten in 2020? Kan de luchthaven die aantallen nog wel aan? Levert

Nadere informatie

Besluitvorming aan de Raad Formele advisering van de Raad. Collegevoorstel Advies: Openbaar

Besluitvorming aan de Raad Formele advisering van de Raad. Collegevoorstel Advies: Openbaar Collegevoorstel Advies: Openbaar Onderwerp Beantwoording vragen (art. 39 RVO) SP fractie Nijmegen inzake vervoer gevaarlijke stoffen per trein Programma / Programmanummer Leefomgevingskwaliteit / 6210

Nadere informatie

Lesbrief. aardrijkskunde ZAND BOVEN WATER OPDRACHT 1 - LAND IN ZEE

Lesbrief. aardrijkskunde ZAND BOVEN WATER OPDRACHT 1 - LAND IN ZEE Lesbrief Onderbouw voortgezet onderwijs - VWO ZAND BOVEN WATER Rotterdam is de belangrijkste haven van Europa. Steeds meer containers, grondstoffen en andere spullen worden via Rotterdam doorgevoerd naar

Nadere informatie

Bijlage HAVO. aardrijkskunde. tijdvak 1. Bronnenboekje. 800023-1-050b

Bijlage HAVO. aardrijkskunde. tijdvak 1. Bronnenboekje. 800023-1-050b Bijlage HAVO 2008 tijdvak 1 aardrijkskunde Bronnenboekje 800023-1-050b Migratie en vervoer Opgave 1 Emigratie uit Afrika bron 1 Top 3 van populairste landen van gewenste bestemming Landen van Populairste

Nadere informatie

8 daadkracht 128 139

8 daadkracht 128 139 8 daadkracht 128 139 vertrouwen bij investeerders 128 129 de heer ir. drs. h.n.j. smits secretaris-generaal van het ministerie van verkeer en waterstaat van 1989 1992 president-directeur havenbedrijf rotterdam

Nadere informatie

Aan de voorzitter van Provinciale Staten in de provincie Drenthe De heer J. Tichelaar Postbus 122 9400 AC Assen. Datum: 27 juni 2013

Aan de voorzitter van Provinciale Staten in de provincie Drenthe De heer J. Tichelaar Postbus 122 9400 AC Assen. Datum: 27 juni 2013 Aan de voorzitter van Provinciale Staten in de provincie Drenthe De heer J. Tichelaar Postbus 122 9400 AC Assen. Datum: 27 juni 2013 Betreft: schriftelijke vragen ex artikel 41 Reglement van orde voor

Nadere informatie

De Franse keizer Napoleon voerde rond 1800 veel oorlogen in Europa. Hij veroverde verschillende gebieden, zoals Nederland en België. Maar Napoleon leed in 1813 een zware nederlaag in Duitsland. Hij trok

Nadere informatie

Info-avond Nijlen 24/04/2012 Tweede Spoortoegang/IJzeren Rijn ÉN EEN LEEFBARE RAND

Info-avond Nijlen 24/04/2012 Tweede Spoortoegang/IJzeren Rijn ÉN EEN LEEFBARE RAND Info-avond Nijlen 24/04/2012 Tweede Spoortoegang/IJzeren Rijn VOOR EEN LEEFBARE STAD ÉN EEN LEEFBARE RAND Welkom 1. Procedure Plan-Mer 2. Tweede spoor (en E313) 3. IJzeren Rijn 4. Vragen en discussie Procedure

Nadere informatie

Lesbrief MAASVLAKTE 2 OPDRACHT 1 - TOPOGRAFIE EN AARDRIJKSKUNDE

Lesbrief MAASVLAKTE 2 OPDRACHT 1 - TOPOGRAFIE EN AARDRIJKSKUNDE Lesbrief Onderbouw voortgezet onderwijs - VMBO MAASVLAKTE 2 De haven van Rotterdam wordt te klein, omdat we steeds meer goederen bestellen uit verre landen. Daarom komt er een nieuw stuk haven: Maasvlakte

Nadere informatie

A15 Corridor. Conclusies A15. 4. De A15 is dé verbindingsschakel tussen vier van de tien Nederlandse logistieke hot spots i.c.

A15 Corridor. Conclusies A15. 4. De A15 is dé verbindingsschakel tussen vier van de tien Nederlandse logistieke hot spots i.c. A15 Corridor Conclusies A15 1. Een gegarandeerde doorstroming van het verkeer op de A15 is noodzakelijk voor de continuïteit en ontwikkeling van de regionale economie rond de corridor en voor de BV Nederland.

Nadere informatie

Kamerstukken (Tweede Kamer)

Kamerstukken (Tweede Kamer) Bijlage 6 Overzicht geraadpleegde bronnen Kamerstukken Kamerstukken (Tweede Kamer) 14 390 Structuurschema Verkeer en Vervoer 20 490 Vierde Nota over de Ruimtelijke Ordening 20 922 Tweede Structuurschema

Nadere informatie

Concept-GS-besluit: Voortgaande groei luchtvaart alléén binnen harde randvoorwaarden

Concept-GS-besluit: Voortgaande groei luchtvaart alléén binnen harde randvoorwaarden 15 mei 1997 97-000635 strategische luchtvaartontwikkeling Concept-GS-besluit: Voortgaande groei luchtvaart alléén binnen harde randvoorwaarden Gedeputeerde Staten van Noord-Holland (GS) stellen harde randvoorwaarden

Nadere informatie

Eindexamen wiskunde vmbo gl/tl 2009 - II OVERZICHT FORMULES: omtrek cirkel = π diameter. oppervlakte cirkel = π straal 2

Eindexamen wiskunde vmbo gl/tl 2009 - II OVERZICHT FORMULES: omtrek cirkel = π diameter. oppervlakte cirkel = π straal 2 OVERZICHT FORMULES: omtrek cirkel = π diameter oppervlakte cirkel = π straal 2 inhoud prisma = oppervlakte grondvlak hoogte inhoud cilinder = oppervlakte grondvlak hoogte inhoud kegel = 1 3 oppervlakte

Nadere informatie

Nr Onderwerp Steenhoek Bremlaan Naast De Del 2. 2.824 m2 Circa 10.000 m2 Circa 6.000 m2

Nr Onderwerp Steenhoek Bremlaan Naast De Del 2. 2.824 m2 Circa 10.000 m2 Circa 6.000 m2 1 Beschikbaar grondoppervlak in m2 2 Gewenst bruto oppervlakte incl. parkeren op eigen terrein 2.824 m2 Circa 10.000 m2 Circa 6.000 m2 Passend binnen bouwblok bestemmingsplan, met uitzondering van parkeren

Nadere informatie

Aan de voorzitter van de Tweede Kamer Der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag

Aan de voorzitter van de Tweede Kamer Der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag 1 > Retouradres Postbus 20301 2500 EH Den Haag Sector Aan de voorzitter van de Tweede Kamer Der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag Turfmarkt 147 2511 DP Den Haag Postbus 20301 2500 EH Den Haag

Nadere informatie

Raadsvragenuan het raadslid de heer E. Cols over goederentreinen rijden

Raadsvragenuan het raadslid de heer E. Cols over goederentreinen rijden gemeente Eindhoven Openbare Ruimte, Verkeer lk Milieu Raadsnummer 0 9. RQQ7$. QOI Inboeknummer o9bstoat46 Beslisdatum B&W 9 november 2009 possiernummer 945 55> Raadsvragenuan het raadslid de heer E. Cols

Nadere informatie

Nederland Lokaal Verkiezingsprogramma pagina 1

Nederland Lokaal Verkiezingsprogramma pagina 1 STOP VERSPILLING Het programma voor het tegengaan van de Landelijke Verspilling, die wij op minimaal 20 miljard per jaar en mogelijk zelfs het dubbele schatten, is vooral gebaseerd op onderzoek van instituten

Nadere informatie

Eindexamen aardrijkskunde havo 2008-II

Eindexamen aardrijkskunde havo 2008-II Beoordelingsmodel Vraag Antwoord Scores Migratie en vervoer Opgave 1 Segregatie en integratie 1 maximumscore 2 Uit de beschrijving moet blijken dat: op nationale schaal er een concentratie in het westen

Nadere informatie

aanleg werkspoor in Antwerpen (Ekeren) voor hsl Antwerpen-Nederlandse grens www.nmbs.be nmbs infofolder over de werken

aanleg werkspoor in Antwerpen (Ekeren) voor hsl Antwerpen-Nederlandse grens www.nmbs.be nmbs infofolder over de werken aanleg werkspoor in Antwerpen (Ekeren) voor hsl Antwerpen-Nederlandse grens www.nmbs.be nmbs infofolder over de werken nleg hsl Antwerpen-Nederlandse grens aanleg hsl Antwerpen-Nederl aanleg hsl Antwerpen-Nederlandse

Nadere informatie

Welke wapens worden voor het eerst gebruikt in de Eerste Wereldoorlog? 1. Geweren en gifgas. 2. Machinegeweren en gifgas. 3. Gifgas en pistolen.

Welke wapens worden voor het eerst gebruikt in de Eerste Wereldoorlog? 1. Geweren en gifgas. 2. Machinegeweren en gifgas. 3. Gifgas en pistolen. Tussen welke twee landen is de Eerste Wereldoorlog begonnen? 1. Engeland en Frankrijk 2. Duitsland en Frankrijk 3. Duitsland en Engeland Nederland blijft neutraal. Wat betekent dat? 1. Nederland kiest

Nadere informatie

Column van Ron Niessen, uitgesproken op het congres De ambtenaar. van de toekomst op 31 januari 2008, Kurhaus te Den Haag

Column van Ron Niessen, uitgesproken op het congres De ambtenaar. van de toekomst op 31 januari 2008, Kurhaus te Den Haag Trotse ambtenaren in de toekomst! Column van Ron Niessen, uitgesproken op het congres De ambtenaar van de toekomst op 31 januari 2008, Kurhaus te Den Haag De regering is trots op haar ambtenaren. Zo luidt

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2015 2016 Vragen gesteld door de leden der Kamer 2016Z00189 Vragen van de leden Omtzigt (CDA), Sjoerdsma (D66), De Roon (PVV), Van Nispen (SP), Grashoff

Nadere informatie

Vervoersknooppunt voor 110.000 reizigers per dag

Vervoersknooppunt voor 110.000 reizigers per dag Vervoersknooppunt voor 110.000 reizigers per dag Een aantrekkelijk gebied, met een uitgebreid aanbod aan werkgelegenheid Onder de noemer Arnhem Centraal ondergaan station Arnhem en zijn directe omgeving

Nadere informatie

wiskunde CSE GL en TL

wiskunde CSE GL en TL Examen VMBO-GL en TL 2009 tijdvak 2 dinsdag 23 juni 13.30-15.30 uur wiskunde CSE GL en TL Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage. Dit examen bestaat uit 24 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 80 punten

Nadere informatie

Versnelling Benelux 2017

Versnelling Benelux 2017 Versnelling Benelux 2017 P r e s e n t a t i e R a i l f o r u m 1 4 s e p t e m b e r 2 0 1 5 ir H. J. M. B o v e n l a n d e r Probleemstelling Infrastructuur voor HSL Zuid in Nederland en België gereed,

Nadere informatie

Debat: Nationalisering of privatisering?

Debat: Nationalisering of privatisering? Debat: Nationalisering of privatisering? Korte omschrijving werkvorm: Uw leerlingen leren wat een collectieve voorziening is. Doorgaans worden collectieve voorzieningen in Nederland door de overheid gefinancierd,

Nadere informatie

Commentaar bij het Onderzoeksrapport Tussenfase Planstudie Ring Utrecht (Twijnstra&Gudde, november 2009)

Commentaar bij het Onderzoeksrapport Tussenfase Planstudie Ring Utrecht (Twijnstra&Gudde, november 2009) Commentaar bij het Onderzoeksrapport Tussenfase Planstudie Ring Utrecht (Twijnstra&Gudde, november 2009) Op 3 juli 2009 heeft de Tweede Kamer een motie aangenomen over De Kracht van Utrecht. Deze luidde

Nadere informatie

Jaargang 20 01 Nummer. planschadeverzoek van de heer Van Liere en mevrouw Kasius.

Jaargang 20 01 Nummer. planschadeverzoek van de heer Van Liere en mevrouw Kasius. Raadsvoorstel Datum Dienst/sector/afdeling DSO/JZ/S&M Jaargang 20 01 Nummer 213 Kenmerk DSO 01.102518/01.005439 BGS Onderwerp Bijlagen planschadeverzoek van de heer Van Liere en mevrouw Kasius. rapport

Nadere informatie

MAASVLAKTE 2 IN GEBRUIK

MAASVLAKTE 2 IN GEBRUIK MAASVLAKTE 2 IN GEBRUIK LESBRIEF VOORTGEZET ONDERWIJS ONDERBOUW OPDRACHTEN DE ROTTERDAMSE HAVEN GROEIT! Heel veel goederen die we gebruiken komen uit het buitenland. Het grootste deel komt via de haven

Nadere informatie

Samenvatting ... ... Tabel 1 Kwalitatieve typering van de varianten

Samenvatting ... ... Tabel 1 Kwalitatieve typering van de varianten Samenvatting................. In juli 2008 heeft de Europese Commissie een strategie uitgebracht om de externe kosten in de vervoersmodaliteiten te internaliseren. 1 Op korte termijn wil de Europese Commissie

Nadere informatie

Referentie: 2014042238. Regeling ter voorkoming van oneigenlijke beïnvloeding door belangenverstrengeling bij commissies van Zorginstituut Nederland

Referentie: 2014042238. Regeling ter voorkoming van oneigenlijke beïnvloeding door belangenverstrengeling bij commissies van Zorginstituut Nederland Referentie: 2014042238 Regeling ter voorkoming van oneigenlijke beïnvloeding door belangenverstrengeling bij commissies van Zorginstituut Nederland De Raad van Bestuur van Zorginstituut Nederland, gelet

Nadere informatie

Lesbrief DUURZAAM BOUWEN OPDRACHT 1 - WAT IS DAT, DUURZAAMHEID?

Lesbrief DUURZAAM BOUWEN OPDRACHT 1 - WAT IS DAT, DUURZAAMHEID? Lesbrief Primair onderwijs - BOVENBOUW DUURZAAM BOUWEN De haven van Rotterdam is de grootste haven van Europa. Veel mensen werken in de haven. Steeds meer spullen die je in de winkel koopt, komen per schip

Nadere informatie

Amsterdam, 21 februari 2012. Zeer geachte mevrouw / meneer, Betreft: aanvulling gronden procedure 201200863/1/A1

Amsterdam, 21 februari 2012. Zeer geachte mevrouw / meneer, Betreft: aanvulling gronden procedure 201200863/1/A1 120221 Drs Ing. H. Chr. Bremer Aan: Raad van State Hemonystraat 20-3 Voorzitter afdeling Bestuursrechtspraak 1074BP Amsterdam Postbus 20019 tel: 020-6719453 2500 EA Den Haag HansBremer@zonnet.nl Bezorgd

Nadere informatie

De Korte Vliet variant

De Korte Vliet variant De Korte Vliet variant Een beter plan voor (n)u en later De Korte Vliet variant Een beter plan voor (n)u en later In de regio Holland Rijnland moeten nieuwe woningen, bedrijfslocaties en infrastructuur

Nadere informatie

Nee, ik ben niet pet. Ik ben EEN pet. De Pet van een Douanier.

Nee, ik ben niet pet. Ik ben EEN pet. De Pet van een Douanier. Nee, ik ben niet pet. Ik ben EEN pet. De Pet van een Douanier. Hé. Hallo! Wat ontzettend leuk dat je naar mij kijkt. Ja, je ziet het goed. Ik ben een pet. Nee, ik ben niet pet. Ik ben EEN pet. De Pet van

Nadere informatie

1. Dienstregeling 2009: aanvullingen op het Ontwerp 2007

1. Dienstregeling 2009: aanvullingen op het Ontwerp 2007 NS Reizigers Aan de vertegenwoordigers van consumentenorganisaties in het LOCOV Directie Hoofdgebouw IV Laan van Puntenburg 100 Postbus 2025 3500 HA Utrecht Nederland www.ns.nl Datum Ons kenmerk Onderwerp

Nadere informatie

Deviezenproblemen rondom de Tweede Wereldoorlog deel 1

Deviezenproblemen rondom de Tweede Wereldoorlog deel 1 Deviezenproblemen rondom de Tweede Wereldoorlog deel 1 Algemeen Het leek mij nuttig om vóór de beschrijving van de deviezenproblemen eerst duidelijk te maken wat onder deviezen verstaan moet worden, zulks

Nadere informatie

Stichting Behoud Stad, Natuur en Landschap Rijnland

Stichting Behoud Stad, Natuur en Landschap Rijnland Stichting Behoud Stad, Natuur en Landschap Rijnland Witte Singel 54, 2311 BL Leiden. E: info@behoudrijnland.nl; I: http://www.behoudrijnland.nl/ giro 3057721 t.n.v. Stichting Behoud Stad, Natuur en Landschap

Nadere informatie

Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940)

Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940) Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940) Adolf Hitler In 1933 kwam Adolf Hitler in Duitsland aan de macht. Hij was de leider van de nazi-partij. Hij zei tegen de mensen: `Ik maak van Duitsland

Nadere informatie

Energieke Regio in Holland Rijnland? Alphen aan den Rijn 11 november 2015

Energieke Regio in Holland Rijnland? Alphen aan den Rijn 11 november 2015 Energieke Regio in Holland Rijnland? Alphen aan den Rijn 11 november 2015 Krijn Ratsma (architect en voorzitter Stichting Energieke Regio) inhoud: ontstaan Energieke Regio opzet van het project ook in

Nadere informatie

Hierbij beantwoord ik de vragen van het lid Van Helvert (CDA) over het station in Eijsden.

Hierbij beantwoord ik de vragen van het lid Van Helvert (CDA) over het station in Eijsden. > Retouradres Postbus 20901 2500 EX Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA DEN HAAG Plesmanweg 1-6 Den Haag Postbus 20901 2500 EX Den Haag T 070-456 0000 F 070-456

Nadere informatie

Vooraf We maken kennis met (nieuw klankbordgroeplid) Frans Spoor, en de heer De Kort.

Vooraf We maken kennis met (nieuw klankbordgroeplid) Frans Spoor, en de heer De Kort. Verslag Klankbordgroep Den Bosch, project PHS Meteren-Boxtel Datum overleg: 5 februari 2015 Deelnemers Diana van Lieshout klankbordgroep Annemarie Bon Dhr. Grefkens Jan Verkuylen Sander de Kort Frans Spoor

Nadere informatie

IMPRESSIE INSPREKEN VASTSTELLING KEUR HHSK, NOVEMBER 2015

IMPRESSIE INSPREKEN VASTSTELLING KEUR HHSK, NOVEMBER 2015 IMPRESSIE INSPREKEN VASTSTELLING KEUR HHSK, NOVEMBER 2015 Inleiding Op 25 november 2015 vergaderde de Verenigde Vergadering (VV) van het Hoogheemraadschap van Schieland en de Krimpenerwaard (HHSK). De

Nadere informatie

Geen uitstoot meer. Wubbo Ockels gaat elektrisch. Werknemers opgelet! 1500 euro om jezelf te ontwikkelen

Geen uitstoot meer. Wubbo Ockels gaat elektrisch. Werknemers opgelet! 1500 euro om jezelf te ontwikkelen Alles wat je moet weten over metaalbewerking najaar 2007 www.metaaljournaal.nl WIN DEZE BEACHCRUISER Geen uitstoot meer Wubbo Ockels gaat elektrisch Werknemers opgelet! 1500 euro om jezelf te ontwikkelen

Nadere informatie

De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal!

De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal! De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal! Hé hoi, hallo! Ik zal me even voorstellen. Ik ben Bloem. Bloem van Plastic. Maar je mag gewoon Bloem zeggen. Wow! Wat goed dat jullie even

Nadere informatie

Nee, ik ben niet pet. Ik ben EEN pet. De Pet van een Douanier. GROEP 7-8

Nee, ik ben niet pet. Ik ben EEN pet. De Pet van een Douanier. GROEP 7-8 Nee, ik ben niet pet. Ik ben EEN pet. De Pet van een Douanier. GROEP 7-8 Hé. Hallo! Wat ontzettend leuk dat je naar mij kijkt. Ja, je ziet het goed. Ik ben een pet. Nee, ik ben niet pet. Ik ben EEN pet.

Nadere informatie

Antwoord 1 Ja. Schiedam Centrum is een van de regionale knooppunten, vergelijkbaar met stations als Rotterdam Blaak en Rotterdam Alexander:

Antwoord 1 Ja. Schiedam Centrum is een van de regionale knooppunten, vergelijkbaar met stations als Rotterdam Blaak en Rotterdam Alexander: > Retouradres Postbus 20901 2500 EX Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA DEN HAAG Plesmanweg 1-6 2597 JG Den Haag Postbus 20901 2500 EX Den Haag T 070-456

Nadere informatie

Europa in de Tweede Kamer

Europa in de Tweede Kamer Europa in de Tweede Kamer Europa krijgt steeds meer invloed op het dagelijks leven van haar burgers, ook in Nederland. Daardoor lijkt het soms alsof de nationale parlementen buiten spel staan. Dat is niet

Nadere informatie

1. Wat weet ik er al van. Ik doe mijn werkstuk over "Tunnels en Bruggen". Ik weet er nog niet veel van, daarom wil ik er meer over weten.

1. Wat weet ik er al van. Ik doe mijn werkstuk over Tunnels en Bruggen. Ik weet er nog niet veel van, daarom wil ik er meer over weten. Edwin van Tienen TUNNELS EN BRUGGEN Inhoud. 1. Wat weet ik er al van. 2. Tunnels. 2.1 Boren. 2.2 Tunnels in de bergen. 3. De kanaaltunnel. 3.1 Tunnel onder de zee. 3.2 De TGV. 4. Bruggen. 4.1 Onderzoeken

Nadere informatie

exclusief 19% BTW. Bereken de prijs van de kandelaar inclusief 19% BTW. Schrijf je berekening op.

exclusief 19% BTW. Bereken de prijs van de kandelaar inclusief 19% BTW. Schrijf je berekening op. Piramidekaars Mariska koopt in een winkel een piramidekaars, zie de foto. De kaars heeft een hoogte van 18 cm. Het grondvlak is een vierkant met zijden van 10 cm. Het toppunt ligt precies boven het midden

Nadere informatie

Rapport. Datum: 6 juni 2007 Rapportnummer: 2007/109

Rapport. Datum: 6 juni 2007 Rapportnummer: 2007/109 Rapport Datum: 6 juni 2007 Rapportnummer: 2007/109 2 Klacht Verzoeker klaagt erover dat het college van burgemeester en wethouders van Weststellingwerf in zijn persbericht van 13 april 2006 stelt de bevindingen

Nadere informatie

Lesbrief MAASVLAKTE 2 OPDRACHT 1 - TOPOGRAFIE EN AARDRIJKSKUNDE

Lesbrief MAASVLAKTE 2 OPDRACHT 1 - TOPOGRAFIE EN AARDRIJKSKUNDE Lesbrief Onderbouw voortgezet onderwijs - HAVO MAASVLAKTE 2 De haven van Rotterdam wordt te klein, omdat we steeds meer goederen bestellen uit verre landen. Daarom komt er een nieuw stuk haven: Maasvlakte

Nadere informatie

Koninklijke Hoogheid, meneer Van Vollenhoven, dames en heren, We hebben vandaag samen iets te vieren. Goed dat u er allemaal bent.

Koninklijke Hoogheid, meneer Van Vollenhoven, dames en heren, We hebben vandaag samen iets te vieren. Goed dat u er allemaal bent. Speech van de minister van Infrastructuur en Milieu, Melanie Schultz van Haegen, opening ecoduct Hoog Buurlo over de A1, Kroondomein Het Loo, maandag 5 september 2011 Koninklijke Hoogheid, meneer Van Vollenhoven,

Nadere informatie

Wie bestuurt de Europese Unie?

Wie bestuurt de Europese Unie? Wie bestuurt de Europese Unie? De Europese Unie (EU) is een organisatie waarin 28 landen in Europa samenwerken. Eén ervan is Nederland. Een aantal landen werkt al meer dan vijftig jaar samen. Andere landen

Nadere informatie

GRONDJEKROEPEN IN NERO

GRONDJEKROEPEN IN NERO GRONDJEKROEPEN IN NERO ZWEMBADVERHALEN UIT DE GEMEENTE HOOGEZAND SAPPEMEER Mijn eerste zwemles in Nero Toen ik de leeftijd van 12 jaar had leek het me mooi om te kunnen zwemmen. Wij woonden sinds kort

Nadere informatie

Eindexamen maatschappijleer vwo 2008-I

Eindexamen maatschappijleer vwo 2008-I Opgave 1 Tbs ter discussie 1 maximumscore 2 beveiliging van de samenleving Voorbeeld van juiste toelichting bij beveiliging van de samenleving: In de tekst staat dat er steeds minder mensen uitstromen

Nadere informatie

Effecten van storingen voor treinreizigers

Effecten van storingen voor treinreizigers Effecten van storingen voor treinreizigers Inleiding Dit onderzoek is gebaseerd op de treinstoringen die door NS Reisinformatie worden gepubliceerd op ns.nl. Deze storingsinformatie is ook beschikbaar

Nadere informatie

6.11 UTRECHT / DE HAAR VEENENDAAL

6.11 UTRECHT / DE HAAR VEENENDAAL 6.10 EMPLACEMENT AUTOHANDEL PON Emplacement PON is nu alleen in gebruik bij autohandel PON. Deze autohandel heeft al aangegeven in de toekomst te willen beschikken over een extra spoor. In paragraag 6.9

Nadere informatie

Eindexamen aardrijkskunde vwo 2006-II

Eindexamen aardrijkskunde vwo 2006-II Vervoer en ruimtelijke inrichting Opgave 4 Het Project Mainportontwikkeling Rotterdam bron 4 Den Haag Rotterdam Legenda: zandwinningsgebied landaanwinningsgebied (Tweede Maasvlakte) haven- en industriegebied

Nadere informatie

M.H.J.C. Nienhuis Van Doremaele Verkenner. Gemeenteraad van Ridderkerk Koningsplein 1 Ridderkerk. Zaltbommel, 23 november 2012

M.H.J.C. Nienhuis Van Doremaele Verkenner. Gemeenteraad van Ridderkerk Koningsplein 1 Ridderkerk. Zaltbommel, 23 november 2012 M.H.J.C. Nienhuis Van Doremaele Verkenner Gemeenteraad van Ridderkerk Koningsplein 1 Ridderkerk Zaltbommel, 23 november 2012 Geachte leden van de gemeenteraad, Op 16 oktober jongstleden gaf u mij opdracht

Nadere informatie

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA DEN HAAG. Datum 15 maart 2013 Betreft Kamervragen tariefsysteem spoor

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA DEN HAAG. Datum 15 maart 2013 Betreft Kamervragen tariefsysteem spoor > Retouradres Postbus 20901 2500 EX Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA DEN HAAG Plesmanweg 1-6 2597 JG Den Haag Postbus 20901 2500 EX Den Haag T 070-456

Nadere informatie

Hoogspanningslijnen. Antwoord op de meest gestelde vragen

Hoogspanningslijnen. Antwoord op de meest gestelde vragen Hoogspanningslijnen Antwoord op de meest gestelde vragen 2 Ministerie van Infrastructuur en Milieu Hoogspanningslijnen Antwoorden op de meest gestelde vragen Inhoudsopgave 1. Waarom deze brochure? 3 2.

Nadere informatie

Besparen op maatschappelijk vastgoed

Besparen op maatschappelijk vastgoed Besparen op maatschappelijk vastgoed Het gemeentehuis, de school, de brandweerkazerne, het zwembad, het buurthuis, begraafplaatsen, gemeentewerven, het gemaal en zelfs de kerktoren: het is allemaal eigendom

Nadere informatie

tunnel spoorwegovergang Paterswoldseweg

tunnel spoorwegovergang Paterswoldseweg tunnel spoorwegovergang Paterswoldseweg Waarom zijn er plannen voor een tunnel voor alle verkeer bij de spoorwegovergang Paterswoldseweg? Wat zijn deze plannen? En wat voor gevolgen heeft dit voor uw buurt?

Nadere informatie

Lesbrief DUURZAAM WERKEN OPDRACHT 1 - WERKEN IN DE HAVEN

Lesbrief DUURZAAM WERKEN OPDRACHT 1 - WERKEN IN DE HAVEN Lesbrief Primair onderwijs - MIDDENBOUW DUURZAAM WERKEN De haven van Rotterdam is de grootste haven van Europa. Veel mensen werken in de haven. Steeds meer spullen die je in de winkel koopt, komen per

Nadere informatie

2de spoortoegang Antwerpse. spoorvertakking Ekeren Oude Landen. Luc Vansteenkiste Directeur-Generaal Infrastructuur. Bram Cornelis Program Manager

2de spoortoegang Antwerpse. spoorvertakking Ekeren Oude Landen. Luc Vansteenkiste Directeur-Generaal Infrastructuur. Bram Cornelis Program Manager 2de spoortoegang Antwerpse Haven & spoorvertakking Ekeren Oude Landen INFOMOMENT steden & gemeenten Luc Vansteenkiste Directeur-Generaal Infrastructuur Bram Cornelis Program Manager INHOUD 1 2 Situering

Nadere informatie

Doel van deze nota U een analyse aan te bieden van de (on)mogelijkheden om de Betuweroute oak te gebruiken voor reizigersvervoer.

Doel van deze nota U een analyse aan te bieden van de (on)mogelijkheden om de Betuweroute oak te gebruiken voor reizigersvervoer. ./ Nota Ministerie van Verkeer en Waterstaat Directoraat-Generaal Goederenvervoer Directie Transport en Infrastructuur Aan de DG Goederenvervoer If r Doel van deze nota U een analyse aan te bieden van

Nadere informatie

Raadsvragen van het raadslid Eric Leltz, ingevolge artikel 37 van het reglement van orde van de gemeenteraad van Ede.

Raadsvragen van het raadslid Eric Leltz, ingevolge artikel 37 van het reglement van orde van de gemeenteraad van Ede. 2010/17 Raadsvragen van het raadslid Eric Leltz, ingevolge artikel 37 van het reglement van orde van de gemeenteraad van Ede. Ingezonden: 29 mei 2010 Onderwerp: Verkeersstromen rond station Ede-Wageningen

Nadere informatie

Het college van Gedeputeerde Staten verzoekt de leden van Provinciale Staten om:

Het college van Gedeputeerde Staten verzoekt de leden van Provinciale Staten om: STATENBRIEF Onderwerp: Treinverbinding Tiel-Arnhem Portefeuillehouder: Bieze Kerntaak/plandoel: Kerntaak; regionale bereikbaarheid en regionaal openbaar vervoer Plandoel 1: In stand houden en verbeteren

Nadere informatie

Financieel-economische haalbaarheid

Financieel-economische haalbaarheid Z33-f71 In twee voorgaande brochures is informatie gegeven over het lopende onderzoek naar een verbinding van de Twenthekanalen met het Duitse Mittellandkanaal. De Duits-Nederlandse haalbaarheidsstudie

Nadere informatie

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG a 1 > Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Rijnstraat 50 Den Haag Postbus 16375 2500 BJ Den Haag www.minocw.nl

Nadere informatie

Nederland transportland (VHBO klas 2) CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie.

Nederland transportland (VHBO klas 2) CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Nederland transportland (VHBO klas 2) Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Ivar Prins 18 August 2015 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/64705 Dit lesmateriaal is gemaakt

Nadere informatie

Stemmen Europese verkiezingen 2014

Stemmen Europese verkiezingen 2014 Stemmen Europese verkiezingen 2014 2 Voorwoord Dit boek gaat over de verkiezingen voor het Europees Parlement van 22 mei 2014. Het boek is gemaakt door de medewerkers van het Educatief Centrum voor Cliënten,

Nadere informatie

Huishoudens bouwen hun effectenportefeuille af

Huishoudens bouwen hun effectenportefeuille af Huishoudens bouwen hun effectenportefeuille af Inleiding Door de opkomst van moderne informatie- en communicatietechnologieën is het voor huishoudens eenvoudiger en goedkoper geworden om de vrije besparingen,

Nadere informatie

HANDIG ALS EEN HOND DREIGT

HANDIG ALS EEN HOND DREIGT l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n HANDIG ALS EEN HOND DREIGT OVER HOUDEN VAN HUISDIEREN HIER LEES JE HANDIGE INFORMATIE OVER HONDEN DIE DREIGEN. JE KUNT

Nadere informatie

Aangenomen en overgenomen amendementen

Aangenomen en overgenomen amendementen Overzicht van stemmingen in de Tweede Kamer afdeling Inhoudelijke Ondersteuning aan De leden van de vaste commissie voor Infrastructuur, Milieu en Ruimtelijke Ordening datum 4 december 2015 Betreffende

Nadere informatie

t.a.v. Redactie Nieuwsuur 22 januari 2016

t.a.v. Redactie Nieuwsuur 22 januari 2016 1 t.a.v. Redactie Nieuwsuur 22 januari 2016 Geachte heer Haan, Op 19 januari 2016 zocht u contact met mij over een e-mailwisseling van ICT-medewerkers van het GDI (sinds 1 januari 2014 onderdeel van SSC-ICT

Nadere informatie

Eventuele voettekst 1

Eventuele voettekst 1 Eerst zou ik iets aan de zaal willen vragen: Wie had al van het landelijke project gevelisolatie gehoord voor uitnodiging van deze dag? Zijn er ook mensen die de nieuwsbrief van het project gevelisolatie

Nadere informatie

HET VERHAAL ACHTER FUNDUS

HET VERHAAL ACHTER FUNDUS GRIP OP UW PROJECT OVER DIT BOEKJE Als opdrachtgever heeft u te maken met complexe en uitdagende infrastructurele projecten. De voorwaarden voor het beheersbaar houden van deze projecten worden steeds

Nadere informatie

Uw eigen denken kan de oorzaak zijn van het probleem

Uw eigen denken kan de oorzaak zijn van het probleem Uw eigen denken kan de oorzaak zijn van het probleem Wat dienstverlenende organisaties kunnen leren van de manier waarop Toyota zijn auto s maakt. Wees bereid anders te denken Wij nodigen u uit om eens

Nadere informatie

Lesbrief. aardrijkskunde DUURZAAM PRODUCEREN OPDRACHT 1 - DUURZAAMHEID

Lesbrief. aardrijkskunde DUURZAAM PRODUCEREN OPDRACHT 1 - DUURZAAMHEID Lesbrief Onderbouw voortgezet onderwijs - VMBO DUURZAAM PRODUCEREN De haven van Rotterdam is de grootste haven van Europa. Steeds meer spullen die je in de winkel koopt, komen per schip in Rotterdam binnen.

Nadere informatie