Rapportage. Onderzoek inzet Communities for Development (CfD s ) in het Chemie Onderwijs. April 2013 Miriam Goes-Daniëls Marcel van der Klink

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Rapportage. Onderzoek inzet Communities for Development (CfD s ) in het Chemie Onderwijs. April 2013 Miriam Goes-Daniëls Marcel van der Klink"

Transcriptie

1 Rapportage Onderzoek inzet Communities for Development (CfD s ) in het Chemie Onderwijs Chemelot Innovation and Learning Labs (CHILL) April 2013 Miriam Goes-Daniëls Marcel van der Klink

2 Voorwoord Chemelot Innovation and Learning Labs (CHILL) wil een belangrijke bijdrage leveren aan de innovatie en valorisatie in de chemie en aanpalende vakgebieden. Het inspirerend en excellent opleiden van aankomende professionals en het door voortdurende professionalisering adequaat opgeleid blijven van zittende professionals is daarbij cruciaal. CHILL zorgt daarbij voor een up-to-date leer-werk-omgeving (LWO). Tevens wil CHILL direct bijdragen aan de innovatie door zelf met inzet van docenten onderzoeksopdrachten uit te voeren. CHILL wil, voortbouwend op Zuydlab, leren, professionaliseren en innoveren in een state of the art leer-werk-omgeving met elkaar verbinden. CHILL heeft daarom in 2011 gesprekken gevoerd met docenten, andere begeleiders, coördinatoren en opdrachtgevers van Zuydlab. Er was een grote mate van overeenstemming: het leren van de student was in Zuydlab prima verzorgd, maar de opbrengsten aan innovatie zouden groter kunnen zijn. Na overleg met het lectoraat Professionalisering van het Onderwijs (Zuyd Hogeschool) heeft CHILL een innovatief onderwijsconcept ontworpen, de Communities for Development (CfD s), waardoor de innovatiekracht van Zuydlab sterk wordt vergroot. Dit wordt bereikt door het voorop stellen van de innovatie, door grotere verwevenheid met het beroepenveld, door de inzet van meer en beter opgeleide mankracht (studenten, ervaren professional) en door te werken in een zeer goed gefaciliteerde LWO. Dit wordt echter vooral bereikt door in een Community for Development op inspirerende wijze samen te werken. In de eerste helft van 2012 zijn er vervolgens diverse pilots uitgevoerd. De werkwijze van deze Communities for Development is daarbij onder verantwoordelijkheid van het lectoraat Professionalisering van het Onderwijs onderzocht. Het voorliggende rapport doet een verslag van dit onderzoek. Het inrichten van de pilots was geen eenvoudige zaak. Het nieuwe van een Community werd snel omarmd, maar daarmee is een Community nog niet operationeel en volledig in haar kracht. Dit rapport geeft inzicht in het Community-vorming en het functioneren daarvan. Het rapport geeft vooral aangrijpingspunten voor verdere ontwikkeling en verbetering. Het vormt een uitstekende basis voor verdere optimalisatie van deze innovatieve vorm van onderwijs. En precies zo gebeurt het. Dit jaar is de opzet, aanpak en structuur verbeterd. Ook zijn er Communities die het domein Chemie overstijgen en waarbij andere disciplines betrokken zijn. 2

3 Wij zien dit rapport als het begin van de systematische en kritische ontwikkeling van de samenwerking tussen onderwijs en bedrijfsleven. Werken in Communities for Development, die gebaseerd zijn op samenwerkend leren, is daarmee niet alleen werken in een inspirerend innovatief onderwijsconcept, maar geeft tevens richting aan de ambitieuze samenwerking tussen onderwijs en bedrijfsleven. 3

4 Inhoud Voorwoord Inleiding Aanleiding en achtergronden De leerwerkgemeenschap als motor voor innovatie en leren Community for Development (CfD) nader verkend Opzet van het onderzoek Doel en vraagstelling onderzoek Methode Onderzoeksgroep Onderzoeksinstrumenten Onderzoeksprocedure Analyse Resultaten Resultaten uit vragenlijsten Resultaten uit interviews Conclusies Aanbevelingen Literatuur

5 1. Inleiding Chemelot Innovation and Learning Labs (CHILL)wil een belangrijke bijdrage leveren aan de innovatie en valorisatie in de chemie en aanpalende domeinen en vooral aan het versnellen van de innovatie en de valorisatie. Het Centrum wil daartoe het (initieel) opleiden van studenten en het professionaliseren van medewerkers in werkveld en opleidingen verbinden aan innovatie. Uitgangspunt daarbij zijn de ideeën en ervaringen, die de afgelopen 5 jaar zijn opgedaan met Zuydlab. Er zijn inmiddels ruim 200 projecten uitgevoerd voor instituten, MKB en grote bedrijven, die gefinancierd zijn via allianties, vouchers of door facturering. Bij Zuydlab gaat het daarbij vooral om exploratief onderzoek en om vervolgonderzoek met het oog op valorisatie van eerder verworven (onderzoeks)kennis. Om de exploratiemogelijkheden uit te breiden en de innovatieopbrengsten te vergroten is een nieuwe aanpak ontwikkeld. Daartoe zijn pilots ingericht als Communities for Development (CfD s) met als doel een systematiek te ontwikkelen die voor de komende jaren kan worden benut. In dit document wordt verslag gedaan van de opzet en uitvoering van het onderzoek naar deze CfD s. Na een korte uiteenzetting van de achtergronden, wordt ingegaan op de onderzoeksresultaten, gevolgd door de conclusies en aanbevelingen. Deze rapportage is bedoeld als input voor het ontwikkelen van plannen ter verbetering van de verdere doorontwikkeling van de inzet van communities in het Chemie Onderwijs. De rapportage wordt benut voor een werkconferentie waarbij op basis van de onderzoeksbevindingen en de bespreking ervan een concrete planning kan worden gemaakt, waarbij (verbeter)activiteiten worden gelinkt aan verantwoordelijke personen en deadlines. 2. Aanleiding en achtergronden 2.1. De leerwerkgemeenschap als motor voor innovatie en leren Het Centrum voor Chemie wil zodanige innovatieve activiteiten ontwikkelen dat onderzoek, innovatie, valorisatie en productie, gekoppeld worden aan initieel opleiden, traditioneel het domein van ROC s en Hogescholen. Dit koppelen gebeurt wanneer studenten, als beginnende professionals, en ervaren professionals (de vakinhoudelijke opleidingsdocenten en medewerkers van bedrijven) met elkaar samenwerken in leerwerkgemeenschappen,de Communities for Development (CfD s), die gericht zijn op het realiseren van innovatie, valorisatie of productie. De gedachte vanuit de participerende bedrijven is dat door zo n koppeling een versnelling optreedt in het realiseren van innovaties, omdat de inzet van studenten en docenten resulteert in nieuwe inzichten en er ook meer menskracht beschikbaar komt voor innovatie. De gedachte vanuit de participerende opleidingen is dat de kwaliteit van de opleiding vergroot wordt door een betere 5

6 koppeling aan de actuele en snel veranderende beroepspraktijk en de begeleiding vanuit bedrijven. Kortom een win-win situatie met betekenisvolle opbrengsten voor alle partijen (bedrijf-opleidingstudent) en geringere kosten. Hieronder is in schema de samenwerking weergegeven, inclusief de verschillende categorieën beoogde opbrengsten. Figuur 1: de lerende driehoek Het model Zuydlab is door Zuyd Hogeschool ontwikkeld en samen met DSM Resolve verder ontwikkeld. Deze constructie en de ervaringen daarmee opgedaan zijn dan ook het uitgangspunt van het onderhavige pilotproject (deelproject Communities for Development). Verschillen met vorige jaren zullen gelegen zijn in het feit dat: in een CfD de innovatieve ontwikkeling voorop staat en de innovatie niet, zoals eerder, een gelukkige bijvangst is die soms optreedt en soms niet; het om een groep gaat die een innovatie wil realiseren, om een community (voorheen was dat meestal één student met één begeleider); één lid van de groep een ervaren professional is die zo veel mogelijk van gelijk opleidingsniveau is, maar meer ervaren is, die optreedt als meewerkend voorman en die just in time studenten kan ondersteunen; de deelnemers aan de community elkaar nodig hebben, gelijkwaardig zijn, maar niet gelijk; om recht te doen aan het uitgangspunt van gelijkwaardigheid én om tot een meer objectieve beoordeling te komen er een scheiding bestaat tussen de rol van de begeleiding en de rol van assessor; de CfD s zich richten op meer inhoudelijke domeinen dan voorheen (naast analyse ook synthese & materialen, procestechnologie en biochemie). Bijgevolg zal ook het aantal 6

7 betrokken bedrijven groter zijn (niet alleen DSM Resolve, maar ook SABIC en andere business units van DSM); de leerwerkgemeenschappen zullen bij voorkeur ook zo ingericht worden dat ze bestaan uit MBO en HBO opleiders en studenten. Of de CfD als succesvol bestempeld kunnen worden, hangt af van: 1. De mate waarin de beoogde innovatie en/of valorisatie (productie) gerealiseerd wordt (de performance); 2. De mate waarin de gemeenschap en de partijen daarin leren d.w.z. leergedrag vertonen. Dit gebeurt door middel van het creëren van binding en het stimuleren van kennisuitwisseling niet alleen tussen docenten en studenten, maar ook tussen studenten onderling en met de begeleiders uit het werkveld Community for Development (CfD) nader verkend Een CfD is een groep mensen die een intrigerende vraag, zorg, probleem of passie met betrekking tot een bepaald domein of product delen en die hun kennis en vaardigheden willen verdiepen door middel van een continue uitwisseling hierover (Wenger, McDermott & Snyder, 2003) Volgens Wenger (1998) heeft een community drie dimensies: Domein: in een community richten deelnemers zich op vraagstukken die belangrijk zijn voor hun werk in de praktijk. Gemeenschap: leden van een CfD vormen een gezelschap waarbinnen men elkaar vertrouwt, waarin men elkaars bijdragen waardeert, waarin men elkaar inspireert door ideeën en andere perspectieven. Praktijk: deelnemers zijn praktijkbeoefenaars die een repertoire van handelen, ervaringen, verhalen en methoden delen (zie wiki.rdmc.nl) De projecten in de CfD die door het Centrum van Chemie worden geïnitieerd dienen dus bij te dragen aan het oplossen van een concreet innovatie-vraagstuk, maar tevens moeten deze projecten zodanig worden ingericht dat er door de projectleden voldoende geleerd kan worden. In de praktijk blijkt het overigens lastig te zijn om projecten zodanig in te richten dat zowel de innovatieve doelstelling als ook de leerdoelstellingen van de individuele projectleden worden gerealiseerd. Met name de leerdoelstellingen hebben de neiging ondergesneeuwd te raken en Poell (2004) gaat op basis van zijn onderzoek in op de vraag hoe in innovatieve projecten (door hem leerprojecten genoemd) deze dubbele doelstelling is te realiseren. Daartoe worden door Poell per fase in het leerproject (initiatiefase, uitvoeringsfase en bestendigingsfase) activiteiten benoemd die behulpzaam zijn om het leren van de projectleden ten behoeve van het ontwikkelen van het innovatieve product/dienst te ondersteunen. Naast het werk van Poell lijkt ook het onderzoek naar de innovatie in de technische opleidingen van Zuyd (project TBTOP) aanwijzingen op te kunnen leveren voor condities en activiteiten die relevant zijn voor de inrichting van dergelijke communities. De in het project TBTOP 7

8 verkregen inzichten zullen te zijner tijd worden benut voor de reflectie op de uitkomsten van onderhavig onderzoek. 3. Opzet van het onderzoek 3.1. Doel en vraagstelling onderzoek De werkwijze in de opleidingen die behoren tot het Chemie cluster om het leren via CfD s te organiseren, is een relatief nieuw verschijnsel, waarmee tot op heden binnen Zuyd weinig ervaring is opgedaan. De opleidingen en hun studenten zijn uiteraard zeer geïnteresseerd in de realisatie van de gewenste leeropbrengsten. Daarnaast hebben bedrijven en instellingen vooral behoefte aan een gefundeerd oordeel over de innovatieopbrengsten van communities. Voor bedrijven en instellingen geldt dat er een werkwijze ontwikkeld wordt die de moeite waard is d.w.z. dat de opbrengsten (in termen van leren en innovatie) de kosten rechtvaardigen Er is daarom behoefte aan flankerend onderzoek waarmee beargumenteerde keuzes gemaakt kunnen worden over de verdere ontwikkeling van de CfDs en de stappen die hiertoe moeten worden gezet. De vraagstelling van dit onderzoek is: Welke condities in de communities zijn bepalend voor de innovatieopbrengst, voor het leerproces en de leeropbrengsten? Bij de uitwerking van deze vraagstelling in onderzoeksinstrumenten werden onderstaande aspecten meegenomen: Opbrengsten hebben betrekking op zowel de gerealiseerde innovatie als op de leeropbrengsten van de deelnemers Condities kunnen gerelateerd zijn aan innovatieopbrengsten, het leerproces zelf als ook betrekking hebben op de uiteindelijke leeropbrengsten Leeropbrengsten op het niveau van de studenten hebben betrekking op vakinhoudelijke bekwaamheden, en metacognitieve bekwaamheden Leeropbrengsten beperken zich niet tot studenten maar zullen, gelet op het feit dat het werken in communities relatief nieuw is, naar verwachting ook worden waargenomen bij de begeleiders vanuit de opleiding en het bedrijf die betrokken zijn bij de communities Opmerking: De vraagstelling is indertijd zodanig geformuleerd, echter de resultaten zijn zodanig dat de info betreffende de innovatieopbrengst niet op significante wijze uit de gegevens te destilleren is (zie Resultaten) Communities zijn pas communities te noemen als de drie partijen die in de inleiding genoemd zijn aanwezig zijn, te weten: de beginnend professional, de coach en de ervaren professional (die uit een bedrijfsmatige omgeving, dus niet de school, moet komen). In dit onderzoek zijn ook communities onderzocht die in de eigenlijke zin geen community zijn en dat zijn de communities of CfD s die intern bij de Hogeschool gesitueerd zijn (BIO en E2C) zij missen de externe component. 8

9 3.2. Methode Onderzoeksgroep Er zijn 5 CfD s betrokken bij het onderzoek. Restwaterstoffen (RW, 6 personen), Brandvertragers (BV, 5 personen), Sappi (4 personen), Easy to Clean (E2C, 3 personen) en twee van Biomarkers (BIO, totaal 8 personen). Het aantal deelnemers per CfD was dus klein en varieerde van drie tot zes personen. De deelnemers aan een CfD waren 2 á 3 studenten, afkomstig van Zuyd Hogeschool (HBO) en Leeuwenborgh (MBO), een coach afkomstig van de opleiding of van het desbetreffende bedrijf en de ervaren professional veelal afkomstig van het desbetreffende bedrijf (sporadisch afkomstig van de opleiding) Onderzoeksinstrumenten Bij dit onderzoek zijn data verzameld met behulp van een vragenlijst en interviews. Uit de onderzoeksvragen blijkt dat in de onderzoeksinstrumenten onderstaande aspecten moesten worden meegenomen: de gerealiseerde innovatie en de leeropbrengsten van de deelnemers leeropbrengsten op het niveau van de studenten kunnen betrekking hebben op vakinhoudelijke bekwaamheden en metacognitieve bekwaamheden leeropbrengsten beperken zich niet tot studenten kunnen ook worden waargenomen bij de coach en de ervaren specialist De vragenlijst: Er is gebruik gemaakt van een bestaande vragenlijst die is ontwikkeld in het kader van een onderzoek naar Communities of Practice bij de opleiding CMD van de NHL Leeuwarden (Hooijer, Goes, Delea & Beeksma, 2009; Goes, Hooijer, Delea & Beeksma, 2010). Deze vragenlijst is aangepast en getest door de onderzoeker en voorgelegd aan de docenten en studenten. De items in de gehanteerde vragenlijst hadden betrekking op 1) Betrokkenheid en werkwijze in de community 2) Meerwaarde van de community, 3) Werken en leren in de community, 4) Assessment 5) de externe opdrachtgever en de externe opdracht. De items over het assessment zijn alleen ingevuld door de studenten. Alle items hadden vijf antwoordcategorieën, lopend van 0 (geen mening) tot 4 (helemaal mee eens) De vragen in de eerste ronde van interviews met de deelnemers aan de CfD s hadden betrekking op: vragen over en geven van toelichting op positieve en negatieve uitkomsten van de vragenlijsten, het zoeken naar een gemeenschappelijke deler en het verkrijgen van inzicht in het functioneren van de community. Hierbij werd ingegaan op de rol van de assessor, van de coach en van de ervaren professional. In de tweede ronde werd wederom ingegaan op de diverse rollen binnen de CfD. Ook werden enkele verwachtingen getoetst die voortvloeiden uit de resultaten van de eerste ronde (vragenlijst en 9

10 interviews). Daarbij werd gevraagd of de deelnemers ideeën en adviezen hadden voor de opleiding over de inzet van communities. De vragen voor de assessoren besloegen de volgende thema s: - Onderlinge afspraken over hoe het assessment vormgegeven moet worden. Protocollen en vormgeving. - Verloop van het assessment. Anders voor studenten in de CfD s of voor alle studenten binnen Chemie hetzelfde? - Tevredenheid met het verloop van de assessments. Leerproces voor docenten/assessoren. Wat zou anders moeten? - Opmerkingen, aanvullingen van de assessoren Onderzoeksprocedure De vragenlijst is twee keer afgenomen, namelijk in de periode april/mei 2012 en in september De afname van de vragenlijst werd telkens gevolgd door groepsinterviews per CfD waarvoor alle leden werden uitgenodigd (de begeleider vanuit het bedrijf, de begeleider van de onderwijsinstelling en de studenten). In deze interviews werden de resultaten uit de vragenlijst besproken. Daarnaast werd in de eerste ronde van groepsinterviews ingegaan op het verkennen van de aanwezige voorwaarden voor het functioneren van de community en het efficiënt en effectief leren, werken en innoveren. Bij de tweede ronde van groepsinterviews is wederom ingegaan op de resultaten van de tweede afname van de vragenlijst, en verder werd ingegaan op het leer- en werkproces en de opbrengsten (zowel de leer- als de innovatie-opbrengsten). Daarbij werden verwachtingen getoetst die naar aanleiding van de eerste resultaten van vragenlijst en interviews geformuleerd waren. In november is een vragenlijst gestuurd naar de externe opdrachtgevers waarbij hen gevraagd werd of de gewenste innovatie gerealiseerd is. Deze vragenlijst is via de coaches naar de externe opdrachtgevers gestuurd maar daar is helaas geen enkele respons op geweest. Vervolgens zijn in december 2012 de assessoren bevraagd naar hoe de beoordeling is verlopen. Tabel 1: Tijdpad onderzoek inzet CfD;s Ontwikkeling Afname Ontwikkeling Teruggave Tweede Tweede Vragenlijst Interview Rapportage vragenlijst vragenlijst interviews resultaten afname interview Externe assessoren met conclusies CfD vragenlijst vragenlijst Opdracht en (interventie) gevers aanbevelingen en afname (interventie interviews voor (instrument) voortgang) Maart 2012 April-mei Mei- juni Juni 2012 September Oktober/ November 19 Januari november 2012 december

11 Analyse De data uit de vragenlijsten zijn in SPSS ingevoerd. Omwille van de overzichtelijkheid zijn de data gereduceerd tot een vijftal schalen die corresponderen met de vijf thema s die in de vragenlijst aan de orde werden gesteld. Deze schalen zijn getest op betrouwbaarheid en de Cronbach s Alpha varieert tussen minimaal acceptabel (0,55, schaal EXOP) en zeer goed (0,96 schaal BETR), (n=20)... Aangezien de respondentgroep klein is, is het moeilijk om algemeen verbindende uitspraken te doen over de uitkomsten van de vragenlijsten. De resultaten moeten dus met een grote mate van relativiteit beschouwd worden en worden door middel van de interviews verder geïnterpreteerd. 4. Resultaten 4.3. Resultaten uit vragenlijsten De items in de vragenlijst hebben betrekking op een vijftal thema s: Betrokkenheid en werkwijze in de community Meerwaarde van de community Werken en leren in de community Assessment (alleen voor de studenten) Een aantal vragen over de externe opdrachtgever en de externe opdracht. Na analyse van de vragenlijsten blijkt dat de gemiddelden van de verschillende schalen en de gemiddelden van de communities elkaar niet veel ontlopen. Toch zijn er na de eerste meting enige tendensen aan te geven. Om de leesbaarheid te bevorderen wordt er enkel gerapporteerd op schaalniveau. De resultaten op itemniveau zijn eigendom van CHILL en daar op te vragen. Tabel 2: gemiddelden per community en per schaal, eerste meting Schaal RW BV Sappi E2C BIO Totaal Betrokkenheid en werkwijze in de community Meerwaarde van de community Werken en leren in de community Assessment (alleen voor de studenten) Externe opdrachtgever en externe opdracht 2,9 3,1 2,9 2,8 2,6 2,8 3,0 3,0 3,0 2,8 2,9 2,9 2,7 2,8 2,8 2,7 2,4 2,6 2,6 2,8 3,0 2,8 2,9 2,8 3,1 2,8 3,0 3,0 2,4 2,8 De scores op de verschillende schalen zijn niet hoog te noemen. Cfd BV scoort op de schaal 11

12 Betrokkenheid 3,1 en op de laatste schaal wordt door CfD (RW) ook hoger dan 3 gescoord. CfD BIO scoort zelfs op twee schalen onvoldoende. Na de tweede meting blijkt dat bovenstaande tendensen nog steeds gelden en op sommige punten zelfs versterkt zijn (zie tabel 3 en bijlage 1). Tabel 3: gemiddelden per community en per schaal, tweede meting Schaal RW BV Sappi E2C BIO Totaal Betrokkenheid en werkwijze in de community Meerwaarde van de community Werken en leren in de community Assessment (alleen voor de studenten) Externe opdrachtgever en externe opdracht 3,1 3,1 3,0 2,7 2,5 2,8 3,1 3,2 3,1 2,6 2,5 2,9 2,9 3,0 2,9 2,6 2,4 2,6 3,0 3,3 3,5 2,8 2,6 2,8 2,7 3,0 3,0 3,0 3,0 2,8 Uit Tabel 2 blijkt dat bij de tweede meting de tendensen uit de eerste meting zijn versterkt. De verschillen nemen niet af, de trend is dat ze eerder toenemen. De externe CfD s (RW, BV en Sappi) scoren op vrijwel alle schalen hoger dan de beide interne (in de Hogeschool zelf gesitueerde) CfD s (E2C en BIO). De positieve tendens bij de externe CfD s is nog positiever geworden en de (negatievere) tendens bij de interne CfD s is nog negatiever geworden. Figuur 2: Verschillen tussen de twee metingen per CfD en per schaal 12

13 Uit figuur 2 is af te lezen dat bij de tweede meting op vrijwel alle schalen bij de externe CfD s hoger gescoord is behalve bij de schaal externe opdrachtgever en opdracht (EXOP) bij de CfD RW en bij de interne CfD s (iets) lager, met als uitzondering de schaal EXOP bij de CfD BIO Resultaten uit interviews De CfD E2C is niet geïnterviewd. Er zijn diverse pogingen ondernomen maar door gebrek aan tijd en niet overeenkomen van agenda s is dit niet gelukt. In de eerste ronde van de interviews is ingegaan op de uitkomsten van de vragenlijst en de verschillen die daarin te zien waren ten opzichte van de andere communties (zie bijlage 2, uitwerking interviews). De uitkomsten van de vragenlijst zijn besproken en hier en daar is uitleg gegeven over deze uitkomsten. De respondenten onderschreven de uitkomsten. Bij het bespreken van het functioneren van de communities kwam als opvallende punt naar voren dat er binnen de externe communties meer formele afspraken gemaakt worden dan bij de interne. Bij de externe communities zijn de overlegmomenten duidelijk en worden de afspraken meestal in notulen vastgelegd. Bij de interne CfD s is dit niet nodig aangezien de coach en de externe professional voortdurend aanwezig zijn en makkelijk aan te spreken zijn. Over de rollen van de coach en de ervaren professional is bij sommige CfD s nog enige verwarring, ook de coaches zelf geven aan dat zij nog zoekende zijn naar de invulling van hun rol. De rol van de beginnende professional zelf wordt door de studenten (extern) omschreven als prettig, zij voelen zich collega met de collega s binnen het bedrijf. De studenten die intern zitten zien geen verschil tussen het werken binnen een community en het werken binnen Zuydlab op school. De rol van de assessor is nog een onduidelijke. Men weet niet wat men van hem moet verwachten Men vindt dat de assessor ook het proces moet beoordelen en overleg moet hebben met de coach en de ervaren professional vooraleer hij tot beoordeling van het eindproduct (het verslag) overgaat. Deze intersubjectieve benadering is een van de aanbevelingen voor verbetering van het proces. Wat betreft de opdracht geven de studenten allemaal aan dat zij duidelijk weten wat hun verantwoordelijkheden zijn. Het verschil met de stage is dat men in een CfD meer moet samenwerken met andere studenten maar ook met de coach en de ervaren professional en van elkaar afhankelijk is om de opdracht te kunnen vervullen. Bij de externe communities wordt aangegeven dat er hier en daar wat problemen optreden met roosterwijzigingen en de communicatie daarover. Intern levert dat minder problemen op. 13

14 De interviews van de tweede ronde zijn gebaseerd op de verwachtingen die geformuleerd zijn naar aanleiding van de resultaten van de vragenlijst en de interviews uit de eerste ronde (zie bijlage 3) De verwachtingen zijn aan de deelnemers van de CfD s toegezonden en gevraagd is om hier schriftelijk op te reageren. Dat hebben slechts vijf respondenten gedaan. Deze vijf onderschreven de verwachtingen grotendeels maar over de rol van de coach en de assessor en over de rol van de externe opdracht en de opdrachtgever verschilden zij van mening. Ook hier is weer te constateren dat de personen die bij een externe community betrokken zijn positiever gestemd zijn dan de interne communityleden. Echter de respons is zo laag dat hierover verder geen uitspraken gedaan kunnen worden. n de interviews is hier dieper op ingegaan (zie bijlage 4). Bij de vraag of er verschil is tussen interne en externe CfD s geven de geïnterviewden vrijwel unaniem aan dat dat het geval is. Bij een externe CfD speelt de externe opdrachtgever en het feit dat er geld mee gemoeid is een grote rol. De studenten voelen zich meer verantwoordelijk en geven aan dat ze zich meer collega voelen dan student. Bij de interne CfD geeft men aan niet veel verschil te zien met de projecten van Zuydlab ook al zijn de opdrachten afkomstig van een externe partij. Bij de vraag wat er geleerd is staat heel prominent het samenwerken met de andere leden van de community centraal. Men was vaak afhankelijk van de voortgang van de andere leden en dat leverde een leerproces op. Ook worden hier verschillende technieken en productieprocessen genoemd. De ervaren professionals en de coaches geven aan ook (soms) geleerd te hebben van de beginnende professionals, een van hen geeft heel duidelijk aan geleerd te hebben hoe hij leiding moet geven aan een groep mensen. Over de vraag hoe de CfD s volgende keer moeten worden ingericht lopen de meningen uiteen over de looptijd. Men is het wel eens over het feit dat de communicatie beter moet tussen de school en de bedrijven. Het optimale aantal studenten is volgens de deelnemers tussen 3 en 5. De rollen van de coach en de ervaren professional lopen bij de externe CfD s vaak enigszins door elkaar, zeker gezien het feit dat de coaches van de opleiding vaak niet lijfelijk aanwezig zijn. Men vindt dat de assessor wel van af het begin van het traject betrokken moet zijn. Hij/zij moet weten wat er in de CfD s speelt en zijn beoordeling niet alleen baseren op het eindproduct. Over de facilitering van de CfD s was men bij de externe communities zeer tevreden, bij de interne CfD werd hier echter flink over geklaagd..het heeft lang geduurd eer dat alles optimaal was en de roosters waren ook pas heel laat bekend. Ook over de planning moet beter gecommuniceerd worden. Wat de rollen en de competenties van de coach en de ervaren professional betreft geeft men aan dat het in het begin een zoektocht was naar de invulling hiervan maar dat dit gaandeweg het proces is opgelost. Over de tevredenheid van de opdrachtgever is men bij de externe CfD s zeer positief, men is er zeker 14

15 van dat de producten die opgeleverd zijn, voldoen aan de eisen die bij het project zijn afgesproken. Bij de interne CfD geeft men aan dat dit wel een probleem is, men heeft het gevoel hier niet op afgerekend te worden. De resultaten zijn niet behaald en het project is bij één groep wel bijgesteld en bij de andere niet. Bij de interne CfD s telt meer het leerproces. Resultaten interview met de Assessoren (zie bijlage 5) Tijdens het interview met de Assessoren geven deze een aantal aanbevelingen die voornamelijk gericht zijn op de communicatie tussen opdrachtgever, projectleiding en de assessoren en geven zij aan dat voor hen de taken en de verschillende roltypen die in en rondom de community spelen niet altijd even duidelijk zijn.. De Assessoren geven ook aan dat ze al vroeg betrokken willen worden bij de communities met name in de startfase willen zij werkafspraken kunnen maken over het assessment. 5. Conclusies In dit onderzoek stond de vraag centraal welke condities bepalend zijn voor de innovatieopbrengst en voor het leerproces en de leeropbrengsten binnen de communities. Wat de innovatieopbrengst betreft kunnen uit de resultaten van het onderzoek geen uitspraken gedaan worden. Echter wat de leeropbrengst betreft zijn er wél conclusies omtrent condities te trekken. Één van de conclusies die uit de definitie van een community is te destilleren is dat een gemeenschap, een community, organisch moet groeien. Gezien is dat sommige communities zich sneller ontwikkelen dan andere. De resultaten van de vragenlijsten en de interviews wekken de indruk dat externe communities zich beter en sneller ontwikkelen dan de interne. Wat hierbij bepalend kan zijn, zijn condities die betrekking hebben op de cultuur en structuur in de context van de community. Met name de bedrijfscultuur lijkt hier een sterke rol te spelen. Er moet of een innovatieve cultuur heersen of er moeten innovatoren in en om de community actief zijn. Tot slot kan worden geconcludeerd dat communities die niet voldoende gefaciliteerd en geëquipeerd zijn, in de vorm van menskracht, tijd en onderzoeksfaciliteiten, niet voldoende van de grond komen. 6. Aanbevelingen 1. Beschouw de interne communities niet als community, zij kunnen niet voldoen aan alle eisen die aan de communities gesteld worden. De opdrachten kunnen wel de vorm hebben van een innovatieve opdracht met een externe opdrachtgever. 2. Zorg voor de benodigde faciliteiten en randvoorwaarden (roosters, competenties docenten/begeleiders/studenten en uren) omdat het gemis hiervan ervoor zorgt dat communities niet of onvoldoende tot ontwikkeling komen 3. Stel vast of en welke competenties studenten, docenten en bedrijfsbegeleiders nodig hebben om in een community te kunnen functioneren. Onderneem actie om deze competenties op 15

16 entreeniveau te krijgen dan wel besluit om bij gemis ervan niet te selecteren om te participeren in een community. 4. Zorg voor meer helderheid over de taken die horen bij de verschillende roltypen. 5. Zorg dat de assesoren in een vroeg stadium afspraken kunnen maken over het assessment, Bespreek bij de start van een community hoe de assessments er uit gaan zien. Gebrek aan informatie hierover creëert onduidelijkheid en onrust. Het is raadzaam om de community te vragen wat een adequate vorm is waarin het assessment gaat plaatsvinden en de producten die moeten worden opgeleverd. De assessor moet deze informatie hebben om te kunnen beoordelen. 6. Begeleiding en assessment moeten niet door elkaar lopen. 7. Betrek, wat de timing van het onderzoek betreft, de externe opdrachtgevers van de communities eerder bij het onderzoek. Leg hen uit waarom het belangrijk is dat zij hun mening geven over de innovatieopbrengsten en leg hen de vragen in een eerder stadium voor zodat er nog tijd is om een herhaling te sturen. 7. Literatuur Brown, J.S., Collins, A. & Duguid, P. (1989). Situated cognition and the culture of learning. Educational Researcher, 18(1), Goes, M., Beeksma, M., Delea, P. & Hooijer, J. (2010). Verbreding en verdieping competentiegericht opleiden van docenten binnen de NHL Hogeschool Leeuwarden. Eindverslag van de samenwerking tussen de NHL Hogeschool Leeuwarden en het Ruud de Moor Centrum, de activiteiten en de resultaten in de periode Rapport 2. Heerlen: Open Universiteit, Ruud de Moor Centrum. Hooijer, J., Goes, M., Delea, P., & Beeksma, M. (2009). Communities of Practice bij Communication & Multimedia Design (CMD). Een onderzoek naar Communities of Practice bij de opleiding CMD van de Noordelijke Hogeschool Leeuwarden. Heerlen: RdMC, november Poell, R. (2004). Leren door het organiseren van leerprojecten. In: Streumer, J. & Van der Klink, M. (Red) Leren op de werkplek, pp s-gravenhage: Reed Business Information bv. Verdonschot, S. (2009). Learning to innovate (dissertatie). Enschede: Universiteit Twente. Wenger, E. (1998). Communities of Practice. Learning, Meaning and Identity. New York: Cambridge University Press. 16

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Docenten in het hoger onderwijs zijn experts in wát zij doceren, maar niet noodzakelijk in hóe zij dit zouden moeten doen. Dit komt omdat zij vaak weinig tot geen training hebben gehad in het lesgeven.

Nadere informatie

Instituut voor Sociale Opleidingen

Instituut voor Sociale Opleidingen Instituut voor Sociale Opleidingen Naar een nieuwe opleiding Social Work In september 2016 start Hogeschool Rotterdam met de nieuwe opleiding Social Work. Dit betekent dat eerstejaars studenten (die in

Nadere informatie

Je doet het niet alleen. Symposium over. innoveren in communities

Je doet het niet alleen. Symposium over. innoveren in communities Kennis in bedrijf 27 november 2014 Je doet het niet alleen. Symposium over innoveren in communities Inleiding Op welke manier stimuleer je innovatie binnen je bedrijf, school of instelling? Hoe draag je

Nadere informatie

Presenteer je eigen onderzoek op de Mbo Onderzoeksdag op 12 november 2015!

Presenteer je eigen onderzoek op de Mbo Onderzoeksdag op 12 november 2015! Voorstellen voor onderzoekspresentaties Mbo Onderzoeksdag Presenteer je eigen onderzoek op de Mbo Onderzoeksdag op 12 november 2015! Indienen van een voorstel kan tot en met 15 mei 2015 via e-mailadres:

Nadere informatie

KRACHTIGE LEEROMGEVINGEN IN HET BEROEPSONDERWIJS

KRACHTIGE LEEROMGEVINGEN IN HET BEROEPSONDERWIJS KRACHTIGE LEEROMGEVINGEN IN HET BEROEPSONDERWIJS Rapportage voor Koning Willem I. College Opleiding Manager/ondernemer horeca van de Middelbare Horecaschool (MHS) HOGESCHOOL UTRECHT Wenja Heusdens, MSc

Nadere informatie

9. Gezamenlijk ontwerpen

9. Gezamenlijk ontwerpen 9. Gezamenlijk ontwerpen Wat is het? Gezamenlijk ontwerpen betekent samen aan een nieuw product werken, meestal op een projectmatige manier. Het productgerichte geeft richting aan het proces van kennis

Nadere informatie

Professionalisering van docenten. Gerda Geerdink Studiedag Facta 24 maart 2015 Amersfoort

Professionalisering van docenten. Gerda Geerdink Studiedag Facta 24 maart 2015 Amersfoort Professionalisering van docenten Gerda Geerdink Studiedag Facta 24 maart 2015 Amersfoort Opbouw presentatie Welke docenten hebben we nodig? Professionalisering binnen de HAN Resultaten onderzoek naar vier

Nadere informatie

Op weg naar de (academische) opleidingsschool

Op weg naar de (academische) opleidingsschool Discussienota Nationalgeographic.nl Adviescommissie ADEF OidS Mei 2014 1 Inhoudsopgave Inleiding 1. Uitgangspunten Samen Opleiden 2. Ambities van (academische) opleidingsscholen 3. Concept Samen Opleiden

Nadere informatie

Uitwisseling tussen teamleden in sociale teams cruciaal voor prestatie

Uitwisseling tussen teamleden in sociale teams cruciaal voor prestatie Uitwisseling tussen teamleden in sociale teams cruciaal voor prestatie Voorlopige resultaten van het onderzoek naar de perceptie van medewerkers in sociale (wijk)teams bij gemeenten - Yvonne Zuidgeest

Nadere informatie

De curriculum van de masteropleiding PM MBO kan op verschillende niveau s bekeken worden:

De curriculum van de masteropleiding PM MBO kan op verschillende niveau s bekeken worden: Marco Snoek over de masteropleiding en de rollen van de LD Docenten De curriculum van de masteropleiding PM MBO kan op verschillende niveau s bekeken worden: Het intended curriculum : welke doelen worden

Nadere informatie

Overzicht curriculum VU

Overzicht curriculum VU Overzicht curriculum VU Opbouw van de opleiding Ter realisatie van de gedefinieerde eindkwalificaties biedt de VU een daarbij passend samenhangend onderwijsprogramma aan. Het onderwijsprogramma bestaat

Nadere informatie

Samenvatting van: Effectiviteit MatriXcoaching op faalangst bij middelbare scholieren in de bovenbouw

Samenvatting van: Effectiviteit MatriXcoaching op faalangst bij middelbare scholieren in de bovenbouw Samenvatting van: Effectiviteit MatriXcoaching op faalangst bij middelbare scholieren in de bovenbouw Voorwoord Walter Franssen; Projectleider MatriXmethode Instituut Het onderzoek naar faalangst heeft

Nadere informatie

Gezondheid, Welzijn & Technologie

Gezondheid, Welzijn & Technologie Kenniscentrum Gezondheid, Welzijn & Technologie Wmo werkplaats Twente, fase 2 Praktijk 2: Bundeling van diensten op het gebied van welzijn, informele zorg en formele zorg Toegang tot de Wmo Evaluatierapport

Nadere informatie

Bedrijfsarchitectuur sterker door opleiding

Bedrijfsarchitectuur sterker door opleiding Onderzoek naar het effect van de Novius Architectuur Academy Bedrijfsarchitectuur sterker door opleiding Door met meerdere collega s deel te nemen aan een opleiding voor bedrijfsarchitecten, werden mooie

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Dit proefschrift gaat over de invloed van inductieprogramma s op het welbevinden en de professionele ontwikkeling van beginnende docenten, en welke specifieke kenmerken van inductieprogramma s daarvoor

Nadere informatie

Opleidingsprogramma DoenDenken

Opleidingsprogramma DoenDenken 15-10-2015 Opleidingsprogramma DoenDenken Inleiding Het opleidingsprogramma DoenDenken is gericht op medewerkers die leren en innoveren in hun organisatie belangrijk vinden en zich daar zelf actief voor

Nadere informatie

De Verticale Ondernemerskolom Twente: Project 301

De Verticale Ondernemerskolom Twente: Project 301 De Verticale Ondernemerskolom Twente: Project 301 ROC van Twente - Hengelo In januari 2004 is de afdeling Handel van het toenmalige ROC Oost- Nederland, School voor Economie en ICT, locatie Hengelo - nu

Nadere informatie

Leergang Hoger Management

Leergang Hoger Management Leergang Hoger Management Ontwikkelen van leiderschap in het voortgezet onderwijs 1 Een samenwerking tussen Marant Interstudie en Kennisland. 2 De samenwerking tussen Marant Interstudie en Kennisland verbindt

Nadere informatie

Beschrijving Roem & Poen. ROC Leiden (Jan Hordijk)

Beschrijving Roem & Poen. ROC Leiden (Jan Hordijk) Casus ROC Leiden Onderdeel Naam case Beschrijving Roem & Poen Naam instelling Korte beschrijving Onderwijsambitie / Visie instelling Aanleiding case ROC Leiden (Jan Hordijk) Er is veel uitval van studenten,

Nadere informatie

Effecten van cliëntondersteuning. Samenvatting van een haalbaarheidsonderzoek naar de meetbaarheid van door de cliënt ervaren effecten

Effecten van cliëntondersteuning. Samenvatting van een haalbaarheidsonderzoek naar de meetbaarheid van door de cliënt ervaren effecten Effecten van cliëntondersteuning Samenvatting van een haalbaarheidsonderzoek naar de meetbaarheid van door de cliënt ervaren effecten MEE Nederland, 4 februari 2014 1. Inleiding In deze samenvatting beschrijven

Nadere informatie

Ondersteuning en certificering van digitaal leren voor laagopgeleiden

Ondersteuning en certificering van digitaal leren voor laagopgeleiden Ondersteuning en certificering van digitaal leren voor laagopgeleiden Kaders voor een digitale leer- en oefenomgeving Onderzoekssamenvatting Drs. Maurice de Greef Onderzoeker, Adviseur en Trainer Artéduc

Nadere informatie

Tevredenheidsonderzoek schooljaar 2011/2012: een inspectiebreed beeld

Tevredenheidsonderzoek schooljaar 2011/2012: een inspectiebreed beeld Tevredenheidsonderzoek schooljaar 2011/2012: een inspectiebreed beeld 1. Inleiding De Inspectie van het Onderwijs voert al lange tijd tevredenheidsonderzoeken uit onder besturen en scholen in de sectoren

Nadere informatie

Informatiepakket Leerlabs

Informatiepakket Leerlabs Informatiepakket Leerlabs Informatiepakket Leerlabs De vraag naar gepersonaliseerd onderwijs en het gebruik van ict in de klas groeit. Veel scholen werken aan initiatieven gericht op gepersonaliseerd leren

Nadere informatie

FUNCTIEFAMILIE 5.3 Projectmanagement

FUNCTIEFAMILIE 5.3 Projectmanagement Doel van de functiefamilie Leiden van projecten en/of deelprojecten de realisatie van de afgesproken projectdoelstellingen te garanderen. Context: In lijn met de overgekomen normen in termen van tijd,

Nadere informatie

Samenwerking en innovatie in het MKB in Europa en Nederland Een exploratie op basis van het European Company Survey

Samenwerking en innovatie in het MKB in Europa en Nederland Een exploratie op basis van het European Company Survey Samenwerking en innovatie in het MKB in Europa en Nederland Een exploratie op basis van het European Company Survey ICOON Paper #1 Ferry Koster December 2015 Inleiding Dit rapport geeft inzicht in de relatie

Nadere informatie

Dutch Interview Protocols Vraagstellingen voor interviews

Dutch Interview Protocols Vraagstellingen voor interviews Dutch Interview Protocols Vraagstellingen voor interviews PLATO - Centre for Research and Development in Education and Lifelong Learning Leiden University Content Vraagstellingen voor case studies m.b.t.

Nadere informatie

Doorbraakproject Werkplekleren Rijnmond Drs Ad de Jongh. 11 oktober 2011

Doorbraakproject Werkplekleren Rijnmond Drs Ad de Jongh. 11 oktober 2011 Doorbraakproject Werkplekleren Rijnmond Drs Ad de Jongh 11 oktober 2011 Doorbraakproject Werkplekleren Landelijk project met regionale deelprojecten Doel: het in kaart brengen van de verschillende manieren

Nadere informatie

Resultaten tevredenheidsonderzoeken cliënten en medewerkers

Resultaten tevredenheidsonderzoeken cliënten en medewerkers Resultaten tevredenheidsonderzoeken cliënten en medewerkers Ervaring in de driehoek Cello heeft in de periode mei juni van dit jaar onderzoek laten uitvoeren naar de ervaringen van cliënten, ouders / vertegenwoordigers

Nadere informatie

Een flexibele deeltijdopleiding die inspeelt op de actualiteit van het sociaal werk

Een flexibele deeltijdopleiding die inspeelt op de actualiteit van het sociaal werk Een flexibele deeltijdopleiding die inspeelt op de actualiteit van het sociaal werk Inhoud 1. Heldere onderwijsvisie 2. Opleiden op maat 3. Online leren 4. Samen verantwoordelijk 5. Modulaire opleiding

Nadere informatie

Rapportage sociaal-emotionele ontwikkeling Playing for Success

Rapportage sociaal-emotionele ontwikkeling Playing for Success Rapportage sociaal-emotionele ontwikkeling Playing for Success Leercentrum Nijmegen Oberon, november 2012 1 Inleiding Playing for Success heeft, naast het verhogen van de taal- en rekenprestaties van de

Nadere informatie

Rapportage tevredenheidsonderzoek onder BPV-bedrijven/instellingen van ROC Friese Poort 2015

Rapportage tevredenheidsonderzoek onder BPV-bedrijven/instellingen van ROC Friese Poort 2015 Rapportage tevredenheidsonderzoek onder BPV-bedrijven/instellingen van ROC Friese Poort 2015 Juli 2015 Samenvatting Van april tot en met eind juni 2015 heeft er een tevredenheidsonderzoek onder BPVbedrijven/instellingen

Nadere informatie

Ruth Dalemans Kenniskring Autonomie en Participatie van chronisch zieken en kwetsbare ouderen HET LEVEN. Dr. Ruth Dalemans

Ruth Dalemans Kenniskring Autonomie en Participatie van chronisch zieken en kwetsbare ouderen HET LEVEN. Dr. Ruth Dalemans Ruth Dalemans Kenniskring Autonomie en Participatie van chronisch zieken en kwetsbare ouderen IMPACT VAN AFASIE OP HET LEVEN Dr. Ruth Dalemans Onderzoek en onderwijs Promotietraject Rol van de student

Nadere informatie

Competenties met indicatoren bachelor Civiele Techniek.

Competenties met indicatoren bachelor Civiele Techniek. Competenties met indicatoren bachelor Civiele Techniek. In de BEROEPSCOMPETENTIES CIVIELE TECHNIEK 1 2, zijn de specifieke beroepscompetenties geformuleerd overeenkomstig de indeling van het beroepenveld.

Nadere informatie

Aantal respondenten 1758 1707 1578 13981 Aantal benaderd 4500 4404 4344 36949

Aantal respondenten 1758 1707 1578 13981 Aantal benaderd 4500 4404 4344 36949 Onderwijs & Kwaliteit Eerste rapportage HBO-Monitor 2013 Op 3 april 2014 zijn de resultaten van de jaarlijkse HBO-monitor (enquête onder afgestudeerden) over 2013 binnengekomen. Het onderzoek betreft studenten

Nadere informatie

Kennisdeling in lerende netwerken

Kennisdeling in lerende netwerken Kennisdeling in lerende netwerken Managementsamenvatting Dit rapport presenteert een onderzoek naar kennisdeling. Kennis neemt in de samenleving een steeds belangrijker plaats in. Individuen en/of groepen

Nadere informatie

Voor intern gebruik bij een opleiding wordt gerapporteerd over alle stellingen, vragen, toelichtingen enz.

Voor intern gebruik bij een opleiding wordt gerapporteerd over alle stellingen, vragen, toelichtingen enz. Standaardisatie en formulering stellingen en vragen voor module evaluaties VHL versie 27 maart 2011 Inleiding In het voorjaar van 2010 is het project Standaardiseren module evaluaties VHL breed o.l.v.

Nadere informatie

Handleiding bij het opstellen van een Persoonlijk ontwikkelingsplan (POP)

Handleiding bij het opstellen van een Persoonlijk ontwikkelingsplan (POP) Handleiding bij het opstellen van een Persoonlijk ontwikkelingsplan (POP) In de voorbereiding op het Pop gesprek stelt de medewerker een persoonlijk ontwikkelingsplan op. Hierbij maakt de medewerker gebruik

Nadere informatie

Gedragscode praktijkgericht onderzoek voor het hbo

Gedragscode praktijkgericht onderzoek voor het hbo Gedragscode praktijkgericht onderzoek voor het hbo Gedragscode voor het voorbereiden en uitvoeren van praktijkgericht onderzoek binnen het Hoger Beroepsonderwijs in Nederland Advies van de Commissie Gedragscode

Nadere informatie

Medewerker onderwijsontwikkeling

Medewerker onderwijsontwikkeling Medewerker onderwijsontwikkeling Doel Ontwikkelen van en adviseren over het onderwijsbeleid en ondersteunen bij de implementatie en toepassing ervan, uitgaande van de geformuleerde strategie van de instelling/faculteit

Nadere informatie

ET s in het beroepsonderwijs Samen uit, samen thuis?

ET s in het beroepsonderwijs Samen uit, samen thuis? ET s in het beroepsonderwijs Samen uit, samen thuis? Iwan Wopereis (OU) Susan McKenney (OU/UT) Marco Mazereeuw (NHL) THE EXTENDED TEAM ORD 2013 - Brussel 1 Inhoud Introductie Methode Resultaten Discussie

Nadere informatie

Case Development Centre

Case Development Centre Case Development Centre Toepassing van cases in het onderwijs Kenniscentrum Innovatief Ondernemerschap Hoe kan Rotterdam bestaande kennis op nieuwe wijze inzetten om de innovatiegraad van de industrie

Nadere informatie

De SYSQA dienst auditing. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V.

De SYSQA dienst auditing. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V. De SYSQA dienst auditing Een introductie Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V. Organisatie SYSQA B.V. Pagina 2 van 8 Inhoudsopgave 1 INLEIDING... 3 1.1 ALGEMEEN... 3 1.2 VERSIEBEHEER... 3

Nadere informatie

Habilis Executive Search. Productie en Techniek

Habilis Executive Search. Productie en Techniek Habilis Executive Search Productie en Techniek Habilis mens en organisatie Mensen zijn voortdurend in beweging. Organisaties zijn continu in beweging. Met als hoogste doel het meest optimale resultaat

Nadere informatie

Datum publicatie: 22 oktober 2014. De ervaring van de cliënt Een onderzoek naar de klanttevredenheid onder de cliënten van InnZorg

Datum publicatie: 22 oktober 2014. De ervaring van de cliënt Een onderzoek naar de klanttevredenheid onder de cliënten van InnZorg Datum publicatie: oktober 1 Auteur: Remko Boonstra Een onderzoek naar de klanttevredenheid onder de cliënten van InnZorg Voorwoord Voor u ligt het onderzoeksrapport van het onderzoek naar de klanttevredenheid

Nadere informatie

Bijlage 1: Methode. Respondenten en instrumenten

Bijlage 1: Methode. Respondenten en instrumenten Bijlage 1: Methode In deze bijlage doen wij verslag van het tot stand komen van onze onderzoeksinstrumenten: de enquête en de interviews. Daarnaast beschrijven wij op welke manier wij de enquête hebben

Nadere informatie

Onderzoeksopdracht Crossmedialab. Titel Blended Learning & Crossmedia

Onderzoeksopdracht Crossmedialab. Titel Blended Learning & Crossmedia Onderzoeksopdracht Crossmedialab Titel Blended Learning & Crossmedia Probleemomgeving De Faculteit Communicatie & Journalistiek (FCJ) van de Hogeschool Utrecht (HU) profileert zich als een instituut waar

Nadere informatie

Agile Consortium International Agile Master Assessment

Agile Consortium International Agile Master Assessment Agile Consortium International Agile Master Assessment Agile Master Assessment Info & Criteria Page 1 of 5 Version 1.0 Wat is het Agile Master Certificaat Het Agile Master Certificaat is een bewijs van

Nadere informatie

Wiskunde en informatica: innovatie en consolidatie Over vragen in het wiskunde- en informaticaonderwijs

Wiskunde en informatica: innovatie en consolidatie Over vragen in het wiskunde- en informaticaonderwijs Tijdschrift voor Didactiek der β-wetenschappen 22 (2005) nr. 1 & 2 53 Oratie, uitgesproken op 11 maart 2005, bij de aanvaarding van het ambt van hoogleraar Professionalisering in het bijzonder in het onderwijs

Nadere informatie

Centre of Expertise Healthy Ageing: Innovatie in zorg en welzijn en in onderwijs mbo en hbo

Centre of Expertise Healthy Ageing: Innovatie in zorg en welzijn en in onderwijs mbo en hbo www.healthyageing.net Centre of Expertise Healthy Ageing: Innovatie in zorg en welzijn en in onderwijs mbo en hbo Symposium CoE HA Docenten mbo en hbo Assen, 3 februari 2016 Healthy Ageing Active and Healthy

Nadere informatie

Project New Blends in Education 01-03-2007 Ontwerp flankerend onderzoek 2007 Jos Fransen, Richard Visscher

Project New Blends in Education 01-03-2007 Ontwerp flankerend onderzoek 2007 Jos Fransen, Richard Visscher Project New Blends in Education 01-03-2007 Ontwerp flankerend onderzoek 2007 Jos Fransen, Richard Visscher Introductie Naar aanleiding van de vier pilots die in schooljaar 2005-2006 zijn uitgevoerd start

Nadere informatie

Werkplekopleidingsschool

Werkplekopleidingsschool Werkplekopleidingsschool Bijna alle scholen van stichting Proo bieden plaats aan studenten van verschillende Pabo s of ROC s. Onze school heeft o.a. studenten van de KPZ te Zwolle. We zijn een werkplekopleidingsschool

Nadere informatie

De Gespecialiseerde Professional

De Gespecialiseerde Professional Top Talent Programma Excellentietraject: Facility Management F-MEX De Gespecialiseerde Professional Academie: HBS Saxion University of Applied Science Auteur: Benedicte de Vries Datum: 13-07-2015 1 Programma:

Nadere informatie

Samenvatting Samenvatting

Samenvatting Samenvatting Samenvatting Jaarlijks doen vele jeugdigen met een lichte verstandelijke beperking In Nederland een beroep op de hulpverlening. Een aanmerkelijk aantal van hen krijgt deze hulp van een LVG-instituut.

Nadere informatie

Resultaten WO-monitor 2013

Resultaten WO-monitor 2013 Resultaten WO-monitor 2013 Samenvatting: De WO-Monitor is een vragenlijst die wordt afgenomen onder recent afgestudeerden (1-1,5 jaar na afstuderen) van de universiteiten in Nederland. De WO-monitor wordt

Nadere informatie

Praktijkgericht onderzoek en een onderzoekende houding: opleiding en lectoraat verbinden onderzoek en onderwijs voor praktijkontwikkeling

Praktijkgericht onderzoek en een onderzoekende houding: opleiding en lectoraat verbinden onderzoek en onderwijs voor praktijkontwikkeling Praktijkgericht onderzoek en een onderzoekende houding: opleiding en lectoraat verbinden onderzoek en onderwijs voor praktijkontwikkeling Kitty Jurrius, Pim van Heijst & Stijn Bollinger * De Hogeschool

Nadere informatie

LOB scan voor MBO werkversie 1

LOB scan voor MBO werkversie 1 Uitleg bij invullen LOB-scan; Stap 1: de LOB -scan is verdeeld in 12 componenten (donker grijze balken). Onder ieder component zijn een aantal elementen (witte vlakken) geformuleerd. Per element geeft

Nadere informatie

ehealth binnen de thuiszorg van Noorderbreedte

ehealth binnen de thuiszorg van Noorderbreedte ehealth binnen de thuiszorg van Noorderbreedte De ontwikkeling van de ehealth-koffer Naam : Seline Kok en Marijke Kuipers School : Noordelijke Hogeschool Leeuwarden Opleiding : HBO-Verpleegkunde voltijd

Nadere informatie

Codesign als adviesstrategie bij curriculumontwikkeling: Fasen, hoofdvragen, belangrijkste activiteiten, beoogde resultaten en succesfactoren

Codesign als adviesstrategie bij curriculumontwikkeling: Fasen, hoofdvragen, belangrijkste activiteiten, beoogde resultaten en succesfactoren Codesign als adviesstrategie bij curriculumontwikkeling: Fasen, hoofdvragen, belangrijkste activiteiten, beoogde resultaten en succesfactoren Ineke van den Berg, Magda Ritzen & Albert Pilot Universiteit

Nadere informatie

Duurzaam leren, werken en innoveren

Duurzaam leren, werken en innoveren Duurzaam leren, werken en innoveren 23 april 2015 Faculteit Bèta Sciences and Technology i.s.m. Metaalunie & FME Agenda Organisatie Faculteit Bèta Sciences & Technology en Onderwijsvisie Kennisdeling Werken,

Nadere informatie

Eindevaluatie implementatie KinderROND

Eindevaluatie implementatie KinderROND Eindevaluatie implementatie KinderROND Juli 2009 Gert Dedel, projectleider KinderROND Inhoudsopgave. Inleiding 3 1. Aanleiding 4 2. Doelstellingen implementatie 5 3. Enquête medewerkers 6 4. Conclusies

Nadere informatie

Verdieping profiel veiligheidsdeskundige, ter voorbereiding op de inrichting van het assessment ten behoeve van het nieuwe register NVVK

Verdieping profiel veiligheidsdeskundige, ter voorbereiding op de inrichting van het assessment ten behoeve van het nieuwe register NVVK Verdieping profiel veiligheidsdeskundige, ter voorbereiding op de inrichting van het assessment ten behoeve van het nieuwe register NVVK. Aanleiding Met betrekking tot het eindniveau van veiligheidsopleidingen

Nadere informatie

Fontys Educational Designer Mindz (FED Mindz) Projectplan. Visie

Fontys Educational Designer Mindz (FED Mindz) Projectplan. Visie Visie We leven in een wereld die sterk veranderlijk is. Er ligt een grote verantwoordelijkheid bij docenten om de nieuwe generaties als competente rebellen klaar te stomen voor een onbekende toekomst waarin

Nadere informatie

De student kan vanuit een eigen idee en artistieke visie een concept ontwikkelen voor een ontwerp en dat concept tot realisatie brengen.

De student kan vanuit een eigen idee en artistieke visie een concept ontwikkelen voor een ontwerp en dat concept tot realisatie brengen. Competentie 1: Creërend vermogen De student kan vanuit een eigen idee en artistieke visie een concept ontwikkelen voor een ontwerp en dat concept tot realisatie brengen. Concepten voor een ontwerp te ontwikkelen

Nadere informatie

We zien een datagedreven wereld vol kansen. Toepassingscentrum voor big data oplossingen

We zien een datagedreven wereld vol kansen. Toepassingscentrum voor big data oplossingen We zien een datagedreven wereld vol kansen Toepassingscentrum voor big data oplossingen We zien succesvolle organisaties groeien door big data 50% van de meest succesvolle organisaties Volg ons op twitter:

Nadere informatie

Een academische omgeving voor het basisonderwijs NRO-Congres 4 november 2015

Een academische omgeving voor het basisonderwijs NRO-Congres 4 november 2015 Een academische omgeving voor het basisonderwijs NRO-Congres 4 november 2015 Bernard Teunis & Nienke van der Steeg b.teunis@poraad.nl n.vandersteeg@poraad.nl Opzet workshop 1. Voorstellen 2. Answergarden

Nadere informatie

Samenwerking en communicatie binnen de anderhalvelijnszorg

Samenwerking en communicatie binnen de anderhalvelijnszorg Samenwerking en communicatie binnen de anderhalvelijnszorg Een beschrijvend/ evaluatief onderzoek naar de samenwerking en communicatie tussen huisartsen en specialisten binnen de anderhalvelijnszorg ZIO,

Nadere informatie

De leukste plek om te. leren. Versterken van het contact tussen docenten en coaches op de leerafdeling. Verbetering van de communicatie werkt!

De leukste plek om te. leren. Versterken van het contact tussen docenten en coaches op de leerafdeling. Verbetering van de communicatie werkt! De leukste plek om te leren Versterken van het contact tussen docenten en coaches op de leerafdeling Verbetering van de communicatie werkt! Aanleiding In opdracht van het ROC Midden Nederland (ROC MN)

Nadere informatie

Project Initiatie Document Leerwerkbedrijf KOMPAS

Project Initiatie Document Leerwerkbedrijf KOMPAS De geaccrediteerde Stichting Kompas Nederland en ROC Leeuwenborgh Opleidingen hebben samen het initiatief genbomen om te komen tot een gemeenschappelijk leerwerkbedrijf concept. Dit leerwerkbedrijf wil

Nadere informatie

De dienstverlening van SURFnet Onderzoek onder aangesloten instellingen. - Eindrapportage -

De dienstverlening van SURFnet Onderzoek onder aangesloten instellingen. - Eindrapportage - De dienstverlening van Onderzoek onder aangesloten instellingen - Eindrapportage - 09-09-2009 Inhoud Inleiding 3 Managementsamenvatting 4 Onderzoeksopzet 5 Resultaten 6 Tevredenheid 6 Gebruik en waardering

Nadere informatie

Reflector 360 PERSONALITY

Reflector 360 PERSONALITY Reflector 360 PERSONALITY Gedrag door de omgeving bekeken Inzicht in doen en laten Weten wat je kunt is voor iedereen essentieel om zijn of haar werk goed te kunnen doen. Daarbij is het goed om inzicht

Nadere informatie

Platform Bèta Techniek. Connect 05 2015. Chemiedag 2015. Hoe kunnen onderwijs en bedrijfsleven succesvol samenwerken?

Platform Bèta Techniek. Connect 05 2015. Chemiedag 2015. Hoe kunnen onderwijs en bedrijfsleven succesvol samenwerken? Platform Bèta Techniek Connect 05 2015 Chemiedag 2015 Hoe kunnen onderwijs en bedrijfsleven succesvol samenwerken? Succesvolle samenwerking tussen onderwijs en bedrijfsleven is de basis voor groei van

Nadere informatie

STARTVERSLAG STUDENT - LOTTE VAN DER SCHOOT 1623303 // COÖRDINATOR - INGE SCHAREMAN // STAGEBEGELEIDING - CYNTHIA BOOM & KEVIN KARS

STARTVERSLAG STUDENT - LOTTE VAN DER SCHOOT 1623303 // COÖRDINATOR - INGE SCHAREMAN // STAGEBEGELEIDING - CYNTHIA BOOM & KEVIN KARS STARTVERSLAG STUDENT - LOTTE VAN DER SCHOOT 1623303 // COÖRDINATOR - INGE SCHAREMAN // STAGEBEGELEIDING - CYNTHIA BOOM & KEVIN KARS INHOUD // INLEIDING 4 ORIENTATIEDOCUMENT 5 FACTSHEET 6 LEERDOELEN 7 STARTVERSLAG

Nadere informatie

Cyclisch Systematisch Integraal Zelfevaluatie

Cyclisch Systematisch Integraal Zelfevaluatie Kwaliteitsimpuls op sectieniveau De KVLO is de eerste vakvereniging in Nederland die een systematisch kwaliteitszorgsysteem heeft ontwikkeld voor de praktijk. Het project bestaat uit twee krachtige instrumenten:

Nadere informatie

Voortgangsverslag werkend leren

Voortgangsverslag werkend leren Voortgangsverslag werkend leren EDP1 Rens Brouwer Voortgangsverslag werkend leren EDP1 Rens Brouwer Delft December 2012 Haagse Hogeschool Voorwoord Op dit moment ben ik duaal student. Dit houdt in dat

Nadere informatie

Steeman HRD Assessment Centers

Steeman HRD Assessment Centers Steeman HRD Wijk bij Duurstede www.steemanhrd.com info@steemanhrd.com tel: +31 (0)6 2367 1321 Steeman Human Resource Development ondersteunt individuele medewerkers, teams en organisaties bij het formuleren,

Nadere informatie

Schakel(en) tussen klanten

Schakel(en) tussen klanten Schakel(en) tussen klanten Onderzoek naar klanttevredenheid dienstverlening Agentschap SZW EUROPESE UNIE Europees Sociaal Fonds Het Agentschap SZW voert Europese en nationale subsidieregelingen uit op

Nadere informatie

Hoe staat het met de ontwikkeling van talent in jouw organisatie? Hoe competentiemanagement & talentontwikkeling verbinden 1

Hoe staat het met de ontwikkeling van talent in jouw organisatie? Hoe competentiemanagement & talentontwikkeling verbinden 1 Hoe staat het met de ontwikkeling van talent in jouw organisatie? Hoe competentiemanagement & talentontwikkeling verbinden 1 Bij het werken rond het thema talentontwikkeling in organisaties, kristalliseren

Nadere informatie

Een onderzoek naar de kwaliteit van de opleidingsschool

Een onderzoek naar de kwaliteit van de opleidingsschool Werkplekleren Werkplekleren: het han Een onderzoek naar de kwaliteit van de opleidingsschool Miranda Timmermans en Bas van Lanen Beide auteurs zijn verbonden aan de Hogeschool Arnhem en Nijmegen, Faculteit

Nadere informatie

Verantwoordingsdocument September 2014 PERSONEELSPLAN

Verantwoordingsdocument September 2014 PERSONEELSPLAN Verantwoordingsdocument September 2014 PERSONEELSPLAN Inhoud 1. Inleiding... 3 2. Organisatiestructuur... 4 2.1 Rollen binnen de Netwerkschool (zie bijlage)... 4 2.2 Het kernteam... 5 2.3 De Interne flexibele

Nadere informatie

ONDERZOEKSOPDRACHT KCNR februari 2014

ONDERZOEKSOPDRACHT KCNR februari 2014 ONDERZOEKSOPDRACHT KCNR februari 2014 Invulinstructie: Dit formulier is bedoeld voor onderzoeksopdrachten die in een periode van gemiddeld 4 maanden (kunnen) worden uitgevoerd. Voor kortere klussen komt

Nadere informatie

Samenwerkingsovereenkomst ten behoeve van de Academische Opleidingsschool Amsterdam (AcOA)

Samenwerkingsovereenkomst ten behoeve van de Academische Opleidingsschool Amsterdam (AcOA) Samenwerkingsovereenkomst ten behoeve van de Academische Opleidingsschool Amsterdam (AcOA) De ondertekenende partijen, De Montessori Scholengemeenschap Amsterdam (MSA, penvoerder), in het bijzonder het

Nadere informatie

Sociale wijkteams de sleutel in de participatiesamenleving?

Sociale wijkteams de sleutel in de participatiesamenleving? Leer- en ontwikkeltraject Sociale wijkteams de sleutel in de participatiesamenleving? Centrum voor Samenlevingsvraagstukken Marja Jager-Vreugdenhil & Eelke Pruim @SamenViaa Deze workshop: - Over Wmo-werkplaats

Nadere informatie

Instructie cliëntprofielen

Instructie cliëntprofielen Bijlage 4 Instructie cliëntprofielen Dit document beschrijft: 1. Inleiding cliëntprofielen 2. Proces ontwikkeling cliëntprofielen 3. Definitie cliëntprofielen 4. De cliëntprofielen op hoofdlijnen 5. De

Nadere informatie

Proeve van Bekwaamheid. Onderzoeken en presenteren. Crebonummer 93500. Opleiding Onderwijsassistent Kwalificatieniveau 4 BOL/BBL

Proeve van Bekwaamheid. Onderzoeken en presenteren. Crebonummer 93500. Opleiding Onderwijsassistent Kwalificatieniveau 4 BOL/BBL Proeve van Bekwaamheid Onderzoeken en presenteren Crebonummer 93500 Opleiding Onderwijsassistent Kwalificatieniveau 4 BOL/BBL EXAMENBANK PROVE2MOVE Kwalificatiedossier 2012-2013 Inhoudsopgave Inleiding

Nadere informatie

Key success actors. De rol van middenmanagement bij strategische veranderingen. Onderzoek door Turner en de Rotterdam School of Management

Key success actors. De rol van middenmanagement bij strategische veranderingen. Onderzoek door Turner en de Rotterdam School of Management Key success actors De rol van middenmanagement bij strategische veranderingen Onderzoek door Turner en de Rotterdam School of Management 1 Key success actors De rol van middenmanagement bij strategische

Nadere informatie

Case Medewerkerstevredenheiden betrokkenheidscan

Case Medewerkerstevredenheiden betrokkenheidscan Case Medewerkerstevredenheiden betrokkenheidscan Hoe tevreden zijn de medewerkers met en hoe betrokken zijn zij bij de organisatie en welke verbeterpunten ziet men voor de toekomst? Wat is medewerkerstevredenheid

Nadere informatie

Inzet van social media in productontwikkeling: Meer en beter gebruik door een systematische aanpak

Inzet van social media in productontwikkeling: Meer en beter gebruik door een systematische aanpak Inzet van social media in productontwikkeling: Meer en beter gebruik door een systematische aanpak 1 Achtergrond van het onderzoek Bedrijven vertrouwen meer en meer op social media om klanten te betrekken

Nadere informatie

Performance Improvement Plan

Performance Improvement Plan Performance Improvement Plan Persoonlijke rapportage van B. Smit P E O P L E I M P R O V E P E R F O R M A N C E Computerweg 1, 3542 DP Utrecht Postbus 1087, 3600 BB Maarssen tel. 0346-55 90 10 fax 0346-55

Nadere informatie

Box 2: Vaststellen beginsituatie Handelingsgericht werken op PABO s en lerarenopleidingen VO

Box 2: Vaststellen beginsituatie Handelingsgericht werken op PABO s en lerarenopleidingen VO Kees Dijkstra (Windesheim), Els de Jong (Hogeschool Utrecht) en Elle van Meurs (Fontys OSO). 31 mei 2012 Box 2: Vaststellen beginsituatie Handelingsgericht werken op PABO s en lerarenopleidingen VO Doel

Nadere informatie

INZET ICT IN DE GROEPEN OP DE BREDEROSCHOOL: EEN NULMETING

INZET ICT IN DE GROEPEN OP DE BREDEROSCHOOL: EEN NULMETING INZET ICT IN DE GROEPEN OP DE BREDEROSCHOOL: EEN NULMETING Samenvatting ABS Onderzoeksverslag Brederoschool Groningen Onderzoekers: Bé Buring en Jaap Boorsma Aanleiding voor het onderzoek De aanvankelijke

Nadere informatie

Rapportage Enquête individualisering in de praktijk

Rapportage Enquête individualisering in de praktijk Rapportage Enquête individualisering in de praktijk Resultaten van een enquête over diverse aspecten van individualisering in de praktijk Project Individualisering Opleidingsduur Deelproject Toezicht en

Nadere informatie

Samenvatting effecten en resultaten Masterplan CGO Zuid-Holland

Samenvatting effecten en resultaten Masterplan CGO Zuid-Holland BIJLAGE: Samenvatting effecten en resultaten Masterplan CGO Zuid-Holland Pagina 1: Effecten bij leerlingen Effecten bedrijven - onderwijs Toelichting: De percentages onder het kopje Nul zijn de uitersten

Nadere informatie

De leer kracht van groene schoolpleinen

De leer kracht van groene schoolpleinen De leer kracht van groene schoolpleinen Het gebruik van de groene buitenruimte in het onderwijsleerproces Informatie over het onderzoek Leiden, september 2013 1. INFORMATIE OVER HET ONDERZOEK Achtergrond

Nadere informatie

360 feedback rapportage voor de heer J.A. Smit van Jansen & Co

360 feedback rapportage voor de heer J.A. Smit van Jansen & Co 360 feedback rapportage voor de heer J.A. Smit van Jansen & Co 11 februari 2005 Inhoudsopgave 1 Inleiding 1 2 Totaaloverzicht 2 3 Analyse per competentie 3 3.1 Analyseren 3 3.2 Doel- & resultaatgericht

Nadere informatie

Toll-net: samenwerken aan e-leren en gecombineerd leren voor volwassenen

Toll-net: samenwerken aan e-leren en gecombineerd leren voor volwassenen AFSTANDSLEREN EN ICT GECOMBINEERD ONDERWIJS 4 1 Toll-net: samenwerken aan e-leren en gecombineerd leren voor volwassenen Steven De Pauw Coördinator Toll-net Steven Verjans Universitair docent Open Universiteit

Nadere informatie

Jaarprogramma Duurzame Inzetbaarheid 2015

Jaarprogramma Duurzame Inzetbaarheid 2015 Jaarprogramma Duurzame Inzetbaarheid 2015 Transvorm Michiel van den Heuvel 1 1. Inleiding In 2014 hebben we weer diverse activiteiten uitgevoerd in kader van het programma Duurzame Inzetbaarheid. Niet

Nadere informatie

Informatie werkplekleren

Informatie werkplekleren Informatie werkplekleren Pabo Venlo 2014-2015 Inhoudsopgave Inleiding Blz. 3 Stagedagen Blz. 4 Stageweken Blz. 4 Jaaroverzicht 2014-2015 Blz. 5 Opleidingsprogramma Blz. 6 Propedeusefase Hoofdfase Afstudeerfase

Nadere informatie

ICLON Powerpoint sjabloon

ICLON Powerpoint sjabloon ICLON Powerpoint sjabloon Een voorbeeld van een ICLON presentatie Piet Presentator & Co Copresentator (ICLON) Coby Collega (Leiden University) Max Medewerker (Instituut voor Cooperatie) [Congresnaam, Plaats,

Nadere informatie