Multi Systeem Therapie voor jongeren. grensoverschrijdend. It takes a village to raise a child. Afrikaans spreekwoord

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Multi Systeem Therapie voor jongeren. grensoverschrijdend. It takes a village to raise a child. Afrikaans spreekwoord"

Transcriptie

1 Multi Systeem Therapie voor jongeren met seksueel grensoverschrijdend gedrag CHARLOTTE BOONSTRA EN RACHEL VAN DER RIJKEN It takes a village to raise a child Afrikaans spreekwoord In november 2009 is in Nederland een nieuwe behandeling gestart voor jeugdige zedendelinquenten, MST-PSB, wat staat voor Multi Systeem Therapie-Problem Sexual Behavior. Deze behandeling werkt, anders dan de tot nu toe veel toegepaste individuele of groepsbehandeling, vooral met en via de ouders en andere sleutelfiguren rond de jonge dader. In dit artikel beschrijven wij deze nieuwe behandelvorm en rapporteren wij onze eerste bevindingen. Prevalentie In Nederland worden jaarlijks 800 à 900 jongeren gehoord inzake zedendelicten (Van Wijk e.a., 2007). Waarschijnlijk is dit slechts een zeer beperkt deel van de plegers van seksueel grensoverschrijdend gedrag, doordat velen van hen niet terechtkomen bij politie en justitie. Uit een slachtofferenquête (CBS, 2007) bleek dat in nog geen 10% van de zedenincidenten aangifte was gedaan bij de politie. Met name wanneer het misbruik binnen de familie plaatsvindt, wordt vaak geen aangifte gedaan, maar hooguit de huisarts ingelicht of een melding gedaan bij het AMK. Gevoelens van schaamte, angst voor de schande en de ambivalentie om aangifte te doen tegen een eigen familielid kunnen redenen zijn om niet naar de politie te stappen. Een vaak van slachtoffers gehoorde reden om het misbruik te verzwijgen, is de angst om door melding van het misbruik verantwoordelijk te zijn voor het uiteenvallen van de familie. 150 kind en adolescent praktijk Behandelvormen Meer dan andere misdrijven leiden seksuele delicten tot ontzetting en afwijzing binnen de samenleving. Hierdoor is de kans groot dat jeugdige zedendelinquenten uit huis geplaatst worden. Mocht toch ingestemd worden met een thuisbehandeling, dan zal het eerste en belangrijkste doel van de behandeling zijn om de veiligheid thuis en binnen de samenleving te herstellen door het delictgedrag te stoppen en recidives te voorkomen. Er bestaan in Nederland nog weinig behandelingen die specifiek gericht zijn op jonge zedendelinquenten. Voor kinderen die seksueel grensoverschrijdend gedrag vertonen, zijn nauwelijks specifieke behandelingen voorhanden (Creemers e.a., 2007). Bij jeugdige zedendelinquenten (twaalf tot achttien jaar) wordt vooral cognitieve gedragstherapie toegepast, indivisamenvatting Multi Systeem Therapie-Problem Sexual Behavior (MST-PSB) is een voor Nederland nieuwe ambulante systeembehandeling voor jeugdige zedendelinquenten. Deze behandeling is afgeleid van Multi Systeem Therapie (MST), een evidence-based behandeling voor jongeren met ernstige oppositionele gedragsproblemen. Kenmerkend voor MST-PSB is, dat de behandeling plaatsvindt in de natuurlijke omgeving van de jongere. De eerste behandelresultaten zijn veelbelovend: uithuisplaatsing kon in alle negen gevallen worden voorkomen en er was geen sprake van recidives. MST-PSB lijkt dan ook een succesvolle benadering te zijn voor jeugdige zedendelinquenten.

2 Foto Schutterstock trefwoorden Multi Systeem Therapie jongeren, zedendelict seksueel grensoverschrijdend gedrag thuisbehandeling over de auteurs Drs. A.C. Boonstra, klinisch psycholoog/psychotherapeut, afdeling Forensische Jeugd Psychiatrie van het Psychotherapeutisch Centrum De Viersprong en supervisor van het Multi Systeem Therapie PSB team. Dr. R.E.A. van der Rijken, onderzoekscoördinator, afdeling Forensische Jeugdpsychiatrie, Viersprong Institute for Studies on Personality Disorders nr 4 dec 2010

3 dueel of in een groep, klinisch of ambulant (Hendriks & Bijleveld, 2005). Groepsinterventies kunnen echter ook onbedoelde negatieve neveneffecten hebben. Uit verschillende studies blijkt dat probleemjongeren bijeengebracht in groepen, met name jongensgroepen van jongens met matig delinquent gedrag, elkaars negatieve gedrag kunnen bekrachtigen door de wederzijdse verhalen en de aandacht die ze voor dat gedrag krijgen (Cho e.a., 2005; Dekovic, 2010). Voor het bepalen van de juiste therapievorm voor jongeren met seksueel grensoverschrijdend gedrag wordt vaak de vraag gesteld of zedendelinquenten verschillen van andere jeugdige delinquenten. Resultaten uit buitenlandse en Nederlandse studies laten zien dat zedendelinquenten een heterogene groep vormen, die op bepaalde aspecten verschilt van niet-zedendelinquenten, maar daar ook veel overeenkomsten mee vertoont (Ronnis & Borduin, 2007; Van Wijk e.a., 2007). Overeenkomsten betreffen met name externaliserende problematiek, terwijl internaliserende problemen, zoals Thuisbehandeling gaan toepassen bij jeugdige zedendelinquenten. Een leidraad is dat bij iedere jongere meerdere factoren vanuit verschillende systeemniveaus bijdragen aan het probleemgedrag en dat het daarom belangrijk is deze factoren bij iedere jongere afzonderlijk precies in kaart te brengen. Deze toegepaste vorm van MST voor jeugdige zedendelinquenten, MST-PSB, is wetenschappelijk gevolgd en onderzocht. Inmiddels zijn er drie RCT s (randomized clinical trials) uitgevoerd (Borduin e.a., 1990; Borduin e.a., 2009; Letourneau e.a., 2009), waarin MST-PSB werd vergeleken met een individuele of groepsbehandeling cognitieve gedragstherapie. De follow-up periode varieerde van één tot negen jaar. In de drie onderzoeken scoort MST-PSB significant positiever dan treatment as usual ten aanzien van vermindering van recidive, zowel op seksueel delinquent gedrag als algemeen delinquent gedrag. Bovendien waren er minder en kortere uithuisplaatsingen en sterkere verbeteringen op gebied van school, sociale activiteiten en gezinsrelaties. Op grond van deze onderzoeksresultaten en de positieve implementatie van MST in Nederland (Boonstra e.a., 2009), die inmiddels een volledige erkenning van de erkenningscommissie Gedragsinterventies Justitie heeft, is besloten deze toegepaste vorm van MST voor jeugdige zedendelinquenten ook in Nederland te starten. MST-PSB wordt sinds november 2009 aangeboden bij Psychotherapeutisch Centrum De Viersprong. In dit artikel beschrijven wij de behandeling en de eerste resultaten. 152 kind en adolescent praktijk angst en depressie, meer voorkomen bij jeugdige zedendelinquenten dan bij andere jeugdige delictplegers (Hendriks, 2006). Bovendien zijn jeugdige zedendelinquenten vaker zelf seksueel misbruikt. Onderzoek bij kinderen met seksuele gedragsproblemen liet zien dat meer dan driekwart van deze kinderen zelf slachtoffer was van seksueel misbruik (Gray e.a., 1999). Binnen de groep zedendelinquenten worden dikwijls drie typen daders onderscheiden (Bijleveld & Hendriks, 2005). Zo wordt onderscheid gemaakt tussen groeps- en solodaders, waarbij de groepsdaders het delict met minimaal één mededader plegen. Solodaders hebben vaker dan groepsdaders slechte relaties met leeftijdgenoten, zijn meer sociaal geïsoleerd en zijn dikwijls doelwit geweest van pesterijen. Ook zouden zij meer kans hebben te recidiveren (Hendriks, 2006). Vervolgens worden verschillen geconstateerd tussen solodaders die leeftijdgenoten misbruiken en zij die kinderen misbruiken die meer dan vijf jaar jonger zijn. Jongeren die leeftijdgenoten seksueel misbruiken, gebruiken meer agressie en gaan meer om met negatieve jongeren. Solodaders die kinderen misbruiken, lijken de meest problematische groep. Zij hebben vaker een psychische stoornis, een negatief zelfbeeld en zijn meer sociaal geïsoleerd. Wetend dat er zowel overeenkomsten als verschillen zijn tussen jeugdige zedendelinquenten en nietzedendelinquenten, is men in Amerika, voortbouwend op de positieve resultaten die Multi Systeem Therapie (MST) boekte bij jonge criminelen, deze therapie ook MST-PSB MST-PSB richt zich op jongeren in de leeftijd van tien tot achttien jaar, die seksueel grensoverschrijdend gedrag vertonen al dan niet in combinatie met ander antisociaal of crimineel gedrag. De behandelmethode MST is ontwikkeld vanuit de universiteit van South Carolina (VS) door onder meer Henggeler (Henggeler e.a., 1998) en gebaseerd op onder andere het sociaal-ecologisch model waarin de familie van de jongere, zijn leeftijdgenoten, de school en de buurt worden beschouwd als onderling samenhangende systemen die op wederkerige wijze het gedrag van de individuele gezinsleden beïnvloeden (Bronfenbrenner, 1979). Er wordt van uitgegaan dat probleemgedrag bij jongeren kan blijven voortduren door factoren binnen de genoemde systemen of door een combinatie van verschillende systemen. Voor een optimaal therapieeffect moeten de interventies op een zo breed mogelijk scala van risicofactoren zijn gericht en aangezien deze factoren zich in elk gezin anders manifesteren, is een op maat gesneden aanpak noodzakelijk. Interventies zijn veelal afkomstig uit de gezinstherapie, namelijk uit de structurele (Minuchin & Fishman, 1981), de strategische (Haley, 1976) en de oplossingsgerichte stroming (De Shazer, 1985) en uit de (cognitieve) gedragstherapie. Kenmerkend voor MST-PSB is dat de behandeling plaatsvindt in de natuurlijke omgeving van de jongere, te midden van zijn familie. De therapeut komt aan

4 huis, waarbij het gezin wordt gezien als een waardevolle bron van steun en informatie. Indien de jongere elders verblijft, zal de behandeling starten op het moment dat hij binnen enkele weken naar huis of een plaatsvervangende thuissituatie (pleeggezin, familie) zal komen. Hoewel de jongere de aangemelde cliënt is, richt de behandeling zich in eerste instantie op de ouders of vervangende ouders. Zij worden aangesproken als verantwoordelijken voor de veiligheid en het gedrag van hun eigen kind en kinderen in de omgeving. In overleg met de ouders, jongere en verwijzer worden concrete behandeldoelen geformuleerd. Naast het stoppen en voorkomen van grensoverschrijdend seksueel gedrag wordt gewerkt aan verbetering van schoolparticipatie, vermindering van contact met negatieve vrienden en uitbreiding van sociale activiteiten, zoals sport of een bijbaantje. MST gaat ervan uit dat problemen sneller opgelost kunnen worden als de betrokkenen zoals overige familie, broers en zussen, school, de wijkagent en buren nauw met elkaar samenwerken. Ouders of ouderfiguren krijgen een centrale rol in de behandeling; zij zijn aanwezig bij het in kaart brengen van het grensoverschrijdend gedrag, het ontwerpen van het veiligheidsplan en worden geholpen hun competenties te vergroten en ondersteuning in eigen omgeving te vinden, waardoor zij kunnen zorgen voor een veilige situatie voor hun eigen en andere kinderen. Het is een korte intensieve behandeling die vijf tot zeven maanden duurt. De therapeuten, die academisch of hbo+ geschoold zijn, bezoeken het gezin meerdere malen per week en zijn 24 uur per dag, zeven dagen per week bereikbaar. Een goede therapeutische werkrelatie wordt als essentieel gezien en er wordt alles aan gedaan om deze te ontwikkelen opdat het gezin zich begrepen, ondersteund en aangespoord voelt om de verantwoordelijkheid weer op zich te nemen. Een groot voordeel van MST is dat bij deze therapievorm de gezinnen thuis worden bezocht en dat behandeling in hun eigen leefomgeving plaatsvindt. Dit geeft naast een goed zicht op de krachten van het gezin en de risicofactoren voor het probleemgedrag, een grote kans dat de gezinnen bereikt worden en dat de behandeling tot het eind toe wordt volgehouden. Alleen dit laatste is al een hele opgave, omdat behandelingen van jeugdigen met gedragsproblemen in 50 tot 70% de eindstreep niet halen (Kazdin, 1997). De kwaliteit van het behandelprogramma wordt continu bewaakt door middel van trainingen, wekelijkse behandelverslagen, supervisie en consultatie. Zo kan goed worden bijgehouden of het behandelprogramma uitgevoerd wordt zoals bedoeld. Fasering van de behandeling Binnen de MST-PSB behandeling zijn in hoofdlijnen drie onderdelen te onderscheiden: opheldering van het delictgedrag, risicoreductie en veiligheidsplan, en de hereniging. De opheldering en het veiligheidsplan zijn nauw verbonden. Boris, vijftien jaar, heeft de afgelopen vijf jaren zijn vijf jaar jongere zusje, Talitha, herhaaldelijk (soms enkele keren per week) seksueel misbruikt tot penetratie toe. Het misbruik vond thuis plaats als beide ouders afwezig waren. Talitha heeft uit angst dat haar broer het huis uitgezet zou worden haar ouders niets verteld. Toen de ouders het misbruik ontdekten zijn zij naar hun huisarts gegaan die de ggz heeft ingeschakeld, die vervolgens een aanvraag voor MST-PSB heeft gedaan. De ouders van Boris wilden alles in het werk stellen om het misbruik voorgoed te stoppen en hoopten dat hun kinderen thuis konden blijven wonen. Nadat in gesprekken met Boris en Talitha heel precies het misbruik in kaart gebracht was, werd een veiligheidsplan gemaakt. Hierin werd onder andere geregeld dat Boris en Talitha geen moment van de dag zonder toezicht samen waren, Talitha de eerste maanden bij moeder ging slapen, dat Boris en Talitha niet bij elkaar op hun slaapkamer mochten komen, elkaar niet zouden aanraken, etc. Hoewel dit veiligheidsplan heel veel van de ouders vroeg, voerden zij dit heel strikt uit. Bij het in kaart brengen van de risicofactoren werd ook duidelijk dat ouders weinig tijd en aandacht voor hun kinderen hadden en dat de kinderen dit vervelend vonden. Moeder is daarop iets minder gaan werken om meer met haar kinderen op te trekken en haar vertrouwensband met haar dochter te verbeteren, waardoor het gemakkelijker voor haar werd gesprekjes met haar te voeren waarin zij ook grensoverschrijdend gedrag checkte. Opheldering van het delictgedrag Het is van essentieel belang dat de dader en zijn ouders het seksueel grensoverschrijdend gedrag erkennen en dat zij de verantwoordelijkheid volledig bij de dader leggen en niet bij het slachtoffer. Als ouders en andere familieleden het seksueel grensoverschrijdend gedrag serieus nemen en niet bagatelliseren, geven zij hiermee een krachtig signaal dat zij dit gedrag afkeuren en ook in de toekomst niet tolereren. Een goede opheldering vereist heel precies in kaart te brengen wat de risicofactoren zijn: onder welke omstandigheden vond het misbruik plaats, was het een soloactie of een groepsdaad, een vooropgezet plan of een spontane actie. En welke gedachten speelden een rol: was er gebruik van dreiging, van zwijgplicht, van beloning. In aanwezigheid van de ouders en met de hulp van de therapeut wordt samen met de jongere een precieze delictanalyse gemaakt. Deze zittingen worden zorgvuldig voorbereid. Bij jongere kinderen en bij jongeren die het lastig vinden over hun grensoverschrijdend gedrag te spreken, worden ook ondersteunende technieken als een dagboek, tekeningen of poppen gebruikt. De ouders van de dader krijgen in dit proces een leidende rol. Dit heeft als doel ouders te versterken in hun ouderlijke rol, als verantwoordelijken voor de veiligheid van hun kinderen. Door ouders zo actief bij de behandeling te betrekken, wordt het ook gewoon voor ouders en kinderen met elkaar over seksueel gedrag te spreken, leren zij de risicofactoren kennen en kunnen zij ook na de behandeling doorgaan toezicht te houden en hiermee recidive helpen voorkomen. Risicoreductie en veiligheidsplan Herstellen van de veiligheid is wellicht vaak het belangrijkste doel van de therapie. De therapeut helpt 153 nr 4 dec 2010

5 154 Sohal is een jongen van tien jaar uit een eenoudergezin dat sinds enkele jaren in Nederland woont. Tijdens een korte klinische observatie in verband met gedragsproblemen heeft Sohal samen met een andere jongen enkele jongere groepsgenootjes seksueel misbruikt. Sohal werd op staande voet ontslagen en naar huis gestuurd. Moeder was ontsteld over het gedrag van haar zoon maar ook zeer ontstemd over de instelling. In plaats dat zij zich geholpen voelde, kreeg zij haar kind thuis dat ook niet meer welkom was op zijn oude school. Sohal werd door de Raad voor de Kinderbescherming aangemeld voor MST-PSB. Samen met de therapeut kreeg moeder heel precies op tafel wat het misbruik was geweest en onder welke omstandigheden. Sohal erkende dat het fout was wat hij gedaan had en beloofde dit nooit meer te doen. Er werd een gedrags- en veiligheidsplan opgesteld waarin voor iedereen heel precies het toezicht werd afgesproken. Ook werd de schoolleiding gevraagd onder welke voorwaarde Sohal toegelaten zou worden. School stelde dat moeder haar zoon iedere dag naar school moest brengen en halen zodat hij onderweg niet zonder toezicht met andere kinderen was. Op aandringen van de therapeut vond wekelijks een evaluatie plaats op school, waarin het gedrag van Sohal werd besproken. School had aanvankelijk grote reserves om Sohal weer toe te laten. Hoewel moeder het heel lastig vond om consequent met het gedragsplan te werken, lukte het haar toch. Een extra stimulans was dat zij merkte dat haar zoon het ook op school veel beter deed als zij thuis duidelijk en consequent was. kind en adolescent praktijk het gezin een risicoreductie en een veiligheidsplan te maken. Als het misbruik thuis heeft plaatsgevonden en de dader thuis is of na detentie of tijdelijke uithuisplaatsing weer thuiskomt, is een eerste voorwaarde dat het grensoverschrijdende gedrag niet meer plaatsvindt en het slachtoffer zich veilig voelt. Met behulp van reeds aanwezige informatie en informatie verkregen middels de opheldering worden risicofactoren in kaart gebracht en wordt een heel strak veiligheidsplan gemaakt, zodanig dat de dader zijn strategieën om tot het overschrijdend gedrag te komen niet meer kan uitvoeren. Ook als het misbruik buitenshuis plaatsvond, geldt dat de veiligheid voorop staat en de dader geen grensoverschrijdend gedrag meer vertoont. Jonge zedendelinquenten liggen onder vuur en bij misbruik buitenshuis vraagt het nog meer inspanning van het gezin en de therapeut om de veiligheid te waarborgen en vertrouwen te herwinnen. Seksueel gedrag en ontwikkeling Het is niet eenvoudig om onderscheid te maken tussen normaal en abnormaal seksueel gedrag. Jeugdige zedendelinquenten beseffen vaak nauwelijks dat hun gedrag strafbaar is (Jonker & Ohlrichs, 2009). Vooral de straatcultuur of heersende groepsnorm kleurt de houding van jonge daders. Tegenwoordig is er een overvloed aan seks in de media en het is voor kinderen en jongeren heel gemakkelijk daartoe toegang te krijgen. Daarbij is het voor ouders vaak onduidelijk welke ideeën en normen hun kinderen over seks hebben. Binnen MST-PSB wordt uitgebreid aandacht besteed aan het samen met de jongere en zijn gezin uitzoeken welk seksueel gedrag normaal, abnormaal, geoorloofd of strafbaar is. Of het seksuele gedrag grensoverschrijdend is, hangt sterk af van de leeftijd, de context, van de mate van gebrek aan instemming en of er dreiging of dwang wordt gebruikt. Allereerst wordt met ouders besproken welke seksuele waarden en normen zij hanteren. Daarna loopt de therapeut, meestal in een spelvorm (bijvoorbeeld met behulp van het Vlaggensysteem 1 ) samen met ouders, de jongere en eventuele andere kinderen van het gezin een heel scala aan seksuele gedragingen langs en rangschikt deze van wenselijk tot schadelijk en strafbaar gedrag. Ook hier is het belangrijk dat ouders actief meedoen, omdat zij hiermee hardop zeggen welk gedrag zij geoorloofd vinden en welk gedrag niet. Op deze wijze worden binnen het gezin nadrukkelijk de seksuele normen neergezet en seksuele voorlichting gegeven. Naast de gezinsinterventies worden ook op andere systeemniveaus interventies geboden. De meeste jeugdige zedendelinquenten hebben, onder andere door onvoldoende sociale vaardigheden, een negatief zelfbeeld of pesterijen, moeilijkheden op school en met leeftijdgenoten. Het aanleren van sociale vaardigheden, impulsbeheersing, bijstellen van cognitieve vervormingen, het vinden van en begeleiden naar een passende school en vrijetijdsbesteding, zijn in meer of mindere mate steeds onderdeel van de MST-PSB behandeling. Ook hier geldt dat ouders of andere belangrijke mensen uit de leefomgeving van de jongere hierin een actief aandeel leveren, zodat resultaten na beëindiging van de behandeling vastgehouden en voortgezet kunnen worden. In geval dat de jongere zelf ook slachtoffer is van seksueel misbruik en dat een van de factoren voor het seksueel delict is, werkt de therapeut dit met de jongere door. Hereniging Hereniging verwijst naar herstel van de onderlinge (familie)betrekkingen. Als het seksueel misbruik binnen een familie heeft plaatsgevonden, is hereniging vaak een doel dat nagestreefd wordt. Vooraf aan de hereniging is het belangrijk dat samen met de therapeut wordt onderzocht of en in welke mate hereniging wenselijk wordt gevonden. Het gezin beslist of er een hereniging komt en het slachtoffer bepaalt wat zij aankan en wil. Als hereniging een doel is, dan wordt dit heel zorgvuldig en stapsgewijze gerealiseerd. Zo kan een brief aan het slachtoffer en de familie waarin de dader de verantwoordelijkheid voor het misbruik op zich neemt en excuses maakt een eerste stap zijn. Hereniging is een proces. De opheldering van het misbruik is vaak een eerste stap naar hereniging. Tegen de tijd dat de familie de opheldering heeft afgerond en het plan voor risicoreductie en veiligheid stevig is neergezet en wordt nageleefd, kunnen gezinsleden bepalen hoe en of zij een hereniging willen. Het is hierbij steeds belangrijk dat de therapeut oog en oor houdt voor ambivalente gevoelens en aarzelingen. Hereniging moet stapje voor stapje gaan en niet eerder dan dat het slachtoffer en

6 de familie er klaar voor zijn. Als het slachtoffer een eigen therapeut heeft, wordt deze geraadpleegd over de wenselijkheid en haalbaarheid van een hereniging. Als er gevaar dreigt voor herhaling van het overschrijdend gedrag moet een stap terug worden gezet in het herenigingsproces. Hereniging is niet altijd een doel van de behandeling, maar wordt alleen nagestreefd als de familie en het slachtoffer dit willen. Wel is het goed om zich samen met de familie te realiseren dat slachtoffer en dader elkaar vroeg of laat weer tegenkomen, zeker als het familie betreft, dus dat het goed is om hierover met elkaar na te denken en zo mogelijk een plan te maken. Deelnemers Bij de introductie van deze nieuwe behandeling voor jonge zedendelinquenten was het onze eerste taak deze onder de aandacht te brengen van potentiële verwijzers. Dankzij een startconferentie en presentaties bij onder andere Bureau Jeugdzorg (BJZ), ggz-instellingen, zedenpolitie en Advies- en Meldpunt Kindermishandeling (AMK), geniet het programma nu bekendheid in West-Brabant, waar de MST-PSB behandeling gestart is. In het najaar van 2010 zal het programma op eenzelfde manier geïntroduceerd worden in Rotterdam. De deelnemende jongeren worden verwezen vanuit diverse instanties. Tot nu toe hebben vooral ouders zelf, huisartsen, AMK, BJZ, soms op voorspraak van de rechter of Raad voor de Kinderbescherming, de aanmeldingen gedaan. De behandeling kan zowel civielrechtelijk als strafrechtelijk worden ingezet. De exclusiecriteria zijn: een IQ lager dan 70, acute psychiatrische problemen (ernstige suïcidedreiging of psychose) en autisme. Sinds november 2009 zijn negen cliënten behandeld. De eerste negen MST-PSB deelnemers in Nederland (zie tabel 1) zijn allen jongens die ten tijde van de behandeling tien tot zestien jaar oud waren. Twee jongeren begingen het delict samen met anderen, de andere daders zijn zogenaamde solodaders. De slachtoffers zijn in de meeste gevallen familie van de dader (vaak jonger (stief/half)zusje) of anders min of meer bekende buurtkinderen. In geen van de gevallen waren er aanwijzingen van fysiek geweld. Wel was er op zijn minst sprake van een dwingende afspraak tot geheimhouding, met meestal een psychische vorm van dreiging, bijvoorbeeld je mag het niet vertellen anders gooi ik je knuffel weg of anders moet ik het huis uit. Het misbruik was in het merendeel van de gevallen van ernstige aard (tot en met penetratie) en gebeurde vaak frequent (wekelijks) over lange periodes (soms meer dan vier jaar). Twee van de daders zijn zelf seksueel misbruikt. Drie van de negen jongeren waren actief op pornosites, een ander was als kind veelvuldig blootgesteld aan seks binnen zijn gezin. Drie jongeren hadden een gemiddelde intelligentie, vijf jongeren scoorden laag gemiddeld en één laag begaafd/moeilijk lerend. Het merendeel volgt speciaal onderwijs, vaak in verband met ADHD en/of gedragsproblemen. Meer dan de helft van de jongeren heeft nauwelijks vrienden en is gepest. In een nieuw samengesteld gezin, bestaande uit een moeder, haar zoon Thomas en de stiefvader (de nieuwe partner van moeder) komt aan het licht dat Thomas de twee dochters van stiefvader, Inge en Linda, de afgelopen jaren seksueel heeft misbruikt tijdens de weekenden die de meisjes doorbrachten bij hun vader in zijn nieuwe gezin. Behalve voor de slachtoffers heeft dit enorme consequenties voor de onderlinge relaties. De moeder van de meisjes staakt de weekendbezoeken. Dit tot groot verdriet van hun vader die zijn dochters mist maar wel dagelijks te maken heeft met zijn stiefzoon die ook de dader is. Daarnaast voelt de moeder van Thomas zich enorm schuldig naar haar huidige man en zijn dochters. Al met al leidt het seksueel misbruik tot heel veel verwarring, verdriet, boosheid en spanningen tussen alle gezinsleden. De stiefvader van Thomas wil niets liever dan dat alles weer zo snel mogelijk normaal, zoals vroeger, wordt en dat zijn twee dochters weer gewoon de weekenden en de vakanties bij hem komen. Hij wil er alles aan doen om garant te staan voor de veiligheid, en hereniging is zijn belangrijkste therapiedoel. Echter zijn ex-vrouw, de moeder van Linda en Inge, wil hier absoluut niets van weten. Als het aan haar ligt, is er nooit meer contact tussen haar dochters en Thomas. De meisjes zelf zijn ambivalent. Tegen hun moeder zeggen zij dat zij het goed vinden om Thomas niet te zien, maar tegen anderen geven zij aan dat zij hun broer missen en hopen dat zij hem weer mogen zien. Heel voorzichtig, stapje voor stapje en niet sneller dan dat alle gezinsleden inclusief de moeder van de slachtoffers het eens zijn over de voortgang, wordt gewerkt aan hereniging. Na de delictanalyse heeft Thomas eerst een brief gestuurd naar zijn stiefmoeder en stiefzusjes, waarin hij verantwoordelijkheid neemt voor zijn gedrag, excuses maakt en belooft dit nooit meer te zullen doen. Vervolgens gaat de moeder van Inge en Linda na lang aarzelen aan tafel met haar ex-man en bespreken zij de voorwaarden voor een beginnend herstel. Pas als veel voorwerk is gedaan, de communicatie tussen de ouderfiguren verbeterd is, moeder overtuigd is dat haar dochters haar bij onraad zullen inlichten en binnen deze twee gezinnen goede afspraken zijn gemaakt over veiligheid, mogen de meisjes weer bij hun vader op bezoek. In drie gevallen is geen melding gedaan, in twee gevallen is aangifte gedaan bij de politie en in de overige gevallen is melding gemaakt bij het AMK, BJZ of huisarts. Behandelresultaten Het merendeel van onze eerste casussen betrof seksueel grensoverschrijdend gedrag binnen de familie en kan omschreven worden als incest. Er hebben zich sinds de aanvang van de behandeling geen recidives meer voorgedaan. Hoewel bij aanvang van de behandeling bijna de helft van onze jongeren niet meer welkom was op school, gingen alle jongeren bij afronding van de behandeling naar school of hadden werk. Geen van onze jongeren moest uit huis geplaatst worden. Allen konden thuis blijven wonen of verhuisden binnen de familie. Wel werd in bijna alle gevallen een ontmoetingsverbod met het slachtoffer ingezet en kon er later in de behandelingen gewerkt worden aan hereniging, waarbij het standpunt van het slachtoffer leidend en bepalend was. Uit een gestandaardiseerde vragenlijst (MST Instrumental Outcomes Review), die bij afsluiting van de behandeling werd ingevuld, bleek dat in bijna alle gezinnen de onderlinge relaties verbeterd 155 nr 4 dec 2010

7 aantal (n = 9) waren en dat ouders beter in staat waren hun opvoedingstaken uit te voeren. leeftijd dader < 13 jaar 3 13 jaar 6 aantal mededaders leeftijd slachtoffer 5 jaar jonger dan dader 5 leeftijdgenoot 4 sekse slachtoffer vrouw 7 man 1 beide 1 relatie dader-slachtoffer gezin 6 buurt 1 school 2 aantal slachtoffers > 2 3 fysiek geweld tijdens delict nee 9 psychisch onder druk zetten nee 6 ja 3 gezinskenmerken intact 3 alleenstaand 2 nieuw samengesteld 4 Conclusie Slechts een zeer beperkt deel van plegers van seksueel grensoverschrijdend gedrag komt terecht bij politie en justitie en bovendien melden jonge zedendelinquenten zich zelden of nooit zelf aan voor behandeling. Anders dan de daders zien hun ouders meestal wel de noodzaak van behandeling in en daarom is het van groot voordeel dat MST-PSB zich in de eerste plaats op hen richt. Bij seksueel misbruik zijn consequenties van en reacties op het misbruik mogelijk nog groter dan de impact van het misbruik zelf. De kans dat de dader gestigmatiseerd en geïsoleerd wordt is groot, evenals het uiteenvallen van families. De wens van ouders is, naast het stoppen van het grensoverschrijdend gedrag, dat hun kind zich op een gezonde manier zal ontwikkelen. De meeste ouders zijn bereid zich enorm in te zetten voor de verbetering en herstel van de onderlinge familie- en gezinsrelaties. Ook willen zij ervoor zorgen dat de jongere naar school mag en kan blijven gaan, dat zijn sociale isolement vermindert en dat zijn seksuele gedrag gevolgd en besproken blijft. De eerste MST-PSB behandelingen laten een positief resultaat zien ten aanzien van voorkomen van recidive, schoolafwezigheid en uithuisplaatsingen. In overeenstemming met bevindingen uit eerder onderzoek, vormen de door ons behandelde jonge zedendelinquenten een heterogene groep, met een breed scala geweld tussen ouders nee 6 licht 1 ernstig 2 dader seksueel misbruikt nee 7 door bekende 2 Een korte intensieve behandeling die vijf tot zeven maanden duurt 156 kind en adolescent praktijk dader blootgesteld nee 5 aan seks/porno in het gezin 1 pornosites 3 intelligentie dader laag begaafd 1 laag gemiddeld 5 gemiddeld 3 psychopathologie dader geen 3 ADD 1 ADHD 5 dader slachtoffer van pesten nee 4 soms 1 vaak 4 dader sociaal isolement nee 4 ja 5 Tabel 1. Kenmerken deelnemers MST-PSB. aan risicofactoren. MST-PSB maakt een individuele op maat gesneden aanpak mogelijk, die nauw aansluit bij de behandelvraag en de wensen en mogelijkheden van ouders. Bij de ene jongere werken de ouders heel goed samen, is de uitvoering van een veiligheidsplan relatief simpel en is de focus meer op de samenwerking met school en op de individuele interventie, zoals bijvoorbeeld impulsbeheersing bij de jongere. In andere gevallen kost het veel moeite en inzet om ouders, die soms ex-partners zijn, op één lijn te krijgen. Doordat de MST-PSB therapeut de gezinnen opzoekt en behandelt in hun eigen leefomgeving, krijgt deze een goed zicht op de krachten van het gezin en de risicofactoren voor het probleemgedrag. Ook vergroten de thuisbehandeling en de 24-uurs bereikbaarheid de kans dat de behandeling tot het eind toe volgehouden wordt. Hoewel de behandeling intensief is en veel van met name de ouders vraagt, is geen van onze gezinnen

8 afgehaakt en zijn alle behandelingen met wederzijdse instemming van therapeut en gezin afgerond. Ofschoon de behandelde groep nog heel bescheiden is, lijkt MST-PSB ook in Nederland een succesvolle benadering te zijn voor jonge zedendelinquenten. Ons plan is dit voor Nederland nieuwe behandelaanbod uit te breiden naar andere delen van Nederland. Verder zullen wij de behandelde jongeren en hun gezinnen door middel van follow-up metingen volgen om te zien of de behaalde resultaten standhouden. 1 Het Vlaggensysteem is een pedagogische interventie om seksueel gedrag van kinderen en jongeren te duiden, te bespreken en waar nodig bij te sturen. Op basis van zes criteria wordt het seksueel gedrag beoordeeld en ingedeeld in vier categorieën of vlaggen, van aanvaardbaar seksueel gedrag tot zwaar seksueel grensoverschrijdend gedrag. Bij elk type gedrag wordt een aangepaste reactie voorgesteld (Frans & Franck, 2010). Literatuur > Bijleveld, C., & Hendriks, J. (2005). Jeugdige zedendelinquenten: Jong geleerd, oud gedaan? Justitiële Verkenningen, 31(1), > Boonstra, C., Jonkman, C., Soeteman, D., & Busschbach, J. van (2009). Multi Systeem Therapie voor ernstig antisociale en delinquente jongeren: twee jaar follow-up studie. Tijdschrift voor Systeemtherapie, 21, > Borduin, C.M., Henggeler, S.W., Blaske, D.M. & Stein, R. (1990). Multisystemic treatment of adolescent sexual offenders. International Journal of Offender Therapy and Comparative Criminology, 34, > Borduin, C.M., Schaeffer, C.M., & Heiblum, N. (2009). A randomized clinical trial of multisystemic therapy with juvenile sexual offenders: effects on youth social ecology and criminal activity. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 77(1), Vertaald en gepubliceerd in Gezinstherapie Wereldwijd (2010, 21(3), ). > Bronfenbrenner, U. (1979). The ecology of human development: experiments by nature and design. Cambridge: Harvard University Press. > CBS. (2007). Databank StatLine. > Cho, H., Hallfors, D.D., & Sanchez, V. (2005). Evaluation of a high school peer group intervention for at-risk youth. Journal of Abnormal Child Psychology, 33(3), > Creemers, C., Vermeiren, R., & Deboutte, D. (2007). Seksueel grensoverschrijdend gedrag door kinderen. In: A.Ph. Van Wijk, R.A.R. Bullens, & P. van den Eshof (Red.), Facetten van zedencriminaliteit (pp ). s-gravenhage: Reed Business Information bv. > Dekovic, M. (2010). Effecten van interventies: baat het niet, dan schaadt het niet? Kind en Adolescent, 31(2), > De Shazer, S. (1985). Keys to solutions in brief therapy. New York: Norton. > Frans, E., & Franck, Th. (2010). Vlaggensysteem: praten met kinderen en jongeren over seks en seksueel overschrijdend gedrag. Utrecht: Garant. > Gray, A.S., Pitchers, W.D., Busconi, A., & Houchens, P. (1999). Developmental and etiological characteristics of children with sexual behavior problems: treatment implications. Child Abuse and Neglect, 23(6), > Haley, J. (1976). Problem solving therapy. San Francisco: Jossey-Bass. > Hendriks, J. (2006). Jeugdige zedendelinquenten. Een studie naar subtypen en recidive. Academisch proefschrift, Vrije Universiteit te Amsterdam. > Hendriks, J., & Bijleveld, C. (2005). Recidive van jeugdige zedendelinquenten: poliklinisch behandelen versus niet behandelen. Tijdschrift voor Seksuologie, 29, > Henggeler, S.W., Schoenwald, S.K., Borduin, C.M., Rowland, M.D., & Cunningham, P.B. (1998). Multisystemic treatment of antisocial behavior in children and adolescents. Treatment manual for practitioners. New York: The Guilford Press. > Jonker, M. & Ohlrichs, Y. (2009). Seksuele moraal en jonge zedendaders: worden grenzen steeds vager? Tijdschrift voor Seksuologie, 33, > Kazdin, A.E. (1997). Practitioner Review: Psychosocial treatment for conduct disorders in children. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 38(2), > Letourneau, E.J., Henggeler, S.W., Borduin, C.M., Schewe, P.A., McCart, M.R., Chapman, J.E., & Saldana, L. (2009). Multisystemic therapy for juvenile sexual offenders: 1-year results from a randomized effectiveness trial. Journal of Family Psychology, 23, > Minuchin, S., & Fishman, H.Ch. (1981). Family therapy techniques. Cambridge: Harvard University Press. > Ronnis, S.T., & Borduin, C.M. (2007). Individual, family, peer and academic characteristics of male juvenile sexual offenders. Journal of Abnormal Child Psychology, 35, > Wijk, A. van, Doreleijers, Th., & Bullens, R. (2007). Jeugdige zedendelinquenten en niet zedendelinquenten: een vergelijking. In: A.Ph. Van Wijk, R.A.R. Bullens, & P. van den Eshof (Red.), Facetten van zedencriminaliteit (pp ). s-gravenhage: Reed Business Information. 157 nr 4 dec 2010

Voor informatie over MST-LVB: MST-LVB Supervisor MST@prismanet.nl 06-23 95 63 91. Meer info? 0800-2357747 www.prismanet.nl

Voor informatie over MST-LVB: MST-LVB Supervisor MST@prismanet.nl 06-23 95 63 91. Meer info? 0800-2357747 www.prismanet.nl Voor informatie over MST-LVB: MST-LVB Supervisor MST@prismanet.nl 06-23 95 63 91 Meer info? 0800-2357747 www.prismanet.nl Prisma MST-LVB Multi Systeem Therapie Licht Verstandelijk Beperkt Prisma heeft

Nadere informatie

Autisme spectrum stoornissen en delinquentie

Autisme spectrum stoornissen en delinquentie Autisme spectrum stoornissen en delinquentie Lucres Nauta-Jansen onderzoeker kinder- en jeugdpsychiatrie VUmc Casus Ronnie jongen van 14, goed en wel in de puberteit onzedelijke handelingen bij 5-jarig

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING

NEDERLANDSE SAMENVATTING NEDERLANDSE SAMENVATTING Zedendelicten vormen een groot maatschappelijk probleem met ernstige gevolgen voor zowel het slachtoffer als voor de dader. Hoewel de meeste zedendelicten worden gepleegd door

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting 134 Nederlandse samenvatting De inleiding van dit proefschrift beschrijft de noodzaak onderzoek te verrichten naar interpersoonlijk trauma en de gevolgen daarvan bij jongeren in

Nadere informatie

JEUGDIGEN. Hulp na seksueel misbruik. vooruitkomen +

JEUGDIGEN. Hulp na seksueel misbruik. vooruitkomen + > vooruitkomen + Hulp na seksueel misbruik JEUGDIGEN Heb jij seksueel misbruik meegemaakt of iemand in jouw gezin, dan kan daarover praten helpen. Het kan voor jou erg verwarrend zijn hierover te praten,

Nadere informatie

Criminele meisjes: Specifieke zorg en aandacht of niet?

Criminele meisjes: Specifieke zorg en aandacht of niet? Stijging criminaliteit meisjes Criminele meisjes: Specifieke zorg en aandacht of niet? Anne-Marie Slotboom Vrije Universiteit Amsterdam 1 BRISBANE 2010 - Steeds meer jonge meisjes tussen tien en veertien

Nadere informatie

informatie voor cliënten en verwijzers AFPN Ambulante Forensische Psychiatrie Noord www.ggzdrenthe.nl www.afpn.nl

informatie voor cliënten en verwijzers AFPN Ambulante Forensische Psychiatrie Noord www.ggzdrenthe.nl www.afpn.nl informatie voor cliënten en verwijzers AFPN Ambulante Forensische Psychiatrie Noord www.ggzdrenthe.nl www.afpn.nl GGZ Noord-Drenthe AFPN Wanneer u problemen heeft of psychisch ziek bent, kunt u na een

Nadere informatie

24- uursbehandeling. [ intensieve persoonlijke begeleiding en behandeling ]

24- uursbehandeling. [ intensieve persoonlijke begeleiding en behandeling ] 24- uursbehandeling [ intensieve persoonlijke begeleiding en behandeling ] In het noorden en oosten van Nederland behandelen en begeleiden wij kinderen, jongeren en volwassenen met een licht verstandelijke

Nadere informatie

zeer jeugdige delinquenten in nederland: een zorgwekkende ontwikkeling? theo doreleijers lieke van domburgh vumc amsterdam

zeer jeugdige delinquenten in nederland: een zorgwekkende ontwikkeling? theo doreleijers lieke van domburgh vumc amsterdam zeer jeugdige delinquenten in nederland: een zorgwekkende ontwikkeling? theo doreleijers lieke van domburgh vumc amsterdam samenwerkingsverband vu medisch centrum amsterdam Prof. Dr Th. Doreleijers, kinder-

Nadere informatie

Divisie Kinderen en Jeugdigen. Orthopsychiatrie & Ambulante forensische zorg

Divisie Kinderen en Jeugdigen. Orthopsychiatrie & Ambulante forensische zorg Divisie Kinderen en Jeugdigen Orthopsychiatrie & Ambulante forensische zorg Mad or Bad? Jongeren met problematiek of problematische jongeren? René Cardynaals 2010 Mikx Sedna (Rita vd Elzen, Odette de Theije)

Nadere informatie

Agressiebehandeling in de forensische kinder- en jeugdpsychiatrie

Agressiebehandeling in de forensische kinder- en jeugdpsychiatrie Agressiebehandeling in de forensische kinder- en jeugdpsychiatrie Prof. dr. Chijs van Nieuwenhuizen GGzE centrum kinder- en jeugd psychiatrie Universiteit van Tilburg, Tranzo http://www.youtube.com/watch?list=pl9efc

Nadere informatie

GGZ aanpak huiselijk geweld

GGZ aanpak huiselijk geweld GGZ aanpak huiselijk geweld Wat is er nodig en wat helpt Jeannette van Borren Mei 2011 Film moeder en zoon van Putten Voorkomen van problemen is beter en goedkoper dan genezen Preventieve GGZ interventies

Nadere informatie

Directe Hulp bij Huiselijk. U staat er niet alleen voor!

Directe Hulp bij Huiselijk. U staat er niet alleen voor! Directe Hulp bij Huiselijk Geweld U staat er niet alleen voor! U krijgt hulp Wat nu? U bent in contact geweest met de politie of u heeft zelf om hulp gevraagd. Daarom krijgt u nu Directe Hulp bij Huiselijk

Nadere informatie

Veiligheid en bescherming bij geweld in relaties

Veiligheid en bescherming bij geweld in relaties Veiligheid en bescherming bij geweld in relaties Arosa biedt veiligheid en bescherming bij geweld in relaties. Vrouwen, mannen en hun kinderen kunnen bij Arosa terecht voor opvang en begeleiding. Arosa

Nadere informatie

24- uursbehandeling. [ intensieve persoonlijke begeleiding en behandeling ]

24- uursbehandeling. [ intensieve persoonlijke begeleiding en behandeling ] 24- uursbehandeling [ intensieve persoonlijke begeleiding en behandeling ] In het noorden en oosten van Nederland behandelen en begeleiden wij kinderen, jongeren en volwassenen met een licht verstandelijke

Nadere informatie

Jonge mensen, volwassen zorgen omgang met adolescenten die te maken hebben met geweld

Jonge mensen, volwassen zorgen omgang met adolescenten die te maken hebben met geweld Jonge mensen, volwassen zorgen omgang met adolescenten die te maken hebben met geweld Karin van Rosmalen Nooijens Aiotho (arts in opleiding tot huisarts en onderzoeker) 19 12 2013 Inhoud Géén definities

Nadere informatie

Vera Commandeur Judith Yntema De Waag

Vera Commandeur Judith Yntema De Waag Vera Commandeur Judith Yntema De Waag Signs of Safety & Seksueel Grensoverschrijdend Gedrag Signs of Safety Gathering Nederland Zwolle, 2 februari 2016 Judith Yntema Vera Commandeur Nooit meer alleen met

Nadere informatie

Instrument Risicotaxatie Seksueel grensoverschrijdend gedrag

Instrument Risicotaxatie Seksueel grensoverschrijdend gedrag Instrument Risicotaxatie Seksueel grensoverschrijdend gedrag Naam jeugdige: Geboortedatum: Sekse jeugdige: Man Vrouw Datum van invullen: Ingevuld door: Over dit instrument Dit instrument is een hulpmiddel

Nadere informatie

het psychisch functioneren van de ouder, de tevredenheid van de ouders met de (huwelijks)relatie en de gezinscommunicatie. Een beter functioneren van

het psychisch functioneren van de ouder, de tevredenheid van de ouders met de (huwelijks)relatie en de gezinscommunicatie. Een beter functioneren van 9 Samenvatting 173 174 9 Samenvatting Kanker is een veel voorkomende ziekte. In 2003 werd in Nederland bij meer dan 72.000 mensen kanker vastgesteld. Geschat wordt dat het hier in 9.000 gevallen om mensen

Nadere informatie

Ouderlijke betrokkenheid en het welzijn van kinderen

Ouderlijke betrokkenheid en het welzijn van kinderen Pagina 1 / 17 Ouderlijke betrokkenheid en het welzijn van kinderen Als kinderen meer ouderlijke betrokkenheid ervaren en een betere band met hun ouders hebben, is de kans kleiner dat zij gedragsproblemen

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2012 2013 31 015 Kindermishandeling Nr. 82 BRIEF VAN DE MINISTER VAN VEILIGHEID EN JUSTITIE Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den

Nadere informatie

therapieën [ therapie voor positieve gedragsverandering ]

therapieën [ therapie voor positieve gedragsverandering ] therapieën [ therapie voor positieve gedragsverandering ] In het noorden en oosten van Nederland behandelen en begeleiden wij kinderen, jongeren en volwassenen met een licht verstandelijke beperking. Therapieën

Nadere informatie

Bureau Jeugdzorg Gelderland Bereikbaar en Beschikbaar

Bureau Jeugdzorg Gelderland Bereikbaar en Beschikbaar Bureau Jeugdzorg Gelderland Bereikbaar en Beschikbaar Hans Lomans Bestuurder BJzG 8 april 2011 2 U vindt ons Overal in Gelderland In alle regio s Zorg-en Adviesteams Centra voor Jeugd en Gezin Veiligheidshuizen

Nadere informatie

vooruitkomen + Hulp na seksueel misbruik

vooruitkomen + Hulp na seksueel misbruik > vooruitkomen + Hulp na seksueel misbruik OUDERS & OPVOEDERS Als er binnen uw gezin sprake is van seksueel misbruik, heeft dat grote invloed. Er is veel verdriet, boosheid, wantrouwen en schuldgevoel.

Nadere informatie

24 uurshulp. Met Cardea kun je verder!

24 uurshulp. Met Cardea kun je verder! 24 uurshulp Met Cardea kun je verder! Met Cardea kun je verder! 24 UURSHULP De meeste kinderen en jongeren wonen thuis bij hun ouders totdat ze op zichzelf gaan wonen. Toch kunnen er omstandigheden zijn,

Nadere informatie

Geweld in huis raakt kinderen. Informatie en advies voor ouders. huiselijkgeweldwb.nl 0900 126 26 26. 5 cent per minuut

Geweld in huis raakt kinderen. Informatie en advies voor ouders. huiselijkgeweldwb.nl 0900 126 26 26. 5 cent per minuut Geweld in huis raakt kinderen Informatie en advies voor ouders Grafisch ontwerp: Ontwerpstudio 2 MAAL EE Bij huiselijk geweld tussen (ex-)partners worden kinderen vaak over het hoofd gezien. Toch hebben

Nadere informatie

Als opvoeden een probleem is

Als opvoeden een probleem is Als opvoeden een probleem is Inhoud 3 > Als opvoeden een probleem is 3 > De Raad voor de Kinderbescherming 4 > Maakt u zich zorgen over een kind? 5 > Opvoedingsproblemen 6 > De rol van de Raad 10 > Maatregelen

Nadere informatie

Crimineel gedrag en schoolverzuim onder jongeren met jeugdreclasseringsmaatregel bij de WSG

Crimineel gedrag en schoolverzuim onder jongeren met jeugdreclasseringsmaatregel bij de WSG Lectoraat LVB en jeugdcriminaliteit Factsheet 7 - december 2015 Expertisecentrum Jeugd Hogeschool Leiden Crimineel gedrag en school onder jongeren met jeugdreclasseringsmaatregel bij de WSG Door: Paula

Nadere informatie

Omdat wij veiligheid en respect voor elkaar zo belangrijk vinden

Omdat wij veiligheid en respect voor elkaar zo belangrijk vinden Omdat wij veiligheid en respect voor elkaar zo belangrijk vinden 1. Wij gaan heel zorgvuldig met elkaar om Alle geledingen binnen de school worden geacht respectvol met elkaar om te gaan. Als team hebben

Nadere informatie

Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling

Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling Datum vaststelling : 12-11-2007 Eigenaar : Beleidsmedewerker Vastgesteld door : MT Datum aanpassingen aan : 20-01-2015 Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling Doel meldcode Begeleiders een stappenplan

Nadere informatie

Praten over pedofiele gevoelens van jongeren

Praten over pedofiele gevoelens van jongeren Praten over pedofiele gevoelens van jongeren tussen noodzaak en taboe Jules Mulder Stop it Now! 9 februari 2016 Pedofilie en pedofiele stoornis Pedofilie intense recidiverende seksuele opwinding (fantasieën,

Nadere informatie

Alleen als uw kind zich veilig voelt, kan het worden wie het is

Alleen als uw kind zich veilig voelt, kan het worden wie het is Beste ouders en verzorgers. Voor de vakantie zijn we begonnen met een aanpak om het op en rond onze school voor kinderen nog veiliger te maken. Nu, na de vakantie, pakken we de draad met veel élan weer

Nadere informatie

Interventies voor jji en jeugdzorgplus. Leonieke Boendermaker

Interventies voor jji en jeugdzorgplus. Leonieke Boendermaker Interventies voor jji en jeugdzorgplus Leonieke Boendermaker 20 mei 2009 Evident? 1. Problemen doelgroep 2. Interventies die leiden tot vermindering problemen 3. Noodzaak goede implementatie 2 Om wat voor

Nadere informatie

Hulpverlening Lijn5. Kom verder! www.ln5.nl LVB - ZORG PROVINCIE NOORD-HOLLAND

Hulpverlening Lijn5. Kom verder! www.ln5.nl LVB - ZORG PROVINCIE NOORD-HOLLAND Hulpverlening Lijn5 LVB - ZORG PROVINCIE NOORD-HOLLAND Informatie voor ouders en verzorgers van kinderen en jongeren met een licht verstandelijke beperking en gedragsproblemen Kom verder! www.ln5.nl standelijke

Nadere informatie

Tijdig ingrijpen: werkzame ingrediënten voor interventies

Tijdig ingrijpen: werkzame ingrediënten voor interventies Infosheet Tijdig ingrijpen: werkzame ingrediënten voor interventies Tijdig ingrijpen betekent voorkomen dat een de fout ingaat. Wie wil dat niet? Dat is dan ook precies wat deze infosheet beoogt: inzicht

Nadere informatie

Onderlegger Licht Diagnostisch Instrument tbv bepaling van het gezinsprofiel. 1. Psychische en/of psychiatrische problemen van de ouder(s)

Onderlegger Licht Diagnostisch Instrument tbv bepaling van het gezinsprofiel. 1. Psychische en/of psychiatrische problemen van de ouder(s) A. Ouderfactoren: gegeven het feit dat de interventies van de gezinscoach en de nazorgwerker gericht zijn op gedragsverandering van de gezinsleden, is het zinvol om de factoren te herkennen die (mede)

Nadere informatie

Perspectief in Pleegzorg:

Perspectief in Pleegzorg: Perspectief in Pleegzorg: hoe lang zoekend en hoe snel biedend? Peter van den Bergh Pleegzorg Laatste 20 jaar populair Verdubbeling van het aantal plaatsingen Weinig onderzoek naar effectiviteit Veel retrospectief

Nadere informatie

Als opvoeden een probleem is

Als opvoeden een probleem is Als opvoeden een probleem is Inhoud 3 > Als opvoeden een probleem is 3 > De Raad voor de Kinderbescherming 4 > Maakt u zich zorgen over een kind? 5 > Opvoedingsproblemen 6 > De rol van de Raad 10 > Maatregelen

Nadere informatie

Over Grenzen-2 UITNODIGING

Over Grenzen-2 UITNODIGING Over Grenzen-2 UITNODIGING Werkconferentie over het begeleiding- en behandelaanbod aan plegers van seksueel geweld met een verstandelijke beperking in de Provincie Utrecht Donderdag 15 april 2010 bij de

Nadere informatie

Factsheet landelijke inkoopafspraken in het kader van het jeugdstrafrecht

Factsheet landelijke inkoopafspraken in het kader van het jeugdstrafrecht Factsheet landelijke inkoopafspraken in het kader van het jeugdstrafrecht Met de Jeugdwet komt de verantwoordelijkheid voor de jeugdreclassering en de jeugdhulp 1 bij de gemeenten te liggen. Jeugdreclassering

Nadere informatie

Klinische behandeling

Klinische behandeling Klinische behandeling voor kinderen met ASS informatie voor cliënten, ouders en verwijzers september 2013 centrum voor autisme dr. leo kannerhuis verder met autisme Klinische behandeling voor kinderen

Nadere informatie

Families onder druk. Huiselijk geweld binnen Marokkaanse en Turkse gezinnen. Drs. Ibrahim Yerden. Probleemstelling

Families onder druk. Huiselijk geweld binnen Marokkaanse en Turkse gezinnen. Drs. Ibrahim Yerden. Probleemstelling Families onder druk Huiselijk geweld binnen Marokkaanse en Turkse gezinnen Drs. Ibrahim Yerden Probleemstelling Hoe gaan Marokkaanse en Turkse gezinsleden, zowel slachtoffers als plegers om met huiselijk

Nadere informatie

Meld. seksueel misbruik. aan de commissie-samson

Meld. seksueel misbruik. aan de commissie-samson Meld seksueel misbruik aan de commissie-samson Help ons Mijn naam is Rieke Samson en ik wil je vragen om ons te helpen bij het onderzoek naar seksueel misbruik van kinderen en jongeren. Zelf ben ik voorzitter

Nadere informatie

Doelgroepanalyse Centrum voor Trauma en Gezin

Doelgroepanalyse Centrum voor Trauma en Gezin Doelgroepanalyse Centrum voor en Gezin Efua Campbell & Inez Berends December 2013 PI Research is gevraagd om voor het Centrum voor en Gezin van de Bascule een doelgroepanalyse uit te voeren. Aan de hand

Nadere informatie

De Wet meldcode Hoe zit het?

De Wet meldcode Hoe zit het? De Wet meldcode Hoe zit het? Het houdt niet vanzelf op November 2012 Sita Hoogland & Mirella Laan Gebruik deze gelegenheid om dat te zeggen wat je werkelijk wil zeggen, luister goed en heb respect voor

Nadere informatie

Psychologische zorg voor kinderen en jongeren. De Golfbreker Preventie en psychologische zorg voor kinderen en jongeren. Samen werken aan jezelf

Psychologische zorg voor kinderen en jongeren. De Golfbreker Preventie en psychologische zorg voor kinderen en jongeren. Samen werken aan jezelf Psychologische zorg voor kinderen en jongeren De Golfbreker Preventie en psychologische zorg voor kinderen en jongeren Samen werken aan jezelf Inhoud Belang psychologische zorg voor jeugd Psychologische

Nadere informatie

Opvoeden na partner geweld Trees Pels Katinka Lunneman Jodi Mak Susanne Tan Meta Flikweert Marjolijn Distelbrin Majone Steketee

Opvoeden na partner geweld Trees Pels Katinka Lunneman Jodi Mak Susanne Tan Meta Flikweert Marjolijn Distelbrin Majone Steketee Opvoeden na partner geweld Trees Pels Katinka Lunneman Jodi Mak Susanne Tan Meta Flikweert Marjolijn Distelbrin Majone Steketee Financiers: Gemeente Rotterdam Gemeente Amsterdam Gemeente Utrecht Gemeente

Nadere informatie

Effectieve behandelingen voor jongeren en gezinnen met ernstige problemen

Effectieve behandelingen voor jongeren en gezinnen met ernstige problemen Effectieve behandelingen voor jongeren en gezinnen met ernstige problemen Voor jongeren en gezinnen met ernstige problemen De Viersprong is er voor kinderen en jongeren met ernstige problemen in persoonlijkheid,

Nadere informatie

UITNODIGING 17 NOVEMBER

UITNODIGING 17 NOVEMBER UITNODIGING 17 NOVEMBER Al onze behandelvormen voor kinderen met autisme onder één dak! Wij laten u graag op dinsdag 17 november van 15.00-17.00 uur zien en ervaren wat de werkwijze van ons Behandelcentrum

Nadere informatie

K I N D E R E N O N D E R Z O E K : 0-1 1 J A A R

K I N D E R E N O N D E R Z O E K : 0-1 1 J A A R PSYCHOSOCIALE GEZONDHEID Jeugd 2010 4 K I N D E R E N O N D E R Z O E K : 0-1 1 J A A R Kinderenonderzoek 2010 Om inzicht te krijgen in de gezondheid van de inwoners in haar werkgebied, heeft de GGD Zuid-Holland

Nadere informatie

Betekenis van vaderschap

Betekenis van vaderschap Betekenis van vaderschap Conferentie vader-empowerment G.O.Helberg Kinder-en Jeugdpsychiater Materiaal ontleed aan onderzoek: Prof. dr. Louis Tavecchio Afdeling POWL, Universiteit van Amsterdam Een paar

Nadere informatie

CarePower Cliënttevredenheidsonderzoek CarePower 2013/14

CarePower Cliënttevredenheidsonderzoek CarePower 2013/14 CarePower Cliënttevredenheidsonderzoek CarePower 2013/14 Datum : 01-02-2014 Auteur : Jaap Noorlander, Joris van Nimwegen Versie : 2 1 Inhoudsopgave Inleiding... Pagina 3 Vraagstelling... Pagina 3 Methode

Nadere informatie

Stop it Now! Jules Mulder, voorzitter Stop it Now! NL Rachel Levi, medewerker Meldpunt KP Overzicht presentatie Waarom dit project Stop it Now! Onderzoeksproject Who are these guys Stop it Now! Nederland

Nadere informatie

Kan ik even binnenkomen?

Kan ik even binnenkomen? Kan ik even binnenkomen? MultiSysteem Therapie Wim van Geffen Rob Coolen Multisystemic Therapy 9 mei 2006 Meervaart Multisysteem Therapie Het gezin als oplossing voor gedragsproblemen Opbouw 1. Evidence-based

Nadere informatie

Vraag 4 Wat vind jij de meest geschikte houding? Vergelijk je antwoord met dat van je medestudenten. Typ het antwoord in in het antwoordformulier.

Vraag 4 Wat vind jij de meest geschikte houding? Vergelijk je antwoord met dat van je medestudenten. Typ het antwoord in in het antwoordformulier. Open vragen bij Casus Marco Vraag 1 Bekijk scène 1 nogmaals. Wat was jouw eerste reactie op het gedrag van Marco in het gesprek met de medewerker van Bureau HALT? Wat roept zijn gedrag op aan gedachten,

Nadere informatie

Dr. Barbara van den Hoofdakker, klinisch psycholoog - gedragstherapeut Accare Universitair Centrum Groningen. Lezing GGNet 27 juni 2013 1

Dr. Barbara van den Hoofdakker, klinisch psycholoog - gedragstherapeut Accare Universitair Centrum Groningen. Lezing GGNet 27 juni 2013 1 Dr. Barbara van den Hoofdakker, klinisch psycholoog - gedragstherapeut Accare Universitair Centrum Groningen Lezing GGNet 27 juni 2013 1 Behandelmogelijkheden bij kinderen met ADHD in de basisschoolleeftijd

Nadere informatie

Maashorst helpt kinderen verder!

Maashorst helpt kinderen verder! Maashorst helpt kinderen verder! Inhoud Met goede hulp van buitenaf kunnen problemen worden opgelost. Maashorst is een betrouwbare partner met veel ervaring die u die hulp kan bieden. 5 Maashorst helpt

Nadere informatie

Datum 6 januari 2016 Onderwerp Gespreksnotitie Nationaal Rapporteur rondetafelgesprek kindermisbruik. Geachte voorzitter,

Datum 6 januari 2016 Onderwerp Gespreksnotitie Nationaal Rapporteur rondetafelgesprek kindermisbruik. Geachte voorzitter, 1 > Retouradres Postbus 20301 2500 EH Den Haag Tweede Kamer der Staten-Generaal t.a.v. de voorzitter van de vaste commissie voor Veiligheid en Justitie mevrouw L. Ypma Postbus 20018 2500 EA Den Haag Turfmarkt

Nadere informatie

Actuarieel Risicotaxatie Instrument voor Jeugdbescherming (ARIJ)

Actuarieel Risicotaxatie Instrument voor Jeugdbescherming (ARIJ) Actuarieel Risicotaxatie Instrument voor Jeugdbescherming (ARIJ) Mirte Forrer, Jeugdbescherming Regio Amsterdam Claudia van der Put, Universiteit van Amsterdam Jeugdbescherming Ieder kind veilig GGW FFPS

Nadere informatie

P. de Beurs, psychiater en adviseur voor de IGZ

P. de Beurs, psychiater en adviseur voor de IGZ P. de Beurs, psychiater en adviseur voor de IGZ Dilemma s bij risicotaxatie Risicotaxatie is een nieuw en modieus thema in de GGZ Veilige zorg is een illusie Hoe veiliger de zorg, hoe minder vrijheid voor

Nadere informatie

Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft

Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. Zorgen en vragen 1 Gezinsinterventie 2 Tien praktische

Nadere informatie

Annet Kramer Inzet van het strafrecht bij kindermishandeling

Annet Kramer Inzet van het strafrecht bij kindermishandeling Annet Kramer Inzet van het strafrecht bij kindermishandeling Debat Kiezen voor kinderen 26 september 2013 De Balie wie ben ik en waarom sta ik hier? Annet Kramer Landelijk parket, cluster kinderporno en

Nadere informatie

Orthopsychiatrie en ambulante forensische kinderen jeugdpsychiatrie. Kinderen en Jeugdigen. Informatie voor ouders/verzorgers

Orthopsychiatrie en ambulante forensische kinderen jeugdpsychiatrie. Kinderen en Jeugdigen. Informatie voor ouders/verzorgers Orthopsychiatrie en ambulante forensische kinderen jeugdpsychiatrie Kinderen en Jeugdigen Informatie voor ouders/verzorgers Orthopsychiatrie en ambulante forensische kinderen jeugdpsychiatrie Inleiding

Nadere informatie

vooruitkomen OUDERS & OPVOEDERS

vooruitkomen OUDERS & OPVOEDERS > vooruitkomen + OUDERS & OPVOEDERS ! Via Bureau Jeugdzorg of uw huisarts bent u bij Rubicon jeugdzorg terecht gekomen. Soms zijn er problemen in het gezin die u niet zelf kunt oplossen. Uw kind is bijvoorbeeld

Nadere informatie

Sociale omgeving. 1. Kindermishandeling

Sociale omgeving. 1. Kindermishandeling 1. Kindermishandeling Kindermishandeling is 'elke vorm van voor een minderjarige bedreigende of gewelddadige interactie van fysieke, psychische of seksuele aard, die de ouders of andere personen ten opzichte

Nadere informatie

Mishandeling en seksueel. Laat het niet zomaar gebeuren

Mishandeling en seksueel. Laat het niet zomaar gebeuren Mishandeling en seksueel geweld Laat het niet zomaar gebeuren Alles over mishandeling en seksueel geweld Meldpunt Geweld, Misbruik en Kindermishandeling tel. 1712 elke werkdag van 9 tot 17 uur Dit nummer

Nadere informatie

Samenwerking met de politie. Door Hans Slijpen, Accountmanager gezondheidszorg, Eenheid Midden Nederland, 20 november 2013.

Samenwerking met de politie. Door Hans Slijpen, Accountmanager gezondheidszorg, Eenheid Midden Nederland, 20 november 2013. Samenwerking met de politie Door Hans Slijpen, Accountmanager gezondheidszorg, Eenheid Midden Nederland, 20 november 2013. Inleiding Samenwerking waarom? Samenwerking hoe? Knelpunten: Informatie uitwisseling,

Nadere informatie

Protocol Huiselijk geweld en Kindermishandeling

Protocol Huiselijk geweld en Kindermishandeling Protocol Huiselijk geweld en Kindermishandeling Onderstaand protocol is opgesteld in verband met de wet meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling die met ingang van 1 juli 2013 van kracht is geworden.

Nadere informatie

Programma Ouders van Tegendraadse Jeugd Informatie voor verwijzers

Programma Ouders van Tegendraadse Jeugd Informatie voor verwijzers Programma Ouders van Tegendraadse Jeugd Informatie voor verwijzers Ouders en verzorgers spelen vanzelfsprekend een zeer belangrijke rol in de ontwikkeling van het gedrag van hun kind. Uit onderzoek blijkt

Nadere informatie

Gebundelde krachten. Brochure voor verwijzers

Gebundelde krachten. Brochure voor verwijzers Gebundelde krachten Brochure voor verwijzers 2 Schakenbosch Gebundelde krachten Schakenbosch, behandelcentrum Jeugdzorgplus LVB Voor jongeren van 12 tot 18 jaar met een lichte verstandelijke beperking

Nadere informatie

Tabel 2: Overzicht programma in middelen, doelen en leerstijlen in fase 2

Tabel 2: Overzicht programma in middelen, doelen en leerstijlen in fase 2 Bijlage Romeo Deze bijlage hoort bij de beschrijving van de interventie Romeo, zoals die is opgenomen in de databank Effectieve Jeugdinterventies. Meer informatie: www.nji.nl/jeugdinterventies December

Nadere informatie

Zorgmodule Minder Boos en Opstandig

Zorgmodule Minder Boos en Opstandig Zorgmodule Minder Boos en Opstandig Zorgaanspraak: Zorgaanbieder: Jeugdhulp op accommodatie zorgaanbieder, groep Entreá HULPVRAAG Doelgroep De doelgroep bestaat uit normaal begaafde kinderen tussen de

Nadere informatie

Effectief vroegtijdig ingrijpen: Een verkennend onderzoek naar effectief vroegtijdig ingrijpen ter voorkoming van ernstig delinquent gedrag.

Effectief vroegtijdig ingrijpen: Een verkennend onderzoek naar effectief vroegtijdig ingrijpen ter voorkoming van ernstig delinquent gedrag. Effectief vroegtijdig ingrijpen: Een verkennend onderzoek naar effectief vroegtijdig ingrijpen ter voorkoming van ernstig delinquent gedrag. Samenvatting De Top600 bestaat uit een groep van 600 jonge veelplegers

Nadere informatie

Aanpak: Bijzondere Zorg Team. Beschrijving

Aanpak: Bijzondere Zorg Team. Beschrijving Aanpak: Bijzondere Zorg Team Namens de gemeente Deventer hebben drie netwerkpartners de vragenlijst gezamenlijk ingevuld. Dit zijn Dimence GGZ, Tactus verslavingszorg, en Iriszorg maatschappelijke opvang.

Nadere informatie

Als opvoeden een probleem is

Als opvoeden een probleem is Als opvoeden een probleem is Inhoud 3 > Als opvoeden een probleem is 3 > De Raad voor de Kinderbescherming 4 > Maakt u zich zorgen over een kind? 5 > Opvoedingsproblemen 6 > De rol van de Raad 10 > Maatregelen

Nadere informatie

jongeren Op WeG NaAr ZeLf - StAnDiG - heid. WoODbRoOkErS

jongeren Op WeG NaAr ZeLf - StAnDiG - heid. WoODbRoOkErS jongeren Op WeG NaAr ZeLf - StAnDiG - heid. WoODbRoOkErS Uitgave Behandelcentum Woodbrookers 2010 Jongens en meisjes die professionele hulp nodig hebben, kunnen terecht bij Behandelcentrum Woodbrookers.

Nadere informatie

N. Buitelaar, psychiater en V. Yildirim, psycholoog. Beiden werkzaam bij Altrecht Centrum ADHD Volwassenen.

N. Buitelaar, psychiater en V. Yildirim, psycholoog. Beiden werkzaam bij Altrecht Centrum ADHD Volwassenen. ADHD Wachtkamerspecial Onderbehandeling van ADHD bij allochtonen: kinderen en volwassenen N. Buitelaar, psychiater en V. Yildirim, psycholoog. Beiden werkzaam bij Altrecht Centrum ADHD Volwassenen. Inleiding

Nadere informatie

Brijder Verslavingszorg Hoofddorp

Brijder Verslavingszorg Hoofddorp Ons Team Ons team is zeer divers. We bestaan uit het secretariaat, psychologen, maatschappelijk werkers, sociaal psychiatrisch verpleegkundigen, cognitief gedragstherapeutisch werkers, ervaringsdeskundigen,

Nadere informatie

Gebundelde krachten. Brochure voor verwijzers

Gebundelde krachten. Brochure voor verwijzers Gebundelde krachten Brochure voor verwijzers 2 Schakenbosch Gebundelde krachten Schakenbosch, behandelcentrum Jeugdzorgplus LVB Voor jongeren van 12 tot 18 jaar met een lichte verstandelijke beperking

Nadere informatie

Kinderen & huiselijk geweld. Fransien Jans & Anke van Schooten

Kinderen & huiselijk geweld. Fransien Jans & Anke van Schooten Kinderen & huiselijk geweld Fransien Jans & Anke van Schooten Programma Inzoomen op doelgroep Hoe krijgen we de gezinnen binnen? Bossche kindspoor Hoe maken we context? Gezinsveiligheidsplan Hoe ziet behandeling

Nadere informatie

Aanpak huiselijk geweld centrumgemeentegebied Amersfoort

Aanpak huiselijk geweld centrumgemeentegebied Amersfoort Aanpak huiselijk geweld centrumgemeentegebied Amersfoort De bestrijding van huiselijk geweld is een van de taken van gemeenten op grond van de Wet maatschappelijke ondersteuning (WMO, nu nog prestatieveld

Nadere informatie

Terrorisme en dan verder Wat te doen na een aanslag?

Terrorisme en dan verder Wat te doen na een aanslag? Terrorisme en dan verder Wat te doen na een aanslag? Publieksversie Ga zo veel mogelijk door met uw normale dagelijkse activiteiten. Dat geeft u het gevoel dat u de baas bent over de situatie. Dit is ook

Nadere informatie

Actuarieel Risicotaxatie Instrument voor Jeugdbescherming (ARIJ) Mirte Forrer, gedragsdeskundige Stefanie Meijs, senior gezinsmanager

Actuarieel Risicotaxatie Instrument voor Jeugdbescherming (ARIJ) Mirte Forrer, gedragsdeskundige Stefanie Meijs, senior gezinsmanager Actuarieel Risicotaxatie Instrument voor Jeugdbescherming (ARIJ) Mirte Forrer, gedragsdeskundige Stefanie Meijs, senior gezinsmanager Jeugdbescherming Ieder kind veilig Intensief Systeemgericht Casemanagement

Nadere informatie

De draad weer oppakken

De draad weer oppakken De draad weer oppakken na een ingrijpende gebeurtenis 0900-0101 (lokaal tarief) Slachtofferhulp N e d e r l a n d Een ingrijpende gebeurtenis, zoals een misdrijf of verkeersongeluk, zet uw leven in meer

Nadere informatie

Invoering van de meldcode in de jeugdzorg

Invoering van de meldcode in de jeugdzorg Invoering van de meldcode in de jeugdzorg Inspectie Jeugdzorg Utrecht, april 2013 Samenvatting Eind december 2012 heeft de Inspectie Jeugdzorg via een digitale vragenlijst een inventariserend onderzoek

Nadere informatie

Ambulante forensische expertise voor een veiliger samenleving. Gespecialiseerde, ambulante forensische zorg

Ambulante forensische expertise voor een veiliger samenleving. Gespecialiseerde, ambulante forensische zorg Gespecialiseerde, ambulante forensische zorg Ambulante forensische expertise voor een veiliger samenleving De Waag draagt duurzaam bij aan een veiliger samenleving, met laagdrempelige en gespecialiseerde

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/22989 holds various files of this Leiden University dissertation

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/22989 holds various files of this Leiden University dissertation Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/22989 holds various files of this Leiden University dissertation Author: Pouw, Lucinda Title: Emotion regulation in children with Autism Spectrum Disorder

Nadere informatie

Effectonderzoek naar Multisysteem Therapie Waag vestigingen Utrecht, Amsterdam, Amersfoort, Den Haag, en Leiden

Effectonderzoek naar Multisysteem Therapie Waag vestigingen Utrecht, Amsterdam, Amersfoort, Den Haag, en Leiden Effectonderzoek naar Multisysteem Therapie Waag vestigingen Utrecht, Amsterdam, Amersfoort, Den Haag, en Leiden Jessica Asscher Forensische Orthopedagogiek Universiteit van Amsterdam MST effectonderzoek:

Nadere informatie

Combipoli Psychiatrie/Kinder- en Jeugdpsychiatrie

Combipoli Psychiatrie/Kinder- en Jeugdpsychiatrie Sophia Kinderziekenhuis U bent doorverwezen naar de combipoli Psychiatrie/Kinder- en Jeugdpsychiatrie om te onderzoeken of u extra hulp kunt gebruiken bij de omgang met uw kind. In deze folder leest u

Nadere informatie

(Dag) Behandeling (licht) verstandelijk beperkten

(Dag) Behandeling (licht) verstandelijk beperkten (Dag) Behandeling (licht) verstandelijk beperkten Omschrijving voorzieningen Ons kenmerk: Datum: Oktober 2015 Contactpersoon: Contractbeheer E-mail: contractbeheer@regiogenv.nl INHOUD 1 34118 Behandeling

Nadere informatie

openbare Cees Wilkeshuisschool

openbare Cees Wilkeshuisschool openbare Cees Wilkeshuisschool Deventer 2013 Meldcode Huiselijk Geweld en Kindermishandeling Een meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling is een stappenplan dat gebruikt kan worden als er vermoedens

Nadere informatie

Een stap verder in forensische en intensieve zorg

Een stap verder in forensische en intensieve zorg Een stap verder in forensische en intensieve zorg Palier bundelt intensieve en forensische zorg. Het is zorg die net een stapje verder gaat. Dat vraagt om een intensieve aanpak. Want onze doelgroep kampt

Nadere informatie

Herstelbemiddeling voor jeugdigen in Nederland

Herstelbemiddeling voor jeugdigen in Nederland Herstelbemiddeling voor jeugdigen in Nederland Majone Steketee Sandra ter Woerds Marit Moll Hans Boutellier Een evaluatieonderzoek naar zes pilotprojecten Assen 2006 2006 WODC, Ministerie van Justitie.

Nadere informatie

TOEKOMST IK BEN VERSTANDELIJK BEPERKT WAT HOUDT DAT IN?

TOEKOMST IK BEN VERSTANDELIJK BEPERKT WAT HOUDT DAT IN? TOEKOMST IK BEN VERSTANDELIJK BEPERKT WAT HOUDT DAT IN? CONCLUSIES OVER WELKE BURGERS HEBBEN WE HET? Sinds 2005 hebben ook burgers met een IQ < 85 recht op AWBZ zorg als: grondslag Verstandelijke Beperking

Nadere informatie

Mentale kracht in de Forensische Psychiatrie

Mentale kracht in de Forensische Psychiatrie Mentale Mentale kracht in de Forensische Psychiatrie LFPZ,Zeeland, 11 juni 2009 Jan Auke Walburg Principes van positieve psychologie Bestudering positieve subjectieve ervaringen en constructieve cognities.

Nadere informatie

SIGNS OF SAFETY EN DE MELDCODE KINDERMISHANDELING EN HUISELIJK GEWELD

SIGNS OF SAFETY EN DE MELDCODE KINDERMISHANDELING EN HUISELIJK GEWELD pagina 1 pagina 2 SIGNS OF SAFETY EN DE MELDCODE KINDERMISHANDELING EN HUISELIJK GEWELD pagina 3 Problematiek pagina 4 Omvang van de problematiek 45% van de Nederlandse bevolking ooit/vaker slachtoffer

Nadere informatie

Stappenplan bij een incident VO

Stappenplan bij een incident VO Stappenplan bij een incident VO Hieronder staan acties beschreven die ondernomen kunnen worden als er sprake is van seksueel grensoverschrijdend gedrag tussen leerlingen. Voor sommige acties geldt dat

Nadere informatie

Schoolverzuim; van gezamenlijk belang naar samenhang. Wendy Verplanke, gezinsbehandelaar Anne-Freda Brouwer, Gz-psycholoog/ Systeemtherapeut

Schoolverzuim; van gezamenlijk belang naar samenhang. Wendy Verplanke, gezinsbehandelaar Anne-Freda Brouwer, Gz-psycholoog/ Systeemtherapeut Schoolverzuim; van gezamenlijk belang naar samenhang Wendy Verplanke, gezinsbehandelaar Anne-Freda Brouwer, Gz-psycholoog/ Systeemtherapeut Wie zijn wij? - Verbinding tussen kinder- en jeugdpsychiatrie,

Nadere informatie