De Majesteit, afscheid van de Hofstad. Do 2 mei, uur De lady Macbeth uit het district Mtsensk

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "De Majesteit, afscheid van de Hofstad. Do 2 mei, 20.15 uur De lady Macbeth uit het district Mtsensk"

Transcriptie

1 Actueel Theaters, een kans aan zee Actueel Verzet tegen fietsplan Grote Markt Economie Touwtrekken om de kabel De Majesteit, afscheid van de Hofstad >Foto: RVD/J.M. Rousel }<(l(tp$=adbcbb< Een échte Haagse krant Vrijdag 26 april 2013 jaargang 7 nummer 311 1,95 Door Casper Postmaa Zij had het vaker gedaan, een gebeurtenis koninklijke luister geven door haar aanwezigheid. Maar woensdag bij de opening van de grote Huygenstentoonstelling in de Nieuwe Kerk was het anders. Het was niet alleen het begin van een expositie, het was ook het einde van een tijdperk. Haar laatste handeling als vorstin der Nederlanden, maar ook afscheid van Den Haag. In deze stad begon zij haar loopbaan als Oranje. Vorsten, hoogwaardigheidsbekleders en politici kwamen op 12 mei 1938 naar deze zelfde kerk om haar doop bij te wonen. Het was het begin van haar verbond met de residentie, die zij in 1980 weer Hofstad maakte. Zij was geschiedenis en zij maakte de geschiedenis van dichtbij mee. De twee premiers die als bruggenhoofden haar 75 jaar markeren zijn illustratief voor het tijdperk dat zij als kroonprinses en koningin doormaakte. De harde, militair geschoolde Hendrik Colijn zat als minister-president tijdens de doopplechtigheid in de Grote of Sint-Jacobskerk toen Beatrix op 12 mei 1938 werd gedoopt en de joviale, studentikoze Mark Rutte zwaait haar als premier uit. Een schriller contrast is nauwelijks denkbaar. Hoe de wind ook waaide, zij hield zich staande zonder dat Nederland haar spottend etiketteerde als Arme ouwe, Moeder des Vaderlands of IJzeren Dame. Zij bleef in voor- en tegenspoed, voor monarchisten en republikeinen, De Majesteit. Den Haag zal haar missen.>zie verder pagina 17 Ingezonden mededeling 26, 27 en 28 april Lucent Danstheater Annie Musical over het brutale weesmeisje met een hart van goud Do 2 mei, uur De lady Macbeth uit het district Mtsensk Hexagon Ensemble Vijf blazers, twee acteurs en één piano Cultuur aan het Spuiplein Lucent Danstheater Dr Anton Philipszaal Nieuwe Kerk info & tickets vrijdag 10 mei 2013, uur Dr Anton Philipszaal Trio Peter Beets - Portrait of Peterson Ter gelegenheid van de release van de nieuwe CD follow aanhetspuiplein

2 1.29 per stuk 0 v.99 per stuk 1.99 per stuk

3 Vrijdag 26 april 2013 > Den Haag Centraal actueel<3 Nieuw plan tijdelijke huisvesting Spuitheaters: Zeecontainertheater op Norfolkterrein Door Annerieke Simeone Achter gesloten deuren overleggen wethouder Marjolein de Jong van Cultuur en de directies van het Residentie Orkest (RO), het Nederlands Danstheater (NDT) en Lucent Danstheater/Dr Anton Philipszaal al maanden over het tijdelijk onderdak van de gezelschappen als straks de bouw van het Spuiforum start. Het World Forum en het tijdelijke theater De Rode Doos zijn veelvuldig genoemd. Maar nu is uit onverwachte hoek een nieuw idee gelanceerd: Het Zeecontainertheater op het Norfolkterrein. Initiatiefnemers zijn architect Vera Yanovshtchinsky en Michael de Roo, voormalig directeur van het Lucent Danstheater en Nederlands Danstheater. Ik vond dat er iets moest gebeuren, vertelt de Roo. Al die sikkeneurige verhalen. De Pier failliet, het Kurhaus in de problemen, het gedoe om het Spuiforum. Ik miste de positieve energie. Al 45 jaar zit ik in het theater, dus ik dacht: waarom geen oplossing zoeken voor de gezelschappen die straks zonder huis zitten?. Want volgens De Roo bieden het World Forum en de Rode Doos geen soelaas. Het World Forum heeft een eigen programmering, maar geen studio s die het NDT nodig heeft. En de Rode Doos, dat is zo n suf ding, daar wil niemand in spelen. Daarom ging hij met Yanovshtchinsky aan de slag en werd zijn jongensdroom in nog geen drie weken tijd op papier gezet: een theater met zeecontainers als bouwstenen. Niet alleen robuust en snel te stapelen, maar ook heel erg duurzaam, aldus de Roo. Wie weet kunnen we het theater ook als het Spuiforum klaar is, laten staan, maar we kunnen het ook opbergen in de containers en elders opzetten. Al het materiaal is ook geschikt voor hergebruik. Buitenbioscoop Het Zeecontainertheater, dat in twee maanden gebouwd kan worden, omvat een zaal met stoelen, ruimte voor een orkest dat grotendeels in de zaal kan spelen, vier studio s voor het NDT, voldoende kantoorruimte en een restaurant met uitzicht op zee. Er is ook een variant waarbij een groot repetitielokaal voor het RO is ingetekend. De containermuur kan dienst doen als klimwand of als buitenbioscoop. De totale vloeroppervlakte bedraagt m 2 inclusief het vloeroppervlak in de containers. Ondertussen hebben De Roo en Yanovshtchinsky al Artist's impression van het Zeecontainertheater. > Illustratie: VYA Vera Yanovshtchinsky Architecten & MdR Culturele Projecten 'Het World Forum heeft een eigen programmering, maar geen studio s die het NDT nodig heeft. En de Rode Doos, dat is zo n suf ding, daar wil niemand in spelen' met Pieters Bouwtechniek en Deerns Raadgevende Ingenieurs B.V. om de tafel gezeten om te kijken of het theater voldoet aan de gewenste eisen als een heldere akoestiek, een toneeltoren en een goede klimaatbeheersing. Al deze aspecten zijn volgens Yanovshtchinsky dik in orde. De toneeltoren is net als bij het NDT 21 meter hoog en voor de klimaatbeheersing wordt gebruik gemaakt van de containers zelf die als afvoerkanalen fungeren voor de warme lucht in de zomer en de koude lucht in de winter. Rob Metkemeijer, akoestisch adviseur voor het Concertgebouw in Amsterdam, heeft berekend dat bij de hoogte van 15 meter het geluid voor deze zaal optimaal is. Natuurlijk is het afwachten of de akoestiek net zo goed is als in de Philipszaal, maar Ronald Kieft (artistiek directeur van het RO, red.) heeft al gezegd dat hij tot een compromis bereid is. Job Kok, interim zakelijk directeur van het RO heeft geen voorkeur voor een specifiek vervangend theater, al vindt hij dat van alle projecten die nu op tafel liggen, nieuwbouwplannen veruit het best. Met een bestaande locatie als het World Forum ben je afhankelijk van hun programmering, met een nieuw theater heb je daar geen last van. Oplossing De bouwprijs van dit project aan zee bedraagt tussen de 9 en 9,5 miljoen euro. Dat klinkt als heel veel geld, maar de zalen en gezelschappen betalen nu huur en zullen dat ook ergens anders moeten doen, aldus De Roo. Als je die huren en reserveringen van bijvoorbeeld groot onderhoud over vijf jaar bij elkaar optelt en je kijkt naar het hergebruik van de materialen van het Zeecontainertheater zou het wel eens zo kunnen zijn dat je bijna budgettair neutraal een tussentijdse oplossing voor de gebruikers kunt realiseren die inspirerend is en aantrekkelijk en avontuurlijk voor de bezoekers. Ons ontwerp is natuurlijk bij lange na niet zo groot als het Spuiforum en tijdelijk, maar voor betrekkelijk weinig geld kan je een spraakmakend en inspirerend gebouw neerzetten dat een upgrading van het Norfolkterrein kan bewerkstelligen en het creatieve proces alleen maar stimuleert. Als reactie op het plan, reageert wethouder De Jong: Het een spannend project. Mooi dat mensen in de stad meedenken, dat waardeer ik enorm. Natuurlijk nemen we dit plan mee in onze besprekingen, ik hoop op zeer korte termijn een uispraak te kunnen doen over de tijdelijke huisvesting. Legale wietkwekerij splijt progressief blok Door Jan van der Ven Het komt niet vaak voor dat het progressieve blok in de gemeenteraad samen optrekt. Maar op 28 maart was het dan zo ver. De fracties van PvdA, Groen- Links, de Haagse Stadspartij en D66 braken in schriftelijke vragen aan VVDburgemeester Van Aartsen op voorzichtige wijze een lans voor de legalisering van de wietteelt. Aanleiding voor de gezamenlijke acties was een evaluatie door de burgemeester van het Haagse coffeeshopbeleid. De conclusie van de burgemeester was louter positief. Het Haagse coffeeshopbeleid heeft geresulteerd in een kleinschalige, transparante en beheersbare coffeeshopbranche en kan in meerdere opzichten succesvol worden genoemd, schreef hij de gemeenteraad. Overtreders worden streng aangepakt, daardoor moesten vorig jaar drie coffeeshops hun voordeur sluiten. Den Haag telt nu 37 coffeeshops die aan strenge regels gebonden zijn. De strakke controle aan de voordeur van de coffeeshops brengt het probleem van de achterdeur, waardoor de illegale wiet naar binnen komt, weer levensgroot in beeld. De fracties van de eerder genoemde partijen hoopten met hun gezamenlijk optreden het onderwerp van het legaliseren van de wietteelt op de politieke agenda te krijgen. In hun vragen verwezen ze naar plannen van de gemeenten Rotterdam, Utrecht, Groningen en Tilburg om de wietteelt te legaliseren. De vier realiseerden zich dat het hier om een gevoelig thema gaat, zeker wanneer een VVD-burgemeester erop wordt aangesproken. Ze formuleerden daarom hun vragen zo onschuldig mogelijk. Lucht Het progressieve verbond hield echter niet lang stand. Twee weken later besloten de fracties van D66 en Groen- Links het progressieve bolwerk alweer te verlaten. Ze hadden lucht gekregen van de wens van de D66-fractie in de Rotterdamse gemeenteraad voor een experiment met gereguleerde wietteelt. Dat plan is zaterdag omarmd door PvdA-burgemeester Aboutaleb van Rotterdam. De Haagse fractie van D66 gaf aan het Rotterdamse idee snel een regionale wending. Waarom niet ergens in een van de lege kassen in het Westland gaan beginnen met zo n experiment? De wiet die daar legaal gekweekt wordt, is vervolgens bestemd voor de achterdeuren van de coffeeshops in Rotterdam en Den Haag. SP-fractievoorzitter Ingrid Gyömörei was verbijsterd toen ze kennis nam van het eigenzinnig optreden van D66 en GroenLinks. Twee weken later komt er nog steeds bijna stoom uit haar oren. Hoe kunnen ze dat nou maken? We wilden samen voorzichtig optreden. Maar de inkt van onze vragen was nog niet eens droog of de twee sloegen hun eigen weg in. Het idee van een kas in het Westland spreekt haar in het geheel niet aan. Als stad moet je de lasten en lusten zelf dragen. Dus niet de gereguleerde teelt over je schutting gooien richting Westland. En dan ook nog eens kiezen voor het Westland, waar de CDA er Sjaak van der Tak de scepter zwaait, een man die gruwt van alles wat met wiet te maken heeft. Het was dan ook niet zo verwonderlijk dat hij de suggestie van D66 en GroenLinks resoluut van de hand wees. Onbespreekbaar. Voer Gemeentelijke wiet kweken in het Westland, dat was vanzelfsprekend voer voor de fractie van de VVD in de raad. Het fractielid Ibo Gülsen sabelde het plan volledig neer in een column op de site van zijn partij. Ongelooflijk dat D66 fractievoorzitter Guernaoui voorstelt om de gemeentelijke wiet in het Westland, een buurgemeente, te telen. De reactie aldaar kon je verwachten: No way! en die vind ik ook logisch en volledig terecht. Het Westland is een belangrijke economische partner in de Metropoolregio. Het innovatieve en internationale imago wordt met dit voorstel bezoedeld. Zo ga je immers niet om met je buren. Een gevalletje van Oei, lijkt mij zo: ondoordacht eigen initiatief, schreef de liberaal. Hij vervolgde: In plaats van voor te stellen als gemeente legaal wiet te gaan kweken, zal Den Haag door moeten gaan met de aanpak van illegale hennepplantages, het sluiten van overlastgevende coffeeshops en het invoeren van blowverboden in gebieden waar veel overlast is, zoals recent op aandringen van de VVD in de Paleistuin.

4 4>varia Den Haag Centraal > Vrijdag 26 april 2013 stadsmens Literair theater Branoul blijft in het leven van Marcel van Gils Officieel is Marcel van Gils weg als prmedewerker bij Branoul, maar de band met het literair theater blijft. Zoveel is wel duidelijk. Hij spreekt met liefde over het theater in de Maliestraat 12. En wervend natuurlijk! Er zijn tot in mei prachtige voorstellingen, zegt hij en legt meteen een flyer met programmagegevens op tafel. Daarin lezen we bijvoorbeeld dat op 19 mei Branoul Literaire Sprint brengt, vijf voorstellingen geïnspireerd op het werk van Louis Couperus. Tussendoor wordt er gegeten, gedronken en geluisterd naar live-muziek. Het is een dag lang Couperus, licht Van Gils gretig toe, met voorstellingen als Binocle en Psyché, met daarin onder anderen Bram van der Vlugt en Bob Schwarze. Veel eerder al, van 24 tot en met 28 april, speelt De trein der Traagheid van Johan Daisne. Van Gils, glunderend: Voor mij is deze voorstelling een plezierig onderdeel van mijn afscheid. Dit verhaal tipte ik bij de artistieke leiding. Het komt nu als een levend hoorspel op de planken. Het is erg leuk om dat op de valreep mee te maken. Na 21 jaar ging hij onlangs met pensioen. Ik ben toen uitgeroepen tot eremedewerker. Het betekent dat ik alles gratis mag bezoeken. Hij zal het literair Marcel van Gils: Zo n uniek theater geeft kleur aan de stad. >Foto: Eveline van Egdom theater daardoor op de voet blijven volgen. Branoul was hem al vertrouwd toen het bestuur hem in 1992 vroeg voor de functie van publiciteitsmedewerker. Marcel van Gils was in de jaren tachtig onder meer verantwoordelijk voor de programmering van het jeugdtheater in Zuid-Holland/project De Speelparasol. En als hij toch al actief was in die regio, waarom dan ook niet voor Rein Edzard en Walther Scheffer, de oprichters van Branoul? Bij theaters in Zuid-Holland bracht hij indertijd de voorstellingen in één moeite door onder de aandacht. Min of meer achter de schermen de belangen behartigen van mensen die zelf in de spotlights staan. Dat deed Van Gils eigenlijk al in zijn jonge jaren. Als voorzitter van de fanclub van de Vlaardingse Rythm & Bluesgroep PaniQue timmerde hij met vrienden aan de weg. Onze grootste trots is geweest dat we een uitzending hebben gehad op het schip Veronica. Van Gils trok er indertijd geregeld op uit om stencils rond te brengen. Later zette hij dat, naast alle andere werkzaamheden, ook voort bij Branoul. Hij zorgde dat flyers met de programmering van Branoul op de juiste locaties te vinden waren. In het Filmhuis bijvoorbeeld komt ons publiek. Zo ook in het Theater aan het Spui en in de Dr Anton Philipszaal. Het is belangrijk als daar dan folders liggen. En: Ik heb zeven jaar in mijn eigen tijd op 300 plaatsen flyers verspreid. Dat heeft ook een beetje met eergevoel te maken; dat zaaltje moet gewoon vol zijn. Bovendien is het belangrijk voor de mensen die er optreden. Zij steken zoveel tijd en aandacht in voorstellingen. Gevarenzone Het theater is menigmaal in de gevarenzone geweest. De laatste drieëneenhalf jaar, zo vertelt Van Gils, hebben Bob Schwarze en Manon Barthels Branoul overeind weten te houden. Bob als artistiek leider en acteur, Manon bewerkt literatuur tot een voorstelling en regisseert. Vooral Manon heeft veel tijd in Branoul geïnvesteerd met prachtige producties, zoals Keefman van Jan Arends en Novecento van Alessandro Barico. Dit seizoen bijvoorbeeld bewerkte zij Anna Karenina van Tolstoj. Het is een enorme inspanning geweest om 930 bladzijden te bewerken tot een literaire voorstelling. Door de jaren heen was er de steun van de Vrienden van Branoul. Hun donaties zijn van grote waarde, verzekert Van Gils. En dit jaar kreeg Branoul nog subsidie van de gemeente Den Haag. Maar wat gebeurt er na 2013?, verzucht hij. Zo n uniek theater geeft kleur aan de stad. Daarom: gemeente houd Branoul overeind. Het zou toch kapitaalvernietiging zijn als het ophoudt te bestaan. Deze met zoveel liefde opgebouwde plek komt dan niet meer terug. Joke Korving De trein der traagheid, tot en met zondag 28 april in Branoul, Maliestraat 12. Informatie: Ingezonden mededeling rode WiJnEn graanland JOngE JEnEVEr 1L Zacht en Zuiver, van 10,80 voor 9, 50 ParadE ViEux 1L De ideale mixer, nu van 14,95 voor 11, 50 ScOtch BlEndEd WhiSky WhytE & Mackay 1L Zacht en geraffineerd door zijn 2 e rijping op fust. De prijs voor deze unieke Whisky is normaal 23,45. Nu slechts 17, 50 ESBJErg VOdka 1L Loepzuiver! van 15,50 voor 11, 95 chivas regal 0,7L 12 jaar oude premium Scotch. Nu voor een prix d amis van 31,45 voor 24, 95 Bacardi rum BlancO 0,7L Puur of in de mix, nu 13, 50!!! aberlour 10 years 1L Speyside Malt Whisky. De geur is moutig, kruidig met duidelijke muntgeuren. De smaak is stevig, maar toch ook soepel in de mond. Tevens zoet en kruidig met smaken van peper, nootmuskaat en bessen. De afdronk is lang en aanwezig. Nu van 40,75 voor 32, 50 Oranjetip Doe een half borrelglas Oranjebitter van van Toor in een champagneglas en vul op met Prosecco Zonin Frizzante. De Prosecco is nu 5, 95 De Oranjebitter 0,7L nu 9, 98 Portugal - Q.V. rosado Klassieke fruitige Portugese rosé. Nu van 8,55 voor 6, 95 italië - San Jacopo rosato Volle rosé uit Toscane 9, 95 Nu 2 flessen voor 15, 00 ACTIES rosé den haag * Voorhout * noordwijk * oegstgeest Prinsestraat 57 Jacoba van Beierenhof 28 Maarten Kruytstraat 24 Lange Voort italië - Valpolicella classico Zonin Kwaliteit verloochend zich niet. Normaal 9,95. In de aanbieding voor 7, 50 Frankrijk - domaine cathares Volle rode wijn uit de stal van Maucaillou. Nu voor 5, 50 australië - gossip Shiraz Dikke, smakelijke Shiraz. Nu van 7,55 voor 5, 95 Spanje - Uit het kwaliteitsgebied Ribera del Duero bieden wij u de Matarromera crianza Stevige wijn, vol, rijk met smaken van rood fruit en chocolade. Normaal 27,70 nu 19, 95 Frankrijk - Bourgogne Savigny les Beaune 1 e cru cuvee Fouquerand. hospice de Beaune De kwaliteit van de vintage 2009 is fantastisch. Op dronk vanaf nu tm De actieprijs is nu 32, 50 normaal 41,30 WittE WiJnEn italië - Frizzantino Zonin Een licht mousserende wijn, half zoet. Nu van 6,95 voor 4, 50 Spanje - De smaakvolle druivenkoningin uit Galicie, de albarino van Maior de Mendoza, geschikt voor alle gebruiksmomenten maar salades en visgerechten in het bijzonder is nu in de aanbieding voor 9, 50 normaal 13,45 Frankrijk - De asperges komen laat, maar ze komen wel. Een heerlijk glas Willm Pinot Blanc maakt het geheel af. Nu in de aanbieding van 8,95 voor 6, 50 Spanje - rippa avie Een heel aparte witte wijn met een fantastisch breed smaakpalet, gemaakt van oude druivenrassen als Trexeidura en Palomina. Proberen! Nu van 12,60 voor 8, 95 Zuid-afrika - rhino chardonnay Lekkere frisse Chardonnay, niet te oaky 5, 98 Doos à 6 nu 29, 50

5 Vrijdag 26 april 2013 > Den Haag Centraal actueel<5 Aanpak van overlast Tjalie Robinsonduin Veel boze reacties op fietsstalverbod Grote Markt.>Foto: C&R Fietsonrust in binnenstad Door Jan van der Ven Fietsen en stallen in een druk (winkel) centrum, dat heeft altijd iets ongeordends. Het hoort bij het leven in de grote stad, zeker in een stad die steeds meer studenten wil aantrekken. Voor deze groep, die zich graag beweegt rond het zeer populaire uitgaansgebied van de Grote Markt, is de fiets het enige stedelijke vervoermiddel. Aan de daarbij behorende rommelige aanblik wil de gemeente echter een einde maken. Het fietsstalverbod dat op 1 april werd ingevoerd wordt daarom gezien als proef die moet leiden tot een cultuurverandering bij de Haagse fietsers, liet wethouder Smit (verkeer) eerder weten. Want die rommelige aanblik van schots en scheef geparkeerde fietsen is hem een doorn in het oog. Den Haag wil intussen dolgraag het predicaat Fietsstad 2014 verwerven. Maar het fietsstalverbod op de Grote Markt zou wat dat betreft wel eens roet in het eten kunnen gaan gooien. Er klinken namelijk nauwelijks lovende woorden over dat verbod. Sterker, de kritiek zwelt aan en op zaterdagmiddag protesteren fietsers zelfs tegen het verbod door middel van een fietstocht naar het stadhuis. Gevoelens De tocht krijgt alle steun van de fractie van GroenLinks. Die vindt het maar niets dat het verbod er is omdat er gewoonweg te weinig stallingmogelijkheden zijn op en rond de Grote Markt. Het raadslid Arjen Kapteins verwoordt de gevoelens van de boze fietsers aldus: Het verbaast ons dat er nu al een stallingverbod moet komen. De stallingscapaciteit in het centrum is nog lang niet op orde, dus het instellen van een fietsparkeerverbod is veel te voorbarig. Handhaven van dit verbod kost trouwens euro. Voor dat geld had GroenLinks liever gratis fietsenstallingen gezien. De gemeente voerde het verbod vooral in om het probleem van de wrakken, weesfietsen en zwerffietsen aan te pakken. De fietsonrust is ook doorgedrongen tot de fracties van PvdA, D66 en de Haagse Stadspartij. Samen met GroenLinks pleiten de fracties bij wethouder Smit (verkeer) voor overleg met de Fietsersbond over een andere manier om het probleem van de wrakken en weesfietsen aan te pakken. Volgens de vier fracties moet er een alternatief te bedenken zijn, dat niet zo ingrijpend is als het stallingsverbod. De vier fracties hebben zich uitvoerig georiënteerd rond de Grote Markt. Ze vinden dat de Biesieklettestalling in de Laan, die gratis is, eigenlijk alleen geschikt is voor de langparkeerder. Ze stellen dat de wethouder iets moet doen aan het probleem dat vooral de kortparkeerder raakt, de bezoeker dus die even een kopje koffie wil drinken of een snelle boodschap wil doen. Door Jasper Gramsma Ingezonden mededeling De politie en de gemeente beloven beterschap voor de leefbaarheid op het Tjalie Robinsonduin. Dat is één van de uitkomsten van de Leefbaarheidsscan Segbroek 2013, waarin alle wijken van het stadsdeel zijn onderzocht. Het wonen in Segbroek wordt gemiddeld met een magere zes beoordeeld. De bewoners van de flatgebouwen Groot & Klein Houtrust op het voormalige Houtrustterrein ervaren veel overlast. Er wordt onder meer geklaagd over geluidshinder en fout geparkeerde auto s. De eigenaren van de luxueuze appartementen op loopafstand van strand en zee zouden het ultieme vakantiegevoel moeten ervaren, meldt de website over het project. Maar de nachtelijke bezoekers van de nabijgelegen club Westwood gooien in het weekend roet in het eten. De discotheek zorgt sinds jaar en dag voor veel lawaai, al voordat de nieuwbouw verrees. Gerrit van Ommering woont op de achtste verdieping van Klein Houtrust, het complex dat uitkijkt op de discotheek. Hij is gepensioneerd en brengt veel tijd door in zijn appartement met verbluffend uitzicht over stad en zee: Van wat zich binnen afspeelt heb ik absoluut geen last, maar zodra Westwood op zaterdagochtend om vijf uur dichtgaat, begint het lawaai van taxi s en schreeuwende mensen. Toch neemt de bewoner het ongemak voor lief: Die discotheek zit er al zo lang, die heeft wat mij betreft de oudste rechten. Ik begrijp de klachten van mijn buren, maar het lawaai maakt van mijn acht geen zesje. Een woordvoerder van de gemeente laat weten dat er regelmatig overleg is tussen de politie en de uitbater van Westwood om de overlast te beperken, maar benadrukt wel dat Westwood nu eenmaal een nachtontheffing heeft en houdt. Parkeeroverlast Een ander ongemak dat zich voordoet is de parkeeroverlast die de bezoekers van het inpandige fitnesscentrum veroorzaken. Ondanks de tweehonderd bekeuringen die het afgelopen halfjaar zijn uitgeschreven voor fout parkeren, is het probleem niet opgelost. De verbodsstrepen op de stoepranden helpen daarbij onvoldoende, op drukke momenten parkeert men er nog steeds. Het fitnesscentrum wijst de sporters op de regels met borden en waarschuwingen. De gemeente belooft extra toezicht om een einde te maken aan de parkeeroverlast en denkt zelfs aan fysieke maatregelen zoals paaltjes. Hondenbezitters die hun viervoeters op het duin uitlaten, nemen het ook niet al te nauw met de regels. Ze verzuimen regelmatig de hondenpoep op te ruimen, tot ergernis van de bewoners. De strengere controle in het verderop gelegen Rode Kruisplantsoen blijkt succesvol, dus wordt er vanaf nu ook rond het Tjalie Robinsonduin beter gehandhaafd. Aan toezicht is overigens nu al geen gebrek, want de politie rijdt af en aan. Soms om te patrouilleren en soms om ongezien een sigaret te roken op het afgelegen parkeerterrein van Westwood. Meevaller van 115 miljoen: geen leuke boodschap Door Jan van der Ven Dit is helemaal geen leuke boodschap hoor. Want het valt toch bijna niet uit te leggen aan de mensen dat we eerst drie jaar moesten bezuinigen en dat er nu ineens een meevaller is van 115 miljoen euro? Het PvdA-raadslid Bas Sepers fronste vorige week zijn wenkbrauwen toen hij las dat VVD-wethouder Boudewijn Revis van financiën een meevaller kon melden van liefst 115 miljoen euro. Dat na jaren van ingrijpende bezuinigingen. Cultuurinstellingen werden gesloten, bibliotheken ondergingen hetzelfde lot, evenals een reeks welzijnsinstellingen. En precies een jaar voor de raadsverkiezingen, meldt de VVD-wethouder ineens een enorme, incidentele, meevaller. Het stemt zuur om na al die jaren van bezuinigen tot de ontdekking te komen dat Den Haag er financieel gezond voor staat. Zo gezond zelfs dat de nieuwe coalitie, die na de verkiezingen van maart volgend jaar gevormd moet worden, niet hoeft te bezuinigen. De PvdA er Sepers vraagt zich af waarom niet eerder bekend werd dat het wel goed zit met de financiën van de gemeente. De oorzaak van de meevaller is vooral van technische aard. Het gaat om de wijze van begroten en de manier waarop risico s voor tegenvallers worden ingeschat. In dat kader werden jaren achtereen reserves gekweekt, die nu ineens voor een belangrijk deel vrijvallen. Maar waarom is dit geld niet twee jaar eerder vrijgegeven. We hebben als gemeente dus jarenlang een pot geld in stand gehouden die niet nodig was, constateert Sepers. Het gaat om 70 miljoen euro die nu wordt ingeboekt als meevaller. Een ander deel van de meevaller ontstond doordat veel werk dat was beloofd, niet is uitgevoerd. Het gereserveerde geld bleef daardoor op de plank liggen. Het gaat om naar schatting 35 tot 40 miljoen euro. Sepers vindt dat hierdoor de burger afgelopen jaren behoorlijk tekort gedaan is. Want je kunt zeggen: de gemeente heeft niet gedaan wat was beloofd. Verspijkerd De PvdA er gedraagt zich als een politicus wanneer hem gevraagd wordt wat er met de 115 miljoen moet gebeuren. Een deel ervan is al verspijkerd, er worden meerjarenschulden op bijvoorbeeld bruggen en wegen mee afgelost. Zodat de vaste lasten van de gemeente lager worden. Maar Sepers wil meer. Hij voorspelt dat de collegepartijen (PvdA, VVD, D66 en CDA) later dit jaar met een wensenlijst komen. Een lijstje dat in ieder geval duurder zal uitpakken dan een soortgelijk wensenpakket van een jaar geleden (prijskaartje was toen 2,1 miljoen euro). En waar denkt Sepers zoal aan? Hij wil een tijdelijke opslag op de ozb om daarmee geld vrij te spelen dat gebruikt kan worden om de lokale economie mee aan te jagen. Een tijdelijke opslag kost geld, er komt minder ozb-geld binnen. De meevaller kan gebruikt worden om dit gat te dichten. Met zijn voorstel jaagt Sepers de VVD in de gordijnen, weet hij. Want de ozb is heilig voor de VVD. Die partij dwong drie jaar geleden tijdens de collegevorming een verlaging van de ozb af, een operatie die financieel alleen mogelijk was na forse bezuinigingen waar alle wethouders afgelopen jaren last van hadden. Kenner Sepers was dus verbaasd toen hij vorige week hoorde over de meevaller van 115 miljoen euro. Dat gold in veel mindere mate voor David Rietveld, de voorman van GroenLinks. Rietveld is zo iemand die opleeft als hij een reeks cijfers ziet. Hij is inmiddels zeven jaar lid van de gemeenteraad en heeft zich ontwikkeld tot een kenner op het ingewikkelde gebied van begrotingen. Over de meevaller zegt hij: Nee, echt verbaasd was ik niet. Maar de omvang ervan heeft me wel verrast. Die verrassing werd mede ingegeven door het feit dat vorig jaar tientallen miljoenen zijn afgeschreven op het gemeentelijke grondbedrijf. Ook waren er enorme tekorten bij de uitgaven voor de bijstand. Rietveld zegt zich voor te kunnen stellen dat coalitiepartijen zich tekort gedaan voelen na drie jaar snoeien. Kwade opzet schuilt echter niet achter de meevaller. De meevaller is de resultante van een nieuwe wijze van begroten, legt hij uit. Daarin worden risico s op tegenvallers op een andere, meer realistische wijze, ingeschat. Wel vindt Rietveld het vreemd dat geld op de plank blijft liggen omdat projecten niet worden uitgevoerd. Dat kan er bij hem niet in. Hij herinnert zich de verbouwing van het Korzo-theater. Dat was zo n ingewikkeld project dat de aannemer liever uitweek naar een makkelijkere klus elders. Dat maak je tegenwoordig toch niet meer mee?

6 6>Varia Den Haag Centraal > Vrijdag 26 april 2013 terugblik foto s uit het haags gemeentearchief Van loketbediende tot staatsraad Op de foto een schuchter kijkende Jaroslawa Dankowa (bekend van het Indisch monument), een opgetogen vertegenwoordiger van de Haagsche Cricket en Voetbal Vereniging en wethouder Piet Vink die het beeld dat hij zojuist heeft onthuld, nog eens goed lijkt te bestuderen. Ik zeg niet dat het moet. Maar het moet kunnen Het beeld De Cricketer was in 1978 een geschenk van de vereniging, ter gelegenheid van haar honderdjarig bestaan, en de gemeente aan de wijkvereniging Benoordenhout. Dit is slechts één voorbeeld van de vele openingshandelingen die Vink tijdens zijn lange politieke loopbaan als wethouder verrichtte. Hij was zeer populair onder de Haagse bevolking. Vink was toegankelijk en kon goed luisteren. Het was nooit nodig om je voor een twee keer aan hem voor te stellen, hij wist wie je was, waar je hem eerder had ontmoet en wat er toen besproken was. Ook had hij een feilloos gevoel voor publiciteit. Naar verluidt hing ooit op het prikbord van de Haagsche Courant een briefje waarop een redacteur zijn collega s er streng op wees dat de krant de afgelopen week weer vier Vinkjes telde. De loopbaan van Piet Vink is een fascinerende. Eind jaren twintig werd hij geboren in Delfzijl. Na een uitzending naar Nederlands-Indië als radiotelegrafist, ging hij als loketbediende aan de slag bij de PTT in Appingedam. Hij werd lid van de lokale PvdA en al snel raadslid. Een sollicitatie bij de Centrale Directie van de PTT bracht hem in 1960 naar Den Haag. Ook hier werd hij raadslid en in 1970 wethouder, een positie die hij zestien jaar zou bekleden. Vink was wethouder van Jeugd, Sport, Recreatie en in een later stadium ook van Volkshuisvesting en begaan met mensen in de achterstandswijken. Hij richtte zich op de samenhang in de wijk en op het verbeteren van de leefsituatie voor de bewoners, met name de kinderen. Toentertijd had de gemeente voldoende geld in kas, waardoor echt opbouwwerk mogelijk was. Het leverde hem de bijnaam wethouder van cluben buurthuizen op. Zo was hij nauw betrokken bij de totstandkoming van Wethouder Piet Vink onthult het beeldje De Cricketer van Jaroslawa Dankowa bij het 100-jarig bestaan van de vereniging H.C. en V.V. op 7 juli >Foto: Robert Scheers zwembaden De Houtzagerij en De Waterthor, De Uithof, het Paard van Troje en het Filmhuis aan de Denneweg. Hij propageerde een meer open manier van besturen, zo probeerden onder zijn leiding in de jaren zeventig de Haagse raadsfracties om in alle openheid met de pers op de tribune! een college te vormen. Hoofdpijndossiers waren er echter ook. Het meest bekende was wellicht in 1971 de moeizame fusie tussen Holland Sport en ADO tot FC Den Haag waarvan Vink aan de basis stond. Hij beloofde de Hagenaars een geboorte van een Europese topclub, maar met uitzondering van het Europa Cup II-toernooi in 1976 zijn grote successen op internationaal niveau uitgebleven. Na zijn afscheid van de lokale politiek heeft hij zich nog lange tijd ingezet voor maatschappelijke organisaties en verenigingen. In 1989 werd hij benoemd tot staatsraad in buitengewone dienst. Volgens Koningin Beatrix was hij het eerste lid dat slechts een mulodiploma op zak had. Piet Vink overleed in augustus 2002, 75 jaar oud. In de stad herinneren een aantal plekken aan hem: er is een Vinkenbankje (met het opschrift Ik zeg niet dat het moet. Maar het moet kunnen ) in het Huygenspark, in Ypenburg staat het wijkcentrum Piet Vink en in Kijkduin is een Piet Vink-monument. Zijn gedachtengoed wordt nog steeds doorgegeven. Jaarlijks wordt door de vereniging van Haagse oud-gemeenteraadsleden de Piet Vinkprijs uitgereikt aan personen of organisaties die zich op opvallende wijze inzetten voor de saamhorigheid in de samenleving. En de vereniging De Goudvink heeft tot aan de opheffing eind jaar lang jaarlijks de Gouden en Zilveren Goudvink uitgereikt aan mensen, veelal vrijwilligers, die veel voor de sport betekenden. Cynthia Hamberg Ingezonden mededeling RESIDENTIE ORKEST FEAT. RUFUS WAINWRIGHT Vr 31 mei uur Za 1 juni uur Dr Anton Philipszaal Den Haag Rufus Wainwright, door Elton John geroemd als the greatest songwriter on the planet, komt naar Den Haag! Met het Residentie Orkest treedt de wereldberoemde singer-songwriter op in de Dr Anton Philipszaal. Joana Carneiro dirigent Rufus Wainwright zang Sarah Fox sopraan Dr Anton Philipszaal: of residentieorkest.nl

7 Vrijdag 26 april 2013 > Den Haag Centraal regio<7 Haaglanden moet plaats bepalen voor windenergie verreck Door Gilles Boeuf Gedeputeerde Govert Veldhuijzen (Ruimtelijke Ontwikkeling en Economie), heeft in een brief aan twintig gemeenten duidelijkheid gevraagd over hoe zij de plaatsing van in totaal 50 windturbines gaan realiseren. Voor Den Haag, Rijswijk, Delft en Pijnacker- Nootdorp zijn de zoekgebieden voor een locatie al vastgesteld. Het is nu aan de gemeenten met een inpassingsvoorstel te komen. De provincie Zuid-Holland is met het Rijk overeengekomen dat er in Megawatt windenergie in de provincie gerealiseerd moet zijn. Dat zijn ongeveer 230 windturbines. Met de regio s die nu een brief hebben ontvangen Haaglanden, Alblasserwaard-Vijfheerenlanden, Drechtsteden, Holland- Rijnland, Midden-Holland en Hoeksche Waard is nog geen convenant opgesteld. Het zoekgebied voor 50 turbines is vastgesteld, maar de provincie laat het aan de gemeenten om met een concreet plan te komen. Doelstelling van het Rijk is om in Nederland in Megawatt aan windenergie te winnen. Volgens gedeputeerde Veldhuijzen moet er nog wel het één en ander gebeuren voordat Zuid-Holland haar aandeel voor elkaar heeft. Vandaar dat ik de gemeenten verzoek om op korte termijn hun standpunten kenbaar te maken of zij zelf de vastgestelde locaties in bestemmingsplannen willen opnemen dan wel dat aan de provincie over willen laten. Bevoegdheid De zoekgebieden waarbinnen de turbines geplaatst moeten worden, zijn onlangs bekrachtigd in de geactualiseerde Provinciale Structuurvisie en de Verordening Ruimte. Voor Haaglanden zijn de zoekgebieden een stroken langs de A4, de A12 en de A13. Het Stadsgewest zal met de betrokken gemeenten overleggen over waar de turbines dan precies zouden kunnen staan. Het is aan Gemeente streeft naar efficiënter inkopen en aanbesteden LEIDSCHENDAM-VOORBURG De gemeente Leidschendam-Voorburg gaat efficiënter inkopen en aanbesteden. Kosten besparen, duurzaamheid bevorderen en de regionale samenwerking versterken zijn de belangrijkste speerpunten. Dat is een gevolg van de instemming van de gemeente met een landelijk inkoop- en aanbestedingsbeleid, dat ontwikkeld is door de Vereniging van Nederlandse Gemeenten. Het raamwerk dat de VNG heeft opgesteld, is in samenwerking met gemeenten en na overleg met het bedrijfsleven tot stand gekomen. Het moet voorzien in een overzichtelijkere manier van inkopen door Nederlandse gemeenten. Uiteraard ook gedreven door de korting die het Rijk de gemeenten heeft opgelegd. Om de eisen uit het eigen Klimaatplan te bereiken, krijgt het streven naar meer duurzaamheid ook veel aandacht. Concreet betekent dit dat in 2015 alle inkopen van de gemeente duurzaam moeten zijn. Dat geldt overigens voor alle overheidsorganen en komt neer op onder andere meer digitaliseren, het energieverbruik In 2020 draaien er in de regio rijen van zulke turbines langs de snelweg. >Foto: C&R verlagen en het streven naar schoon en zuinig vervoer. Goedkoop Het versterken van de regionale samenwerking heeft meerdere voordelen. Meer samenwerken tussen gemeenten kan tot goedkopere inkopen leiden of kan via een aanbesteding aan meer mensen uit de regio werk verschaffen. Bovendien kunnen door het vergroten van het inkoop- en aanbestedingsgebied meer diensten uit de eigen regio betrokken worden. Ook hier blijkt weer hoe gemeenten door het slinkende budget zich meer en meer moeten inspannen om efficiënt en goedkoop de eigen bedrijfsvoering te hanteren. In datzelfde kader moeten meer mensen die nu een uitkering hebben aan het werk. Ook daar probeert de gemeente Leidschendam-Voorburg winst te boeken. In de nieuwe beleidsnota meldt ze expliciet regionale werkgelegenheid te willen bevorderen door van bedrijven aan wie ze opdrachten verstrekt te eisen dat ze 5 % van het budget gebruiken voor activiteiten gericht op re-integratie. Den Haag, Delft, Rijswijk en Pijnacker- Nootdorp om dat gezamenlijk in kaart te brengen. De provincie heeft de bevoegdheid vergunningen af te geven voor windenergieprojecten en zo nodig inpassingsplannen vast te stellen, maar zij draagt dit meestal over aan gemeenten. Wassenaar laat zich doorlichten door burger WASSENAAR Wassenaarders zijn over twee zaken enorm te spreken: de kwaliteit van hun leefomgeving en de kwaliteit van de gemeentelijke dienstverlening. Minder enthousiast zijn zij over de mate van betrokkenheid van inwoners bij het beleid en over de uitvoering ervan. Dat blijkt uit een landelijk onderzoek om de kwaliteit van de gemeente door inwoners te laten beoordelen, waaraan Wassenaar heeft deelgenomen. Het onderzoek, bedacht door KING (Kwaliteitsinstituut Nederlandse Gemeenten) en uit te voeren via de website waarstaatjegemeente.nl, richt zich op de verschillende rollen die inwoners kunnen innemen tegenover de gemeente. De vragen zijn gecentreerd rond de inwoner als kiezer, als klant, als wijkbewoner, als onderdaan, als partner en als belastingbetaler. De door de inwoners ingevulde vragen resulteren uiteindelijk per rol in een rapportcijfer. Ook kan direct een vergelijking gemaakt worden met andere gemeenten en met een Nederlands gemiddelde. Wassenaar scoort het hoogst binnen de rol van de burger als klant. Met een 7,9 zelfs boven het landelijke gemiddelde van 7,7. Het gaat er dan om hoe de burger behandeld wordt als hij in het gemeentehuis of aan het digitale loket verschijnt. Goede dienstverlening en goede informatieverstrekking dus. De laagste score krijgt Wassenaar binnen de rol van de burger als partner. Een 5,6 tegenover het landelijke gemiddelde van 5,8. Voelt de burger zich door de gemeente serieus genomen bij de ontwikkeling en uitvoering van gemeentelijk beleid? Een veranderende rol van Nederlandse gemeenten, de gemeente als regisseur binnen een samenwerkingsverband, komt gezien het landelijke gemiddelde nog niet helemaal uit de verf. Ook de bewoners van Wassenaar oordelen dat ze niet voldoende invloed hebben op wat de gemeente doet. Kwaliteit De inwoner als wijkbewoner geeft juist weer een hoge score. De kwaliteit van de leefomgeving wordt hoog gewaardeerd. Lokale voorzieningen, milieu en groen, verkeer en vervoer krijgen als geheel een 7,2 tegenover een landelijke 7. Binnen dit cluster scoren de voorzieningen voor jongeren laag maar het winkelaanbod, het basisonderwijs en de leefbaarheid zelfs boven de 8. In een persbericht laat de gemeente weten de punten waarop laag is gescoord als verbeterpunten mee te nemen. Het volledige rapport valt te lezen op: www. waarstaatjegemeente.nl Kroningsleed In Leiden zijn de scholen een dag dicht geweest omdat er iemand had gedreigd zijn leraar Nederlands neer te schieten. Wie? John Ewbank waarschijnlijk! Want als er op iemand wraak moet worden genomen, dan is het wel op de leraar Nederlands van deze liedjesbakker. Tja John, daar hang je dan. Ewbank, wiens naam er net als de mijne uitziet als een spelfout, had het volksgericht zelf al voorspeld. Tijdens de presentatie van zijn deun in DWDD sprak hij over de sneue bard die aan het eind van ieder Asterix-verhaal monddood in een boom hangt. Dat hij na de lozingen op de open riolen der sociale media gekrenkt zijn koningslied terugtrok vond ik dan ook kinderachtig. Ik ben blij dat de plaatsvervanger van God in Nederland, Joop van den Ende, bekend heeft gemaakt dat deze polderrapsodie op 30 april toch zal klinken. Laten we John Ewbank dankbaar zijn. De reacties op zijn liedje lieten zien hoe we er in Nederland geestelijk voor staan. De intelligentsia die zich zo vaak laatdunkend heeft uitgelaten over het legioen van de anonieme schelders, bleek het digitaal uitkafferen inmiddels ook goed te beheersen. Is het winst dat doodsbedreiging nu eens wel correct gespeld wordt? Het lijkt me niet, maar het is wel mooi dat deze bij elkaar geharkte hymne een ongehoorde stroom van creativiteit heeft losgemaakt. Twittergein, grappige filmpjes, parodieën en honderden alternatieve kroningsliederen. Mark Rutte smeekt tevergeefs om optimisme en koopzucht, maar één kreupel kreunlied brengt de natie wél in beweging. Wat een energie! Uiteraard boog ook ik mij over de tragische figuur van de toekomstige koning, getuige dit sonnet: Het joch werd man, een man die moet Ze hebben hem de kunstjes aangeleerd Zijn moeder denkt: zo is het goed Hij doet gelukkig niets verkeerd Knippen, lachen, zwijgen, groeten Bea bedankt, hij kan het nu alleen Vrees de mannen die zo nodig moeten Zij razen over de aarde heen Maar deze man zal niets veranderen Wat arrogant is hij, maar geen despoot Want als hij moet, moet hij van anderen Hij moet, niet wil, tot in den dood Zijn stille leed is niet te stelpen Wij moeten hem een beetje helpen Marcel Verreck

8 8>opinie Den Haag Centraal > Vrijdag 26 april 2013 Een terugblik op het staatsbestuur Hoe het volk het verbond tussen God en koning verbrak Door Roy Spanjers Onze toekomstige koning heeft aangegeven dat hij een meer ceremoniële rol ook inhoud kan geven en zich minder zal concentreren op de politiek. Hij kent, als modern monarch, de historische context en de traditie waarin hij zich voegt. Wij, als onderdanen, hebben een lange weg mogen afleggen van dienend onder de heerschappij van de zonen van Adam naar een koning die de macht waarlijk bij het volk legt. Natuurlijk is de Oranjehistorie hierbij aan de orde, toch wil ik die verschuiving van de macht beschrijven aan de hand van de ideeën van een denker in het Engeland in een zeer turbulente eeuw. We eindigen natuurlijk met de komst in Engeland van onze stadhouder-koning Willem III. Maar we beginnen met John Locke ( ), geboren in een puriteins welgesteld gezin, die, o heerlijkheid, gedurende zijn leven de handen vrij had om eens goed na te denken. Vooral over menselijke kennis maar het bekendst is hij geworden vanwege zijn politieke ideeën. Uit zijn leer blijkt dat we slechts ideeën, gevormd uit waarnemingen kunnen beschouwen. Geboren als onbeschreven bladen zullen we vervolgens veel van mening verschillen; hiervoor dienen we een modus te vinden. Deze huiver voor absolute en complete uitspraken over de wereld, al ingeleid door Réne Descartes een eeuw eerder, zal bij Locke relativerende gedachten aangaande konings waarschijnlijk hebben gemaakt. Volgens hem was de wereld door God aan de hele mensheid in bruikleen gegeven en niet door vererving via Adam bij de heersende koningen gekomen, zoals Filmer in 1680 in zijn Patriarchia: or the Natural Rights of Kings had betoogd. Nu had Thomas Hobbes al beschreven dat zonder heerser het leven kort, bruut en ellendig zou zijn en dat zo n heerser weliswaar orde zou brengen maar ook zijn macht misbruiken. Locke s mensbeeld was positiever: in de natuurtoestand gebruikt de mens slechts wat hij nodig heeft en benadeelt anderen niet. Omdat we elkaar nodig hebben en gelijkelijk de wereld beheren ontwikkelen we door onze rede naastenliefde en rechtvaardigheid. Daar mensen hun opvattingen lastig herzien past begrip, mededogen en redelijkheid. Boven: Koning Jacob van Engeland Schilderij van Paul van Somer, Rechts: Koning Stadhouder Willem III >collectie: Mauritshuis Mensen die zich hier echter aan onttrekken brengen ons in een oorlogstoestand met hen. Om deze voortdurende oorlogsdreiging op te heffen stellen we via consensus een regering in die ons bezit en veiligheid moet verdedigen. Binnen dit sociaal contract mag je zijn geluk nastreven maar niet doen wat je goeddunkt; de wilsuiting van de één kan geen dwang voor de ander zijn. Nu vallen eigen en algemeen belang slechts samen door ver vooruit te kijken, dus deugdzaam zijn is ook voorzichtig zijn. Een regering die zich niet aan het contract houdt, is onwettig jegens de natuurwet; het is een daad die haar in oorlogstoestand brengt met het volk dat gerechtvaardigd met geweld mag reageren. Als dit bekend en liberaal klinkt: Locke is de grondlegger van het liberale denken. Thomas Jefferson bijvoorbeeld heeft dit nauwgezet overgenomen in de Amerikaanse grondwet. Compromissensluiter Locke s geboorteland Engeland begon stabiel aan de 17 de eeuw. Elisabeth I heerste absoluut, haar opvolger Jacob I, ook al koning Jacob VI van Schotland, was een vaardig compromissensluiter; de Engelsen zagen hem echter als een rare buitenlander die hen onderwierp aan ongewenste wetten. Toen zijn zoon Karel I hem in 1625 opvolgde zag deze zijn macht over het steeds roeriger parlement uit zijn hand glippen. Gekibbel over geld leidde zelfs tot een burgeroorlog in 1642, die uiteindelijk Karel II letterlijk de kop kostte. Het land wordt een republiek en met behulp van het leger installeert generaal Olivier Cromwell zich in 1649, noemt zich later Lord Protector en laat zich opvolgen door zijn zoon Richard. Koninklijk gedrag is kennelijk moeilijk te vermijden In deze politiek roerige omgeving groeide Locke op; als advocatenzoon zal hem dit aan het denken gezet hebben over rechtmatigheid. Als voorbeeld Locke s idee over bezit: dat wat je voor je eigen instandhouding nodig hebt, mag je nemen uit de algemene voorraad; je mag daarbij niet verspillen (denk aan het rentmeesterschap namens God) of een ander benadelen (allen zijn gelijk dus hebben gelijke rechten op voortbestaan). Het water dat je uit een beek schept, is jouw bezit vanaf dat moment; dat klopt ook erg met onze intuïtie; niet het consumeren maakt je dus eigenaar. Wanneer bezit je een appel? Ook als je de boom zelf hebt geplant maar nog niet geoogst? Ja, vindt Locke, want je hebt arbeid geïnvesteerd en daardoor heeft het een (arbeids-) waarde gekregen. Locke s ideeën waren overigens duidelijk niet rijp voor de industriële revolutie en de globale bedrijvigheid die dat uiteindelijk zou opleveren. Het je toeëigenen van geld kan een ander niet benadelen, vindt Locke, daarvan mag je dus meer hebben dan je nodig hebt; hij is van mening dat de daaruitvloeiende ongelijkheid gerechtvaardigd wordt door de algemene vooruitgang die rijken of sterken creëren. En als je nu behoeftig bent? Dan is het anderen gehouden je te helpen totdat je het zelf weer kunt; je blijft namelijk verantwoordelijk voor je eigen leven. Is de behoeftigheid je eigen schuld, dan past echter tewerkstelling Dit klinkt erg voor de hand liggend; bedenk wel dat op het vasteland koningen vooral steeds meer macht verwierven. Ook Machiavelli s Il Principe vulde de voor de hand liggende grote afstand tussen heerser en volk pragmatisch in. Locke s ideeën liepen ver vooruit op de opstanden van de volgende eeuwen. Godsdiensttwisten Om hem heen verzwakten voortdurende godsdiensttwisten en t gemis aan militaire steun de macht van Richard Cromwell; het volk prefereerde toch liever iemand uit de traditie en installeerde Karel II als koning, een ongebruikelijke handeling. De hernieuwde monarchie bleef echter in beweging en Karels opvolger Jacob II, wegens zijn huwelijk met een katholieke prinses zelf verdacht van katholicisme, kon de oplaaiende onlusten niet beslechten. Het parlement zag meer in zijn dochter uit een eerder huwelijk, Mary Stuart, getrouwd met onze stadhouder Willem III en dus netjes protestant. Willem en Mary zeilden in 1689 naar Londen en namen zonder bloedvergieten het koningschap over. Na deze Glorious Revolution brak er (eindelijk) een rustiger tijd aan. Waar zijn wij nu? Ik denk dat Locke nu republikein zou zijn; een voortdurend gesprek over de te varen koers van het land en discussies over grenzen van de vrijheid zou hij via de sociale media graag voeren; in zijn tijd had hij avondlange debatten met vrienden. Wat wij nu lijken te vergeten is de verantwoordelijkheid die met vrijheid samengaat, niet alleen voor eigen leven en bezit maar juist voor elkaar. Alleen door samenwerking in redelijkheid kunnen we voor onszelf zorgen. Een staatsbestuur dat door regelmatige voeling met de achterban levens en bezittingen verdedigt, past geheel in Locke s politieke filosofie. Het idee dat koningen door God geplaatst zijn is verlaten; koningen dienen veel meer in het belang van het land te handelen op straffe van gerechtvaardigde revolutie. Monarchen hebben nu een marginaal vruchtgebruik van hun land; onze koning lijkt zich daar van bewust. Een redelijk discussiepunt voor de toekomst zal de meerwaarde van de monarchie voor de landgenoten moeten zijn. Maar voor nu: leve de koning! Roy Spanjers is docent aan de Haagse Hogeschool Weer hartoperaties in HagaZiekenhuis In het hartcentrum van het HagaZiekenhuis worden sinds afgelopen dinsdag weer hartoperaties uitgevoerd. Hiermee is een einde gekomen aan een sluiting die weken duurde en het gevolg was van een intern conflict tussen de hartchirurgen. Het conflict draaide onder meer om gesjoemel met sterftecijfers. De Nederlandse Vereniging voor Thoraxchirurgie kreeg veel te gunstige sterftecijfers vanuit het HagaZiekenhuis aangeleverd. De sluiting werd afgedwongen door de leiding van het ziekenhuis. Dat gebeurde eind maart nadat tijdens een operatie was gebleken dat niet volgens de protocollen werd gewerkt. De operatie werd stopgezet. Op dat moment was het hartcentrum al in opspraak wegens het gesjoemel met sterftecijfers. Na de sluiting van de afdeling trok het HagaZiekenhuis prof. dr. Van Swieten aan. Die kreeg als taak naar een oplossing voor de problemen te zoeken. Eerder deed hij dat in het Nijmeegse Radboudziekenhuis, waar de hartchirurgen ook met elkaar overhoop lagen. Ook daar was indertijd sprake van een hoog sterftecijfer. Van Swieten keek in het HagaZiekenhuis naar de protocollen, richtlijnen en procedures die gelden voor de doorgaans ingewikkelde operaties. Hartpatiënten Nederland heeft alle vertrouwen in het goed functioneren van het hartcentrum. Er worden jaarlijks tussen de 800 en 900 hartoperaties uitgevoerd. Haagse Harry Marnix Rueb

9 Vrijdag 26 april 2013 > Den Haag Centraal economie<9 Strijd om de gunst van de consument Kabeloorlog in Benoordenhout Een mandje bloembollen, een borrel in auberge De Kieviet of een gezellige middag bij Polo Club Wassenaar: de aanbieders van glasvezelkabel struikelen met attenties over elkaar om in het Benoordenhout de gunsten van de wijkbewoners te winnen. Want alleen als 30% van de huishoudens zich abonneert, komt de glasvezel er ook. Ziggo ziet het tandenknarsend gebeuren. Ziggo opende twee weken terug een tegencampagne in het Benoordenhout. Een week later kwam de reactie van Reggefiber. > Foto: Pan Chen Door Coos Versteeg Veel mensen in Nederland zouden met u willen ruilen. Den Haag Benoordenhout kan al vóór 19 mei kiezen voor glasvezel, terwijl veel andere plaatsen in Nederland daar nog even op moeten wachten, laat Reggefiber de exploitant van de glasvezelkabel in een geadresseerde maar huis aan huis bezorgde brief de wijkbewoners weten. Om vervolgens los te barsten in een lofzang op de glasvezel. Want met glasvezel hebben we straks internet met de snelheid van het licht. Kijken we tv met superscherp beeld en wachten ons nog tal van andere diensten die ons leven makkelijker en aangenamer maken. Wie door die brief nog niet voldoende geprikkeld raakt, mag zich verheugen in telefoontjes, mailings, een mobiel servicepunt dat op steeds wisselende plekken opduikt, colporteurs op straat en aan de deur van de serviceproviders waarmee Reggefiber straks gaat werken: KPN, Tele2, Telfort, Vodafone, XS4ALL en de wat minder bekende ondernemingen Fype, Helden van Nu, Lijbrandt, Scarlet en Solcon. In de wijkkrant als ook in de brochure voor de feestelijkheden op Koninginnedag staan paginagrote advertenties van Reggefiber en KPN. In de editie Haagse Hout van huis-aan-huis-krant De Posthoorn werd zelfs op twee pagina s naast elkaar gescandeerd: Eindelijk. De keuze is aan Den Haag Benoordenhout. Het is nu of nooit! Marketingtechnisch overigens curieus, want als er één wijk is waar de Nee-Nee stickers tegen ongevraagd drukwerk op de brievenbus prijken is in het Benoordenhout en de doorsnee bewoner haalt toch ook een beetje zijn neus op voor advertentieblaadjes. Maar kosten noch moeite worden gespaard om de welstandige Benoordenhouters duidelijk te maken dat hun leven met glasvezel veel aangenamer wordt. Reggefiber heeft in de Van Hoytemastraat een dure informatiewinkel geopend, waar de bezoeker koffie en gadgets wachten (al is het maar een sleutelhanger met een muntje voor de supermarktkar). Op de winkelruit prijken de logo s van alle deelnemende providers. Dat is KPN niet genoeg. Het voormalige staatsbedrijf pakt honderd meter verderop uit met een drie keer zo grote winkel, waar uitsluitend KPN-abonnementen worden gesleten. Het kolossale pand is ook de uitvalsbasis van de straatcolporteurs die huis aan huis de buurtbewoners met mooie beloftes proberen te verleiden. Telfort, een volle dochter van KPN, doet met eigen mensen exact hetzelfde. Helft Reggefiber, een Twents bedrijf, is inmiddels actief met glasvezel in 175 gemeenten in Nederland. Reggefiber is in 2005 begonnen als dochteronderneming van investeringsmaatschappij Reggeborgh, maar inmiddels heeft KPN met 51% een meerderheidsbelang in het bedrijf. Al 1,2 miljoen huishoudens maken inmiddels gebruik van het glasvezelnetwerk van Reggefiber en directeur business development Jan Davids verwacht dat uiteindelijk de helft van Nederland op de glasvezel overstapt. Dat is natuurlijk een schop tegen het zere been van de twee andere grote kabelexploitanten UPC en Ziggo, die tot voor kort de boel aardig hadden verdeeld in Nederland. Ziggo, de opvolger van Casema in Den Haag, mag zich met een marktaandeel van 53% (drie miljoen aansluitingen), nog steeds de grootste kabelaanbieder van het land noemen. Maar de laatste kwartaalcijfers van de beursgenoteerde Amerikaans/ Britse onderneming waren niet om over te juichen. En uitgerekend in het eigen bolwerk Den Haag (voorheen stond hier het hoofdkantoor, dat zit sinds mei 2009 in Utrecht) wordt Ziggo nu ook door de Tukkers onder vuur genomen. Aanvankelijk reageerde Ziggo wat lauw op de concurrentie. Waar Reggefiber in de campagne met enige bravoure de nadruk legt op de nieuwe techniek en het voorbereid zijn op de toekomst, kregen de Ziggoabonnees een wat dreinerig briefje dat Ziggo ook klaar is voor de toekomst. Op de site van Ziggo is de toon inmiddels iets grimmiger geworden. Glasvezel (FttH) en het Ziggo HFC-netwerk zijn in de praktijk met elkaar vergelijkbaar en zijn even goed voorbereid op de toekomst. De meeste glasvezelaanbieders bieden tot 100 Mbit/s. Lokaal leveren enkele glasvezelaanbieders snelheden tot 1 Gbit/s, maar daar betaalt u wel de hoofdprijs voor. Deze snelheden zijn echter voor verreweg de meeste mensen overbodig. De digitale Ziggo-vraagbaak Tess geeft ook een technische uitleg: Ziggo heeft een eigen netwerk waarbij de verbinding tot uw huis al voor 98% uit glasvezel bestaat. Het laatste gedeelte, van de wijkcentrale (dat is zo n grijs kastje bij u in de buurt) tot de huisaansluiting (gemiddeld zo n meter), bestaat uit coax-kabel. Vanwege de combinatie van glasvezel en coax wordt ons netwerk Hybrid Fiber Coax genoemd. Oftewel het HFC Netwerk. Het huidige Ziggo-netwerk is wat betreft capaciteit en snelheid optimaal, en biedt voldoende uitbreidingsmogelijkheden voor de toekomst. Daarom is er geen noodzaak het laatste stukje coax te vervangen door glasvezel. Zou Ziggo Fiber to the Home (FttH) aanleggen, dan leidt dat tot onnodige extra kosten. Voor ons en voor u. Veel beloven, weinig geven Consumentenprogramma Kassa besteedde vorig week aandacht op tv aan glasvezelproviders die aan de deur allerlei beloftes doen die achteraf niet in het contract zijn opgenomen. Met name bij de voorintekening, zoals nu ook in het Benoordenhout, kan dat problemen opleveren. De wettelijke annuleringstermijn van de overeenkomst is immers maar 7 dagen, maar de feitelijke oplevering van het netwerk laat (als het doorgaat) al snel een half jaar op zich wachten. Dan weet bij de provider niemand iets van die beloftes en zit de klant er gewoon een jaar aan vast. Telfort benadert nu telefonisch alle klanten in met een Compuserve-abonnement (enkele jaren terug overgenomen door Telfort). Wie vraagt om bij overgang naar Telfort-glasvezel zijn oude cs.com-mailadres te kunnen behouden, krijgt daarop volmondig ja te horen plus de belofte dat deze toezegging expliciet in het contract zal worden vermeld. Als een week later de bevestiging van de overeenkomst per post arriveert, is van die toezegging niets terug te lezen. Iets vileiner is de reclamecampagne van Ziggo in de bus- en tramhuisjes. Op de foto zien we een stofzuigverkoper aan de deur met exact dezelfde stofzuiger in de aanbieding die de vrouw des huizes juist gebruikt. De boodschap: waarom zou je iets kopen wat je al hebt. Het venijn zit m in de keuze voor het beeld van een stofzuigerverkoper; in vroegere tijden het symbool voor een gladde prater die je iets aan weet te smeren waar je niet op zit te wachten. Consumentenbond Maar Ziggo komt ook met technische gegevens, nog wel van de Consumentenbond (onderzoek van september/oktober 2012). En wat blijkt: de gemeten snelheden van kabel en glasvezel doen niet voor elkaar onder. Vier conclusies trekt de organisatie: > bij gemiddeld tot zwaar gebruik heeft u ruim voldoende aan een internetverbinding van 20 t/m 50 Mbit/s. Dat is geschikt voor live web-tv kijken of razendsnel grote bestanden downloaden, op meerdere apparaten tegelijk >i n de categorie 50 tot 120 Mbit/s zijn glasvezel en kabel in de praktijk even snel > HD via glasvezel is niet beter dan HD via de kabel > met kabel bent u even goed voorbereid op de toekomst Het is wel vermakelijk dat uitgerekend Ziggo zich op de Consumentenbond beroept. Want als er één bedrijf in Nederland is dat een slechte naam bij de Consumentenbond heeft, is het Ziggo. De bond riep in 2008 zelfs een speciaal meldpunt voor klachten over Ziggo (voorheen Casema) in het leven. Bij het consumentenprogramma Kassa belandde Ziggo in de Klachten Top 3. De afgelopen jaren heeft Ziggo veel gedaan aan de verbetering van de relatie met de klant. En dat is in het belang van Ziggo maar goed ook. Want als het verschil tussen kabel en glasvezel kwalitatief en in snelheid elkaar niet veel ontloopt, zal de prijs en de klantvriendelijkheid uiteindelijk het verschil maken. En met die begrippen weten ze in het Benoordenhout wel raad. Ingezonden mededeling Ik ben Timo. Naast mijn studie ben ik taalvrijwilliger. Een keer per week help ik volwassenen met Nederlands. Doe je ook mee? Op 15 mei is er een informatiebijeenkomst. Meer informatie of je aanmelden: of bel gratis

10 10>kroning Den Haag Centraal > Vrijdag 26 april 2013 Michael Barnaart van Bergen Strik als kroon op De inhuldiging van koning Willem- Alexander is een feest van rituelen en vertoon. Ruisende jurken met de glans van mikadozijde en de schittering van brokaat. En wie had achter dat hoedje met paarse veren een parelhoen gedacht? Als dinsdag de Nieuwe Kerk is volgestroomd en miljoenen binnen en buiten Nederland zich vergapen aan de pracht en praal van de eerste Nederlandse koning sinds 1890, rusten Haagse modekoningen uit. Voor hen was de plechtigheid een welkom koningsnummer in moeilijke tijden. Jasper Gramsma en Annerieke Simeone maakten een rondgang langs de belangrijkste ontwerpers. Frans Hoogendoorn achter zijn tekentafel in de salon. > Foto: Robbert van der Nol Frans Hoogendoorn Mikadozijde en toch sportief Wie de salon van couturier Frans Hoogendoorn in de Molenstraat binnenstapt, ontwaart welhaast een royale ambiance. De diepgrijze en hoogpolige vloerbedekking heeft een dempend effect op het geluid, maar doet dankzij het contrast des te meer recht aan de kleurrijke en statige creaties die in de ruimte staan opgesteld. In het midden van de zaak ligt een podium, dat zo nu en dan dienstdoet als plankier voor salonpresentaties. Het is niet verwonderlijk dat Hoogendoorn menig Nederlandse prinses en Haagse high societydame tot zijn clientèle mag rekenen. Voor de troonswisseling stak de modeman dan ook een aantal vrouwelijke gasten in het nieuw, net als in 1980 bij de inhuldiging van koningin Beatrix. Toen heb ik in verhouding zelfs meer gedaan, herinnert de couturier zich, die in de afgelopen jaren nog heel wat andere koninklijke hoogte- en dieptepunten meemaakte. Zo is bekend dat prinses Irene vaste klant is, ook prinses Máxima heeft iets van Hoogendoorn in haar garderobe. Prinses Anita heeft bovendien het ontwerpen van haar trouwjurk aan hem toevertrouwd. Ik weet inmiddels wel een beetje hoe de gang van zaken is. De dresscodes voor de inhuldiging zijn bijvoorbeeld nog precies hetzelfde als drieëndertig jaar geleden. De koninklijke gasten gaan in het lang en de andere dames moeten in middagtoilet. Om het kledingvoorschrift is bij de genodigden veel te doen geweest. Tja, een middagtoilet. Wat is dat?, vraagt Hoogendoorn zich af. Een ruim interpreteerbaar begrip dat varieert van tailleurs tot robes manteau. Ik heb deze keer gebruik gemaakt van een stevige mikadozijde die gekleed is en toch sportief. Duidelijk bedoeld voor de middag, met een mooi paar handschoenen erbij en een enveloptas. De dames die daarbij iets op het hoofd willen dragen, heb ik er op gewezen dat het klein moet zijn. Niet zoals op Prinsjesdag, waarbij het gedoe met statements totaal uit de hand is gelopen. Discreet Over de vrouwen die hij kleedt, is Hoogendoorn uiterst discreet. Het enige wat ik erover zeg, is dat de creaties verspreid over de festiviteiten worden gedragen, dus niet alleen tijdens de ceremonie in de kerk. Op de vraag of hij voor de gelegenheid ook in het lang ontworpen heeft, antwoordt hij lachend: Nee, alleen in het kort. Prinses Máxima zal dus niet iets van Hoogendoorn dragen tijdens de inhuldiging, maar hij heeft wel wat suggesties, zelfs voor de juwelen: De eerste is een lange japon met strakke belijning in royal blue, gemaakt van stevige, uitstaande zijde die bewerkt is aan de onderkant. De Mellerio parure met robijnen en diamanten zou daar prachtig bij zijn, als verwijzing naar koningin Juliana. Een ander idee is de ivoorkleurige zijden japon met geborduurde onderkant. Juliana was de eerste koningin die bij haar inhuldiging in het blauw ging. Tot dan toe waren alle koninginnen traditiegetrouw in ivoorkleur gekleed geweest. Máxima draagt geen hermelijnen mantel, dus is ze heel vrij in haar keuze. Ik vind in elk geval dat het niet een al te trendy jurk moet zijn die de laatste mode weerspiegelt, want de afbeeldingen van haar gaan de geschiedenis in. Jasper Gramsma De oranjestemming zit er goed in bij Michael Barnaart van Bergen. Door de troonwisseling heeft de negenentwintigjarige mode-ontwerper het drukker dan ooit. Een koninklijk oranje/blauw jurkje dat hij vorig jaar speciaal voor de Dutch Design expositie in het Duitse paleis Oranienbaum ontwierp, zette hij de volgende dag meteen online. En met resultaat. Niet alleen heeft hij een aantal exemplaren van deze creatie ( precieze aantallen geef ik nooit ) verkocht, ook andere ambachtelijk vervaardigde robes gaan deze dagen als oranje tompoucen over de toonbank. Wat te dragen tijdens de inhuldiging blijkt een hot item onder de vrouwelijke politici in de Tweede Kamer. Ze geven elkaar tips waar je het beste een passende outfit kunt krijgen en zo krijg ik steeds weer nieuwe gezichten in de zaak. Ook ambassadevrouwen die bij het festijn aanwezig zijn, weten de winkel aan de Papestraat te vinden. Voor de plechtigheid adviseer ik hen jurken of rokken te dragen die niet te kort zijn, dus op of onder de knie. Mouwloos de kerk in vind ik ook geen goed idee. Verder passen Terwijl sommige van de genode dames last hebben van keuzestress over de juiste outfit, is het scala voor de heren juist uiterst beperkt tijdens de inhuldiging. Afhankelijk van het type uitnodiging, zijn er slechts drie variaties mogelijk. Maar liefst 150 heren lieten voor deze gelegenheid het oog vallen op een huurkostuum van Huijer Evening dress, de meesten kozen voor een jacquet. Marieke Greve, mede-eigenaar van het bedrijf in feest- en avondkleding, wil direct een wijdverbreid misverstand uit de wereld helpen: Het gaat hier niet om een kroning, maar om een inhuldiging. Willem-Alexander krijgt namelijk geen kroon op. Greve is volledig op de hoogte van de etiquette rond de inhuldigingsplechtigheden als het om de kleding gaat. De heren komen met een vastomlijnde opdracht binnen: De gewone gasten, de burgers zeg maar, mogen in jacquet verschijnen. Ook het tenue de ville, een donker kostuum, is toegestaan, legt ze uit. Dat geldt ook voor de Kamerleden. Ik heb begrepen dat per fractie besloten is hoe men gekleed gaat. Voor de persoonlijke gasten van de koninklijke familie geldt een ander, strikter voorschrift: De dames gaan in een lang middagtoilet. Dat betekent niet te bloot, een mouw tot bijna alle kleuren bij deze gelegenheid, maar zijn jurk met oranje dessin van de kroon raadt hij af. Die is prima voor andere feestjes. Bang om in De Nieuwe Kerk hetzelfde gewaad tegen het lijf te lopen, hoeven de dames niet te zijn. Sowieso maakt de ontwerper, die overigens niet wil zeggen welke dames een jurk van hem hebben gekocht, de meeste kleding in kleine oplages van maximaal 25 stuks. Maar zeker voor deze feestdag houdt Barnaart van Bergen Huijer Evening dress Drie smaken voor De mannelijke gasten verschijnen s avonds in smoking. > Foto: PR halverwege en weinig decolleté. De mannen in het gezelschap hebben white tie op hun uitnodiging staan, zij moeten in rokkostuum naar de

11 Vrijdag 26 april 2013 > Den Haag Centraal kroning<11 het werk nauwlettend in de gaten dat er geen duplicaten rondlopen. Strik Qua publiciteit heeft de mode-ontwerper, die bekend staat om zijn makkelijk vallende gebreide jurken, eveneens niet te klagen. De bladen Beau Monde en Privé vroegen hem een kroningsjurk voor Maxima te schetsen. Voor de Privé heeft hij een langere versie van zijn vorstelijke jurk ontworpen. De strik, een terugkerend element in zijn werk, is verwerkt in een elegante constructie van linten die over de schouders en langs de hals lopen. Het kroondessin loopt nu langs de zoom van de jurk. Voor Beau Monde bedacht hij een japon van glanzende jersey zijde die tot de vloer reikt. Paars staat Maxima volgens mij heel goed. Het staat voor vrouwelijkheid en passie, twee kenmerken die ik goed bij haar vind passen. De strik komt dit keer als halsversiering terug. Gaat de voormalig modeambassadeur van Den Haag, die sinds 2011 in het centrum gevestigd is, straks naar de inhuldiging kijken? Ja zeker. Maar wel vanuit mijn bed. Met oranjebitter binnen handbereik 14 uur lang kijken naar wat de gasten dragen. Daar kan ik me nu al op verheugen. De jurk die Barnaart van Bergen voor weekblad Privé ontwierp. Annerieke Simeone de heren kerk. Het is voor de genodigden opletten geblazen, want wie voor de festiviteiten in de avond is uitgenodigd, moet rekening houden met weer een andere dresscode. Avondjaponnen hoeven minder verhullend te zijn dan de jurken voor overdag en de heren hebben een smoking voorgeschreven gekregen. Pasvorm Aan de smoking, het jacquet en het rokkostuum zijn veel regels gebonden. Daardoor zijn de pakken nauwelijks aan mode onderhevig. Toch zijn er verschillen met de inhuldiging van Beatrix, zij het minimaal. Greve: Destijds droeg men het jacquet nog met een donker vest, zoals het eigenlijk hoort. Nu zie je vooral dat men voor een grijs vest kiest. Ook de pasvorm is in de loop van de tijd wel iets anders geworden. Naast het verhuren van gelegenheidskostuums, verkoopt Huijer ook feestelijke kleding. Navraag leert dat vooral de dames deze gelegenheid aangrijpen om iets nieuws voor zichzelf te kopen: Een mooie avondjurk kun je vaker aan, maar een rokkostuum of jacquet is wel erg specifiek. Hoeveel heren er precies voor de inhuldiging een pak hebben aangeschaft, kan Greve niet zeggen. Jasper Gramsma >Foto: Roy Beusker Geen koningslied zonder Paul Na de dramatische ondergang van het koningslied van John Ewbank heeft heel tekstdichtend Nederland getracht de schade te beperken door het componeren van een eigen Oranje-lied. Het koningslied van Paul van Vliet (muziek en arrangement Klaas van Dijk) scoort tot nu toe het hoogst. Het is warm, melancholiek en fijngevoelig met een refrein waarop je lekker kunt meedeinen. Het is een ode aan het land van polders, grijze wolkenluchten en eigenzinnige bewoners. Oranje de kleur van mijn hart is een sfeervol lied dat past in een koninklijke traditie. Paul brak in 1966 door met zijn conference in de Ridderzaal ter gelegenheid van het huwelijk van Beatrix en Claus, en een jaar later schreef hij het onsterfelijke Den Haag met je lege paleizen, nog steeds het mooiste koningslied voor een stad zonder koning. Koningslied Paul van Vliet Het Oranje-lied Ons land heeft verschillende kleuren van godsdienst en ras van streek en van taal met een volk van stavast en niet zeuren. Soms ieder voor zich soms nou allemaal! En waar ik ook ben op de wereld wat mijn bestemming ook is het zal blijven hangen dat stille verlangen naar de kleuren die ik dan mis. Refrein t groen van de polder het geel van het koren en het roze van de bloesem in mei. Het blauw van de lucht het grijs van de wolken en het wit van de was op de wei. Het rood van een zakkende zon in de zee van de winterse akkers t zwart en oranje de kleur oranje de kleur oranje de kleur van mijn hart oranje de kleur oranje de kleur oranje de kleur van mijn hart Een klein land met grote verschillen van mening en smaak politieke partij En wat me hier allemaal willen: Een huisje, een boompje en een beestje erbij Maar als het er werkelijk op aan komt Als het niet anders meer kan Dan sluiten de rijen En alle partijen Die zingen dan wij houden van Refrein t groen van de polder Evelien Gentis-Smit Roze parelhoenveren voor kroning Evelien Gentis-Smit is nog maar net in het Haagse neergestreken met haar hoedensalon Eudia en ze valt direct met haar neus in de boter. Want waar kun je je als hoedenontwerpster in de dagen voor de inhuldiging beter ophouden dan in de entourage van politici en royalty? De pop-up store die Gentis-Smit eind vorig jaar opende tijdens Résidence de la Mode beviel haar zo goed dat ze de standplaats van haar atelier in Amsterdam voor de Hofstad verruilde. De winkel in Amsterdam is er nog wel, maar het atelier is nu achter de winkel op de Denneweg. Deze kans kon ik niet aan me voorbij laten gaan, hier heb ik veel meer ruimte, vertelt de ontwerpster. Een gunstige bijkomstigheid is dat ze dicht bij het vuur zit als het gaat om de genodigden bij de troonswisseling. Vier van hen dragen een creatie van Gentis-Smit. Hoewel ze geen namen wil noemen, verklapt ze dat het in drie gevallen om een Kamerlid gaat. Over de vierde wil ik niets kwijt, daarvoor moet ik veel te specifiek zijn, zegt ze vastbesloten. De ontwerpen lopen uiteen van een subtiele fascinator een klein decoratieve haaraccessoire met zwartgeverfde veren van een zilverreiger tot een hoed met roze parelhoenveren. Ondanks de verschillen zijn de hoedjes volgens de ontwerpster allemaal onmiskenbaar van haar hand. Je pikt ze er zo tussenuit. Mijn stijl is strak, vrouwelijk en elegant. De versiering is Comme il Faut Italië is vermaard om zijn schoenmakersgilde, maar de Argentijnen kunnen er ook wat van. Het duo Alicia Muñiz en Raquel Coltrinar uit Buenos Aires heeft de tangoschoen tot een waar designobject verheven. Hun merk Comme Il Faut wordt wereldwijd verkocht. De enige winkel die de naam mag voeren, is te vinden op het Noordeinde. Speciaal voor de inhuldiging laat importeur en winkeleigenaar Martijn van Bokhoven een extra bijzonder paar overkomen, voor prinses Máxima natuurlijk. Het is elke keer weer een verrassing wat voor schoenen ik toegestuurd krijg, daar heb ik niets over te zeggen, vertelt Van Bokhoven terwijl hij lade na lade opentrekt vol met unieke schoenontwerpen. Zeven jaar geleden trok de fervent tangodanser erop uit en meldde zich bij het fabriekje in Buenos Aires waar, naar eigen zeggen, s werelds beste tangoschoeisel wordt gemaakt. Normaal zijn ze nogal lelijk, omdat het dansen veel stevigheid vereist. Het ontwerp van deze schoenen is juist heel elegant en geschikt om gewoon te dragen. De fabriek mocht ik niet in, maar de dames waren wel direct enthousiast over samenwerken. Dat blijkt een succes, want de eerste schoenen zijn bij terugkomst in Nederland al snel uitverkocht. Korte tijd later reisde Van Bokhoven terug naar Argentinië voor nog eens honderd paar. De winkel is een feit, een soort bonbonnerie voor wie verzot is op schoenen. Tel Buenos Aires, Den Haag en mooie schoenen vervolgens bij elkaar op en Máxima is het resultaat. Eerst heb ik een paar voor haar laten maken in de hoop dat ze een keer bij me langs komt om ze op te halen. Dat geldt nog steeds, maar voor deze gelegenheid heb ik toch nog een ander Gentis-Smit is zelf het fotomodel voor haar hoeden. Eén van de gasten draagt deze creatie tijdens de troonswisseling. > Foto: Philip Gentis meestal een logisch gevolg van de vorm van de hoed, zonder overbodige tierlantijn. Dat spreekt vrouwen van alle leeftijden aan, legt ze uit. Verwarring De klanten die zich voor de inhuldiging een hoed laten aanmeten, zijn volgens Gentis-Smit goed geïnformeerd: Zij bepalen wat het wordt en paar laten ontwerpen dat ik binnenkort wel officieel aanbied, netjes met een brief, vertelt de importeur. De schoenen zijn onderweg, maar komen waarschijnlijk niet op tijd om ze nog voor de inhuldiging aan te bieden. Ik ben er ook vrij nuchter onder hoor, bekent hij. Als ik van haar verkopen zou moeten hebben, word ik niet rijk. Het is natuurlijk wel hele leuke promotie. geven zelf aan welk formaat het moet zijn. Ik kijk alleen of het past bij de persoonlijkheid en de jurk, want de hoed of fascinator moet een outfit afmaken. Haar werkwijze verschilt dan ook per opdracht. De ene keer voert ze een bestaand model uit in nieuwe kleuren, de andere keer maakt ze een geheel nieuw model. In aanloop naar de grote dag is er veel verwarring ontstaan over de richtlijnen voor het dragen van hoofddeksels: In de media verscheen het bericht dat hoeden bij de inhuldiging niet gewenst zouden zijn. Dat bracht mij aan het twijfelen. Om het zekere voor het onzekere te nemen, heb ik gebeld met de Rijksvoorlichtingsdienst. Die verbond mij door met de ceremoniemeester op Paleis Noordeinde. En wat bleek? Hoeden zijn wel degelijk gewenst, alleen zijn er iets meer voorwaarden aan verbonden dan met Prinsjesdag. De striktere regels zijn bedoeld om te voorkomen dat gasten elkaars zicht op de historische gebeurtenis in de Nieuwe Kerk belemmeren. Gentis-Smit vertelt dat alleen de intimi een grotere hoed mogen dragen. Daarmee geeft ze prijs dat ook uit de hoogste kringen een opdracht afkomstig is, getuige het forse formaat van één van de inhuldigingshoeden. Ik kan alleen zeggen dat het niet gaat om een lid van de koninklijke familie. Dat is ook niet mijn ultieme doel, maar ze zijn natuurlijk van harte welkom, aldus de hoedenontwerpster. Máxima danst tango op goud Dit donkerblauwe paar tangoschoenen blijft in de stolp tot Máxima langskomt. > Foto: C&R Jasper Gramsma Jasper Gramsma Tipje Hoe de schoenen eruit zien, weet Van Bokhoven nog niet, maar gelukkig willen de ontwerpers alvast een tipje van de sluier oplichten. Ontwerpster Raquel Coltrinar laat vanuit Buenos Aires weten: We hebben een gouden schoen ontworpen voor de toekomstige koningin. Die kleur geeft uitdrukking aan haar koninklijke allure. Het ontwerp is heel eenvoudig, een open schoen met behoorlijk hoge hak en een plateau. Er zijn speciale gouden materialen in verwerkt, zelfs de zool is goudkleurig. Het ontwerpduo wordt via de landelijke media dagelijks op de hoogte gehouden over de inhuldiging van hun koningin. Daar hadden ze graag hun steentje aan bijgedragen: Haar stijl is bewonderenswaardig. Ze weet precies welke stijlen en prints haar goed staan en is niet bang om felle kleuren te gebruiken. Daarom hadden we graag de kans gekregen om de schoenen voor de inhuldiging te maken, maar het zou al een eer zijn als ze de Comme Il Faut schoenen eens voor een andere gelegenheid zou dragen.

12 12>interview Den Haag Centraal > Vrijdag 26 april 2013 Vilan Eenling xxxxx Evolutiebioloog Freek Vonk Natuur omgeeft je overal, ook in de stad In de krant las ik over gevaarlijke eenlingen. Vilan van Er de was Looeen profiel, waar ik voor honderd procent in paste. Dat zeg ik u openhartig, al hoor ik in de verte de politiehonden blaffen. Misschien komen ze voor mij. Zullen we dat profiel even doornemen? Een gevaarlijke eenling leidt een uitzichtloos bestaan. Dat klopt, want vaak weet ik niet waarheen de weg leidt die wij moeten gaan, en waarvoor wij toch op aard zijn. Inderdaad, dat was Waarheen, Waarvoor, het lied van Mieke Telkamp, tot op de dag van vandaag een crematorium tophit. Verder stuurt de eenling dreigmails of dreigbrieven. Zo dom ben ik niet (maar dat is geen verdienste), al heb ik altijd postzegels in huis. Wel moet ik toegeven dat er een incident is geweest. Ik was tien jaar toen ik de koningin een brief schreef met verzoek om steun bij mijn verkiezing tot klassenvertegenwoordigster. Die steun bleef uit, ik verloor en dat moet ik nog zien te verwerken. Ook zou de eenling lijden aan waanbeelden. Daarvan zeg ik slechts: je kunt niet weten of wat jij ziet, ook door andere mensen gezien wordt. Blader door een filosofieboek en je begrijpt dat de mens existentieel eenzaam is. Wij zijn allen een eenling, maar de meesten weten het niet. Dus nou ja, hoe moet het verder? Alles wat ik doe en laat is verdacht. Het enige dat voor me spreekt, is dat ik geen man ben, want het zijn vooral de manneneenlingen die uiteindelijk enge dingen gaan doen. Ze worden fanatiek-gelovig (alle afdelingen) en gaan bommen plaatsen. Daar heb ik geen tijd voor. Deze week verhuis ik uit een wisselwoning, mijn proefschrift moet af, ik werk aan een roman, het leven is drukdruk-druk. En ik ken andere eenlingen, die ook zo zijn. Maar iemand doet het toch, er is altijd iemand die ellende aanricht. Soms is het een modelvader die lief voor zijn gezin was (dat zeggen dan de buren op tv), tot er iets knapte. Of het zijn twee broers, die zo n hechte band hadden, en toch bommen plaatsten bij de marathon van Boston. Er valt geen peil op te trekken, maar de eenling is opeens verdacht. Het is me te gemakkelijk om een groep van nieuwe schuldigen voor het kwaad in de wereld aan te wijzen. Misschien zit er een risico in ieder van ons, in u en in mij. Voor die gedachte zoek ik troost in het gezelschap van poezen, het lezen van poëzie en in een irrationeel optimisme. Want anders slaap ik niet. Vilan van de Loo Evolutiebioloog dr. Freek Vonk (29) promoveerde vorig jaar op Snake evolution and prospecting of snake venom. Hij is bij een groot publiek bekend geworden nadat hij in 2009 een sidderende Matthijs van Nieuwkerk het bekertje vast liet houden waarin het gif van een bijtende cobra werd opgevangen. Het gif dient een wetenschappelijk doel: bij alles wat Vonk doet, staat het belang van de wetenschap voorop. Dat geldt ook voor zijn inzet als ambassadeur voor de natuurfilm Flight of the Butterflies, die vorige week op het 840 m 2 grote scherm van het Haagse Omniversum in première ging. Door Vera de Jonckheere Nadat ik Flight of the Butterflies had gezien, aarzelde ik geen moment meer over mijn ambassadeurschap. Een wonderschone film over de monarchvlinder en een bevlogen wetenschapper die zijn leven in dienst stelde van dit bijzondere dier. Een deel van de opbrengst van de film komt ten goede aan de bescherming van het overwinteringsgebied dat voor de koningsvlinder van levensbelang is. Het gaat niet goed, de populatie is in korte tijd gehalveerd. Drieduizend kilometer vol hindernissen legt de monarch- of koningsvlinder af op weg naar een overwinteringsplek in Mexico. Na een veertig jaar durende speurtocht ontdekte bioloog Fred Urquhart dit gebied, op Cerro Pelon, 3000 meter boven zeeniveau. Met zijn enthousiaste deelname aan dit soort projecten, aan National Geographic Channel en programma s als De Wereld Draait Door en Freek in het Wild hoopt Vonk bij te dragen aan de populariteit van wetenschap. Tijdens mijn werk bij Naturalis spreken kinderen mij altijd aan. Ik beluister bij hen een grote interesse voor natuur en biologie. Van enkelen zou het me niet verbazen als ze daadwerkelijk biologie gaan studeren. Uiteindelijk moet iedereen datgene doen waar zijn of haar hart naar uitgaat, maar je kunt niet vroeg genoeg beginnen met kinderen enthousiast te maken voor de natuur. Natuur omgeeft je overal ook in de stad. Fascinatie Hij herinnert zich scherp wanneer zijn fascinatie voor slangen werd gewekt. Ik was altijd al een uitgesproken dierenjongen die regelmatig in de sloot belandde tijdens pogingen om kikkers, salamanders of driedoornige stekelbaarsjes te vangen. Je kunt niet vroeg genoeg beginnen met kinderen enthousiast te maken voor de natuur Mijn buren weten dat ik de opperste veiligheid betracht, er is nog nooit een slang ontsnapt Op mijn vijftiende kwam ik voor het eerst in aanraking met een slang en toen was ik verkocht. Mijn liefde voor slangen was meteen geboren. Het kostte Freek de nodige overredingskracht om zijn moeder van de noodzaak te overtuigen een slang in huis te nemen, maar vanaf dat moment is hij niet meer zonder slangen geweest. De behoefte om meer over slangen te weten deed mij in 2003 kiezen voor de studie biologie in Leiden. Omdat ik al vanaf 2000 werkte bij Reptielenzoo Serpo in Delft, was Den Haag voor mij de meest voor de hand liggende woonplaats. Ik woon nu al tien jaar met veel plezier in de Haagse Spoorwijk, vlak bij de Gouverneurlaan. Op het moment dat hij er zijn intrek nam en zijn buren de grote glazen bakken en tonnen met I love snakes erop voorbij zagen komen, viel er wel even iets uit te leggen. Dat stelde hen afdoende gerust. Ik heb nooit klachten gekregen. Mijn buren weten dat ik de opperste veiligheid betracht, er is nog nooit een slang ontsnapt. Ze vinden het nu leuk, hebben altijd vragen als ze me op tv hebben gezien. Die beantwoord ik met alle plezier, maar als kinderen aanbellen of ze even naar de slangen mogen kijken, ligt daar mijn grens. Het einde zou zoek zijn. Een andere grens ligt bij zijn privéleven. Over zijn vak en over de film Flight of the Butterflies praat hij honderduit, maar Ik ambieer het niet om drie weken achter elkaar met Eva (Jinek, V. de J.) op de covers van roddelbladen te staan. Niet dat ik wil veranderen in een zuurpruim die daarover moeilijk gaat doen, maar ieder mens heeft recht op zijn privacy. We maken ons er niet druk over uiteindelijk doen Eva en ik toch wat we zelf willen. Flight of the Butterflies toont een ontroerde Urquhart te midden van miljoenen vlinders tijdens een miraculeuze werkelijk gebeurde Eureka-scène. Vonk herkent de emotie van de wetenschapper. Als ik de oplossing nader voor een vraagstuk waaraan we al langere tijd werken, ontwikkelt zich een bijzonder soort enthousiasme en opwinding. Vervolgens spring ik tweemaal een gat in de lucht. De eerste keer als echt het antwoord gevonden blijkt te zijn en de tweede keer als we ons artikel daarover gepubliceerd krijgen in Nature of Science. Of één van de andere gezaghebbende wetenschapsbladen. Zijn onderzoek naar de evolutie van giftanden van slangen leverde een soort Urquhart-moment, hoewel slangen en vlinders twee totaal verschillende vakgebieden vormen. Mijn team en ik wisten aan >Foto: Piet Gispen te tonen dat de giftanden bij cobra s en ratelslangen, onder selectiedruk, van achter in de bek naar voren zijn geschoven. Ze gingen gevaarlijkere prooi eten. Prooi die ze niet vast konden houden, maar die ze kort met gif moesten injecteren, om zich vervolgens razendsnel terug te trekken. En dat kan alleen maar als de giftanden voor in de bek staan. Hij vertelt er zo aanstekelijk over dat hij nog sympathie zou kunnen wekken voor een wurgslang met een slecht humeur. De plaats van de giftanden was voor evolutiebiologen al lange tijd onderwerp van onderzoek. Met de staving van mijn hypothese was ik waanzinnig blij. Dat de vondst op de cover van Nature belandde, voegde daar nog het nodige aan toe. Wetenschap Voor medicinale toepassingen van slangengif, op zoek naar antivirale stoffen, werkt hij in Leiden samen met bio-medici, oncologen en wetenschappers die hun leven wijden aan onderzoek naar tuberculose. Ik lever in overleg met hen gif aan. Bij ziekten die op het zenuwstelsel inwerken denk ik dat we het gif moeten zoeken in de familie van de zeeslangen. Bij ratelslangen als het om een aandoening gaat die het bloedbeeld verstoort. Hij ziet er

13 Vrijdag 26 april 2013 > Den Haag Centraal interview<13 Ik ambieer het niet om drie weken achter elkaar met Eva op de covers van roddelbladen te staan nauwlettend op toe dat zijn reizen naar het buitenland voor de VPRO zijn wetenschappelijk werk niet in de weg staan. De twee werelden vallen goed te combineren: af en toe hebben ze profijt van elkaar. De slangen die ik voor een tv-programma vang, melk ik en het gif neem ik mee terug naar het laboratorium. Als ik een keuze zou moeten maken, kies ik natuurlijk voor de wetenschap. In die wereld kan ik mijn interesse en nieuwsgierigheid kwijt, uiteindelijk is wetenschappelijk werk belangrijker en spannender. Wetenschappers die hij zijn voorbeeld noemt, zijn onder meer Richard Dawkins, de Britse evolutiebioloog die zich afzet tegen religie. Van hem zijn de waanzinnige boeken The selfish gene en The ancestor s tale. Natuurlijk Charles Darwin, de grondlegger van de evolutiebiologie en David Attenborough, niet zozeer als wetenschapper pur sang, maar hij weet de wetenschap als geen ander voor het voetlicht te brengen. Over het cruciale verschil tussen mens en dier valt geen alles verklarende uitspraak te doen. Het zelfbewustzijn is niet alleen aan mensen voorbehouden. Ook olifanten, dolfijnen en mensapen beschikken erover. Collega-wetenschappers hebben wel eens cultuur geopperd, maar binnen chimpansee samenlevingen vindt wel degelijk overdracht van gewoontes en handelwijzen plaats. Humor? Chimpansees halen de hele dag geintjes met elkaar uit. Politiek? De briljante wetenschapper Frans de Waal heeft zijn boek niet voor niets de titel Chimpanseepolitiek gegeven, met als ondertitel: Macht en seks onder mensapen. Als een chimpansee een antilope heeft gedood, geeft hij enkele stukken vlees aan andere mannetjes om in de toekomst een dienst terug te mogen verwachten. Hollandse koopmansgeest ook nog. Het meest essentiële verschil is misschien wel dat de mens de wereld mondiaal heeft gekoloniseerd. Dieren niet. Bovendien hebben mensen van alle dieren die ooit hebben bestaan het grootste effect op de planeet. En niet per definitie positief. Reuzenduizendpoot Op tv is hij liefdevol in de weer met dieren die de meeste mensen levenslange trauma s zouden bezorgen, maar Vonk vindt geen enkel dier eng. Vogelspinnen, pijlgifkikkers, reuzen-140-kilo-spier-anaconda s of bloedzuigers? Geen enkel probleem. Er is maar één dier waarvan hij de kriebels krijgt. De reuzenduizendpoot ziet er niet alleen doodeng uit, maar is ook nog eens razendsnel en bloedgiftig met zijn twee grote, dodelijke giftanden. Toch moet ik hem wel eens vangen om gif te melken. Ik pak hem bij zijn kop, laat hem in de rand van een potje bijten en terwijl hij dat doet, knijpt hij met al die poten in mijn hand opdat ik hem los laat. Echt een rotgevoel, maar áls ik hem dan los laat en ver van mij af wil werpen, haakt-ie zich met zijn achterste poten vast om me alsnog te kunnen bijten. In de bush controleer ik mijn tentje voor het slapen gaan altijd wel even op reuzenduizendpoten. Op zijn website staan uitgebreide instructies over wat te doen na een slangenbeet, onder de moedgevende mededeling dat 97% van de gebeten slachtoffers overleeft. Zelf is hij honderden keren gebeten, voornamelijk door nietgiftige slangen. Twee keer door een gifslang. Op Milos, Griekenland door de Milos-adder. Gelukkig injecteerde die maar een klein beetje gif, anders had ik een serieus probleem gehad. Niettemin zwol mijn hand enorm op. Zeer pijnlijk: de aanraking van een flintertje papier was al ondraaglijk. De tweede keer in Australië door een nog gevaarlijker King Brown. Hij legt uit voor welk dilemma een niet-kenner na een slangenbeet komt te staan. Een bandage voorkomt dat het gif via je bloed naar de verkeerde plekken wordt getransporteerd, maar ingeval van een beet die zwelling veroorzaakt door bij voorbeeld ratelslang of Milos-adder riskeer je met een bandage het zogeheten compartimentensyndroom. Een ledemaat sterft af omdat er geen bloed meer doorheen stroomt. Alleen deskundigen weten welke slang hen te pakken had. Amateurs raad ik daarom altijd een bandage aan: beter een vinger verliezen dan je leven. Het niet zo ver laten komen, lijkt de meest aangewezen weg. Eten Hij zou nooit een slang kunnen eten slangen zijn mijn leven maar heeft er geen moeite mee dat Humor? Chimpansees halen de hele dag geintjes met elkaar uit daar in Azië anders tegenaan wordt gekeken. Zolang het dier maar op de meest waardige wijze aan zijn einde komt. Ik eet vlees van alle dieren, vooropgesteld dat het dier op humane manier gedood is, zonder onnodig lijden. Overal waar ik kom, zie ik dieren gegeten worden door andere dieren, maar leeuwen en wilde honden maken hun prooi zo snel mogelijk dood. Een mens is een dier, gemaakt om naast plantaardig voedsel tevens vlees te eten. Ik verzet me echter tegen de bio-industrie waarin dieren nodeloos lijden omwille van onze voedselvoorziening. Voor onze foie gras, kikkerbilletjes of gebakken leguaantjes hebben dieren onnoemelijk geleden. Er zijn landen waar bij levende leguaantjes de buik wordt opengesneden om de eieren eruit te halen. Zijn intussen aangeschoven manager Eline Freek Vonk waarschijnlijk de enige Nederlandse evolutiebioloog met een manager vraagt of-ie op wil houden. Hij begint gepassioneerd uit te leggen dat we onze ogen voor dergelijke nare dingen juist niet mogen sluiten. Dan onderbreekt hij zijn betoog ineens, wijst naar buiten en roept: Wat een prachtige grote jongen loopt daar. Iedereen in de foyer van het Omniversum volgt zijn blik. En inderdaad een enorme zwarte kraai kuiert over het parkeerterrein aan de President Kennedylaan. Daar komt het vrouwtje aangevlogen. Mooi hè, zwarte kraaien trekken altijd samen op. Zie je wel? De natuur ligt overal om je heen, als je maar goed kijkt. Flight of the Butterflies is dagelijks exclusief in het Omniversum te zien. (een aanzienlijk deel van de opbrengst gaat naar het Fondo Mexicana para la Conservación de la Naturaleza)

14 ALLEEN MET MELK WAS HET TOCH? Welkom terug bij ABN AMRO. Grote kans dat we in het verleden al eens eerder zaken met elkaar hebben gedaan. En hopelijk heeft u daar net zulke positieve herinneringen aan als wij. We willen dan ook niets liever dan weer opnieuw met u in gesprek gaan. Onze relatiemanagers begrijpen wat er in uw sector speelt. En dat is ook niet gek, want geen bank heeft zoveel sectorkennis als ABN AMRO. Kennis die we graag met u willen delen en voor u willen laten werken. Bijvoorbeeld door de beslissingsbevoegdheid terug te brengen waar die hoort: bij onze relatiemanagers, bij u aan tafel. Loop gerust bij ons binnen of bel voor een afspraak. De koffie staat klaar. Stef Bahlmann Directeur Bedrijven Den Haag op

15 Vrijdag 26 april 2013 > Den Haag Centraal cultuur<15 Oud-ambassadeur schrijft roman op basis van proefschrift Wat als Israël in Zuid-Amerika lag? Door Thijs Kramer Vlak na de Tweede Wereldoorlog werd er door een joodse organisatie gewerkt aan een plan om tienduizenden ontheemde Europese joden naar Suriname te laten emigreren. Ze zouden daar geen eigen onafhankelijke staat krijgen, maar wel veiligheid en de kans een nagenoeg onbevolkt land te ontwikkelen. Het kwam er niet van. Zowel de Nederlandse regering, als het Surinaamse bestuur zag het niet zitten. Ook joodse autoriteiten keerden zich tegen het plan. Het zou de stichting van de staat Israël in de wielen rijden. Nagenoeg hetzelfde idee was voor de oorlog ook al eens geopperd. En wel door NSB-leider Anton Mussert. Toen niet zozeer met de intentie om joden veiligheid te bieden, maar om ze uit Europa weg te krijgen. De Haagse oud-ambassadeur Alexander Heldring schreef enkele jaren geleden een dissertatie over het na-oorlogse Saramacca project, genoemd naar de regio in Suriname waar de joodse kolonie gesticht zou worden. In dit proefschrift komt het plan-mussert ook aan de orde. Nu heeft dezelfde Heldring onder het weinig welluidende pseudoniem P. Rodeo Jr. een roman gepubliceerd over hetzelfde onderwerp. En daarin komt het plan-mussert niet ter sprake. En dat terwijl er een prachtige paradox in zit: naoorlogse joden die een antisemitisch plan uit de jaren 30 nieuw leven inblazen, maar nu met een diametraal tegenoverliggende bedoeling.het verhaal > Foto: Boekomslag Saramacca Road draait om de jonge diplomate Leonore barones Verhuell. Haar standplaats is eerst Polen, waar ze te maken krijgt met joden die het leven zuur gemaakt wordt door antisemitische oprispingen van het communistische regime. Vervolgens komt ze in Suriname terecht. Het zijn dan de jaren na de onafhankelijkheid in Rudi Boston (lees: Desi Bouterse) heeft de macht gegrepen en een militair bewind gevestigd. Leonore maakt er de decembermoorden mee. Saramacca Road heeft een what if -uitgangspunt: wat als dat plan voor een joodse kolonie in Suriname decennia later alsnog wordt uitgevoerd? Nu om de joden uit het Oostblok een immigratiemogelijkheid te geven buiten Israël. Daarnaast is het een thriller. Aan het eind van het boek wordt uit de doeken gedaan waarom Leonore zich zo intensief inzet voor deze zaak. Een vraag die overigens in de bijna driehonderd bladzijden daarvoor niet heel prangend gesteld wordt, maar goed. Als decor van een spannend boek heeft P. Rodeo Jr. natuurlijk een zeer gelukkige keuze gemaakt. De Amerikaanse joodse lobby, Israël, Suriname in een politiek turbulente periode en zelfs de Argentijnse junta, waar nog heel wat gevluchte nazi s rondlopen die niet zitten te wachten op joodse kolonisatie op hun continent, leveren een schitterend krachtenveld op. En daar middenin staat de jonge Eleonore. Beeldschoon, met welgevormde benen, hagelwitte tanden, grote maar stevige borsten, lang golvend haar. Ze beweegt zich onbevangen in het diplomatieke wereldje van verveling, alcohol, seks met naaste medewerkers. Urgentie Toch schort er iets aan deze roman. Het lijkt of de dissertatie van Heldring de roman van P. Rodeo Jr. in de weg heeft gezeten. Hij brengt een overvloed aan informatie, die de vaart uit het verhaal haalt. Het levert bovendien gekunstelde dialogen op, die alleen maar bedoeld zijn om de lezer bij te spijkeren in zijn kennis. U zult zich herinneren dat de VS en Europese landen vorig jaar de Olympische spelen in Moskou hebben geboycot. En dan volgt er een heel referaat. Ook is de schrijfstijl niet precies genoeg. Daardoor mist het beeldend vermogen. We lezen: Weken vol angstige spanning gingen voorbij. Daar noemt de auteur wel angstige spanning, maar hij roept deze niet op bij de lezer. Je wordt evenmin nieuwsgierig als een alinea aldus begint: Ze ging nu eens zien hoe het met Floris ging. Het ontbreekt hier aan urgentie. Tenslotte staan er in de tekst nogal wat belegen uitdrukkingen. Zo gezegd zo gedaan, en zo gebeurde het dat of aan de ene kant... aan de andere kant. Een roman schrijven is echt iets anders dan een proefschrift. Een romanschrijver haalt een arsenaal aan trucs en ingrepen uit de kast om de lezer aan zich te binden, om hem op sleeptouw te nemen, een loer te draaien desnoods. Zo n arsenaal lijkt P. Rodeo Jr. niet tot z n beschikking te hebben. Ik weet wel wat Eleonore allemaal meemaakt en doet, maar heb geen idee van haar binnenleven. Wat zijn haar verlangens, haar twijfels, haar misverstanden? Ze blijft altijd maar zo monter. P.Rodeo Jr. Saramacca Road, uitgeverij Boekscout.ISBN Prijs: 19,95 Ingezonden mededeling Wil jij zelf je salaris bepalen? DINSDAG 30 APRIL Ben je op zoek naar een leuke bijbaan? Spreek je graag mensen op straat aan? Ben jij die topverkoper? Kom dan als streetmarketeer werken voor onze krant Den Haag Centraal. Je ontvangt een ruime vergoeding voor het werven van nieuwe abonnees. Meer informatie? Bel Jordy Bode op of mail naar: Plaats AD Den Haag BELEEF DEZE UNIEKE GEBEURTENIS LIVE IN HD OP GROOT DOEK! TICKET PRIJS: GRATIS

16 16>cultuur Den Haag Centraal > Vrijdag 26 april 2013 Edith als muze : snippers van betekenis Puck Verkade verdiepte zich in Egon Schiele en zijn echtgenote Edith. Met taal, spel, performance en ruimtelijk werk is Edith als muze een leerzaam project rond één van de schatten van het Gemeentemuseum, verleidelijk gepresenteerd. Door Egbert van Faassen Al in de jaren twintig kwam het portret in de collectie van het Gemeentemuseum in oprichting. Het is overbekend en het blijft mooi, dat schilderij van een rossige jonge vrouw in een witte blouse, die in een wat ongemakkelijke houding in een onbestemde ruimte lijkt te zweven. Je kan een schilderij op zo veel verschillende manieren bekijken. Puck Verkade koos verschillende invalshoeken, waarbij ze focust op de historische personen Egon en Edith. Zelf gaat ze er niet vóór staan, maar ze mengt zichzelf en de deelnemers aan haar project wel in hun leven. Want gaandeweg werd haar duidelijk: Het gaat over identiteit. Kabinet 31, waar de wandeling die je met Puck Verkade kan maken begint, is afgesloten met een koord. De magisch-realistische schilderijen, deel van de tentoonstelling Ontdek het moderne zijn aangevuld met een zitje van Berlage. Op de tafel twee gebloemde kopjes en een theekan. Er ligt een stapel boeken, waarvan er steeds één wordt ingezet aan het begin van de wandeling. Over een armleuning hangt een jurk van gestreepte stof, die lijkt op de jurk van Edith Schiele. Voor de stoel op de vloer twee zwarte lakschoentjes. Dat is deel van het door Sara Vrugt ontworpen kostuum, dat Puck Verkade aantrekt wanneer zij Edith wordt. Deels, want je kan niet aan jezelf ontsnappen, zoals ze zegt tijdens een kort, maar diepgravend gesprek dat ze uitlokt bij wie aan haar tafel plaatsneemt. De snit is niet dezelfde. Anders dan Edith draagt Puck een broek met zwart en grijze strepen. Praktisch, en tegelijk ingegeven door een ontdekking van Verkade. Egon Schiele portretteerde zijn vrouw in haar bruidsjurk, gemaakt uit gordijnstof. Er zijn een aantal goede redenen om aan te nemen dat de oorspronkelijke stof zwart-wit gestreept was. Tijdens haar onderzoek in Wenen vond Puck Verkade een staaltje van de gekleurde stof die de schilder als voorbeeld diende in het archief van Schiele. Ieder schilderij is een constructie en een verdraaiing van de werkelijkheid. Kwetsbaarheid In een drietal vitrines maakte ze onder meer een ruimtelijke uitvoering van een figuur uit een tekening van Schiele. Met kleur toegevoegd, want behalve door de kwetsbaarheid van Schiele s modellen is ze geraakt door zijn kleurgebruik. Op sinaasappels tatoëeerde ze de woorden die Puck Verkade springt in voor Edith. >Foto: Alice de Groot Schiele schreef over zijn enige lichtpunt tijdens zijn verblijf in de cel, waar hij was opgesloten wegens het schofferen van de publieke moraal. Waar in de tekst het woord Orange staat, was geen tekst nodig, want we kunnen een rebus lezen. Een fragment uit Schiele s dagboek: Ich bin alles zu gleich ( maar nooit zal ik alles ineens zijn ) wordt met dia s geprojecteerd, maar alleen tijden de wandeling. In de vitrines vind je fragmenten, die verwijzen naar het leven van Egon en Edith. Goed gekozen, maar het blijven snippers die pas echt betekenis krijgen tijdens een wandeling met Puck Verkade. Verkade toont de fragmenten die haar in het oog sprongen en maakt daar een betekenisvol verhaal van. Afgietsels van de handen van Puck Verkade verwijzen naar de gebaren, die Schiele zijn modellen liet maken en zelf maakte, geïnspireerd door de mime-speler Erwin von Osen. Over deze man en andere tijdgenoten van Schiele hoor je weer meer door een aangekleed college van Erwin Becker van het Van Gogh Museum, die ieder adres op de Weense Ringstrasse kent. Een boeiend rondetafelgesprek, waarvoor je je moet inschrijven. Zou ik doen. En een wandeling met Edith/Puck is niet te missen. Edith als muze. Gemeentemuseum, Stadhouderslaan 41 Schiele.Gemeentemuseum tot en met 14 juli. Wandelingen 26, 27 april, 3, 4, 10 en 11 mei tussen en uur. Rondetafelgesprekken op zondagen vanaf 14 uur na inschrijving 28 april, 5 en 12 mei. Afscheid van De Lady Macbeth uit het district Mtsensk Opera waarmee Stalin de vloer aanveegde De opera die Stalin woedend maakte wordt nu in beknopte vorm in de Philipszaal opgevoerd. Twee acteurs en zes musici presenteren De Lady Macbeth uit het district Mtsensk van Sjostakovitsj. Na 25 voorstellingen valt definitief het doek voor deze productie. Actrice Christine Ewert kijkt met dierbare herinneringen op de samenwerking terug. Door Aad van der Ven De novelle werd een opera. En de opera, groot en hartstochtelijk, werd een bondig, anderhalf uur durend theaterstuk met muziek. De acteurs Christine Ewert en Carol Linssen en de musici van het Hexagon Ensemble geven een voorstelling van De Lady Macbeth uit het district Mtsensk. De titel heeft in de geschiedenis van de 20ste-eeuwse muziek een vreesaanjagende klank gekregen. Want daarachter bevindt zich niet alleen een novelle van Ljeskov, maar ook de daarop gebaseerde opera van Dmitri Sjostakovitsj, die de componist aan de rand van de afgrond bracht. Want Stalin bezocht een voorstelling van dit al geruime tijd populaire werk en werd onverhoopt geconfronteerd met erotiek en moord op het toneel. En op muziek die hem vanwege de moderniteit helemaal niet aanstond. Of de tekst van hem was of van één van zijn slippendragers weten we niet, maar in elk geval verscheen op 28 januari 1936 een artikel in het toonaangevende dagblad Pravda onder de kop Chaos in plaats van muziek. Daarin werd de vloer aangeveegd met de bewuste opera, die vanaf dat moment uiteraard niet meer werd opgevoerd. Sjostakovitsj verwachtte elk moment naar Siberië te worden verbannen, wat niet gebeurd is. Ontrouw Het verhaal over liefde en ontrouw in een uithoek van het Russische rijk is van Ljeskov. De muziek van Sjostakovitsj bij deze voorstelling werd gearrangeerd door Kees Olthuis. Het echtpaar Linssen- Ewert heeft Ljeskovs novelle, in het Nederlands vertaald door Aleida Schot, zelf voor toneel bewerkt. Er is geen sprake van spectaculair, overrompelend theater, zoals bij de Nederlandse Opera, die enkele jaren geleden het werk van Sjostakovitsj in het Amsterdamse Muziektheater opvoerde. Dat was de productie waarmee Eva-Maria Westbroek dankzij haar hartstochtelijke vertolking van de titelrol wereldberoemd werd. Door zich sterk op de Christine Ewert in De lady Macbeth uit het district Mtsensk. > Foto: Wout van den Berg poëtische inhoud te richten zoekt het echtpaar Linssen/Ewert meer de binnenkant van deze tragedie, waarin de twee hoofdpersonages in een Siberisch strafkamp om het leven komen. Na 25 keer deze productie te hebben opgevoerd valt op 2 mei in de Philipszaal definitief het doek. Het kost moeite er afscheid van te nemen, zegt Wout van den Berg, fluitist van het Hexagon Ensemble. Er is een bijzonder hechte samenwerking ontstaan tussen de musici en de twee acteurs. Maar we zijn aan iets nieuws toe. Het ensemble gaat overigens wel door met opera. Nu staat La Cenerentola van Rossini op het programma, met de acteur en cabaretier Joep Onderdelinden. Het verhaal over liefde en ontrouw in een uithoek van het Russische rijk is van Ljeskov Poulenc Het Hexagon Ensemble, vijf blazers en een pianist, bestaat ruim twintig jaar en heeft in die periode negen cd s uitgebracht. Het echtpaar Linssen-Ewert, dat met Erik Vos aan de wieg van Toneelgroep De Appel heeft gestaan, kwam al vele jaren geleden in contact met dit groepje musici. Hun eerste samenwerking betrof het programma Entretiens avec Francis Poulenc. Niet alleen de veelzijdige Franse componist Poulenc werd daarin belicht, ook werd en beeld gegeven van enkele van zijn tijdgenoten. Dertig keer werd dat Poulenc-programma uitgevoerd. Christine Ewert: Wanneer je zoveel concerten kunt geven en ondertussen ook nog kunt blijven schaven en verbeteren, muziek kunt toevoegen of weglaten, teksten kunt vervangen, wanneer je als ensemble zo betrokken kunt zijn bij het materiaal en de interpretatie, dan vraagt zo n samenwerking gewoon om een vervolg. Als deze situatie zich voordoet dient deze omarmd en gekoesterd te worden. De gevierde actrice, die samen met haar man en met Erik Vos aan de wieg van Toneelgroep De Appel stond, kreeg haar zin met De Lady Macbeth van het district Mtsensk. Maar volgende week klinkt dan toch het slotakkoord. De Lady Macbeth uit het district Mtsensk van Sjostakovitsj, arrangement Kees Olthuis. Hexagon Ensemble met Christine Ewert en Carol Linssen (acteurs). Donderdag 2 mei, uur, Dr Anton Philipszaal. Meer informatie: jazz Floriaan, Marzio en een verjaardag Je kan in Nederland stapels positieve kritieken krijgen als jazzmusicus, maar een mooie reactie uit Amerika doet altijd meer. Tenorsaxofonist Floriaan Wempe s debuut cd Flo s flow werd hier lovend ontvangen. Maar als de New Yorkse jazzkenner Scott Yanow, die duizenden cd s heeft horen passeren, schrijft: De jonge tenorist Floriaan Wempe is al een meesterlijk improvisator en diens debuut het sterke begin van een carrière met a great deal of potential noemt, klinkt dat applaus nét iets harder. Proficiat Floriaan, en ik schreef het al eerder wat mij betreft helemaal terecht. Op de laatste Koninginnenach, 29 april, is Floriaan met zijn groep Defcon 5 te horen op het Radio 6-podium op het Noordeinde (20.00 uur). De enige jazz in het festival Life I Live, of je moet zanger/toetsenist Ruben Hein die later die avond optreedt ook nog tot de jazz rekenen. Floriaan speelt er met altist Tom van der Zaal (ook te horen op Flo s flow ), gitarist Martijn van Iterson, bassist Luciano Poli en drummer Attila Gyárfás. Gekke naam, dat Defcon 5. De term Defcon verwijst naar de paraatheid van het (Amerikaanse) leger. Met Defcon 1 is het helemaal mis, het cijfer 5 duidt op vredestijd. Houden zo dus. Nog zo n luid applaus van ver was er voor gitarist Marzio Scholten. Zijn eerste twee cd s World of thought en Motherland uitgekomen op het Haagse OAP-label verrasten door zijn sterke composities, door de clichéloze subtiliteit en een bijzonder gevoel voor harmonie en melodie. Muziek om heel vaak te horen. Zijn laatste cd Voids, echoes and whispers bevestigt die gevoelens. Een sterke en volwassen klankwereld zoals je van geen andere gitarist hoort. Vond ook de recensent van de site All About Jazz waar zelfs het woord superb viel. En de aanbeveling om Marzio s cd maar bij de best of van 2012 te zetten. En dat deed óók het Japanse jazzblog Tokyo Jazz Notes. Marzio Scholten is met zijn band te horen op vrijdag 26 april in de Regentenkamer. Hij speelt er met twee saxofonisten, één ervan is Lars Dietrich, de tweede óf de Israeliër Yaniv Nachum, óf Jasper Blom. Want Marzio s band is aan het veranderen. Hier aangekondigd als Hologram5, maar op zijn website vertelt Marzio dat zijn band voortaan Identikit gaat heten. De muziek, schrijft hij, wordt een mengsel van moderne jazz en avant-garde met indierock. Sean Fasciani bespeelt de bas, Kristjan Krajncan drumt. De Regentenkamer viert trouwens zijn 23ste verjaardag. Begonnen in het Hofje van Nieuwkoop, in de Regentenkamer aldaar. Vandaar de naam, die blééf, al veranderde de plek. Dat werd eerst de kelder aan de Laan van Meerdervoort, nu de voormalige kerk aan de Noord West Buitensingel/Cort Heyligersstraat. Nog altijd bestierd door Thea van Loon en haar team vrijwilligers. Een uitroepteken waard! De verjaardag wordt op 27 april gevierd met drie optredens: een Birth of the cool-programma van de small big band van het The Hague Jazz Project, de gipsy swing van Basily en het boptet van Anton Burger All Stars. Zie voor álle concerten van de jarige. Bert Jansma

17 Vrijdag 26 april 2013 > Den Haag Centraal cultuur<17 huygens journaal Door Jan Paul Bresser Een multimediaal dubbelportret van de Gouden Eeuw in de Grote Kerk Constantijn en Christiaan Huygens als tijdgenoten Constantijn Huygens was bij alles ook nog een muzikaal talent. Dus vond hij dat in de eerste Protestantse Kerk van Den Haag het katholieke orgel dat na de Beeldenstorm in onmin was geraakt, weer moest kunnen klinken. Dat deed het nog steeds woensdagmiddag op het moment dat koningin Beatrix de Grote Kerk binnenkwam voor de opening van de tentoonstelling van Constantijn en Christiaan Huygens. Geheel in de geest van deze twee gangmakers uit de Gouden Eeuw speelde de briljante vijftienjarige DJ Arbores op het orgel. Het was haar allerlaatste publieke optreden als koningin, op de plek waar zij in mei 1938, 75 jaar geleden, gedoopt werd en haar familie geschiedenis heeft gemaakt. En waar zij het digitale meesterstuk van de tentoonstelling verrast bekeek: de Oranjezaal, die letterlijk opgetild uit Huis ten Bosch in het hart van de Grote Kerk is neergedaald. Met haar toestemming voor de waarheidsgetrouwe replica van het gigantische origineel uit 1645: een panorama van maar liefst 31 schilderijen op ware grootte. Alles ter meerdere eer en glorie van haar roemruchte voorvader, de prins stadhouder Frederik Hendrik. Het is het middelpunt van de bijzondere terugkeer van Constantijn Huygens en zijn zoon Christiaan in de stad. Een eigentijds dubbelportret van twee Haagse gangmakers van de Gouden Eeuw. Met liefde en kennis uitgetekend, zodat de publieke herontdekking veel meer is dan een omsloten historisch verhaal. Niet alleen afgestoft, opgepoetst en uitgestald. Veel meer een inspiratiebron voor de kenners, bedenkers en makers om van de tentoonstelling een multimediale reflex te maken. Loop er maar Constantijn, hij was dichter, componist, musicus, schilder, stedenbouwkundige, architect, diplomaat, spindoctor, ghostwriter en talenwonder doorheen, en je ontdekt het vanzelf: Constantijn en Christiaan Huygens als tijdgenoten. Zes open kiosken staan verspreid om de Oranjezaal heen, als op een wonderlijk eigentijds canon van de geschiedenis, die meer is dan vaderlands alleen. Ze vormen een mooie twee-eenheid: de Constantijnzaal en de Christiaanzaal. Het is ook en vooral een familieportret van het bloeiende gezinsbedrijf, de open universiteit van kunst en wetenschap. Met Constantijn als woordvoerder in het centrum van de macht. Met zijn enorme netwerk. Engeland veroveren met een vloot, eerste twitters, tuinen aanleggen als voorbodes voor de Keukenhof, wereldpoëzie schrijven over de wereld in de stad, waarmee het Oranjelied nu nog met gemak zou worden weggezongen. Daarnaast schilder, componist, en musicus. Hij kende zijn talen en verkende het Europa van zijn tijd. Hij was diplomaat en bestuurder. Een Oud-minister Sybilla Dekker (voorzitter van de Huygenstentoonstelling) ontvangt koningin Beatrix in de gekopieerde Oranjezaal die is opgesteld in de Grote of Sint Jacobskerk. > Foto: Jurriaan Brobbel spindoctor. Hij liet een weg naar zee de huidige Scheveningseweg aanleggen en ontwierp de eerste stadstuinen. Hij bouwde zijn eigen huis, was ontdekker van Rembrandt en bevriend met Spinoza. Kortom een wereld-hagenaar. Talenwonder Dat Constantijn voor alles een dichter was, daarover kan Ad Leerintveld meepraten. Met enthousiasme, want hij is al vele jaren een geletterde expert. Als conservator van een immense nalatenschap in de Koninklijke Bibliotheek kent hij het handschrift en de stem van Constantijn Huygens en zijn weerklank tot op de dag van vandaag. Net als Peter van der Ploeg, de directeur van het Huygensmuseum Hofwijck. Zij zijn de betrokken gastconservatoren en inrichters van de Constantijn Zaal. Een talenwonder, een stadsdichter, hofzanger, redenaar, een Europese Hagenaar, die de Papestraat om de hoek, het Voorhout en het Binnenhof bezong en de Doge van Venetië in het Italiaans toesprak. En ghostwriter van de prins. Letterlijk in het voetspoor van zijn vader heeft Christiaan Huygens zijn eigen zaal in de Grote Kerk. Een kiosk als een Muur van Veelheid. Uit de onuitputtelijke bron van een bijzonder kind, dat onder de hoede van zijn vader uitgroeide tot één van de grootste geleerden van Europa. Hij was als uitvinder en wetenschapper in het buitenland even beroemd als in eigen land, vanwege zijn ontdekking van de maan Titan, Op Hofwijck hebben Constantijn en Christiaan gewoond en gewerkt. Je stapt er zo de Gouden Eeuw in zijn Principe van Huygens over de baanbrekende ontdekking van de beweging van het licht. De twee gastconservatoren Charlotte Lemmens en Vincent Icke zijn adepten van Christiaan Huygens, en hebben in zijn geest en met hun liefde en kennis een selectie gemaakt uit zijn tijdloze erfgoed. Naast baanbrekend astronoom en natuurkundige was hij uitvinder van het slingeruurwerk, de stoommachine en een buskruitmotor. Zijn toverlantaarn is weer in gebruik, evenals één van de in het oog springende uitvindingen van hem, de telescoop. Een model daarvan staat in de kerk opgesteld, om te zien hoe hij verklaarde dat de planeet Jupiter omgeven is door zeven ringen. Lofzangen Het reflecteert allemaal in de Grote Kerk. Als een digitaal perpetuum mobile. Van de Gouden Eeuw naar die van nu. En het bijzondere is dat ook buiten de geest vader en zoon Huygens waait. In de bundel Stemmen van Den Haag, met een gelijknamige ode aan Constantijn van Frans Bom en Ilja Leonard Pfeijffer. De twee vrienden, schrijver en dichter, hebben de lofzangen op Den Haag in het Latijn in herkenbare vitale poëzie omgezet. Ze toeren met hun tribuut declamerend door de stad. Net zoals een speciale Ooievaart richting Hofwijck toert, het buitenhuis van de familie Huygens, waar het gelijknamige museum staat. Het is voor de gelegenheid geheel vernieuwd en wordt heropend op 25 april, door hoe kan het anders de astronaut André Kuipers. Directeur Peter van der Ploeg: Om een compleet beeld van de familie Huygens te krijgen moet je Hofwijck én de Grote Kerk bezoeken. Op Hofwijck hebben Constantijn en Christiaan gewoond en gewerkt. Je stapt er zo de Gouden Eeuw in. En dat Google een Huygens netwerk is, ontdekt iedereen. Klik de naam Constantijn in en binnen 0,13 seconden heb je resultaten. Dat begrijp je. Ook dat Christiaan zijn vader overtreft, met de snelheid van het licht: in 0,18 seconden ruim een miljoen, om precies te zijn resultaten van het Haagse wonderkind. Zo n wonderkind zit woensdagmiddag achter het orgel in de Grote Kerk, Hij heet Arbores, zou ook al wat betreft zijn naam, uit de Gouden Eeuw kunnen zijn. Een jongen van vijftien die op zijn dertiende het gymnasium afsloot met een werkstuk over kwantummechanica, nu in Delft natuurkunde studeert, componeert en produceert. Achter zijn naam Arbores schuilt ook de beste DJ van het moment. Hij mengt zijn wereldmuziek op het orgel en speelt de sterren van Christiaan van de hemel. De koningin kijkt niet alleen haar ogen uit. Ze spitst ook haar oren.

18 KONINKLIJK VOORDEEL! GRATIS QUOOKER bij aankoop van keuken t.w.v. 5000,-* GREEPLOOS LANDELIJK MODERN DESIGN HANDGEMAAKT Nu 2.395,- * met gratis vaatwasser. Nu 4.998,- * Incl. alle apparatuur Zoetermeer Coppeliaschouw 8 (Woonhart) Tel Den Haag Theresiastraat Tel ** Vraag naar de actievoorwaarden. Aanbiedingen zijn geldig tot 2 weken na verspreiding, gelden alleen op volledige keukens, niet voor lopende orders en niet in combinatie met andere aanbiedingen.

19 Vrijdag 26 april 2013 > Den Haag Centraal sport<19 Top 10 fraaiste tenues uit het Haagse amateurvoetbal Witte kousen hebben een streepje voor Wie goed gekleed het veld betreedt, staat al met 1-0 voor. Maar wat als je club speelt in een tenue waarvoor je om naar te kijken bijna een zonnebril moet opzetten? Of het kledingmerk en de sponsor er zo veel tierelantijnen op aanbrachten dat het lijkt alsof je in een LSD-trip bent beland? Gelukkig zijn er in het Haagse amateurvoetbal ook goede voorbeelden. Soms zelfs hele goede. Dit zijn de tien beste. Door Martin van Zaanen 1 HBS Fraai van bijzonderheid, de uitrusting van Houdt Braef Stant. Maar heten De Kraaien nu naar hun tenue of is hun tenue ooit aan hun bijnaam aangepast? Het verhaal zit zo: Aanvankelijk speelden ze op het Malieveld (toen nog: Maliebaan) in een wit shirt met brede rode baan op borst en rug, en een zwarte broek. Toen vertrokken ze naar een terrein bij Hoeve Hanenburg aan de Beeklaan. Kortstondig, want in het najaar van 1900 verhuisde HBS naar de Valkenboslaan. Daar lag zo n blubberveld dat de spelers altijd zwart van het veld kwamen, zo zwart als kraaien. De tenues waren amper nog schoon te krijgen. Zo ontstond niet alleen de bijnaam, maar viel ook de (praktische) beslissing om geheel in het zwart te gaan spelen. Wel nog met een dunne verticale rood-witte baan bijna een sjerp eroverheen. Klassiek én apart. Nu zijn er meer Haagse clubs die over een klassieke en aparte combinatie beschikken. Maar dé reden dat de zondag topklasser in deze lijst op 1 staat, moeten we laag bij de grond zoeken. De kousen. Zwart met daarboven een rood-wit geblokte bies, prachtig. 2 Te Werve Wit shirt met groene horizontale strepen, witte broek. Het Celtic-tenue. Dat was al bijzonder, maar lijkt sinds de overwinning in de Champions League op FC Barcelona en de tranen van hartstochtelijk fan Rod Stewart nog magischer te zijn geworden. Groen is een prima voetbalshirtkleur, al dient zich al snel de vraag aan wat dan de tweede kleur moet zijn. Zwart? Hm... sorry DUNO; dat komt er niet bij in de buurt. Het zal dan ook geen toeval zijn dat SVV Scheveningen tegenwoordig een flinke hoeveelheid wit in het shirt draagt. Een duel tussen HVV (verticaal geel-zwart gestreept van De Koninklijke uit 1883) en VUC (wit en zwart leidde tot een grappige bijnaam: de pinguïns). >Foto: Creative Images 3 H.V. & C.V. Quick De zondag hoofdklasser draagt een tikje hanig shirt, zo met dat kekke kraagje. Wat prima past bij De Haantjes van Nieuw-Hanenburg. Ook heeft het iets rugbyshirt-achtigs. Hoewel trainer Frans Danen niet houdt van rugby-achtig spel, maar juist van technisch hakkie-tikkie voetbal, schuilt ook daar iets van logica in. In de keuze van de naam waren de oprichters in 1896 niet origineel, er waren al meer verenigingen die zo heetten. De keuze voor de clubkleuren was dat wel. Marineblauw (kleur van trouw) plus wit (symbolisch voor onbezoedeld) blijft bijzonder. 4 HVV Laakkwartier Rood-zwart, een combinatie waar onder meer wijlen VV Paraat en DEVJO ook in speelden. Alleen koos Laakkwartier voor een geblokte variant. Wat nog steeds zorgt voor een onverzettelijke uitstraling. Uitstekende keuze destijds aan de Jan van Beersstraat; het leverde hen ruim 90 jaar later ook zo maar een vierde plaats in deze lijst op. 5 Quick Steps Verticaal rood-wit gestreept shirt, blauwe broek. De kenner roept meteen: Atlético Madrid! Één van de stoerste clubs ter wereld. Voor de rest houdt iedere vergelijking tussen Los Colchoneros (de matrassenmakers) van Estadio Vicente Calderón en de Tricolores van de Nijkerklaan wel op. Maar wat lopen de Quick Steppers er patent bij, niks meer aan doen. 6 Koninklijke Haagsche C & VV Verticaal geel-zwart gestreept. Een shirt waar ook RAS en Wilhelmus in voetballen. Maar zowel aan de Albardastraat als de Groene Zoom kan men niet tippen aan De Koninklijke uit Vanwege de gouden ster op het shirt. Dat ziet er kek uit, maar is daar alleen niet ter illustratie aangebracht. Maar vanwege maar liefst tien landskampioenschappen. Sierd de Vos zou zeggen: koekoek! 7 VUC Wit en zwart; hm, meestal een beetje een tweetal van vlees noch vis (denk Die Haghe; denk wijlen TONEGIDO). Maar Voorwaarts Utile-Dulci Combinatie draagt er wel een erg mooie klassieke uitvoering van. Dat in hun geval ook nog eens tot een grappige bijnaam leidde: de Pinguïns. En wat zijn de kousen fraai horizontaal gestreept. 8 HSV Celeritas Al sinds 1907 apart in dat geel en rood. Wat direct doet denken aan Go Ahead Eagles. Al zijn de strepen van Celeritas smaller en dragen de bewoners van de Leyweg een zwarte broek. Inderdaad, net als de uitmonstering van KV Mechelen, waar Hagenaar Aad de Mos ooit zo succesvol was. 9 Duindorp SV Wit en blauw vormen op zich geen bijzondere combi, al komt die ook weer niet zo heel veel voor. Één ding hebben ze aan de Houtrustweg ieder geval goed begrepen: witte kousen. De grote Ruud Gullit zei het al: Witte kousen hebben een streepje voor. 10 RKSV Graaf Willem II VAC Geelgroen gestreept shirt en dito kousen, zwarte broek. Daarnaast een schilderachtig embleem met een ten strijde trekkende ridder te paard en clubs met een schilderachtig embleem met een ten strijde trekkende ridder te paard kunnen bij ons wel een potje breken. Top 5 historische favorieten 1 De Flamingo s De Rijswijkers hadden lef; die kozen bij de oprichting lekker voor het tenue van het Londense Arsenal. 2 VIOS Wit shirt, groene baan, zwarte broek, groen-wit geblokte kousen. Dat was nou een voetbaluitrusting met uitstraling! 3 Azzurri Die gasten liepen er in dat Italiaanse azuurblauw glamoureus bij. Speelden niet alleen op Filmstad, zagen er ook als filmsterren uit. 4 ADO amateurs DSO laat zien hoe je met rood & groen ook gruwelijk de mist kan ingaan. De ADO amateurs waren een voetballend eerbetoon aan het oorspronkelijke tenue. 5 SV 35 Wit shirt, witte broek, rode kousen met witte bies. Plus een sierlijk embleem dat ook zo maar een Middeleeuws familiewapen had kunnen zijn. Top 3 deed pijn aan je ogen 1 SV Bohemen Paars. En dan ook nog een kleur paars dat je zei: Bah. En nog een keer: Bah. 2 HSV Oranje Blauw Hoe iemand ooit dacht dat die twee kleuren mooi zouden combineren; een raadsel. 3 DORR Droeg vooral begin jaren negentig een tenue als een LSD-trip in groen & wit.

20 Mijn naaste Vijverberg, jouw welving is mijn slib. Zoals ter wereld kwam de vrouw uit Adams rib, Ben jij met keizersnee gedolven uit mijn schoot. Voor even leek die wond jouw leven en mijn dood Tot opgeleefd ik nu weer leven mag voor twee. Want zie hoe in mijn koele, vlakke spiegelzee Verkwikt het groen herleeft van al die ijle bomen Die dorstend op jouw berg de hitte niet ontkomen. Zo legt aan ieder kind mijn vijver helder uit huygens Dat vivere in Latijn in Hollands leven luidt. rond de hofvijver IKKS WOMEN - NOORDEINDE 8, DEN HAAG - TEL IKKS JUNIOR - NOORDEINDE 12, DEN HAAG - TEL Haags Historisch Museum combiticket 10 inclusief huygens wandeling & catalogus. verkrijgbaar in de musea. 25 april 8 september Museum Bredius De Koninklijke Schouwburg Den Haag bedankt Koningin Beatrix en wenst Koning Willem Alexander en Koningin Maxima veel geluk! Korte Voorhout 3, 2511 CW Den Haag (10cpm)

Van de redactie. Namens de redactie Jacqueline van der Maten

Van de redactie. Namens de redactie Jacqueline van der Maten Van de redactie Wat wonen we toch in een prachtige wijk! Ja, zult u zeggen, dat weten we wel. Maar je kijkt toch anders naar je wijk wanneer een buitenstaander, die hier nooit eerder geweest is, dat zegt.

Nadere informatie

Voorzitter, Er is al heel veel gezegd. Dat gaat de VVD niet doen.

Voorzitter, Er is al heel veel gezegd. Dat gaat de VVD niet doen. Er is al heel veel gezegd. Dat gaat de VVD niet doen. Toen wij over het coalitieakkoord spraken, telde de VVD Den Haag haar zegeningen. Er werd ruimte geboden voor een aantal van onze ideeën. Bijvoorbeeld

Nadere informatie

Onderzoek Metropoolregio

Onderzoek Metropoolregio Onderzoek Metropoolregio April 2012 Gemeente Schiedam Onderzoek & Statistiek O n d e r z o e k M e t r o p o o l r e g i o P a g i n a 1 Inleiding Belangrijke items in de samenwerking binnen de metropoolregio

Nadere informatie

verwerkingsopdrachten Willem-Alexander

verwerkingsopdrachten Willem-Alexander verwerkingsopdrachten Willem-Alexander Van kind tot koning Vragen bij Stamboom van het Koninklijk huis (bladzijde 6 en 7) 1 Als je goed kijkt, zie een schild met het wapen van Nederland. Op het schild

Nadere informatie

Tijd van regenten en vorsten 1600 1700. 6.2 Wie heeft de macht? Deel 2. Wie hadden in de Republiek, in Frankrijk en in Engeland de politieke macht?

Tijd van regenten en vorsten 1600 1700. 6.2 Wie heeft de macht? Deel 2. Wie hadden in de Republiek, in Frankrijk en in Engeland de politieke macht? Onderzoeksvraag: Wie hadden in de Republiek, in Frankrijk en in Engeland de politieke macht? Kenmerkende aspect: Het streven van vorsten naar absolute macht. De bijzondere plaats in staatskundig opzicht

Nadere informatie

de aanbieding reclame, korting De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop.

de aanbieding reclame, korting De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop. Woordenlijst bij hoofdstuk 4 de aanbieding reclame, korting De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop. alleen zonder andere mensen Hij is niet getrouwd. Hij woont helemaal a, zonder familie.

Nadere informatie

Naam: IK WOON IN NEDERLAND

Naam: IK WOON IN NEDERLAND Naam: IK WOON IN NEDERLAND Nederland is een land in Europa. Het land ligt aan de Noordzee, naast Duitsland en België. Nederland is niet erg groot. Toch wonen er ruim 16 miljoen mensen, waardoor Nederland

Nadere informatie

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 MEMORY WOORDEN 1.1 TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 ik jij hij zij wij jullie zij de baby het kind ja nee de naam TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 2 MEMORY WOORDEN 1.2 TaalCompleet A1 Memory Woorden

Nadere informatie

De Bijbel open 2013 25 (29-06)

De Bijbel open 2013 25 (29-06) 1 De Bijbel open 2013 25 (29-06) Vandaag bespreken we een vraag die ik kreeg over 1 Koningen 2. Daarin gaat het over de geschiedenis van Adonia, een oudere broer van Salomo, die zojuist koning was geworden.

Nadere informatie

Researchverslag: rituelen Joanna Siccama GAR1-B 11-10-2014 leraar: Harald Warmelink

Researchverslag: rituelen Joanna Siccama GAR1-B 11-10-2014 leraar: Harald Warmelink Researchverslag: rituelen Joanna Siccama GAR1-B 11-10-2014 leraar: Harald Warmelink Inleiding Om onderzoek te doen naar rituelen is het in eerste plaats belangrijk om te definiëren wat een ritueel is.

Nadere informatie

Bijbellezing: Johannes 2 vers 1-12. Bruiloftsfeest

Bijbellezing: Johannes 2 vers 1-12. Bruiloftsfeest Bijbellezing: Johannes 2 vers 1-12 Bruiloftsfeest Sara en Johannes hebben een kaart gekregen In een hele mooie enveloppe Met de post kregen ze die kaart Weet je wat op die kaart stond? Nou? Wij gaan trouwen!

Nadere informatie

1 Het ontstaan van het Koninkrijk 10. 2 De geboorte van een prins 16. 3 De jeugd van prins Willem-Alexander 20

1 Het ontstaan van het Koninkrijk 10. 2 De geboorte van een prins 16. 3 De jeugd van prins Willem-Alexander 20 Inhoud Stamboom van het Koninklijk Huis 6 Inleiding 9 e 1 Het ontstaan van het Koninkrijk 10 2 De geboorte van een prins 16 3 De jeugd van prins Willem-Alexander 20 4 De studententijd van prins Willem-Alexander

Nadere informatie

Rapport Zelfstandigheid Wijdemeren

Rapport Zelfstandigheid Wijdemeren Rapport Zelfstandigheid Wijdemeren Geïnitieerd en uitgevoerd DorpsBelangen Maart 2015 Wijdemeren, 2 maart 2015 Zeer geachte heer Smit, Hierbij ontvangt u de samenvatting van de resultaten van de Enquête

Nadere informatie

JONGEREN IN GELDERLAND OVER

JONGEREN IN GELDERLAND OVER JONGEREN IN GELDERLAND OVER een sterk bestuur en hun gemeente Aanleiding De provincie Gelderland werkt samen met VNG Gelderland aan het project Sterk Bestuur Gelderland (SBG). In het project wordt het

Nadere informatie

Nooit had zijn moeder over haar vader gesproken en nu hij dood was, moest ze de hele dag huilen.

Nooit had zijn moeder over haar vader gesproken en nu hij dood was, moest ze de hele dag huilen. 9-12 jaar De villa van Spoek De villa van Spoek was een grote villa aan de Tapijtweg nummer elf in het stadje Sonsbeek. Het huis stond aan een brede rivier en had een lange oprijlaan van glimmende witte

Nadere informatie

Er gebeurt niets. Ze willen niet weg.

Er gebeurt niets. Ze willen niet weg. Veel nieuw bij de DUO Laatst was ik op bezoek bij de DUO om in het nieuwe gebouw in Groningen te kijken. Naar het gebouw zelf en het Nieuwe Werken dat ze daar toepassen. Er is veel nieuw, want is er blijkt

Nadere informatie

Landenspel. Duur: 30 minuten. Wat doet u?

Landenspel. Duur: 30 minuten. Wat doet u? Landenspel Korte omschrijving werkvorm: In deze opdracht wordt de klas verdeeld in vijf groepen. Iedere groep krijgt een omschrijving van een land en een instructie van de opdracht. In het lokaal moeten

Nadere informatie

1red18054 27-04-2007, NOS, Gesprek met de Minister-president, N.2, 22.50 uur

1red18054 27-04-2007, NOS, Gesprek met de Minister-president, N.2, 22.50 uur 1red18054 27-04-2007, NOS, Gesprek met de Minister-president, N.2, 22.50 uur GESPREK MET DE MINISTER-PRESIDENT, NA AFLOOP VAN DE MINISTERRAAD, OVER DE VOORJAARSNOTA EN DE KONINKLIJKE FAMILIE Nederland

Nadere informatie

Kinderraad 2014 Leerlingenboek

Kinderraad 2014 Leerlingenboek Kinderraad 2014 Leerlingenboek Leerlingenboek 1 Ferd Crone, burgemeester van Leeuwarden 2 Voorwoord Jongens en meisjes, Als burgemeester van Leeuwarden vind ik het heel leuk dat jullie meedoen aan de Kinderraad.

Nadere informatie

werkt voor en met bewoners in wijken en buurten

werkt voor en met bewoners in wijken en buurten werkt voor en met bewoners in wijken en buurten Oma Geertje vertelt. 2 Welbions: we werken er allemaal. Wij zijn dé woningcorporatie van Hengelo en verhuren meer dan 13.000 woningen aan in totaal 25.000

Nadere informatie

Welke wapens worden voor het eerst gebruikt in de Eerste Wereldoorlog? 1. Geweren en gifgas. 2. Machinegeweren en gifgas. 3. Gifgas en pistolen.

Welke wapens worden voor het eerst gebruikt in de Eerste Wereldoorlog? 1. Geweren en gifgas. 2. Machinegeweren en gifgas. 3. Gifgas en pistolen. Tussen welke twee landen is de Eerste Wereldoorlog begonnen? 1. Engeland en Frankrijk 2. Duitsland en Frankrijk 3. Duitsland en Engeland Nederland blijft neutraal. Wat betekent dat? 1. Nederland kiest

Nadere informatie

ACTIVITEITENKALENDER SEPTEMBER 2011

ACTIVITEITENKALENDER SEPTEMBER 2011 ACTIVITEITENKALENDER SEPTEMBER 2011 Uitgelicht Vrijdag 2 september Weekafsluiting: Suikerfeest Zondag 4 september 11:30-12:30 Kerkdienst Donderdag 8 september 19:30-22:00 Muziek: Optreden De Jongens van

Nadere informatie

Politieke bijdrage fractie PvdA begroting 2012. Voorzitter,

Politieke bijdrage fractie PvdA begroting 2012. Voorzitter, Politieke bijdrage fractie PvdA begroting 2012 Voorzitter, In uw inleidende tekst geeft u aan dat zich niet wil laten gijzelen door het rijksbeleid en de daarbij behorende bezuinigingen. U wilt nu duidelijkheid

Nadere informatie

Tekst: Lucas 24: 46-53 Thema: Grote vreugde Hemelvaartsdag

Tekst: Lucas 24: 46-53 Thema: Grote vreugde Hemelvaartsdag Tekst: Lucas 24: 46-53 Thema: Grote vreugde Hemelvaartsdag Liturgie: Welkom EL 142: Majesteit, groot is zijn majesteit Begroeting Psalm 47: 2,3 Gedicht Luisterlied Gebed Lezen: Lucas 24: 36-53 Psalm 93:

Nadere informatie

Nieuwsbrief VVD IJsselstein

Nieuwsbrief VVD IJsselstein Nieuwsbrief VVD IJsselstein 05-02-2015 Nummer 1 BESTUUR AAN HET WOORD In de laatste Algemene Ledenvergadering is aan drie mensen gevraagd om een plan te maken hoe we verder gaan met de VVD in IJsselstein.

Nadere informatie

Toespraak nieuwjaarsreceptie burgemeester Ada Grootenboer- Dubbelman, gemeente Goeree-Overflakkee

Toespraak nieuwjaarsreceptie burgemeester Ada Grootenboer- Dubbelman, gemeente Goeree-Overflakkee Toespraak nieuwjaarsreceptie burgemeester Ada Grootenboer- Dubbelman, gemeente Goeree-Overflakkee Samenwerking in de samenleving Dames en heren, Graag heet ik u, mede namens het college van burgemeester

Nadere informatie

DINEREN IN DE HOFTRAMMM

DINEREN IN DE HOFTRAMMM DINEREN IN DE HOFTRAMMM De bijzondere creatie van Bobby van Galen en Pierre Wind Foto s en tekst: Martien Versteegh Eigenaar en gastheer Bobby van Galen heet u van harte welkom Het begon met een droom

Nadere informatie

Vlucht AVI AVI. Ineke Kraijo Veerle Hildebrandt. Kraijo - Hildebrandt Vlucht De Vier Windstreken. De Vier Windstreken AVI

Vlucht AVI AVI. Ineke Kraijo Veerle Hildebrandt. Kraijo - Hildebrandt Vlucht De Vier Windstreken. De Vier Windstreken AVI AVI E4* Alcoholisme, ruzie, bang zijn Midden in de nacht rinkelt de telefoon. Anna weet wat dat betekent. Ze moet vluchten, alweer. Ze rent de donkere nacht in. De volgende dag valt Anna in de klas in

Nadere informatie

HOOFDSTUK 13. Naar het museum. Kies uit: saai knappe felle grappig bekendste. 1 De Nachtwacht is het schilderij van Rembrandt.

HOOFDSTUK 13. Naar het museum. Kies uit: saai knappe felle grappig bekendste. 1 De Nachtwacht is het schilderij van Rembrandt. 215 215 HOOFDSTUK 13 Naar het museum WOORDEN 1 Kies uit: saai knappe felle grappig bekendste 1 De Nachtwacht is het schilderij van Rembrandt. 2 De Nederlandse schilder Van Gogh schilderde vaak met kleuren.

Nadere informatie

. Verzoek om deze nieuwsbrief door te sturen aan andere mogelijk geïnteresseerden.

. Verzoek om deze nieuwsbrief door te sturen aan andere mogelijk geïnteresseerden. Nieuwsbrief 2 Vrienden van La Pasión Bekijk deze nieuwsbrief in uw browser. Verzoek om deze nieuwsbrief door te sturen aan andere mogelijk geïnteresseerden. Happy New Year! Carolien van Leeuwen, Bea Woldring,

Nadere informatie

Het begin van staatsvorming en centralisatie. Onderzoeksvraag; Hoe vond de staatsvorming van Engeland, Frankrijk en het hertogdom Bourgondië plaats?

Het begin van staatsvorming en centralisatie. Onderzoeksvraag; Hoe vond de staatsvorming van Engeland, Frankrijk en het hertogdom Bourgondië plaats? Onderzoeksvraag; Hoe vond de staatsvorming van Engeland, Frankrijk en het hertogdom Bourgondië plaats? Voorbeeld 1: Engeland De bezittingen van de Engelse koning Hendrik II in Frankrijk rond 1180 zijn

Nadere informatie

Rivka voelt tranen in haar ogen. Vader aait over haar wang. Hij zegt: Veel plezier, prinsesje. Vergeet je nooit wie je bent? Dan draait vader zich

Rivka voelt tranen in haar ogen. Vader aait over haar wang. Hij zegt: Veel plezier, prinsesje. Vergeet je nooit wie je bent? Dan draait vader zich 1942-1943 1 Rivka! Het is tijd om te gaan!, roept vader. Rivka is blij. Ze gaat logeren. Ze weet niet bij wie. En ze weet ook niet hoe lang. Maar ze heeft er wel zin in. Vader heeft gezegd: Je gaat in

Nadere informatie

REGELS. Onderstreep de pluralisvorm in de zin.

REGELS. Onderstreep de pluralisvorm in de zin. 61 61 REGELS 1 Onderstreep de pluralisvorm in de zin. 1 Ik woon met mijn gezin in een rijtjeshuis met vier slaapkamers. 2 De vijf appartementen in deze flat zijn heel klein. 3 Hij heeft een groot huis

Nadere informatie

www.queridokinderboeken.nl

www.queridokinderboeken.nl www.queridokinderboeken.nl Copyright 2013 Joke van Leeuwen Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt, in enige vorm of op welke wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke

Nadere informatie

DE DEMOCRATIE-INDEX GROEP 1: 1815-1848. 3. Hebben alle partijen min of meer gelijke kansen in de campagneperiode?

DE DEMOCRATIE-INDEX GROEP 1: 1815-1848. 3. Hebben alle partijen min of meer gelijke kansen in de campagneperiode? DE DEMOCRATIE-INDEX GROEP 1: 1815-1848 ACHTERGRONDINFORMATIE PERIODE 1815-1848 DE EERSTE JAREN VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN Tussen 1795 en 1813 was Nederland overheerst geweest door de Fransen. In

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo gl/tl 2009 - I

Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo gl/tl 2009 - I Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. Staatsinrichting van Nederland Gebruik bron 1 en 2. 1p 1 De twee bronnen hebben te maken met de constitutionele monarchie. Welke

Nadere informatie

Alleen samen maken we Nijkerk mooier

Alleen samen maken we Nijkerk mooier Woningstichting Nijkerk De klant staat centraal. Je kunt geen ondernemingsplan openslaan, of je stuit op deze missie. Zet je de klant centraal door in zijn schoenen te gaan staan? Dat is een goed begin,

Nadere informatie

Anjo de Bont. Anjo de Bont

Anjo de Bont. Anjo de Bont Anjo de Bont is Deventenaar, Een Deventenaar met een zachte g. Kom er maar eens om in de stad waar het skeffen inherent is aan de plaatselijke bevolking.,,ik ben Brabantse van geboorte, legt Anjo de Bont

Nadere informatie

De Franse keizer Napoleon voerde rond 1800 veel oorlogen in Europa. Hij veroverde verschillende gebieden, zoals Nederland en België. Maar Napoleon leed in 1813 een zware nederlaag in Duitsland. Hij trok

Nadere informatie

De consumenten beoordeelden de concepten met een rapportcijfer en noemden één woord/term per concept dat bleef hangen. Zie hieronder de uitkomsten.

De consumenten beoordeelden de concepten met een rapportcijfer en noemden één woord/term per concept dat bleef hangen. Zie hieronder de uitkomsten. UITKOMSTEN WONINGPANEL DE VOORSPRONG: Woningpanel De Voorsprong > Inleiding Tijdens De Voorsprong 2013 vroeg Energiesprong een woningpanel de verschillende concepten te beoordelen. De groep van 33 consumenten,

Nadere informatie

Naam: DE BEELDENSTORM Ketters Luther en Calvijn

Naam: DE BEELDENSTORM Ketters Luther en Calvijn Naam: DE BEELDENSTORM Ketters Luther en Calvijn Filips II In 1566, meer dan vierhonderd jaar geleden, zijn veel mensen boos. Er is onrust in de Nederlanden. Er zijn spanningen over het geloof, veel mensen

Nadere informatie

1. Joris. Voor haar huis remt Roos. Ik ben er. De gordijnen beneden zijn weer dicht.

1. Joris. Voor haar huis remt Roos. Ik ben er. De gordijnen beneden zijn weer dicht. 1. Joris Hé Roos, fiets eens niet zo hard. Roos schrikt op en kijkt naast zich. Recht in het vrolijke gezicht van Joris. Joris zit in haar klas. Ben je voor mij op de vlucht?, vraagt hij. Wat een onzin.

Nadere informatie

Geschiedenis kwartet Tijd van jagers en boeren

Geschiedenis kwartet Tijd van jagers en boeren Geschiedenis kwartet jagers en boeren jagers en boeren jagers en boeren Reusachtige stenen die door mensen op elkaar gelegd zijn. Zo maakten ze een begraafplaats. * Hunebedden * Drenthe * Trechterbekers

Nadere informatie

Raadsvoorstel en besluit

Raadsvoorstel en besluit Raadsvoorstel en besluit 2014-12276 Herzien Toezicht en handhaving verkeerd gestalde fietsen en weesfietsen16 oktober 2014 7 oktober 2014 Aan de leden van de raad, Het college van burgemeester en wethouders

Nadere informatie

Bert staat op een ladder. En trekt aan de planten die groeien in de dakgoot. Hij verstopt de luidspreker en het stopcontact achter de planten.

Bert staat op een ladder. En trekt aan de planten die groeien in de dakgoot. Hij verstopt de luidspreker en het stopcontact achter de planten. Helaas Wanneer besloot Bert om Lizzy te vermoorden? Vreemd. Hij herinnert zich het niet precies. Het was in ieder geval toen Lizzy dat wijf leerde kennen. Dat idiote wijf met haar rare verhalen. Bert staat

Nadere informatie

KIJKWIJZER FDN MUSEUM

KIJKWIJZER FDN MUSEUM KIJKWIJZER FDN MUSEUM Welkom in Heerenveen Museum. Hier ontdek je het verhaal van Heerenveen. Je gaat straks kijken naar het Ferdinand Domela Nieuwenhuis Museum. Domela had een duidelijke mening over drank

Nadere informatie

Huiswijnen. Onze wijnen zijn van Astrid Joosten en Thérèse Boer. Astrid & Thérèse huiswijn rood 3,50 20,00. Astrid & Thérèse huiswijn wit 3,50 20,00

Huiswijnen. Onze wijnen zijn van Astrid Joosten en Thérèse Boer. Astrid & Thérèse huiswijn rood 3,50 20,00. Astrid & Thérèse huiswijn wit 3,50 20,00 Huiswijnen Astrid & Thérèse huiswijn rood 3,50 20,00 Soepele fruitige rode wijn met wat stevigheid en een klein pepertje (syrah-grenache). Astrid & Thérèse huiswijn wit 3,50 20,00 Fruitige droge witte

Nadere informatie

Zondag 22 mei 2011 - Kogerkerk - 5e zondag van Pasen - kleur: wit - preek Deuteronomium 6, 1-9 & 20-25 // Johannes 14, 1-14

Zondag 22 mei 2011 - Kogerkerk - 5e zondag van Pasen - kleur: wit - preek Deuteronomium 6, 1-9 & 20-25 // Johannes 14, 1-14 Zondag 22 mei 2011 - Kogerkerk - 5e zondag van Pasen - kleur: wit - preek Deuteronomium 6, 1-9 & 20-25 // Johannes 14, 1-14 Gemeente van onze Heer Jezus Christus, Twee prachtige lezingen vanochtend. Er

Nadere informatie

Transitie in de zorg, transitie in haar leven

Transitie in de zorg, transitie in haar leven Transitie in de zorg, transitie in haar leven Op stap met onze Wandelcoach Tineke Franssen Transitie in de zorg Leonie (37) zwoegt en tobt. Ze hàd het naar haar zin, als psycholoog en casemanager in de

Nadere informatie

Dodelijke schietpartijen oa in Noorwegen en niet te vergeten in ons veilige Nederland. Denk hierbij aan Alphen aan den Rijn.

Dodelijke schietpartijen oa in Noorwegen en niet te vergeten in ons veilige Nederland. Denk hierbij aan Alphen aan den Rijn. Wat leven we toch in een hectische wereld. Een mogelijke, economische crisis is aanstaande. Banken hebben het moeilijk, de Euro staat onder druk. De Eurolanden hebben het moeilijk. Griekenland bijna failliet.

Nadere informatie

In dit verkeersbulletin aandacht voor:

In dit verkeersbulletin aandacht voor: Het Vlaams Verkeer -------------------------------------Informatiebulletin van de Openbare Basisschool Emailadres: verkeersouders@devlaamsereus.nl ---5e Jaargang, nummer 8 -juni 2015- In dit verkeersbulletin

Nadere informatie

5 november 2014. Onderzoek: Vernieuwing Spuigebied

5 november 2014. Onderzoek: Vernieuwing Spuigebied 5 november 2014 Onderzoek: Over het EenVandaag Opiniepanel Regionale peilingen worden gehouden onder het EenVandaag Opiniepanel. Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit 50.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten

Nadere informatie

Huizen. Vrij parkeren. Betaalbaar wonen. Park. Centrale ligging. Winkelvoorzieningen. Azielaan 598, 3526 ST Utrecht H61

Huizen. Vrij parkeren. Betaalbaar wonen. Park. Centrale ligging. Winkelvoorzieningen. Azielaan 598, 3526 ST Utrecht H61 Huizen vanhendriks Azielaan 598, 3526 ST Utrecht Betaalbaar wonen Centrale ligging Park Vrij parkeren Winkelvoorzieningen H61 Kenmerken Soort Kamers Woonoppervlakte Inhoud Bouwjaar Tuin Garage Verwarming

Nadere informatie

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info Maxima Inleiding Ik hou mijn werkstuk over Máxima, omdat je erg vaak iets over Máxima hoort en ik dacht dat je daar veel informatie van hebt. Maar ik weet ook nog niet echt de rol van Máxima en ik hoop

Nadere informatie

Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te

Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te kijken...4 De mensenmenigte opende zich in het midden...5 Toen

Nadere informatie

40 jaar Vlaams parlement

40 jaar Vlaams parlement Hugo Vanderstraeten 40 kaarsjes eenheidsstaat of een unitaire staat: één land met één parlement en één regering. De wetten van dat parlement golden voor alle Belgen. In de loop van de 20ste eeuw hadden

Nadere informatie

OOGGETUIGE. Johannes 20:30-31

OOGGETUIGE. Johannes 20:30-31 1 januari OOGGETUIGE Johannes 20:30-31 Een nieuw jaar ligt voor ons. Wat er gaat komen, weten we niet. Al heb je waarschijnlijk mooie plannen gemaakt. Misschien heb je goede voornemens. Om elke dag uit

Nadere informatie

De Posthoorn. Selecteer jouw regio Webwinkel Auto Wonen RSS Login Registreer gratis. Share Lokaal nieuws. Landelijk nieuws.

De Posthoorn. Selecteer jouw regio Webwinkel Auto Wonen RSS Login Registreer gratis. Share Lokaal nieuws. Landelijk nieuws. 1 of 8 23-7-2014 13:53 De Posthoorn Selecteer jouw regio Webwinkel Auto Wonen RSS Login Registreer gratis Adverteren Share Lokaal nieuws Landelijk nieuws Jouw bericht Diensten Gemeente Website 's-gravenhage

Nadere informatie

Onze huiswijnen komen overwegend uit Central Valley, Chili. Een gebied dat zich

Onze huiswijnen komen overwegend uit Central Valley, Chili. Een gebied dat zich Onze huiswijnen komen overwegend uit Central Valley, Chili. Een gebied dat zich mag verheugen in duidelijke seizoenswisselingen: in de zomer warm en droog, in de winter koud en regenachtig. Het lijkt onbelangrijk,

Nadere informatie

Steeds minder startersleningen beschikbaar

Steeds minder startersleningen beschikbaar RAPPORT Starterslening in Nederland Steeds minder startersleningen beschikbaar Uitgevoerd in opdracht van www.starteasy.nl INHOUD Starterslening in Nederland Steeds minder startersleningen beschikbaar

Nadere informatie

!!!!! !!!!!!!!!!!! Uit: Glazen Speelgoed (Tennesse Williams)! (zacht) Hallo. (Ze schraapt haar keel)! Hoe voel je je nu? Beter?!

!!!!! !!!!!!!!!!!! Uit: Glazen Speelgoed (Tennesse Williams)! (zacht) Hallo. (Ze schraapt haar keel)! Hoe voel je je nu? Beter?! Uit: Glazen Speelgoed (Tennesse Williams) Jim Laura Jim Laura Jim wijn aan) Laura Hallo Laura (zacht) Hallo. (Ze schraapt haar keel) Hoe voel je je nu? Beter? Ja. Ja, dankje. Dit is voor jou. Een beetje

Nadere informatie

De beslissing. Aan mij zal het niet liggen, antwoordde Jens. Maar jij

De beslissing. Aan mij zal het niet liggen, antwoordde Jens. Maar jij De beslissing De winter daarvoor was de beslissing gevallen. We zaten met een glas wijn bij mijn ouders in de woonkamer en vertelden over Kreta, en ook dat we van plan waren naar Zuid- Duitsland te verhuizen.

Nadere informatie

Orde van dienst voor de gemeentezondag. Thema: (Toekomst)-dromen. zondag 3 april 2016 om 9.30 uur. Gereformeerde Kerk Nieuwe Pekela

Orde van dienst voor de gemeentezondag. Thema: (Toekomst)-dromen. zondag 3 april 2016 om 9.30 uur. Gereformeerde Kerk Nieuwe Pekela Orde van dienst voor de gemeentezondag Thema: (Toekomst)-dromen -2- welkom en mededelingen intocht: lied 81 : 1, 2 en 4 zondag 3 april 2016 om 9.30 uur Laat de harpen slaan, klinken de trompetten. Vier

Nadere informatie

een goed jaar voor jou, voor mij en voor de hele buurt.

een goed jaar voor jou, voor mij en voor de hele buurt. een goed jaar voor jou, voor mij en voor de hele buurt. Dames en Heren Beste vrienden Een gelukkig Nieuwjaar. Van harte Voor u, voor wie u dierbaar is, en voor ons allemaal. Een gelukkig Nieuwjaar. Een

Nadere informatie

Ambtenaren. Analyse. Wat wil de P.V.E.? Hoe gaan we dat doen

Ambtenaren. Analyse. Wat wil de P.V.E.? Hoe gaan we dat doen Ambtenaren Utrecht heeft relatief gezien vier keer zoveel ambtenaren als Amersfoort. Er zijn inmiddels bijna 5000 ambtenaren (vier jaar geleden 2800) en 700 fulltime interimmers, waaronder dure. Veel partijen

Nadere informatie

HERINRICHTING RIJNSTRAAT

HERINRICHTING RIJNSTRAAT HERINRICHTING RIJNSTRAAT Informatieavond 29 maart 2015 20.00 Inloop 20.10 Welkom door Ronald Löhr 20.15 In gesprek met wethouders Haring en De Weger 20.30 Rijnstraat tot nu toe en hoe nu verder? door Jeroen

Nadere informatie

EEN NIEUW STADHUIS VOOR ALLE WEERTENAREN

EEN NIEUW STADHUIS VOOR ALLE WEERTENAREN EEN NIEUW STADHUIS VOOR ALLE WEERTENAREN BURGEMEESTER JOS HEIJMANS Trots op ons nieuwe stadhuis Onze mooie stad Weert heeft een prachtig nieuw stadhuis. Daar zijn we trots op. De gemeente raad koos na

Nadere informatie

Tijd van regenten en vorsten (1600 1700) / 17e eeuw

Tijd van regenten en vorsten (1600 1700) / 17e eeuw Tijdvakken Tijd van regenten en vorsten (1600 1700) / 17e eeuw K.A. * Wereldwijde handelscontacten, handelskapitalisme en het begin van een wereldeconomie * De bijzondere plaats in staatkundig opzicht

Nadere informatie

Naam: DE GOUDEN EEUW en Rembrandt

Naam: DE GOUDEN EEUW en Rembrandt Naam: DE GOUDEN EEUW en Rembrandt De Gouden Eeuw duurde niet precies honderd jaar. Hij begon aan het eind van de 16de eeuw, beleefde zijn hoogtepunt rond 1675 en was in de 18de eeuw voorbij. De Gouden

Nadere informatie

Alleen een plastic tasje

Alleen een plastic tasje Alleen een plastic tasje Gaat u zitten, fijn dat u er bent. Wilt u thee? Met suiker? Zal ik beginnen bij het begin? Ik woon hier sinds 1970. Toen ik hier aankwam, had ik alleen een klein plastic tasje

Nadere informatie

150 Tips om kinderen te laten zien dat je om ze geeft!

150 Tips om kinderen te laten zien dat je om ze geeft! 150 Tips om kinderen te laten zien dat je om ze geeft! Scott de Jong http://www.positiefleren.nl - 1 - Je leest op dit moment versie 2.0 van het Ebook: 150 Tips om kinderen te laten zien dat je om ze geeft.

Nadere informatie

Handboek Politiek. Derde Kamer der Staten-Generaal

Handboek Politiek. Derde Kamer der Staten-Generaal Handboek Politiek Derde Kamer der Staten-Generaal Hallo Kamerlid van de Derde Kamer der Staten-Generaal, Gefeliciteerd! Deze week ben jij een politicus. Je gaat samen met je klasgenoten discussiëren over

Nadere informatie

Shimon Whiteson over robotica in de zorg We willen een sociaalvaardige robot maken

Shimon Whiteson over robotica in de zorg We willen een sociaalvaardige robot maken MAGAZINE winter 2013-2014 8 Shimon Whiteson over robotica in de zorg We willen een sociaalvaardige robot maken Nu al kan een robot namens iemand die ziek thuis op de bank zit naar bijvoorbeeld school of

Nadere informatie

Nieuwsbrief Odensehuis Hoeksche Waard no.3. 1 e kwartaal 2015. Inleiding

Nieuwsbrief Odensehuis Hoeksche Waard no.3. 1 e kwartaal 2015. Inleiding Nieuwsbrief Odensehuis Hoeksche Waard no.3. 1 e kwartaal 2015 Inleiding Over 3 maanden is het Odensehuis al weer een jaar open. We beginnen goed op gang te komen. Het is duidelijk dat er behoefte is aan

Nadere informatie

Op reis naar Bethlehem

Op reis naar Bethlehem Op reis naar Bethlehem Rollen: Verteller Jozef Maria Engel Twee omroepers Kind 1 Kind 2 Kind 3 Receptionist 1 Receptionist 2 Receptionist 3 Kind 4 Kind 5 Herder 1 Herder 2 Herder 3 Herder 4 Drie wijzen

Nadere informatie

Ik moet Claire nu niet aankijken. Wij kennen elkaar te goed. Mijn ogen zouden me verraden.

Ik moet Claire nu niet aankijken. Wij kennen elkaar te goed. Mijn ogen zouden me verraden. 1. We gaan eten in een restaurant. Serge heeft gereserveerd; dat doet híj altijd. Het is zo n restaurant waar je drie maanden van tevoren moet bellen. Of nog langer. Serge belt nooit drie maanden van tevoren.

Nadere informatie

Antwoorden Thema 5 woonomgeving. Oefening 3. 1. mag 2. moest 3. Mag 4. moeten 5. Mag 6. moeten 7. moet 8. mogen 9. mocht 10.

Antwoorden Thema 5 woonomgeving. Oefening 3. 1. mag 2. moest 3. Mag 4. moeten 5. Mag 6. moeten 7. moet 8. mogen 9. mocht 10. Antwoorden Thema 5 woonomgeving Oefening 3 A 1. mag 2. moest 3. Mag 4. moeten 5. Mag 6. moeten 7. moet 8. mogen 9. mocht 10. moesten B 1. Kon 2. Willen 3. Kan 4. kunnen 5. mocht 6. Kan - kan 7. wilde 8.

Nadere informatie

1. Zwanenmeer - Ballet en Orkest van de Staatsopera van Tatarstan - Ballet

1. Zwanenmeer - Ballet en Orkest van de Staatsopera van Tatarstan - Ballet 1. Zwanenmeer - Ballet en Orkest van de Staatsopera van Tatarstan - Ballet Het Zwanenmeer is één van de hoogtepunten van het klassiekromantische balletgenre. Het Ballet van de Staatsopera van Tatarstan

Nadere informatie

Koningsdagonderzoek 2013

Koningsdagonderzoek 2013 Koningsdagonderzoek 2013 Publicatiedatum: 26-04- 2013 Over dit onderzoek Aan dit online onderzoek, gehouden van 23 t/m 26 april 2013, deden 2300 jongeren mee (onder wie 828 middelbare scholieren). De uitslag

Nadere informatie

Rianne haalt haar hand door Jochems haar terwijl ze naar de kamer loopt. Kijk eens wie we daar hebben? roept ze als ze uit het raam kijkt.

Rianne haalt haar hand door Jochems haar terwijl ze naar de kamer loopt. Kijk eens wie we daar hebben? roept ze als ze uit het raam kijkt. Hoofdstuk 1 Zullen we deze ballonnen nog aan de lamp hangen? Vragend kijkt Rianne Jochem aan. Is goed, mompelt haar stiefbroertje zacht. Hé, wat is er? vraagt Rianne verbaasd. Vind je de slingers niet

Nadere informatie

De Nieuwe Buren. Creatieve vrijheid

De Nieuwe Buren. Creatieve vrijheid De Nieuwe Buren Zoals al eerder gezegd, wij zijn De Nieuwe Buren B.V. Wij doen het graag een beetje anders. Iedereen die bij ons werkt zit nog op school. In 2007 zijn wij opgericht door het Mediacollege

Nadere informatie

Inhoud. Woord vooraf 7. Het allereerste begin 9. Oervaders 19. Israël als moeder 57. Wijsheid voor ouders en kinderen 83. Koninklijke vaders 113

Inhoud. Woord vooraf 7. Het allereerste begin 9. Oervaders 19. Israël als moeder 57. Wijsheid voor ouders en kinderen 83. Koninklijke vaders 113 Inhoud Woord vooraf 7 Het allereerste begin 9 Oervaders 19 Israël als moeder 57 Wijsheid voor ouders en kinderen 83 Koninklijke vaders 113 Profetische opvoedkunde 145 Kinderen in zijn koninkrijk 177 Leerling

Nadere informatie

Te huur HOOFDSTUK 4 WOORDEN. Kies het goede woord. 1 Ik woon in een flat op de vierde... a verdieping b appartement

Te huur HOOFDSTUK 4 WOORDEN. Kies het goede woord. 1 Ik woon in een flat op de vierde... a verdieping b appartement 51 51 HOOFDSTUK 4 Te huur WOORDEN 1 1 Ik woon in een flat op de vierde.... a verdieping b appartement 2 Het is een rijtjeshuis met een grote woonkamer en drie.... a tuinen b slaapkamers 3 Mijn woonkamer

Nadere informatie

Zondag 10 mei 2015 6 e zondag van Pasen kleur wit Ds. A.J.Wouda Joh. 15: 7-19 Blijf in mijn liefde. Gemeente van Christus

Zondag 10 mei 2015 6 e zondag van Pasen kleur wit Ds. A.J.Wouda Joh. 15: 7-19 Blijf in mijn liefde. Gemeente van Christus Zondag 10 mei 2015 6 e zondag van Pasen kleur wit Ds. A.J.Wouda Joh. 15: 7-19 Blijf in mijn liefde Gemeente van Christus Het is bijna niet te bevatten: vorig week zondag, om deze tijd, stond ik bij het

Nadere informatie

Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties

Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties Dit hoofdstuk gaat over opstand in Amerika, Frankrijk en Nederland. Deze opstanden noemen we revoluties. Opstand in Amerika (1775). De

Nadere informatie

RO, NDT en de programmering van de GP heeft de SEM een additionele exploitatiesubsidie van nodig.

RO, NDT en de programmering van de GP heeft de SEM een additionele exploitatiesubsidie van nodig. 4. SAMENVATTING Algemene gegevens van de aanvrager Naam instelling: SEM (roepnaam) Statutaire naam: Stichting Exploitatie Muziekcentrum en Danstheater Den Haag Statutaire doelstelling: Het verlenen van

Nadere informatie

Reality Reeks Verwerkingsopdrachten. Mooi meisje Verliefd op een loverboy

Reality Reeks Verwerkingsopdrachten. Mooi meisje Verliefd op een loverboy Reality Reeks Verwerkingsopdrachten Mooi meisje Verliefd op een loverboy Lees blz. 3. Woont Laura in de stad of op het platteland? Hoe weet je dat? Lees blz. 5 en 7. Woont Laura s oma al lang op de boerderij?

Nadere informatie

Debat: regionaal en nationaal

Debat: regionaal en nationaal Debat: regionaal en nationaal Korte omschrijving werkvorm In deze werkvorm debatteren leerlingen over het verschil tussen een regionale of lokale partij en een landelijke partij. Leerdoelen Leerlingen

Nadere informatie

Copyright Marlou en Anja Alle rechten voorbehouden Opeenrijtje.com info@opeenrijtje.com 3.0

Copyright Marlou en Anja Alle rechten voorbehouden Opeenrijtje.com info@opeenrijtje.com 3.0 2 Deel 1 Beïnvloeden van gedrag - Zeg wat je doet en doe wat je zegt - 3 Interactie Het gedrag van kinderen is grofweg in te delen in gewenst gedrag en ongewenst gedrag. Gewenst gedrag is gedrag dat we

Nadere informatie

Speech van Minister Henk Kamp van VROM op de manifestatie Heilige Huisjes in Rotterdam op zaterdag 5 oktober 2002.

Speech van Minister Henk Kamp van VROM op de manifestatie Heilige Huisjes in Rotterdam op zaterdag 5 oktober 2002. Speech van Minister Henk Kamp van VROM op de manifestatie Heilige Huisjes in Rotterdam op zaterdag 5 oktober 2002. Dames en heren, Veel mensen dromen ervan om zelf een huis te ontwerpen en te bouwen. Wie

Nadere informatie

Vrije tijd. Activiteiten Walcheren September 14

Vrije tijd. Activiteiten Walcheren September 14 Activiteiten Walcheren September 14 zon 7 sept Rondje fietsen op Walcheren Zou u best mooie fietstochten willen maken, maar doet u dat liever niet alleen? Fiets dan mee met 'Fietsen op Walcheren'. Dit

Nadere informatie

Activiteitenplan DMC 2015 30-09-2015

Activiteitenplan DMC 2015 30-09-2015 ACTIVITEITENPLAN 2015 Inleiding Stichting Dans en Muziekcentrum (DMC) is goed op koers met de uitvoering van het (herziene) Activiteitenplan 2013-2016. Het basisprogramma wordt uitgevoerd in lijn met de

Nadere informatie

De geest is goed, maar het lichaam is versleten tekst PATRICK MEERSHOEK foto s AD NUIS

De geest is goed, maar het lichaam is versleten tekst PATRICK MEERSHOEK foto s AD NUIS IK HEB EEN SCHANDELIJK HOOG IQ. Ik lees kranten in zeven talen. Ik heb vroeger veel in het buitenland gezeten. De actualiteit houd ik met hartstocht bij, maar naar de televisie kijk ik niet en naar de

Nadere informatie

Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940)

Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940) Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940) Adolf Hitler In 1933 kwam Adolf Hitler in Duitsland aan de macht. Hij was de leider van de nazi-partij. Hij zei tegen de mensen: `Ik maak van Duitsland

Nadere informatie

Beleidskader Kunst & Cultuur 2013-2016 Stadspanel Den Haag, ronde voorjaar 2011

Beleidskader Kunst & Cultuur 2013-2016 Stadspanel Den Haag, ronde voorjaar 2011 Rapport Signaal Uitgave Auteurs Informatie Onderzoek en Integrale Vraagstukken Nr X, Jaargang 2004 Oplage Redactieadres Internet / Intranet X exemplaren Gemeente Den Haag OCW-intranet/Organisatie Postbus

Nadere informatie

Voor Maresa Jacobse: bedankt voor al je hulp Proloog: 7 januari Chantal dekte de tafel en keek op de klok. Nog even en dan was Menno er ook. Vanavond aten ze weer met zijn drieën. Soms vond ze dat nog

Nadere informatie

Ellen Schild. Tineke Groen

Ellen Schild. Tineke Groen Ellen Schild Tineke Groen Jaar in jaar uit besteden we in Mebest aandacht aan fraaie afbouwprojecten. Achter elk van die projecten zitten vakmensen. Vakmensen die het bedenken, vakmensen die het maken.

Nadere informatie

Stille tijd, ik vind het lastig. Ik

Stille tijd, ik vind het lastig. Ik Voorwoord Stille tijd, ik vind het lastig. Ik heb meestal moeite om rust te vinden, me te concentreren, mezelf de tijd te gunnen. Dit dagboek is bedoeld om jou te helpen als je datzelfde probleem hebt.

Nadere informatie

Les 8: Ik voel me hier gelukkig.

Les 8: Ik voel me hier gelukkig. CD 2, Track 15 Alstublieft meneer. Zal ik de kabeljauwfilets in een tasje voor u doen? Kijkt u eens. Tot ziens. Dag meneer. Mijn naam is Sandra Metten. Ik schrijf een artikel voor het studentenblad Zo!

Nadere informatie