pl.hanze Fotoverslag Open Dag Honours-studenten helpen Brandweer Samenwerking Martini ziekenhuis en Hanze Nr

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "pl.hanze Fotoverslag Open Dag Honours-studenten helpen Brandweer Samenwerking Martini ziekenhuis en Hanze Nr. 31 2014"

Transcriptie

1 pl.hanze Nr Fotoverslag Open Dag Honours-studenten helpen Brandweer Samenwerking Martini ziekenhuis en Hanze

2 de 2 PL.HANZE ontwikkeling 3 I N HOUD april 2014 Waarom besloot je een opleiding te volgen? Waarom koos je deze master? Herman van der Werff, teamleider (en regisseur docentkwaliteit) op de Academie voor Verpleegkunde, volgde de Master in Educational Management in Amsterdam. Ik werk al heel lang als manager in het onderwijs en wilde mijn rugzak vullen met tools die mijn kijk op de functie van manager verbreden. Bovendien vragen we van docenten om master-opleidingen te volgen. Dan moet je dat als teamleider natuurlijk ook doen.' Met deze baan heb ik definitief voor een onderwijscarrière gekozen. Deze master hoorde daar gewoon bij, vond ik.' 6 12 Samenwerking Healthy Ageing Martini en Hanze Overal werken studenten, docenten Een aantal jaren geleden tekenden en onderzoekers aan het thema de Hanze en het Martini Ziekenhuis gezond en actief ouder worden. een convenant. Nu wordt de Twee voorbeelden uit verschillende samenwerking geïntensiveerd. vakgebieden Slim organiseren in het MKB Studenten helpen brandweer Studenten en docenten gingen De Groningse Brandweer wil meer bij bedrijven aan de slag om de interactie met burgers. Honoursstudenten gaan de vuurvechters bedrijfsvoering te verbeteren. Een duurzaam bedrijvennetwerk ontstond. helpen. We willen vooral weten wat de maatschappij van ons verwacht.' 9 25 Wijzigingen Wet HO Special: De Hanze Duurzaam De Wet op het Hoger Onderwijs Al jaren zet de Hanzehogeschool zich en Wetenschappelijk Onderzoek is in voor duurzaamheid. Nu zijn de gewijzigd. Juridisch adviseur Abelius doelen en ambities vastgelegd in het Reitsma legt de consequenties uit. Beleidsplan Duurzame Bedrijfsvoering Fotoverslag Prins Claus Concert Fotoverslag Open Dag Special: Hanze Innovate Update Project Rendementen Rubrieken 10 Portret van een school 30 Veranderende tijden 31 Agenda / Column 32 Walk of Fame Wat was je belangrijkste nieuwe inzicht? Hoe zet je je nieuwe kennis in? De master heeft in ieder geval m'n blik verruimd. Je ziet hoe theorieën je ideeën kunnen ondersteunen. Mijn visie is dat kwaliteitsverbetering van docenten komt. Het management moeten docenten faciliteren, zodat ze zo goed mogelijk kunnen werken. Dat lijkt simpel, maar het is de theorie die me er echt van overtuigde. Voor mij was het boek van Mathieu Weggemans een baken, Leidinggeven aan professionals? Niet doen.' Ik betrek docenten veel meer bij het vertalen van de Hanze-visie in hun concrete handelen. Opbouwen in plaats van opleggen, draagvlak creëren. Iedere docent heeft zijn of haar inbreng. Samen stellen we verbeterscenario's op, die we vervolgens samen uitwerken. Zo werken we aan een definitief scenario voor docentkwaliteit. Daarna is het de uitdaging om dat scenario toe te passen in de praktijk.' 15 6 Hoe combineerde je werk en studie? Welke tips heb je voor docenten die deze studie ook willen gaan doen? Twee jaar lang zeven dagen per week was ik alleen met m'n baan en m'n studie in de weer. Erg intensief, ik weet het, maar ik heb kunnen profiteren van de wisselwerking. Ik kon de opgedane kennis kwijt in m'n dagelijks werk en m'n werkervaringen boden weer aanknopingspunten voor de studie.' Als je een studie wilt volgen, doe het dan om te leren en niet voor het papiertje, of omdat het moet. Haal eruit wat eruit te halen valt. Studeren is echt een kans, laat die niet liggen.' Ben jij bezig met een master of ander scholingstraject en wil je graag geïnterviewd worden? Stuur dan een mail aan COLOFON PL.HANZE is het personeelsblad van de Hanzehogeschool Groningen en wordt gemaakt door het stafbureau Marketing & Communicatie Hoofdredactie /coördinatie/teksten Chris Wind Eindredactie / teksten evanya breuer, boudewijn Otten Teksten Josephine Banens, camerik voortman communicatie, henk dilling, Helma Erkelens, louwke Meinardi, Luuk Steemers Fotografie Pepijn van den Broeke, Frank de Kleine, Deborah Roffel, Luuk Steemers, Peter Tahl Vormgeving Dineke Buist Drukwerk Grafische industrie de marne Rechten Niets van deze uitgave mag worden overgenomen, vermenigvuldigd of geproduceerd zonder schriftelijke toestemming van het stafbureau Marketing & Communicatie van de Hanzehogeschool Groningen en/of andere auteursrechthebbenden Vragen, opmerkingen, suggesties

3 4 PL.HANZE PL.HANZE Prins Claus Concert met Afrikaanse ritmes Prinses Beatrix was op donderdag 27 maart eregast bij het Prins Claus Concert van het tachtigkoppige Hanze Symfonie Orkest in de Oosterpoort. Tijdens het eerste deel speelden de Conservatoriumstudenten de ouverture Cyrano de Bergerac van de Nederlandse componist Johan Wagenaar. Bij de Prins Claus Compositie 2014 van Klaas de Vries, Two African Studies, stonden Afrikaanse ritmes centraal. Na de pauze zorgde Tsjaikovski voor melodieuze Russische dramatiek.

4 6 PL.HANZE 7 7 Samenwerking Martini Ziekenhuis en Hanzehogeschool werpt vruchten af Met als pijlers duurzaamheid en zorginnovatie ondertekenden het Martini Ziekenhuis en de Hanze hogeschool een aantal jaren geleden een convenant dat het startsein vormde voor een intensieve samenwerking. In april zijn de resultaten geëvalueerd door de besturen van de beide organisaties en is het vervolg van de samenwerking besproken. Minerva-alumna Marjet Zwaans presenteert haar kunstwerk in de wachtruimte van de Raad van Bestuur van het Martini Ziekenhuis tijdens de bijeenkomst van 1 april. Nieuwe fase convenant: van opbouw naar uitbouw We hebben al veel bereikt', zegt Hans Nissen, secretaris van de Raad van Bestuur van het Martini Ziekenhuis. Met Jolanda Drent, marktmanager Zorg en Welzijn van de Hanzehogeschool, is hij nauw betrokken bij de uitvoering van het convenant. De kers op de taart en de voorlopige kroon op onze samenwerking is het lectoraat dat we samen hebben geïnitieerd en dat nu officieel is goedgekeurd', vervolgt Hans. Ons Hoofd Wetenschappelijk Instituut Joost Keers wordt lector aan de Hanzehogeschool. Zijn lectoraat gaat over zelfmanagement in de tweede lijn. Anders gezegd: hoe kun je patiënten bewegen tot herstel?' Andere belangrijke resultaten: de innovatiewerkplaats, onderzoek, kennisuitwisseling en studentenstages. En we zijn óók trots op zijn is de ontwikkeling van de bij- en nascholing voor verpleegkundig specialisten', zegt Jolanda. Het scholingsprogramma is inmiddels zes keer georganiseerd. Voorheen moesten verpleegkundigen stad en land afreizen om hun kennis up-to-date te houden. Nu kunnen ze dicht bij huis blijven. In ons scholingsprogramma zijn docenten van de Hanzehogeschool en medisch specialisten van het ziekenhuis betrokken. Dat is een sterke combinatie van theorie en praktijk. De deelnemers komen ondertussen uit het hele land naar Groningen om hun vereiste kennispunten te halen.' Hans: Dat het convenant zo goed werkt, komt ook doordat we als organisaties zo op elkaar lijken. We hebben ongeveer evenveel medewerkers, we hebben een vergelijkbare omzet en dezelfde maatschappelijke rol in de regio.' Van afvalstroom tot ketenzorg Op basis van de verkregen ervaringen wordt, onder het motto van opbouw naar uitbouw', de samenwerking in de komende jaren verder geïntensiveerd. Martini Ziekenhuis is inmiddels de grootste producent van honours-opdrachten', stelt Jolanda. Onze studenten waren de afgelopen jaren bij veel verschillende projecten betrokken. De onderzoeksthema's waren zeer divers: van afvalstromen en kopieer- en printapparaten tot en met ketenzorg. Eén van de conclusies, gebaseerd op de ervaringen in al die onderzoeken, is dat we nóg duidelijker willen aangeven wat er van de studenten wordt verwacht en hoe de begeleiding eruit ziet.' Méér conservatorium Ook willen we nauwkeurig kunnen vaststellen wanneer een groep een goed resultaat heeft geleverd. Dit geldt overigens niet alleen voor de honours-studenten, maar ook voor de andere stages en afstudeeropdrachten. En verder willen we meer samenwerken met het Prins Claus Conservatorium. Het Martini Ziekenhuis heeft een prachtige multifunctionele ruimte, die zich perfect leent voor concerten.' De samenwerking helpt beide organisaties om strategische doelen te realiseren, zo benadrukken de Bestuursleden van Martini en Hanze tijdens het overleg op 1 april over de voortgang van het convenant. Hans en Jolanda. Duurzaamheid en zorginnovatie vinden wij erg belangrijk', zegt Hans. Als ziekenhuis willen wij een teaching hospital blijven. We willen investeren in duurzame inzetbaarheid van onze medewerkers en de medisch specialisten en in duurzame energie en service aan onze bezoekers. De Hanzehogeschool helpt ons hierbij.' Jolanda: Ook voor ons is duurzaamheid erg belangrijk. En zorginnovatie sluit naadloos aan op healthy ageing, één van onze speerpunten. Daarnaast vinden we het belangrijk dat ons toegepast onderzoek een link heeft met de werkelijkheid zodat onze studenten goed aan de praktijk kunnen snuffelen.' Wayfinding Een mooi voorbeeld van de samenwerking is het onderzoek wayfinding. Hoewel personeel, bezoekers en patiënten het gebouw prijzen om zijn toegankelijkheid en het plezierige concept van kleur en licht, was er volgens het Martini Ziekenhuis nog winst te behalen op het gebied van bereikbaarheid en oriëntatie. Op een aantal plaatsen in het ziekenhuis raakten patiënten en bezoekers soms de weg kwijt. Het ziekenhuis formuleerde, als deelnemer van de innovatiewerkplaats Health Space Design, een onderzoeksvraag voor studenten van Kenniscentrum NoorderRuimte van de Hanzehogeschool. Centraal stond de vraag: welke aanpassingen leveren Martini wil een teaching hospital blijven' een bijdrage aan het verbeteren van de wayfinding voor de patiënten en bezoekers die vanaf de parkeergarage het ziekenhuis binnenkomen? Drie knelpunten Student Facility Management Tom Koehorst en student Bouwkunde Tjardo Meinsma waren intensief bij het project betrokken. Onderzoek leerde dat er drie knelpunten waren', zegt Tom. Daar hebben we verbetervoorstellen voor gedaan. We stelden onder meer voor om elke ruimte een unieke identiteit te geven. Dat vergroot de herkenbaarheid. Een ander voorstel: creëer een gevoel van begin, midden en eind op de route van punt A naar punt B.' Tjardo vult aan: Waar het om gaat is dat je een healing environment creëert, een plek waar de interactie tussen de mens en de fysieke omgeving een positief effect heeft op het genezingsproces en het welbevinden. Wayfinding is belangrijk. Optimaal de weg kunnen vinden in een gebouw zorgt bijvoorbeeld voor minder stress.' Betere ruimtelijke omgeving Begeleider Stefan Lechner, docent en onderzoeker bij Facility Management, legt uit waarom de innovatiewerkplaats Health Space Design in het leven is geroepen. Over de samenhang tussen gebouw en zorginstelling is op facilitair gebied veel te doen. Dit vormde voor het Centre of Expertise Healthy Ageing de aanleiding om te starten met een innovatiewerkplaats Health Space Design. Onder leiding van Mark Mobach, lector Facility Management en leading lector van NoorderRuimte, wordt interdisciplinaire kennis ontwikkeld en toegepast die leidt tot het ontwerp van een betere ruimtelijke omgeving. Alles is echt' Door vragen van zorginstellingen te koppelen aan onderzoek van studenten, (docent-)onderzoekers en promovendi én aan adviezen van landelijke experts, ontstaan volgens Stefan concreet toepasbare oplossingen waarmee zorginstellingen gezondheid, welzijn en gedrag van patiënten én van medewerkers positief kunnen beïnvloeden.' Ook voor studenten en docenten is het een verrijking. Stefan: De projecten kennen een multidisciplinaire aanpak. Zo leer je om over de grenzen van je eigen vakgebied te denken en te werken. En het zijn projecten die midden in de werkelijkheid staan. Alles is echt!' Tjardo Meinsma knikt: Voor mij is de grootste winst de aansluiting van mijn opleiding op het werkveld, door het behandelen van vraagstukken uit de praktijk. Je werkt met echte opdrachtgevers. De grootste winst voor de opdrachtgever? Ik denk vooral de verfrissende kijk van studenten van verschillende disciplines.'

5 8 PL.HANZE 99 Twee jaar draaide het project Slim Organiseren in het MKB. Studenten en docent-onderzoekers gingen bij twintig bedrijven aan de slag om de bedrijfsvoering en de productieprocessen te verbeteren. Gaandeweg ontstond een stabiel bedrijvennetwerk. Project leidt tot MKB-bedrijvennetwerk De officiële benaming van het project is Van Weten naar Verwezenlijken, vertelt Jac Christis, lector Arbeidsorganisatie en Arbeidsproductiviteit. Maar we noemen het Slim Organiseren. Er zijn veel instrumenten beschikbaar ter verbetering van bedrijfsprocessen, maar niet in een vorm die geschikt is voor het Midden- en Kleinbedrijf (MKB). Daar wilden we een slag in maken. Zo hebben wij bijvoorbeeld het instrument netwerkanalyse ontwikkeld om draagvlak te creëren voor het verbeteren van werkprocessen.' Simpelweg aansluiten Twee jaar geleden verwierf het lectoraat een SIA RAAK-subsidie voor de verbetering van kennisuitwisseling tussen hogescholen en regionale bedrijven. Het lectoraat kreeg de subsidie op voorwaarde dat er projecten bij twintig bedrijven zouden plaatsvinden. Bij het vinden van die bedrijven dachten wij simpelweg te kunnen aansluiten bij bestaande netwerken, maar die bleken vaak een slapend bestaan te leiden. We moesten dus zelf contacten leggen.' We hebben veel gebeld en interesse gepeild', vertelt projectleider en docent-onderzoeker Rechiena Nijenkamp. Daarnaast hebben we dankbaar gebruik gemaakt van het bedrijvennetwerk van de minor Slim Produceren van de opleiding Technische Bedrijfskunde. Ook hebben we clusterbijeenkomsten gehouden om kennis en ervaringen uit te wisselen. Uiteindelijk hebben we twintig bedrijven gevonden waarbij we projecten hebben uitgevoerd. Via de clusterbijeenkomsten is dat netwerk uitgebreid met ruim veertig andere MKB-bedrijven.' Minor slim produceren De bedrijfsprojecten zijn gedeeltelijk uitgevoerd door docent-onderzoekers. Rechiena: Wij hebben bijvoorbeeld het netwerkanalyse-instrument bij een aantal bedrijven, zoals Muelink & Grol BV in Groningen, bijgeschaafd totdat studenten het zelfstandig konden toepassen bij Burgerhout BV in Assen.' Met name veel (Technische) Bedrijfskunde-studenten voerden projecten uit onder begeleiding van het lectoraat. Voor een groot deel werd dit gedaan door kleine groepen die participeerden in de minor Slim Produceren. Dat beviel Christis bijzonder goed. Zulke groepen kun je makkelijk begeleiden.' Christis dreamteam Op 4 februari 2014 werd het project Slim Organiseren afgesloten met een congres waarop de resultaten werden getoond. Een succesvolle interactie tussen onderwijs, onderzoek en werkveld. Het onderzoeksteam van het lectoraat heeft in die interactie een belangrijke rol gespeeld, vindt de lector. Het team bestond uit mensen van binnen en buiten de Hanze. We hadden mensen die zijn gespecialiseerd in contacten met het Gejo Nanninga, Hester Slager, Jac Christis, Marcèle van Kerkvoorde, Jan Degenhart, Rechiena Nijenkamp en Erik Soepenberg. MKB, maar er waren ook inhoudelijk specialisten, in operations management of veranderkunde, bijvoorbeeld, en natuurlijk mijn projectleider en ondersteuner die het organiseerwerk voor hun rekening namen. Een echt dreamteam, dat het projectdoel slim organiseren, snel reageren op veranderingen, zelf in de praktijk bracht.' Jac Christis zoekt naar middelen om het project met zijn dreamteam voort te zetten. Volgend jaar zijn er nieuwe subsidieronden. Consortiumpartners en deelnemende bedrijven hebben in ieder geval al aangegeven graag door te willen gaan.' Een filmpje over het afsluitende congres is te zien op de kennisportal van het Kenniscentrum Arbeid, onder het Lectoraat Arbeidsorganisatie en Arbeidsproductiviteit. Hier is ook het congresboekje te lezen met een beschrijving van alle twintig bedrijfsprojecten. Kwaliteitsverbetering en strengere controle De Wet op het Hoger Onderwijs en Wetenschappelijk Onderzoek is op belangrijke onderdelen gewijzigd. Abelius Reitsma heeft de meest in het oog springende op z'n netvlies staan. Je kunt de belangrijke wijzigingen in de WHW in twee categorieën verdelen, kwaliteitsverbetering en strengere controle.' WHW staat voor Wet op het Hoger Onderwijs en Wetenschappelijk Onderzoek en de man van de twee categorieën is Abelius Reitsma, Juridisch Adviseur op de Hanzehogeschool. De eerste categorie wijzigingen, samengebracht in de wet Kwaliteit in Verscheidenheid (KiV), wil het onderwijsaanbod verbeteren en ervoor zorgen dat studenten de juiste opleiding volgen.' Thema's uit Kwaliteit in Verscheidenheid komen tot uiting in de prestatieafspraken die afzonderlijke hogescholen maakten met het ministerie. Een voorbeeld is de 1 mei-regeling die studenten dwingt om eerder over hun studiekeuze na te denken én opleidingen meer tijd geeft om de aspirant-studenten een studiekeuzecheck en een advies aan te bieden.' Aanvullende eisen Ook andere KiV-maatregelen geven uitdrukking aan de wens tot kwaliteitsverbetering. Zo komen er aanvullende toelatingseisen voor de Pedagogische Academies en opleidingen met een bijzonder kenmerk, zoals International Business & Management. Die opleidingen mogen in de komende jaren zélf eisen aan instromers stellen.' Kwaliteit in Verscheidenheid geeft de instellingen meer ruimte om vwo'ers verkorte routes aan te bieden en afgestudeerden van hbo-opleidingen kunnen binnenkort bachelorgraden krijgen die tot nog toe waren voorbehouden aan academici. Afgestudeerde hbo-technici mogen zich bijvoorbeeld vanaf september 2015 Bachelor of Science noemen.' De Haagse regelreflex De tweede categorie wetswijzigingen, het Wetsvoorstel Versterking Kwaliteitswaarborgen, vloeit voort uit de commotie rondom alternatieve afstudeertrajecten van een paar jaar geleden. Je zou kunnen zeggen dat ze uit de boosheid van de Tweede Kamer zijn geboren, de Haagse regelreflex', zegt Abelius. Met ingang van 2015 worden alle soortgelijke opleidingen tegelijkertijd geaccrediteerd. Dat is zuiverder, je kunt ze dan beter onderling vergelijken. Een zwakke opleiding glipt er vanaf 2015 dus veel moeilijker doorheen. Vroeger had je weleens dat de ene opleiding een half jaar vóór de invoering van strengere regelgeving werd gevisiteerd en de ander pas drie jaar erná. Die tweede opleiding had dan veel meer tijd om zich goed voor te bereiden.' Examencommissies moeten in ieder geval één persoon van een andere Abelius Reitsma opleiding in de gelederen hebben. Zo wil men een zorgvuldige naleving van de procedures waarborgen.' De arm der wet wordt door Versterking Kwaliteitswaarborgen een beetje langer. Opleidingen moeten afstudeerwerk voortaan zeven jaar bewaren. Nu is dat nog twee jaar.' Toezicht, sanctie, ontslag Het wetsvoorstel geeft de minister grotere bevoegdheden om in te grijpen wanneer het op een hboinstelling mis dreigt te gaan. Abelius: En als sancties niet helpen, krijgen raden van toezicht de opdracht om bestuurscolleges te ontslaan.' Beide wetsvoorstellen zijn in de tweede helft van 2013 aangenomen. De wijzigingen in de WHW gaan gedurende het huidige hogeschooljaar in. Een volgend wetsvoorstel staat alweer op de rol. Versterking Bestuursrecht beoogt de positie van de Raden van Toezicht (en mogelijk ook die van de opleidingscommissies) te verstevigen. Abelius Reitsma geeft cursussen over de wetgeving in het hoger onderwijs voor de Corporate Academy. De cursus is met name interessant voor teamleiders of docenten die toetreden tot een examen-, toets- of toelatingscommissie. Maar anderen zijn ook van harte welkom.

6 10 PL.HANZE 11 PORTRET VAN EEN SCHOOL Applied Sensor Applications Justin van Opijnen Esther Tanumihardja De opleiding Applied Sensor Applications biedt studenten een extra uitdagend curriculum. We zitten hier in Assen op onze plek. Welcome to the Future of Engineering staat er in grote letters op de glazen pui bij de ingang van het gebouw aan Industrieweg in Assen. Applied Sensor Applications deelt het pand met het Noorderpoortcollege. Na een gang door de luchtsluizen bevindt de bezoeker zich in een hemelsblauwe ontvangsthal met een indrukwekkend open trappenhuis. Aan het in de toiletdeuren ingebouwd herenen damesschoeisel is te zien dat het gebouw ooit het hoofdkantoor was van schoenverkoper Ziengs. Op weg naar de derde etage loopt vierdejaars Justin van Opijnen met een futuristische bril op z'n neus. Een Google Glass', legt hij uit. Ik onderzoek hoe die je kan helpen bij het besturen van een auto, bijvoorbeeld om de snelheid in de gaten houden.' Een reusachtige laars op de tafel van Thies De laboratoria en werkplaatsen van ASA zitten op de derde verdieping. Alle opschriften zijn in het Engels, de voertaal van de opleiding waarvan de helft van de studenten uit het buitenland komt. In het Serendipity Lab voor Biologie en Scheikunde staat derdejaars Esther Tanumihardja uit Indonesië. Ze draagt een mondkapje. There's no danger', lacht ze. I just have a cold.' Ze haalt met een pipet vloeistof uit een fles en wijst naar een apparaat ter grootte van een printer. Daarmee kopiëren we DNA. Maar omdat het een black box is, wordt het voor studenten niet inzichtelijk hoe de sensortechnologie in het apparaat werkt. Samen met anderen werk ik aan een project om een methode te vinden waarmee studenten meer controle hebben over de sensortechniek. Deze magnetische vloeistof voor het extraheren van DNA kan daarbij een rol spelen.' Verderop in de gang, in het Centre of Excellence for Intelligent Sensor Innovation (CENSI), zit onderzoeker Thies Keulen naast een tafel waarop een reusachtige laars staat. Een project voor de brandweer', legt hij uit. In 2008 werden drie brandweerlieden het slachtoffer van een brand in een scheepsloods bij De Punt. Ze hadden het wellicht gered als collega's hadden geweten waar ze waren. Ik werk nu aan een sensornavigatiesysteem in de hak van een brandweerlaars. Een interface moet laten zien waar de persoon met de sensoren zich bevindt.' Thies' collega Jarmo Wilkens laat de interface zien. Onderaan het beeldscherm zie je een situatie vanaf de zijkant. Een bewegende stip is de persoon met de sensoren in de laars. Bovenaan het scherm is een bird's eye view van dezelfde situatie met de positie van de brandweerwagen als referentie. Jarmo werkt ook aan het project Flying Carpet, kleine busjes zonder chauffeur die mensen van het transferium aan de A28 bij Glimmen oppikken en ze vervolgens naar vliegveld Eelde brengen. Zodra je het parkeerterrein oprijdt merkt een sensor dat op en dan komt het busje. Het bedrijf 2 Get There draait met zo'n systeem proef in Abu Dhabi. Zij zeggen dat ons systeem haalbaar is. Er zijn nog wel enkele aanpassingen in de infrastructuur nodig. Magneten in de weg, bijvoorbeeld, voor een nauwkeurige locatiebepaling.' Een extra zwaar programma, de honoursbachelor Autonome voertuigen zijn één van de gebieden waarop wij ons willen profileren. Net als bijvoorbeeld biosensoren', vertelt teamleider Joke Bruining die op de eerste verdieping kantoor houdt. Onze studenten werken tijdens de studie aan projecten van tien weken, vaak opdrachten van bedrijven. Tijdens de projecten krijgen ze de theorie die ze nodig hebben. Naarmate de studie vordert krijgen ze steeds meer ruimte. In het derde jaar is er geen stage, maar wel een semester Research & Development met een grote bedrijfsopdracht. Ook kiezen ze een idee uit om te bekijken of dat marktpotentieel heeft. Het vierde jaar doen ze de afstudeeropdracht en volgen ze een minor.' ASA is een zogeheten honoursbachelor. De studenten krijgen een extra zwaar programma met elementen die bij andere opleidingen zijn voorbehouden aan honours-studenten, zoals onderzoeksvaardigheden en community-opdrachten. Vwo'ers kunnen het programma in drie jaar doorlopen. Opmerkelijk genoeg haalt die groep vrijwel altijd de eindstreep zonder vertraging.' Onder de oude naam Hanze Institute of Technology hoorde de opleiding een jaar bij het Instituut voor ICT. Na de fusie met Communicatie & Media pasten wij daar als puur technische opleiding niet meer zo bij. Vandaar dat we zijn samengegaan met het Instituut voor Engineering. We zitten nu op onze plek, ook geografisch. Zo hebben de Provincie Drenthe en de Gemeente Assen door het project Sensor City een grootschalig stedelijk netwerk van meetpalen dat bijvoorbeeld de geluidssterkte op verschillende plekken aangeeft. Ook werken veel studenten aan opdrachten van bedrijven in de regio, zoals Incas3 dat fundamenteel onderzoek doet naar sensortechnologie. We werken ook veel samen met ruimte-onderzoekorganisatie Astron uit Dwingeloo. Hun managing director Marco de Vos is onze lector Computer Science & Sensor Technology.' Hoogstwaarschijnlijk gaat in september het masterprogramma Sensor System Engineering van start. Thies Keulen Studentenaantallen Specialisatie: - Research & Development 75 - Entrepreneurship 5 Totaal 80

7 12 PL.HANZE 13 Healthy Ageing Healthy Ageing vinden we inmiddels in alle hoeken en gaten van onze hogeschool. Overal werken studenten, docenten en onderzoekers aan aspecten van het thema gezond en actief ouder worden, bijna altijd samen met werkveld, bedrijfsleven en andere kennisinstellingen. Deze keer in PL.Hanze twee voorbeelden uit heel verschillende vakgebieden: de elektrotechniek en de geestelijke gezondheidszorg. Joost Witmer en Jan Zijlstra Techniek werkt voor gezondheid Op jezelf wonen is een grote stap Docent Jan Zijlstra maakt jaar na jaar studenten enthousiast voor biomedische techniek, met name voor projecten op het snijvlak van elektrotechniek, werktuigbouw en gezondheid. De studenten zijn echte techneuten; ik laat hen zien dat we met die techniek ook heel wat voor mensen kunnen betekenen.' In de wereld van de geestelijke gezondheidszorg zijn grote veranderingen gaande. Eén ontwikkeling is die van de zogenaamde extramuralisering: cliënten die nu nog binnen de muren wonen, gaan zelfstandig(er) wonen. Dat is een hele uitdaging. Voor de mensen zelf, maar ook voor ggz-instellingen die dit proces begeleiden. Bloed in beeld Hartproblemen? Het zou heel handig zijn als de cardioloog van buitenaf kon zien hoe goed het hart pompt. Plaatjes máken van een werkend hart is het probleem niet, dat kan bijvoorbeeld in een MRI- of CT-scanner. Goed interpreteren wat er te zien is op die bewegende beelden, daar zit m de kneep. Joost Witmer besloot na de specialisatie een afstudeeropdracht biomedical engineering te doen. Hij maakt in opdracht van het UMCG onder begeleiding van Jan Zijlstra een pomp die het menselijk hart imiteert. Van deze pomp is op elk moment exact bekend hoeveel vloeistof hij verpompt. Scanbeelden van de nep-aorta (een stuk tuinslang) leren ons hoe een vloeistofstroom van een bepaald volume eruitziet. Zo krijgen we een maatstaf die helpt om de beelden van een echte aorta te beoordelen. Elk najaar beginnen vijftien tot twintig studenten van het Instituut voor Engineering aan een Engelstalige specialisatie International Biomedical Engineering. In een summer course van drie weken in Wilhelmshaven maken ze allereerst, samen met studenten van nog negen andere Europese hogescholen, kennis met vakken als fysiologie, anatomie, bio-materialen en medische techniek. Ze weten veel van techniek, maar hebben weinig medische kennis. Die medische kennis hebben ze nodig om bruikbare biomedische producten te ontwikkelen en een goede gesprekspartner te zijn voor een arts of voor een manager van een bedrijf in biomedische producten', vertelt docent Jan Zijlstra. Biomedische projecten Terug in Groningen gaan de specialisatiestudenten aan de slag met projecten die Jan via zijn contacten met biomedische bedrijven en ziekenhuizen binnenkrijgt. In het najaar van 2013 werkten groepjes studenten aan vier verschillende projecten: een hartondersteunende pomp, een meet- en trainingsapparaat om verlies van spiermassa tegen te gaan, een fantoom-hartpomp, bedoeld om MRI- of CT-beelden van een echte aorta te kunnen interpreteren en een ijkapparaat voor een bodybox, een apparaat dat allerlei aspecten van iemands longfunctie meet. Master Veel studenten doen na de specialisatie een afstudeerproject op het gebied van biomedical engineering. Sommigen stromen na de bachelor door naar een biomedische master bij de RUG of een andere universiteit of hogeschool. Vanaf september 2014 kunnen ze ook de nieuwe master Advanced Sensor Applications van de Hanzehogeschool volgen, waarin ook healthy-ageing-componenten inzitten. Een bachelor, en zeker een master, op het gebied van biomedical engineering levert probleemloos een baan op, zegt Jan maar niet per se in het Noorden. De meeste werkgelegenheid op biomedisch gebied is elders in Nederland te vinden. Loes Winkel, manager van GGZ Friesland, is projectleider van de Innovatiewerkplaats (IWP) die het Center of Expertise Healthy Ageing van de Hanzehogeschool opzette. Ze vertelt dat veel cliënten graag op zichzelf willen wonen, maar daar tegelijkertijd tegenop zien. Ze zijn bijvoorbeeld bang om te vereenzamen. Onze cliënten hebben geen ervaring met zelfstandig wonen én ze hebben een psychische beperking. Het gaat niet vanzelf. Sociaal contact is voor hen moeilijk, dit zijn geen mensen die je zomaar naar een sportclub stuurt.' Woonschool De vraag is dus hoe deze kwetsbare groep geholpen kan worden om zo goed mogelijk te participeren in de samenleving. Het lectoraat Rehabilitatie doet daar onderzoek naar in een grote landelijke studie waarin dit proces bij GGZ Friesland en een aantal andere instellingen nauwgezet wordt gevolgd. Welke groepen zetten de stap het makkelijkst? Wat betekent het bergip kwaliteit van leven voor deze clienten? Hoe gaat het met werk, met school, met wonen? Loes: Voor ons is de vraag hoe we deze cliënten op een goede, slimme manier kunnen ondersteunen. Met domotica, met dagelijks contact via de ipad? Of kunnen we beter weer inloopochtenden aanbieden in het dorpshuis?' GGZ Friesland ontwikkelt als voorbereiding op een zelfstandig bestaan een woonschool met tientallen modules. Denk aan een cursus grip op je knip. We zijn de Woonschool nog aan het uitwerken', vertelt Loes. Leren onze cliënten het best groepsgewijs of individueel? Is e-learning iets waarmee ze uit de voeten kunnen?' Voor medewerkers wordt overigens ook een scholingsprogramma opgezet zodat ze met de vernieuwingen om leren gaan. Out of the ggz-box GGZ Friesland hoopt in meerdere opzichten haar voordeel te doen met de Innovatiewerkplaats, zegt Loes. Allereerst met het onderzoek. Dat legt een basis voor hoe we onze cliënten kunnen ondersteunen. Verder willen we heel graag uitwisseling met bedrijven en instellingen buiten de ggz. Peter Boonstra zette ons bijvoorbeeld op het spoor van NOVO. Daar werken ze veel met domotica bij de ondersteuning van hun cliënten, in hun geval mensen met een verstandelijke beperking. Daar kunnen wij van leren. En misschien kunnen zij wel wat met onze Woonschool. De Innovatiewerkplaats is voor ons de kans om met een veel bredere blik te kijken naar de problematiek waar wij mee worstelen.'

8 14 PL.HANZE Kees Odenkirchen 15 Excellente Puzzel van de Toekomst Op de Hanze Honours Professionals Meeting praatten Honoursstudenten, Hanzemedewerkers en mensen uit het werkveld over oplossingen voor vraagstukken van de toekomst. We willen met jullie de Puzzel van de Toekomst leggen. Hoe kunnen we onze talenten klaarstomen voor de toekomst?', vraagt docent-onderzoeker Inge Wijkamp van het Hanze Honours College. Dat gaan we niet passief en zittend doen. Dat is niet honours.' Ze wijst naar gordijnen waarachter zich de trapterrassen van het Atrium bevinden. Daar staan twaalf gesprekstafels voor de Puzzel van de Toekomst. Zo'n 140 honoursstudenten, medewerkers die betrokken zijn bij het talentonderwijs en mensen uit het werkveld zijn naar de Hanze Honours Professionals Meeting gekomen, een conferentie over honoursonderwijs in het Noorden. De Puzzel van de Toekomst zit ingeklemd in een vol programma met speeches, discussies en een diner. Herkenbare vergrijzing Piter Holwerda van adviesbureau Thorbecke discussieert mee over de vraag waar kansen liggen voor talentvolle studenten. Hij weet het antwoord. Bij lokale overheden, denk maar aan waterschappen, is veel vergrijzing. Om die organisaties te veranderen is er grote behoefte aan jongeren die het lef hebben en de ambitie om door traditionele ketens heen te breken.' Een vertegenwoordiger van de ING knikt. Heel herkenbaar.' Daarnaast is het heel belangrijk', vindt hoogleraar Economie en Bedrijfskunde Dick de Waard van de Rijksuniversiteit, om onze programma's voortdurend te verbeteren om talentvolle studenten een goede start te geven.' Talentvolle docenten Aan een andere tafel mogen de bezoekers post-its met ideeën voor het talentonderwijs opplakken. Begin bij het begin. Start een honoursprogramma voor docenten!', schrijft Lammert Brouwer van ICTadviesbureau No Risk IT Group. Als je talentvolle studenten wilt begeleiden', legt hij uit, moet je eerst zorgen voor talentvolle docenten. Docenten moeten een goede match kunnen maken tussen studie en bedrijfsleven. Daarom is het belangrijk dat docenten stages doen. Kom eens bij ons kijken om te zien wat ondernemerschap allemaal met zich meebrengt.' RUG-honours-studente Lisanne Huijs staat bij de tafel van de Groninger Talent Group, een denktank van jonge mensen die probeert oplossingen te vinden voor de problemen van de stad. Denk aan de braindrain, veel jongeren trekken weg na de studie. We hadden zojuist een discussie met mensen uit het werkveld over wat er nodig zou zijn om oud-studenten terug te halen. Ik kom uit Brabant, maar ik voel me erg verbonden met deze stad. Ik blijf voorlopig hier.' Twee tafels verder vraagt honourscoördinator Karen Geerts van Life Science & Technology aan FM-honours-studente Jinke Fokkema waarom de studenten bij FM zo tevreden zijn over hun talentprogramma. Bij de opdrachten die we krijgen, wordt goed rekening gehouden met je voorkeur, en waar je goed in bent', zegt Jinke. Ook hebben we iedere twee weken een gesprek met de coördinatoren over wat je nog wilt leren. En we werken veel samen. Dat stimuleert je om door te gaan. Als je ergens niet uitkomt, kun je te rade gaan bij de anderen.' Honours-studenten helpen brandweer uit de brand Wij doen veel dingen al decennia op dezelfde manier, maar de maatschappij verandert voortdurend', zegt sectorhoofd Incidentbestrijding Kees Odenkirchen van Brandweer Groningen. We willen zichtbaarder zijn, meer rood op straat, óók als er geen directe aanleiding is, zoals een brand of een ramp. We willen vooral weten wat de maatschappij van ons verwacht. Den Haag rekent ons bijvoorbeeld af op opkomsttijden. Die mogen in stedelijk gebied niet langer dan zes minuten zijn en in landelijk gebied maximaal vijftien minuten. En dat terwijl de eerste drie minuten cruciaal zijn bij een woningbrand. Er is geen geld voor meer brandweerlieden en kazernes. Bovendien is in bijna alle gevallen de brandweer in die eerste drie minuten niet ter plaatse. Daarom moeten mensen hun eigen rol in brandveiligheid beter onderkennen. We zouden graag willen weten wat de samenleving daarvan vindt en met name bewoners van afgelegen gebieden, waar de opkomsttijden lang zijn.' Onlangs heeft de Brandweer besloten om een pilot te draaien op het gebied De Groningse Brandweer wil meer interactie met de burger. De komende jaren steken Honours-studenten de vuurvechters daarin een handje bij. van burgerparticipatie. We zijn nu op zoek naar een stedelijk gebied en een meer landelijke regio voor de pilots', vertelt Odenkirchen. Hans Foekens, sectorhoofd Risico beheersing: Uiteindelijk worden de resultaten van de pilots gedeeld met collega's en landelijke vakgroepen.' Frisse blik Om in contact te komen met de burgers hebben we vooral behoefte aan een frisse blik', zegt Foekens. Mensen die niet door onze rode bril kijken, maar een brede kijk op de maatschappij hebben. We denken dat honours-studenten daarvoor zeer geschikt zijn.' Op 24 maart is de aftrap van de pilot. Odenkirchen: Dan gaan we met studenten om de tafel. We willen ze niet op voorhand confronteren met onze wensen en ideeën. Het zijn tenslotte honoursstudenten die we niet willen remmen in hun creativiteit. Het moet voor beide partijen nut hebben.' De brandweer wil bijvoorbeeld onderzoeken hoe je het beste in gesprek komt met buurtschappen. Foekens: Moeten we daarbij bepaalde doelgroepen gericht benaderen zoals rokers, die vaker brand veroorzaken? Of eenoudergezinnen of gezinnen met jonge kinderen die bij een brand meer risico lopen? Of moet je juist direct contact zoeken met ouderen om de zelfredzaamheid te vergroten zodat ze langer zelfstandig kunnen blijven. Bij dat laatste zouden de studenten een uitstapje naar healthy ageing kunnen maken, maar dat is uiteraard hun eigen keuze.' Brandgeur opsnuiven Zeven studenten doen mee aan de pilot', vertelt Accountmanager Gert-Jan Wormmeester van het Hanze Honours Projectenbureau. Het is een multidisciplinaire groep met studenten van ICT, Gezondheidsstudies, Communicatie, Bedrijfskunde, Sportstudies en Engineering. De komende tijd snuiven ze onder begeleiding van een docent bij de brandweer de geur op en formuleren een plan van aanpak. Eind juni moet het plan er liggen. In september gaat vervolgens een nieuwe groep honours-studenten met het plan aan de slag.'

9 16 PL.HANZE 17 Groningse nieuwe? Ze waren er weer, hoor. Tienduizenden bezoekers, scholieren én ouders bezochten op 8 maart de Open Dag van de Hanzehogeschool.

10 18 PL.HANZE 19 update Personeels- en salarisadministratie maakt digitale sprong vooruit Al langere tijd werd er hard gewerkt om het verouderde systeem voor personeels- en salarisgegevens te vernieuwen. Dat liep onbedoeld vertraging op. Maar sinds januari 2014 werken P&O en Salarisadministratie met Youforce. De meeste medewerkers merken er nog weinig van', weet Babet Hendriks, stafdirecteur Personeel & Organisatie (P&O) van de Hanzehogeschool Groningen. De salarisstrook ziet er anders uit en je moet inloggen bij Youforce om je salarisgegevens te kunnen zien. Eerlijk gezegd duurt het nog wel een jaar voordat ook eindgebruikers echt voordelen zullen ondervinden van de automatisering van onze administratie. Maar voor de bedrijfsvoering zijn de verbeteringen nu al merkbaar en over op osiris Studenten inschrijven, documenten delen, toetsen, leren, onderzoeken en (samen)werken bij de Hanzehogeschool Groningen worden steeds digitaler en flexibeler. Het vervangen en uitbreiden van digitale systemen en mogelijkheden vindt plaats onder de noemer Hanze Innovate. Het zwaartepunt in dit omvangrijke programma, waarmee ongeveer tien miljoen euro aan investeringen in geld en personeel mee gemoeid is, ligt in de jaren 2013 tot en met Met het terugkerende katern Update Hanze Innovate praten we u bij over actuele ontwikkelingen. Bijvoorbeeld over de operatie-osiris, waar in het weekend van 15 en 16 maart achter de schermen de knop om is gegaan. Wat gaat dit nieuwe integrale studievolgsysteem ons bieden? Als u dit leest, reikt Hanze Lync nieuwe telefoons uit en laat iedereen kennismaken met eigentijdse communicatiemogelijkheden. Hanze.nl 2.0 staat aan de vooravond van een belangrijke release die HG-breed merkbaar zal zijn. Lees ook wat de eerste ervaringen zijn met gasttoegang en het opnemen van colleges. En over de stappen die we zetten in onderwijsvernieuwing. Meer Hanze Innovate? Wie snel het laatste nieuws wil ontvangen over Hanze Innovate, kan zich aanmelden voor de digitale nieuwsbrief Hanze Innovate Nieuws op Mijn Hanze. Alle medewerkers en studenten van de Hanzehogeschool Groningen werken sinds maart 2014 met een nieuw studenteninformatiesysteem: OSIRIS. Alle voor de studie relevante gegevens van studenten worden hier opgeslagen, vanaf de dag van aanmelding tot op het moment dat ze hun diploma in ontvangst nemen. Gegevens die eerder in meerdere en deels verouderde systemen werden opgeslagen, staan nu geregistreerd in één systeem. De voordelen zijn legio. Docenten en ondersteunende medewerkers voeren alle handelingen uit in dit ene systeem. Studenten hebben de mogelijkheid om hun gegevens te wijzigen, aan te vullen en te bekijken. Studieloopbaanbegeleiders kunnen de studievoortgang goed bewaken. Behalve gemak levert deze vernieuwing meer tijd en kwaliteit op, dus minder kans op fouten en een effectievere begeleiding van studenten. Let op! De eerste tijd moeten gebruikers rekening houden met kinderziekten. Die verdwijnen echter in de loop van enkele weken. Scan de QR-code en bekijk de korte impressie van de livegang van 17 maart Meer samenwerking met digitale gastvrijheid Kennis delen. Samenwerken. Gezamenlijk kennis ontwikkelen. De Hanzehogeschool Groningen heeft genoeg redenen om de digitale deuren veilig open te zetten voor mensen, organisaties en ondernemingen die iets kunnen toevoegen aan de vooruitgang en de ontwikkeling van de hogeschool. De eerste ervaringen met gasttoegang zijn uitstekend. De Hanzehogeschool Groningen werkt vaak samen met partijen van buiten. Met het bieden van toegang tot het digitale netwerk van de school bevordert de HG een optimale samenwerking. Sinds december 2013 is er van alles mogelijk op dit vlak. Incidentele bezoekers kunnen bijvoorbeeld gebruikmaken van het wifi-netwerk via Hanzeguest. Buitenlandse studenten doen mee in courses via Blackboard. Gastmedewerkers en gaststudenten loggen in op een HG-computer. En wat vaak voorkomt: organisaties en ondernemingen uit het werkveld kunnen veilig toegang krijgen tot een Hanzecommunity. dat levert veel positieve reacties op.' Eind vorig jaar was een tijd van aanpassen en omschakelen. In die periode werd achter de schermen het nieuwe personeels- en salarissysteem Youforce op de Hanzehogeschool Groningen ingevoerd. Een gevolg van een beslissing van voor de zomer van 2013 om de administratie te moderniseren met het hypermoderne digitale systeem Youforce (van leverancier Raet). Lees verder hoe Babet vertelt over de reacties van P&O, over hoe met het nieuwe systeem veel omslachtigheid verdwijnt en hoe je zelf je gegevens kunt aanpassen behalve dan de hoogte van je salaris.' Kijk voor meer informatie op intranet.hanze.nl/nieuws/projecten/innovate. Samenwerking in meten en weten Bij het Quantified Self Institute, een op de HG opgerichte netwerkorganisatie, merken ze dat de gebruiksvriendelijke, veilige en efficiënte gasttoegang uitstekend werkt. Het instituut richt zich op persoonlijke gezondheidszorg. Programmamanager Henk Hindriks: Aan de ene kant houden we ons bezig met de technische kant van dingen die mensen van zichzelf willen weten en meten: voeding, beweging, slaap, stress en sociale interactie. Aan de andere kant zijn we bezig met de gevolgen van deze kennis en hoe men met deze informatie zijn of haar leefstijl kan veranderen. Om daar achter te komen, doen we uiteenlopende projecten met studenten, docenten en onderzoekers van verschillende lectoraten en kenniscentra, en vaak ook met partners van buiten het onderwijs, zoals zorg- en onderzoeksinstellingen en het bedrijfsleven. Je kunt je voorstellen hoe belangrijk gasttoegang voor ons is: daardoor kunnen we met externe partijen samenwerken binnen onze eigen Hanzecommunity.' Lees verder hoe Henk Hindriks dankzij gasttoegang kan zien hoe de voortgang is in projecten. Kijk op intranet.hanze.nl/nieuws/projecten/innovate. Gasttoegang stimuleert samenwerking, kennisdeling en kennisontwikkeling

11 20 PL.HANZE Piet Penninga in collegezaal met opnameset Hanze Lync: samen werken aan digitaal samenwerken Met een telefoon kunt u volgens een oude editie van de dikke Van Dale contact hebben op grote afstand'. Die definitie blijkt behoorlijk toekomstbestendig. Met het invoeren van Hanze Lync prikkelt de Hanzehogeschool Groningen medewerkers om op een moderne en gevarieerde manier met elkaar te communiceren. Onder andere met nieuwe telefoons. Noodzakelijke stap met Hanze Innovate Er is acht jaar met het bestaande telecomplatform gebeld. Het contract liep af en bovendien is er zoveel veranderd op communicatiegebied, dat de verouderde situatie schreeuwde om modernisering en uitbreiding. Met het invoeren van Hanze Lync maakt de Hanzehogeschool Groningen een slimme keuze met het oog op de nabije toekomst. Chatten, videovergaderen, schermdelen en groepsgesprekken zijn functies die in deze snelle tijd direct hun voordelen bewijzen. In een flexibele werkomgeving waarin we gemakkelijk met iedereen in contact willen staan, is dit communicatieplatform een ideale basis. Contact op een andere manier Chatten, videovergaderen, schermdelen en groepsgesprekken Hanze Lync biedt een combinatie van vaste en mobiele telefonie. Hiermee vergroten we de mogelijkheden om snel en makkelijk met elkaar in contact te komen. Zo kunt u, als u even niet kunt bellen, met de chatfunctie korte tekstberichtjes tikken. Met de aanwezigheidsinformatie kunt u zien wie van uw collega's er beschikbaar is. Hanze Lync is geïntegreerd met het programma Outlook. Samenwerken met collega's krijgt een nieuwe dimensie met videovergaderingen. Want met uw pc, tablet of mobiele telefoon kunt u gewoon deelnemen aan een bijeenkomst waarop u fysiek niet aanwezig bent. Elkaar zien terwijl u praat, maakt communicatie een stuk persoonlijker. U kunt daarbij via de functie schermdelen bestanden en andere content op uw computer laten zien aan uw collega's. Communiceren met studenten en partners buiten de school verloopt eenvoudig, zelfs als zij niet over Hanze Lync beschikken. Lees verder hoe u uw eigen bereikbaarheid inricht en hoe u collega's kunt uitdagen om chatsessies en videooverleggen bij te wonen. Kijk op intranet.hanze.nl/nieuws/projecten/innovate. Meters maken met vernieuwing onderwijspraktijk Hoe gaan we meters maken met de vernieuwing van de onderwijspraktijk? Dat is wat de werkgroep We-Learn voor de promotie van Blended Learning bezighoudt. Blended Learning is een mix van face-to-face onderwijs en digitale werkvormen. Bepaalde docenten en vakken lopen ermee voorop. Maar HG-breed wordt het nog incidenteel toegepast. Er is dus werk aan de winkel. De werkgroep is sinds het begin van dit studiejaar bezig met het ontplooien van initiatieven om docenten de mogelijkheden van Blended Learning te laten ontdekken. Zo is er een Blackboard Course ontwikkeld en was er op 10 april een We-Learn studiemiddag Blended Learning met keynote spreker Wilfred Rubens van de Open Universiteit Nederland. Rubens verzorgde een interactieve lezing over Blended Learning in het onderwijs, waarna deelnemers in workshoprondes konden kennismaken met best practices. Mini-docu belicht onderwijsvernieuwing Over Blended Learning en andere nieuwe mogelijkheden van ICT voor de vernieuwing van de onderwijs- en onderzoekspraktijk maakte Hanze Innovate een minidocumentaire (6 minuten) en liet enkele collega s aan het woord. Benieuwd hoe deze collega docenten en onderzoekers aankijken tegen de nieuwe mogelijkheden van digitalisering voor onderwijs en onderzoek? Bekijk de documentaire door de QR-code te scannen en laat uw reactie achter! Uw reactie is interessant voor uw collega s en andersom. opnemen Colleges verbetert contact Of de docenten hun lessen nauwkeuriger voorbereiden als ze weten dat ze hun eigen colleges zullen opnemen? Dat denk ik niet', zegt Piet Penninga, docent Technische Bedrijfskunde op de Hanzehogeschool Groningen. Het is de taak van docenten om altijd goed verzorgde lessen te presenteren. Met de nieuwe dienst Colleges Opnemen gaat dus niet zozeer het niveau omhoog. Ik zie de voordelen meer in een betere wisselwerking tussen docent en student.' Penninga doceert aan het Instituut voor Engineering en is content met de nieuwe mogelijkheid om lessen digitaal vast te leggen. Colleges Opnemen is een initiatief van Hanze Innovate, het label dat onderwijs, onderzoek en bedrijfsvoering op de Hanzehogeschool digitaler en flexibeler maakt. Sinds februari 2014 staan er vaste opnamesets in vijf grote collegezalen op vijf locaties van de Hanzehogeschool Groningen. Hiermee kunnen docenten hun colleges digitaal vastleggen. Twee locaties beschikken over een studio waar ze flitscolleges kunnen opnemen. Op zes locaties zijn op verzoek mobiele opnamesets beschikbaar. Lees verder wat de eerste reacties zijn van docenten op de nieuwe dienst Colleges Opnemen, welke verbeterpunten ze zien en hoe ze er tijd mee besparen. Kijk op intranet.hanze.nl/nieuws/projecten/innovate. Starten, stoppen, meer is het niet

12 22 PL.HANZE 23

13 24 PL.HANZE 25 Project Rendementen Remko van der Lei (tweede van links) en Jeanet Schuring (vierde van links) praten met vertegenwoordigers van Saxion Hogescholen die zich op 30 januari in de Brugsmaborg lieten inlichten over de methodiek voor het verbeteren van de studierendementen. Nieuwe aanpak moet rendementcijfers verbeteren De Hanzehogeschool zet alle zeilen bij om het studiesucces van studenten te verbeteren. Remko van der Lei en Jeanet Schuring bedachten een methode voor een heldere aanpak op de schools. In het verleden moesten we veel moeite doen om van verschillende opleidingen rendementscijfers op tafel te krijgen. Vaak kregen we ook informatie over plannen om het rendement te verbeteren. Dan vroegen we ons soms af waarop die waren gebaseerd', zegt beleidsadviseur Jeanet Schuring, lid van de werkgroep Rendementen/Studiesucces van de Hanzehogeschool. Haar collega Remko van der Lei knikt. Vaak werden good practices van anderen klakkeloos overgenomen. Maar wat in de ene opleiding werkt, hoeft helemaal niet te passen bij de andere. Daar is maatwerk nodig.' Negen stappen Jeanet en Remko kwamen op het idee om een heldere aanpak te bedenken die alle opleidingen houvast geeft, maar uiteindelijk uitmondt in maatwerk. Remko: Als uitgangspunt namen we de PDCA-cyclus, een bekend kwaliteitsinstrument: Plan, Do, Check, Act. Die methodiek hebben we verfijnd in negen stappen. Stap 1 is het verzamelen van relevante informatie zoals rendementscijfers, maar ook kwalitatieve bronnen als evaluaties en klassengesprekken. Die info analyseer je tijdens stap 2. In het verleden werd die essentiële stap nogal eens overgeslagen. Bedenk goed wat het probleem achter slechte cijfers of evaluaties is voordat je een maatregel verzint. Bij de volgende stap bedenk je maatregelen, eventueel een compleet verbeterplan. Heel belangrijk is dat je ook stilstaat bij het verwachte resultaat. Dat is stap 4.' Stap 5 is de uitvoering. Soms duurt die een week, soms wel een jaar. Stappen 6, 7 en 8 horen bij de evaluatiefase. Bij stap 6 meet je de resultaten, bij 7 vergelijk je die met de verwachte resultaten en op basis van die vergelijking formuleer je bij stap 8 wat je vindt van het resultaat.' De laatste stap is de Act-fase waarin men de doelstellingen bijstelt. Dat kan betekenen dat je besluit een andere richting op te gaan', verduidelijkt Jeanet, maar het kan ook betekenen dat je de verbetermaatregel verduurzaamt of nog wat verder aanscherpt. Door het negen-stappen-proces op te nemen in teamplannen en het schooljaarplan maak je één en ander duurzaam. Het proces verdwijnt niet in de drukte. Alle taken die het proces met zich meebrengt zijn expliciet verbonden aan bepaalde personen en komen terug in de evaluaties en de beoordelingsgesprekken. In het verleden kwam het voor dat een stafmedewerker zich bezighield met rendementsanalyses in de school. Ging zo'n persoon weg, dan was ook alle ervaring weg, en was niet gewaarborgd dat iemand binnen de school het overneemt.' Belangstelling van buiten Vroeger wild er wel eens paniek uitbreken als nieuwe rendementscijfers bekend werden. Dan nam men vaak ad-hocmaatregelen. Nu heeft men houvast aan het verbeterplan. Na de publicatie van een artikel waarin Jeanet en Remko de methodiek uiteenzetten, is er veel belangstelling voor de aanpak. In oktober kwam de Hogeschool van Amsterdam langs en nam de Universiteit van de Nederlandse Antillen contact op. Jeanet: Saxion gaf zelfs acte de présence met een hogeschoolbrede afvaardiging. Onlangs kwamen ook Stenden en de NHL langs om over de methodiek te praten.' de Hanze Duurzaam De Hanzehogeschool wil werken vanuit een houding van verantwoordelijkheid voor mens, milieu en samenleving, zo staat in Koers op Kwaliteit'. Duurzaamheid is daarom al jaren één van de centrale waarden en ook de bedrijfsvoering moet duurzaam worden. Het Beleidsplan Duurzame Bedrijfsvoering Facilitair Bedrijf geeft er handen en voeten aan. Bedrijfsvoering', daar valt ontzettend veel onder: huisvesting, energie, milieu, gedrag, water, transport, gezondheid, inkoop, ICT, afval, facilitaire voorzieningen en werkgeverschap. Afgelopen jaren waren er al veel projecten op het gebied van duurzaamheid, maar overkoepelend beleid met bijbehorende kaders en richtlijnen, ontbrak. Dat is nu geregeld in het Beleidsplan Duurzame Bedrijfsvoering, waarin de doelen en ambities zijn vastgelegd. Dat er veel staat te gebeuren, is duidelijk en medewerkers en studenten zullen er zoveel mogelijk bij worden betrokken. Belangrijkste doelstellingen - Een BREEAM-certificaat voor het duurzaam maken van de gebouwen - Behoud van het Fair Trade-certificaat - De gouden SustainaBul in 2015, dit is de duurzaamheidsprijs voor hogescholen en universiteiten van het landelijk studentennetwerk Morgen - Duurzaam inkopen - Energiebesparing van twee procent per jaar tot Duurzaamheid zichtbaar en aantrekkelijk maken - Bewustwording en gedragsbeïnvloeding van studenten en medewerkers

14 de Hanze Duurzaam 26 PL.HANZE 27 Wim Wielsma, Simon Snapper, Jenny van Bruggen, Anneke Boerland, Arnold Henselmans Duurzaamheid zichtbaar maken Het Facilitair Bedrijf gaat duurzaamheid zichtbaar maken en hoopt dat er zo nog veel meer draagvlak voor komt. Jenny van Bruggen, programmamanager Duurzaamheid: Als Hanzehogeschool willen we duurzaamheid stimuleren en daarvoor is het nodig dat we het goed faciliteren'. Ze schudt de actiepunten uit de mouw. We hebben twee elektrische oplaadpalen voor auto's, we willen hybride auto's huren voor stagebezoek, we willen het water- en energieverbruik op de locaties zichtbaar maken, we onderzoeken of waterloze urinoirs een goede optie zijn en om de hoeveelheid lege plastic waterflesjes terug te dringen, komen er op Zernike meer tappunten voor kraanwater. Bij de Van OlstToren is er al één.' Een andere manier om duurzaamheid zichtbaar te maken is de Duurzaamheidsprijs voor een studentenproject. In aanmerking komen projecten waarbij studenten uit het kunstonderwijs en studenten van andere disciplines samen praktijkgericht onderzoek doen naar gedragsbeïnvloeding en bewustwording op het gebied van duurzaamheid.' De Duurzaamheidsprijs is ingesteld door het Facilitair Bedrijf en het Kenniscentrum Kunst en Samenleving. De prijs wordt uitgereikt op 10 oktober, de Dag van de Duurzaamheid. Verantwoord omgaan met afval De nulmeting van twee jaar geleden maakte duidelijk dat de Hanzehogeschool per jaar 392 ton afval heeft, dat helemaal gescheiden wordt ingezameld. Sindsdien wordt er in aanbestedingen en contracten scherper op gelet dat leveranciers verpakkingsmateriaal en versleten spullen weer mee terugnemen. Maar er kan nog veel meer. Zo heeft de Van DoorenVeste een leslokaal dat volledig cradle-to-cradle is. In lokaal C005 dragen alle producten die we hebben toegepast bij aan de milieuen duurzaamheidsdoelstellingen', zegt Brand Bos, tot 16 september beheerder van het gebouw. De producten moeten hergebruikt kunnen worden en zo min mogelijk milieubelastend zijn geproduceerd. Dus de stoelpoten hebben zo weinig mogelijk verfbaden gehad, de muren zijn gesausd met watergedragen verf en de tapijttegels zijn niet op de vloer gelijmd. Ze kunnen meegenomen worden bij een verhuizing en als ze versleten zijn, neemt de tapijtfabriek ze terug om er weer nieuw tapijt van te maken. De tapijttegels dragen ook nog eens bij aan een gezonder milieu in het klaslokaal, want ze produceren minder fijnstof.' En de apparatuur is energiezuinig, van de beamer tot de klimaatinstallatie. C005 voldoet daarmee aan de strenge BREEAM-normen voor huisvesting. Frisse school Slecht geventileerde leslokalen zorgen voor slechte leerprestaties. Als er meer CO2 in de lucht komt, vermindert de concentratie. Met het toenemend aantal studenten en de vollere leslokalen, is de luchtkwaliteit onder de noemer Frisse School een belangrijk punt in het Strategisch Huisvestingsplan. Bij renovatie en nieuwbouw komen er luchtbehandelingsinstallaties die temperatuur, luchtvochtigheid en CO2 binnen de normen houden. Het mooie is dat die installaties de warmte uit de vervuilde lucht terugwinnen. En dat scheelt weer energie. Onze energie is groen! Wim Wielsma is energie-inkoper voor de Hanzehogeschool en nog zeven andere hogescholen. Met de leverancier is afgesproken dat we honderd procent groene stroom willen', zegt Wim. Het gaat op dit moment vooral om stroom uit waterkracht die de leverancier inkoopt in Scandinavië, Oostenrijk, Slovenië en IJsland. Op korte termijn komen daar Frankrijk en Italië bij. Een andere doelstelling van de Hanze is de CO2-uitstoot compenseren met bos. Daarvoor neemt de leverancier deel in bosbouwprojecten in verschillende landen, waaronder Nederland. Ieder jaar twee procent minder energieverbruik Het milieu minder belasten door energie te besparen: hierover heeft de Hanzehogeschool, samen met de andere hogescholen, afspraken gemaakt met de overheid, MJA3 (MeerJarenAfspraak energie-efficiency). Ieder jaar twee procent energie besparen is het doel. MJA3 loopt sinds 2009 en eindigt in De afgelopen jaren hebben we die twee procent gehaald, maar jaar op jaar twee procent energie besparen, is best moeilijk', aldus Simon Snapper, leveranciersmanager. Energiebesparende maatregelen voeren wij zoveel mogelijk op natuurlijke momenten uit, zoals bij nieuwbouw en renovatie.' Dit jaar zijn de Van DoorenVeste en het Wiebengacomplex aan de beurt. Daar worden luchtbehandelingsinstallaties geïnstalleerd die warmte terugwinnen uit de retourlucht die naar buiten wordt geblazen. Een dergelijke installatie zit bijvoorbeeld al in de Van OlstToren. Daarnaast hebben we een aantal WarmteKrachtKoppelingen (WKK's) in gebruik. Met een WKK wordt zowel warmte als elektriciteit opgewekt', legt Simon uit. Het paradepaardje op energiegebied is de Warmte-Koude- Opslag (WKO) in het Willem-Alexander Sportcentrum. Met dit systeem wordt koude en warmte in de bodem opgeslagen. In de zomer wordt de koude opgepompt om het gebouw te koelen, in de winter de warmte om het gebouw te verwarmen. Ook de Van OlstToren krijgt koeling van deze WKO-installatie. Lokaal C005 Meer informatie over duurzame bedrijfsvoering van het Facilitair Bedrijf: Jenny van Bruggen, programmamanager T: E:

15 28 PL.HANZE 29 Er is meer nodig dan een paar aanpassingen' de Hanze Duurzaam Roel Jonkman Je moet je niet te veel richten op studenten Roel Jonkman deed voor zijn afstudeerproject onderzoek naar het Change Programma dat de universiteit van Bochum ontwikkelde om gedragsverandering op het gebied van energie bij medewerkers en studenten te bewerkstelligen. Dit programma wordt succesvol toegepast aan andere universiteiten en hogescholen in Duitsland. Is het ook iets voor de Hanze? Roel denkt van wel. Het moet mogelijk zijn om drie procent minder elektriciteit en vier procent minder gas te gebruiken als medewerkers en studenten bewuster omgaan met de energie', zegt Roel. De lichten uit als je een lokaal verlaat, de thermostaat laag als het warm is, dat soort dingen.' Thuis is dat vanzelfsprekend, maar in een onpersoonlijker omgeving waarvoor je zelf geen verantwoordelijkheid draagt, is dat moeilijker. Wat zijn de voorwaarden voor gedragsverandering? Roel noemt er een paar. Het Antoinette Bos bij de elektrische oplaadpalen voor auto's College van Bestuur moet erachter staan en dat ook laten zien, door energiebewustzijn en duurzaamheid goed te faciliteren. En over resultaten moet goed worden gecommuniceerd, zodat mensen zien dat hun inspanningen effect hebben.' Een valkuil ziet hij ook. Je moet je niet te veel richten op de studenten. Zij hebben geen eigen werkplek en kunnen minder invloed uitoefenen op de ruimten waarin ze onderwijs volgen. Je kunt beter focussen op de medewerkers die een eigen kantoor hebben en docenten die langer in een leslokaal verblijven.' Het Facilitair Bedrijf, en met name de afdeling Projecten & Innovatie, is aan het kijken hoe ze medewerkers bij energiebesparing kunnen betrekken. Geïnteresseerd in de onderzoeksresultaten? Eke Lambers (17) van de Van Lieflandschool werkt twee dagen per week volledig zelfstandig in de repro/winkel van het Wiebengacomplex. Maatschappelijk verantwoord inkopen Geen kinderarbeid, duurzaam geproduceerd, biologisch, geen afval, energiezuinig, Fair Trade, cradle-to-cradle, CO2- uitstoot compenseren, inzet van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt, elektrische auto's huren. you name it. In aanbestedingen en contracten kijkt de Hanze niet alleen naar kwaliteit en prijs, maar nadrukkelijk ook naar of leveranciers maatschappelijk verantwoord ondernemen. De ontwikkelingen in de markt gaan vaak razendsnel. Daarom kijken we samen met leveranciers continu of we nog duurzamer kunnen worden', zegt Antoinette Bos, hoofd afdeling leveranciersmanagement. Met onze internationaal reisagent hebben we bijvoorbeeld afgesproken dat alle uitstoot van onze vliegreizen wordt gecompenseerd, met de aanplant van nieuwe bossen bijvoorbeeld. Zo'n zelfde concept willen we voor autohuur. Maar we kijken ook naar social return: heeft een leverancier bijvoorbeeld mensen met een verstandelijke beperking in dienst? Dat is een pre, want wij vinden het belangrijk dat zij kunnen participeren in de samenleving. Zo laten we onze groenvoorziening doen door een bedrijf dat mensen van Het Poortje inzet. Het werk gaat dan misschien net iets minder snel of professioneel, maar we dragen wel bij aan een samenleving waarin mensen met een beperking kansen krijgen.' De Hanzehogeschool doet al veel, maar het mag best nog wat zichtbaarder worden, vindt Antoinette. Het grote bord Fair Trade in het Atrium op Zernike is nog maar het begin.' Werk voor mensen met afstand tot de arbeidsmarkt Al drie jaar lang doen leerlingen van de Van Lieflandschool samen met hun begeleider iedere maandag klusjes in het Wiebengacomplex. De Van Lieflandschool is een school voor leerlingen met een verstandelijke beperking. De leerlingen helpen bijvoorbeeld met het ophalen van oud papier, houden het gebouw en het plein schoon en werken mee in de catering en de schoonmaak. We krijgen twee groepen per jaar, een groep werkt hier twaalf weken', zegt Willem Bolhuis, coördinator Uitvoering WBC. Als je ziet hoe ze binnenkomen en hoe ze aan het eind weer weggaan Dat is voor iedereen weer anders, maar ik herinner me een autistische jongen die in het begin alleen maar naar de grond keek. Na een paar weken keek en sprak hij ons aan. Dat vond ik heel bijzonder. Het is mooi als je ziet hoe mensen opbloeien van werk.'

16 30 PL.HANZE 31 Veranderende tijden Loes Damhof Globalisering in het klein Loes Damhof is docent 21st Century Skills bij het Instituut van Communicatie, Media & IT. In 2012 ontwikkelde ze samen met Marymount University The Global Village, een interdisciplinaire honours course waarin studenten uit Nederland en Amerika in een (deels) virtueel klaslokaal uitzoeken wat het betekent om onderdeel uit te maken van de Global Community. 08/05 Minorenmarkt, Atrium, Zernikeplein uur. 14/05 Onthulling nieuwe namen Walk of Fame, ZernikeCampus uur. 22/05 Lectorinstallatie dr. A. Bekman, Conferentiecentrum De Appel, Zernikeplein uur. 15/05 HBO Talentenprijs 2014, Atrium, Zernikeplein 7. agenda 24/05 Nacht van de Kunst & Wetenschap, diverse locaties, uur. 27/05 Lectorinstallatie dr. J.M.E. Klarenbeek, Auditorium, Van DoorenVeste, uur. In het begin van de course vroeg ik de studenten wat ze verstonden onder een global citizen. Iemand die veel reist, was het eerste antwoord. Waarom iemand die veel reist? vroeg ik. Iemand die niet reist om het milieu te besparen is toch ook een global citizen? Ik wilde dat ze er achter zouden komen dat het vooral gaat om verbondenheid: hoezeer we allemaal met elkaar verbonden zijn in de global village. Ik zette de course op met Dr. Janine DeWitt, mijn Amerikaanse partner-incrime, van Marymount University, een universiteit in Arlington, Virginia. We gaven gelijktijdig les, zij vanuit Amerika, ik vanuit Groningen. De klassen zagen elkaar via een scherm, de helft was dus echt aanwezig, de andere helft virtueel. In Nederland is het heel nieuw, in Amerika bestaat het al een tijdje. Het is een initiatief van de State University of New York. Ze vonden het een mooi idee om verschillende werelddelen bij elkaar te brengen in een cloud-leslokaal. Geïnteresseerde universiteiten konden een grant aanvragen. Het lectoraat Excellentie heeft het samen met Marymount opgepikt. Het verschil met andere universiteiten die ook meedoen aan dit project is dat onze klassen veel interactiever hebben samengewerkt. De andere teams koppelden vooral bestaande courses. Een klas Russen maakt bijvoorbeeld iets, een klas Amerikanen geeft feedback. Wel samenwerken, maar geen team culture creëren. Wij deden echt alles samen, tot aan het beoordelen toe. We wilden de beleving creëren van een echt klaslokaal. Daarnaast hebben we studenten veel laten reflecteren op hun samenwerking. We zijn de course begonnen juist voor studenten die niet de mogelijkheid hebben om in het buitenland te studeren. Zo bied je toch extra internationale ervaring. Een half jaar stage op Aruba hoeft niet waardevoller te zijn dan deze course. Wat ze leren was ook hoe ze het leren, en hoe ze het leerden was ook wat ze leerden. Dat klinkt ingewikkeld, maar het komt erop neer dat de belangrijkste leermomenten in het proces verwerkt zaten. We gaven studenten bijvoorbeeld ook de ruimte om te falen in hun samenwerking, om dit later te gebruiken als leermoment. Het is niet makkelijk om aan twee klassen tegelijk les te geven, waarvan er eentje ook nog virtueel is. Je voelt die andere groep niet, dat is heel vreemd. Daarom gaven we weinig frontaal les. We probeerden zoveel mogelijk discussie op gang te brengen. Studenten hadden vooral in het begin het idee dat de cloud een soort cultuurvrije zone was. Dat culturele verschillen weg zouden vallen in een virtuele omgeving. Een plek zonder vooroordelen. Dat is natuurlijk helemaal niet zo. Sterker nog, als je vanuit je eigen comfort zone werkt, word je niet fysiek geconfronteerd met de reactie van de studenten aan de andere kant van de wereld. De reacties verschilden enorm per team. Sommige teams zaten iedere zondagavond heerlijk te chatten, daar zijn zelfs vriendschappen uit ontstaan. Maar er waren ook teams waar van alles mis ging in de communicatie, waar karakters en culturen botsten. Always have faith in each other's good intentions was ons mantra op zulke momenten. Globalisering is vooral hoe verbonden, interdependent en interconnected we allemaal met elkaar zijn. Niet reageren op een berichtje of mailtje heeft vaak direct gevolgen voor het team en dus ook voor de les. We waren zo verbonden met elkaar, dat wanneer één persoon iets niet deed, dit meteen gevolgen had op meerdere niveaus. Dat is globalisering in het klein.' 13/06 Sportmiddag medewerkers Hanzehogeschool Groningen, ZernikeCampus. MOOC 17/06 Introductiebijeenkomst nieuwe medewerkers, Van OlstToren, T9.05, Zernikeplein 7. De HG is sterk in energie, maar de TU Delft weet haar energie op dit moment nog beter te verkopen. In december slaagden cursisten voor de Delftse cursus zonne-energie. Drieduizend is veel voor een cursus waaraan jaarlijks vijftig TU-studenten meedoen. Als je een vak geeft, kun je er net zo makkelijk een online cursus van maken, een zogeheten MOOC, een Massive Open Online Course. Precies dat deed de TU Delft. Wereldwijd startten mensen met de TU-cursus, waarvan er uiteindelijk met goed gevolg examen deden. MOOCs hebben de toekomst. Die toekomst is gratis onderwijs voor iedereen. Belangrijke pioniers op dit gebied zijn Harvard en MIT. Het is niet toevallig dat de grote namen met het grote geld voorop lopen (Harvard heeft een begroting van 4,2 miljard dollar): er is namelijk nog geen goed verdienmodel om de MOOCs kostendekkend te maken. Ik kan nu een uur lang online op elk willekeurig tijdstip college volgen van Daniel 18/06 Lectorinstallatie dr. H.W. Steenbeek, Auditorium, Van DoorenVeste uur. 19/06 Informatieavond deeltijd - opleidingen en cursussen voor professionals: master, post-hbo en hbo. Atrium, VanOlstToren uur. Kahneman, de psycholoog die de Nobelprijs voor economie won omdat hij, zoals Wikipedia het zegt: korte metten maakte met het idee van de rationeel calculerende mens die in zijn eigen voordeel handelt'. Als je college kunt krijgen van Kahneman zelf, waarom zou je dan luisteren naar een docent die de theorie van Kahneman uitlegt? Het beste verdienmodel is om onze studenten de theorie te laten volgen van de crème de la crème van het vak. Dat kunnen ze gewoon thuis doen, dat scheelt ons gebouwen. En de docenten hebben meer tijd voor begeleiding en onderzoek. En tijd om zelf sterke MOOCs voor onze speerpunten te maken. We kunnen MOOCs zien als bedreigingen wereldwijde concurrentie voor ons onderwijs. We kunnen ze ook zien als een uitgelezen kans om ons motto waar te maken: Share your talent. Move the world. reacties, opmerkingen, suggesties? mail naar:

17 Dwars over het HanzeForum op de Zernike Campus loopt de Walk of Fame, waarop de Hanzehogeschool Groningen met trots haar prijswinnende studenten en docenten presenteert. Winnaars, oud-winnaars of anderen die een bijzondere prestatie leveren in het licht van 'Share your talent. Move the world.' Jennifer Wichers Opleiding: vierdejaars Sportmanagement Prestatie: Nederlands Kampioen Judo 2013 Hoe heb je het NK Judo gewonnen? Het was een bijzonder jaar, Die twee jaar ervoor was ik geblesseerd. Een zware tijd: twee operaties en een lange revalidatie in Utrecht. Toen dat achter de rug was, twijfelde ik enorm aan mezelf. Ik wist niet of ik nog iets zou kunnen presteren. Meteen bij de eerste wedstrijd klopte het allemaal. Het judoën ging zó goed. Daarmee had ik het antwoord. En daar bleef het niet bij: ik haalde gouden medailles in London, in Genève en op het Nederlands Kampioenschap. Toen wist ik dat de wereldtop erin zit.' Wat heb je ermee gewonnen? In de sport krijg je een medaille en de eer. Maar het allermooiste is misschien dat ik m'n zelfvertrouwen heb herwonnen.' Hoe waren de reacties op de Hanze? Heel erg leuk. De opleiding heeft een wand met tegeltjes voor mensen die een bijzondere prestatie leveren. Daar hangt nu dus ook een tegel met mijn naam. Gaaf, maar het mooist blijven toch de reacties van de docenten en de andere studenten.' Wat betekent 'Share your talent. Move the world' voor jou? Voor mij betekent het dat het belangrijk is om mensen te inspireren zodat ze ook een prestatie gaan leveren. Vooral kinderen moet je mogelijkheden bieden om zich te ontwikkelen. Beperk het echter niet tot kinderen: je moet iedereen motiveren om zijn of haar creativiteit te laten zien.' Waarom deze plek voor de foto? Ik houd erg van de lente. Het is heerlijk dat alles weer groen wordt en opnieuw gaat leven.'

Het sociale platform voor je organisatie

Het sociale platform voor je organisatie Het sociale platform voor je organisatie Laat de chaos achter je Tientallen CC tjes op een dag, maar nog steeds niet op de hoogte? Een dagelijkse zoektocht naar verdwenen documenten, specifieke informatie

Nadere informatie

Aandacht voor jouw ambitie!

Aandacht voor jouw ambitie! Aandacht voor jouw ambitie! ROC Rivor is hét opleidingscentrum van regio Rivierenland. Wij bieden een breed scala aan opleidingen, cursussen en trainingen voor jongeren en volwassenen. Toch zijn we een

Nadere informatie

10 Jaar Lectoraat Rehabilitatie. Welkom

10 Jaar Lectoraat Rehabilitatie. Welkom 10 Jaar Lectoraat Rehabilitatie Welkom Groningen 7 oktober 2013 Annemarie Zijlstra, Promens Care a.zijlstra@promens-care.nl In deze bijdrage Kenniscirculatie Partners 3 thema s: praktijk, onderzoek & innovatie,

Nadere informatie

IPS EXCELLENTIEPROGRAMMA S STUDIEJAAR 2014-2015. Domein Health Instituut Paramedische Studies

IPS EXCELLENTIEPROGRAMMA S STUDIEJAAR 2014-2015. Domein Health Instituut Paramedische Studies IPS EXCELLENTIE STUDIEJAAR 2014-2015 Domein Health Instituut Paramedische Studies 2 Instituut Paramedische Studies Domein Health Excellentieprogramma s Paramedische Studies Uitdagende talentprogramma s

Nadere informatie

Een structurele en instellingsbrede aanpak voor studiesuccesverbetering. Jeanet Schuring Hanzehogeschool Groningen

Een structurele en instellingsbrede aanpak voor studiesuccesverbetering. Jeanet Schuring Hanzehogeschool Groningen Een structurele en instellingsbrede aanpak voor Jeanet Schuring Hanzehogeschool Groningen INHOUD 1. Visie op 2. Het speelveld: factoren voor studiesucces 3. Observaties in de hogeschool 4. Uitgangspunten

Nadere informatie

Bedrijfskunde MER MAAK HET VERSCHIL.

Bedrijfskunde MER MAAK HET VERSCHIL. Bedrijfskunde MER MAAK HET VERSCHIL. Kenmerk: 31 januari 2015 Inhoud presentatie Even voorstellen Hoe ziet de opleiding eruit? Waarvoor leidt de opleiding Bedrijfskunde MER op? Wat maakt de opleiding Bedrijfskunde

Nadere informatie

HBO Talentenprijs editie marketing

HBO Talentenprijs editie marketing HBO Talentenprijs editie marketing Nieuwsbrief - maart Donderdag 31 mei 2012 Hanzehogeschool Groningen We zijn aan het eind van de maand maart en dat betekent dat het unieke HBO Talentenprijs event over

Nadere informatie

ONDERZOEKSOPDRACHT KCNR FEBRUARI 2014

ONDERZOEKSOPDRACHT KCNR FEBRUARI 2014 ONDERZOEKSOPDRACHT KCNR FEBRUARI 2014 Dit formulier is bedoeld voor afstudeeropdrachten die in een periode van ruim 4 maanden (kunnen) worden uitgevoerd. Alle afstudeeropdrachten moeten voldoen aan de

Nadere informatie

Academische opleiding leraar basisonderwijs

Academische opleiding leraar basisonderwijs 2015 2016 Academische opleiding leraar basisonderwijs ACADEMISCHE OPLEIDING LERAAR BASISONDERWIJS Vind jij het inspirerend om aan kinderen les te geven? Ben je geïnteresseerd in onderzoek naar verschillen

Nadere informatie

BUSINESS INNOVATION. BE TOMORROW, CHALLENGE TODAY > Waarom innoveren? > Innovation drivers > Succes- en faalfactoren

BUSINESS INNOVATION. BE TOMORROW, CHALLENGE TODAY > Waarom innoveren? > Innovation drivers > Succes- en faalfactoren BUSINESS INNOVATION BE TOMORROW, CHALLENGE TODAY > Waarom innoveren? > Innovation drivers > Succes- en faalfactoren EEN MASTERCLASS VAN MASTERCLASS INSTITUTE IN SAMENWERKING MET: BUSINESS INNOVATION Be

Nadere informatie

dienstverlenend zijn. Volop doorstroommogelijkheden

dienstverlenend zijn. Volop doorstroommogelijkheden SAMIRA KIEST ICT 1 ICT is continu in ontwikkeling. Vraagt om mensen die goed kunnen samenwerken En die dienstverlenend zijn. Volop doorstroommogelijkheden naar hbo. Veel banen. Nu en in de toekomst. 2

Nadere informatie

Sensoren en maatschappij

Sensoren en maatschappij PROJECT Sensoren en maatschappij Informatie voor de leerlingen Inhoud 1 De opdracht 2 Het beroep 3 De organisatie 4 Begeleiding 5 Beoordeling en evaluatie [1] PROJECT Sensoren en maatschappij [Technasium]

Nadere informatie

Arjan Koop, Watter. Uitnodiging

Arjan Koop, Watter. Uitnodiging Arjan Koop, Watter Uitnodiging Arjan Koop, Watter De beschikbare kennis en ondersteuning in Noord-Nederland heeft er voor gezorgd dat ons duurzame desinfectie concept nu wereldwijd wordt ingezet. 28 november

Nadere informatie

Arbeidsmarkt. Bedrijfskunde. Technische bedrijfskunde

Arbeidsmarkt. Bedrijfskunde. Technische bedrijfskunde wo bedrijfskunde Goede managers komen altijd aan de bak, ook in tijden van crisis. Maar nu het herstel tegen lijkt te vallen moet je wel voorbereid zijn op verrassingen. Veel bedrijfskunde-opleidingen

Nadere informatie

Congres Logistiek Slim verbinden! Tien jaar Lectoraat Logistiek: terug- en vooruitblik

Congres Logistiek Slim verbinden! Tien jaar Lectoraat Logistiek: terug- en vooruitblik Congres Logistiek Slim verbinden! Tien jaar Lectoraat Logistiek: terug- en vooruitblik Stef Weijers, Lector Logistiek en Allianties, HAN 31 januari 2013 Anno 2012 In Logistiek is 15% van de bedrijven wel

Nadere informatie

10 Innovatielessen uit de praktijk 1

10 Innovatielessen uit de praktijk 1 10 Innovatielessen uit de praktijk 1 Geslaagde gastoudermeeting levert veel ideeën op voor innovatie! Wat versta ik onder innoveren? Innoveren is hot. Er zijn vele definities van in omloop. Goed om even

Nadere informatie

Niet de afkomst, maar de toekomst! Inhouse-dag Erasmus MC Rotterdam Beeldvormingscampagne Kleur in de Zorg. 25 november 2010, Rotterdam

Niet de afkomst, maar de toekomst! Inhouse-dag Erasmus MC Rotterdam Beeldvormingscampagne Kleur in de Zorg. 25 november 2010, Rotterdam Niet de afkomst, maar de toekomst! Inhouse-dag Erasmus MC Rotterdam Beeldvormingscampagne Kleur in de Zorg 25 november 2010, Rotterdam 1 Kleur in de Zorg Projectleider: Yasmin Seddiki Fotografie: Mladen

Nadere informatie

Handleiding Digitale Informatievoorzieningen

Handleiding Digitale Informatievoorzieningen Handleiding Digitale Informatievoorzieningen Door Michiel Krijger Dit document helpt je op weg bij het gebruik van de verschillende informatievoorzieningen op de Haagse Hogeschool. Het begint met de PC

Nadere informatie

Ontwikkelingen Healthy Ageing en gevolgen voor toekomstige professionals

Ontwikkelingen Healthy Ageing en gevolgen voor toekomstige professionals Ontwikkelingen Healthy Ageing en gevolgen voor toekomstige professionals Symposium Healthy Ageing in mbo en hbo Joost Degenaar Directeur Centre of Expertise Healthy Ageing Centre of Expertise Healthy Ageing

Nadere informatie

Samenwerken èn netwerken

Samenwerken èn netwerken Samenwerken èn netwerken Stappenplan voor versterken van zelforganisaties Auteurs Saskia van Grinsven en Jamila Achahchah Fotografie: Guillermo Dazelle MOVISIE Juni 2012 Inleiding Voor je ligt een stappenplan

Nadere informatie

Het hoeft niet groots en meeslepend te zijn. Tekst: Rieke Veurink / Fotografie: Kees Winkelman

Het hoeft niet groots en meeslepend te zijn. Tekst: Rieke Veurink / Fotografie: Kees Winkelman Strategische personeelsplanning in stapjes Het hoeft niet groots en meeslepend te zijn Tekst: Rieke Veurink / Fotografie: Kees Winkelman Negentien gemeenten in West-Brabant willen in 2017 één gezamenlijke

Nadere informatie

Jong en veelbelovend

Jong en veelbelovend Jong en veelbelovend Geen bedrijf kan zonder jong talent. Ook Facilicom niet. Maar in tijden van krimp is het moeilijk om plekken voor hen te creëren. Hoe gaan jonge talenten hiermee om? Denken ze een

Nadere informatie

De toekomst van onze. Essentie van het Academie Toekomst Plan. Academie voor Gezondheidsstudies

De toekomst van onze. Essentie van het Academie Toekomst Plan. Academie voor Gezondheidsstudies De toekomst van onze gezondheidsstudies Essentie van het Academie Toekomst Plan Academie voor Gezondheidsstudies Van beneden naar boven en van buiten naar binnen Dit document bevat het resultaat van het

Nadere informatie

Reflectieverslag Master pedagogiek

Reflectieverslag Master pedagogiek Reflectieverslag Master pedagogiek Voor + achternaam: Jan- Hessel Boermans Studentnummer: 277827 Soort verslag: reflectieverslag Master Pedagogiek Cohortjaar: 2013 Opleiding: Master Pedagogiek, Leren en

Nadere informatie

creating tomorrow Logistiek en economie Hva techniek

creating tomorrow Logistiek en economie Hva techniek creating tomorrow 2013 2014 Logistiek en economie Hva techniek HVA TECHNIEK Logistiek en Economie 2013-2014 Het muziekfestival staat op de kalender, de artiesten zijn geboekt. Maar hoe komen al die onderdelen

Nadere informatie

Kennisteam Business Innovation. Masterclasses Nieuwe Ingenieur. Leiderschapsprogramma voor young potentials in de technische sector

Kennisteam Business Innovation. Masterclasses Nieuwe Ingenieur. Leiderschapsprogramma voor young potentials in de technische sector Kennisteam Business Innovation & Masterclasses Nieuwe Ingenieur Leiderschapsprogramma voor young potentials in de technische sector Inleiding Tijden veranderen, dat is niets nieuws. Maar de snelheid waarmee

Nadere informatie

Aanspreekpunt voor studenten Informatica van Avans Hogeschool voor stage en afstuderen.

Aanspreekpunt voor studenten Informatica van Avans Hogeschool voor stage en afstuderen. Aanspreekpunt voor studenten Informatica van Avans Hogeschool voor stage en afstuderen. Innovatie & inspiratieprogramma + werkplek @ Jamfabriek (code A02) Heeft u een idee, project of opdracht, neem dan

Nadere informatie

Platform Bèta Techniek. Connect 05 2015. Chemiedag 2015. Hoe kunnen onderwijs en bedrijfsleven succesvol samenwerken?

Platform Bèta Techniek. Connect 05 2015. Chemiedag 2015. Hoe kunnen onderwijs en bedrijfsleven succesvol samenwerken? Platform Bèta Techniek Connect 05 2015 Chemiedag 2015 Hoe kunnen onderwijs en bedrijfsleven succesvol samenwerken? Succesvolle samenwerking tussen onderwijs en bedrijfsleven is de basis voor groei van

Nadere informatie

Evaluatierapport Terugkomdagen 2014 Nationale Opleiding MediaCoach Februari 2015 www.nomc.nl

Evaluatierapport Terugkomdagen 2014 Nationale Opleiding MediaCoach Februari 2015 www.nomc.nl Evaluatierapport Terugkomdagen 2014 Nationale Opleiding MediaCoach Februari 2015 www.nomc.nl De terugkomdagen Najaar 2014 van de Nationale Opleiding MediaCoach werden als goed en zelfs uitstekend beoordeeld,

Nadere informatie

Instellingstoets: vloek of zegen?

Instellingstoets: vloek of zegen? Instellingstoets: vloek of zegen? VLOHRA-congres Hogescholen in beweging 10 februari 2014 De Hanzehogeschool Groningen Achtergrond De oudste (1798) multisectorale hogeschool van Nederland Centrale waarden:

Nadere informatie

Opleidingen aanwezig op de oriëntatiemarkt

Opleidingen aanwezig op de oriëntatiemarkt Saxion Open 24 januari Deventer Opleidingen aanwezig op de oriëntatiemarkt Life Science, Design & Technology ROOD Economie, Management & Organisatie BLAUW - Archeologie - Biologie en Medisch Laboratoriumonderzoek

Nadere informatie

MBO-Productonderzoeker

MBO-Productonderzoeker Groningen 23 2014-2015 Human Technology MBO-Productonderzoeker www.alfa-college.nl Jouw opleiding volg je bij het Alfa-college Het Alfa-college is het christelijk regionaal opleidingencentrum voor Noord-

Nadere informatie

Boost uw carrière. Zo kiest u de MBAopleiding die bij u past. Deze whitepaper is mede mogelijk gemaakt door

Boost uw carrière. Zo kiest u de MBAopleiding die bij u past. Deze whitepaper is mede mogelijk gemaakt door Boost uw carrière Zo kiest u de MBAopleiding die bij u past Deze whitepaper is mede mogelijk gemaakt door Introductie Update uw kennis De wereld om ons heen verandert in een steeds hoger tempo. Hoe goed

Nadere informatie

Instituut voor Sociale Opleidingen

Instituut voor Sociale Opleidingen Instituut voor Sociale Opleidingen Naar een nieuwe opleiding Social Work In september 2016 start Hogeschool Rotterdam met de nieuwe opleiding Social Work. Dit betekent dat eerstejaars studenten (die in

Nadere informatie

De kansen van online samenwerken

De kansen van online samenwerken De kansen van online samenwerken Independent Insurances Whitepaper 10/10 10-2015 De kansen van online samenwerken Independent Insurances Whitepaper 10/10 10-2015 INDEPENDENT INSURANCES Introductie De

Nadere informatie

MEER INZICHT IN PORTALEN. Frank Snels www.utwente.nl/im - informatiearchitectuur 29 oktober 2014

MEER INZICHT IN PORTALEN. Frank Snels www.utwente.nl/im - informatiearchitectuur 29 oktober 2014 MEER INZICHT IN PORTALEN Frank Snels www.utwente.nl/im - informatiearchitectuur 29 oktober 2014 AGENDA Aanleiding De wereld van portalen Doelgroep portalen hoger onderwijs Portal ontwikkelingen Tot slot

Nadere informatie

Deze brochure schetst de onderwijsvisie van onze universiteit op hoofdlijnen. De doelen die horen bij die visie kunnen we alleen samen bereiken.

Deze brochure schetst de onderwijsvisie van onze universiteit op hoofdlijnen. De doelen die horen bij die visie kunnen we alleen samen bereiken. ONDERWIJSVISIE OP HO OFDLIJNEN Geachte collega s, 1 Deze brochure schetst de onderwijsvisie van onze universiteit op hoofdlijnen. De doelen die horen bij die visie kunnen we alleen samen bereiken. We

Nadere informatie

Hét centrale startportaal voor het onderwijs!

Hét centrale startportaal voor het onderwijs! Hét centrale startportaal voor het onderwijs! Mijn Omgeving Online (kortweg MOO) is een complete, persoonlijke digitale leer- en werkomgeving met sociale functionaliteiten. Door de modulaire opbouw kan

Nadere informatie

creating tomorrow Bouwkunde hva techniek

creating tomorrow Bouwkunde hva techniek creating tomorrow 2013 2014 Bouwkunde hva techniek HVA TECHNIEK bouwkunde 2013-2014 Bouwkunde: studeren in dé bouwplaats van Nederland Bouwkunde studeren in Amsterdam biedt veel uitdagingen. Want als er

Nadere informatie

Tijdbesparing in de zorg met apps

Tijdbesparing in de zorg met apps De alles-in-1 Zorgapp Efficiënt en veilig Tijdbesparing in de zorg met apps Zorgapps maken al het coördinerende en administratieve werk eenvoudiger en efficiënter zodat tijd overblijft Moderne technologie

Nadere informatie

Een flexibele deeltijdopleiding die inspeelt op de actualiteit van het sociaal werk

Een flexibele deeltijdopleiding die inspeelt op de actualiteit van het sociaal werk Een flexibele deeltijdopleiding die inspeelt op de actualiteit van het sociaal werk Inhoud 1. Heldere onderwijsvisie 2. Opleiden op maat 3. Online leren 4. Samen verantwoordelijk 5. Modulaire opleiding

Nadere informatie

Management & Organisatie

Management & Organisatie Management & Organisatie Algemeen De opleiding Bedrijfskunde MER (deeltijd) wordt verzorgd door het Instituut voor Bedrijfskunde, Hanzehogeschool Groningen. Steeds meer krijgen organisaties te maken met

Nadere informatie

Digibiz en Stevens Van Dijck realiseren dynamische en aansprekende website

Digibiz en Stevens Van Dijck realiseren dynamische en aansprekende website Digibiz en Stevens Van Dijck realiseren dynamische en aansprekende website Digibiz.com - (073) 6 100 795 PAGINA 1 VAN 5 1 of 15 SAMENWERKING MET AMBITIE 'Kunnen jullie voor ons een website bouwen die beter

Nadere informatie

Welkom bij de Ambassadors Club!

Welkom bij de Ambassadors Club! Welkom bij de Ambassadors Club! Je ontvangt dit bericht omdat jij je hebt aangemeld bij de World Travel Academy Ambassadors Club. Hoewel wij helaas met enige vertraging te kampen hadden en sommige leden

Nadere informatie

havo Carrousel schooljaar 2015/2016 Beroepsoriëntatie voor 4-havo

havo Carrousel schooljaar 2015/2016 Beroepsoriëntatie voor 4-havo havo Carrousel schooljaar 2015/2016 Dit schooljaar organiseert jouw school een havo Carrousel. Dat is beroepsoriëntatie voor 4-havo. Tijdens drie bedrijfsbezoeken maak je kennis met beroepen. Ook leer

Nadere informatie

CREaTINg TOmORROw TECHNISCHE BEDRIJFSKUNDE. Hva TECHNIEK

CREaTINg TOmORROw TECHNISCHE BEDRIJFSKUNDE. Hva TECHNIEK CREaTINg TOmORROw 2013 2014 TECHNISCHE BEDRIJFSKUNDE Hva TECHNIEK HVA TECHNIEK TECHNISCHE BEDRIJFSKUNDE 2013-2014 Technische Bedrijfskunde: méér dan bedrijfskunde, méér dan techniek Bij de opleiding Technische

Nadere informatie

Instituut voor Communicatie, Media & IT. Game Design & Development

Instituut voor Communicatie, Media & IT. Game Design & Development Instituut voor Communicatie, Media & IT Game Design & Development EELCO BRAAD // NIEK JONKER drs. Eelco Braad University Lecturer Game Design & Development Master of Computational Science & Scientific

Nadere informatie

Ambitie brengt je naar een hoger niveau

Ambitie brengt je naar een hoger niveau Ambitie: Excellent Lokaal Overheidsmanagement Ambitie brengt je naar een hoger niveau Door: Rieke Veurink / Fotografie: Kees Winkelman Duizenden aanbieders van opleidingen zijn er in overheidsland. En

Nadere informatie

Dames en heren, 1 DVHN, 9 september 2015.

Dames en heren, 1 DVHN, 9 september 2015. Toespraak commissaris van de Koning Max van den Berg, opening bijeenkomst Klantengroep Samenwerking Noord (Holland Web Week), Groningen, 16 september 2015 Dames en heren, Goed nieuws is geen nieuws, zeggen

Nadere informatie

Met een rugzakje vol info ga ik naar huis, veel gesprekken, leuke manier van middagvulling.

Met een rugzakje vol info ga ik naar huis, veel gesprekken, leuke manier van middagvulling. Leerzaam, leuk, nieuwe contacten opgedaan, nieuwe ideeën. Het open Space concept is geweldig. Met een rugzakje vol info ga ik naar huis, veel gesprekken, leuke manier van middagvulling. Ontspannen maar

Nadere informatie

Jan des Bouvrie Academie, interior design & styling - hbo bachelor

Jan des Bouvrie Academie, interior design & styling - hbo bachelor Jan des Bouvrie Academie, interior design & styling - hbo bachelor De opleiding interior design & Styling - hbo bachelor Mensen zien hun omgeving steeds meer als een verlengstuk van hun persoonlijkheid.

Nadere informatie

Manage Medewerkers Slim, Simpel & Succesvol

Manage Medewerkers Slim, Simpel & Succesvol Manage Medewerkers Slim, Simpel & Succesvol Manage Medewerkers Slim, Simpel & Succesvol zorgt ervoor dat je je managementtijd halveert en meer rust in je hoofd ervaart. Terwijl je de productiviteit en

Nadere informatie

Bachelor of Business Administration (MER opleiding)

Bachelor of Business Administration (MER opleiding) Bachelor of Business Administration (MER opleiding) voor decentrale overheden Het Onderwijs De Bachelor of Business Administration voor decentrale overheden (Management, Economie & Recht, MER) wordt aangeboden

Nadere informatie

Academiejaar 2014/2015. bachelor. verpleegkunde. verpleegkunde. Artesis Plantijn Hogeschool Antwerpen

Academiejaar 2014/2015. bachelor. verpleegkunde. verpleegkunde. Artesis Plantijn Hogeschool Antwerpen Academiejaar 2014/2015 bachelor verpleegkunde verpleegkunde Artesis Plantijn Hogeschool Antwerpen Bachelor verpleegkunde verpleegkunde Je ideale opleiding kiezen uit het ruime aanbod aan onze hogeschool

Nadere informatie

NHL Kenniscentrum Computer Vision Lab

NHL Kenniscentrum Computer Vision Lab NHL Kenniscentrum Computer Vision Lab Computer Vision Computer Vision is het automatiseren van visuele inspecties. Met behulp van een computer worden beelden geïnterpreteerd die met een camera zijn vastgelegd.

Nadere informatie

APQ rapportage. Bea Voorbeeld. support@meurshrm.nl. Naam: Datum: 16.06.2015. Email:

APQ rapportage. Bea Voorbeeld. support@meurshrm.nl. Naam: Datum: 16.06.2015. Email: APQ rapportage Naam: Bea Voorbeeld Datum: 16.06.2015 Email: support@meurshrm.nl Bea Voorbeeld / 16.06.2015 / APQ rapportage 2 Inleiding Dit rapport geeft inzicht in jouw inzetbaarheid. We bespreken hoe

Nadere informatie

NFI Academy. Sleutel tot de expertise van het Nederlands Forensisch Instituut

NFI Academy. Sleutel tot de expertise van het Nederlands Forensisch Instituut NFI Academy Sleutel tot de expertise van het Nederlands Forensisch Instituut NFI Academy Sleutel tot de expertise van het Nederlands Forensisch Instituut Met ruim 500 professionals en expertise in meer

Nadere informatie

Wat? Hoe? Doelstelling:

Wat? Hoe? Doelstelling: Jaarplan OTP 2014 Wat? Hoe? Doelstelling: Events/activiteiten: 2x Jouw bedrijf, mijn school, onze leerling organiseren ChecktheBizz voor havo/vwo-3 leerlingen Duurzame relatie opbouwen onderwijs en ondernemers

Nadere informatie

Wat? Hoe? Doelstelling:

Wat? Hoe? Doelstelling: Jaarplan OTP 2014 Wat? Hoe? Doelstelling: Events/activiteiten: 2x Jouw bedrijf, mijn school, onze leerling organiseren ChecktheBizz voor havo/vwo-3 leerlingen Duurzame relatie opbouwen onderwijs en ondernemers

Nadere informatie

Centre of Expertise Healthy Ageing: Innovatie in zorg en welzijn en in onderwijs mbo en hbo

Centre of Expertise Healthy Ageing: Innovatie in zorg en welzijn en in onderwijs mbo en hbo www.healthyageing.net Centre of Expertise Healthy Ageing: Innovatie in zorg en welzijn en in onderwijs mbo en hbo Symposium CoE HA Docenten mbo en hbo Assen, 3 februari 2016 Healthy Ageing Active and Healthy

Nadere informatie

alfa-college.nl drenthecollege.nl mensoaltinggroningen.nl noorderpoort.nl

alfa-college.nl drenthecollege.nl mensoaltinggroningen.nl noorderpoort.nl alfa-college.nl drenthecollege.nl mboterra.nl mensoaltinggroningen.nl noorderpoort.nl Inleiding Er zijn ontzettend veel opleidingen in het mbo, wat het moeilijk maakt om te kiezen. Om jou te helpen bij

Nadere informatie

1 Demografische trends in de gezondheidszorg 29. 2 Specifieke behoeften ten aanzien van domotica voor zorg en welzijn 37

1 Demografische trends in de gezondheidszorg 29. 2 Specifieke behoeften ten aanzien van domotica voor zorg en welzijn 37 Inhoud Voorwoord 8 Inleiding 11 Over de auteurs 16 deel 1 zorg 27 1 Demografische trends in de gezondheidszorg 29 2 Specifieke behoeften ten aanzien van domotica voor zorg en welzijn 37 3 Jong en zorgbehoevend;

Nadere informatie

Training Resultaatgericht Coachen

Training Resultaatgericht Coachen Training Resultaatgericht Coachen met aandacht voor zingeving Herken je dit? Je bent verantwoordelijk voor de gang van zaken op je werk. Je hebt alle verantwoordelijkheid, maar niet de bijbehorende bevoegdheden.

Nadere informatie

Academiejaar 2014/2015. bachelor. ergotherapie. ergotherapie. Artesis Plantijn Hogeschool Antwerpen

Academiejaar 2014/2015. bachelor. ergotherapie. ergotherapie. Artesis Plantijn Hogeschool Antwerpen Academiejaar 2014/2015 bachelor ergotherapie ergotherapie Artesis Plantijn Hogeschool Antwerpen Bachelor ergotherapie ergotherapie Je ideale opleiding kiezen uit het ruime aanbod aan onze hogeschool is

Nadere informatie

Jong Talent Programma s

Jong Talent Programma s Kennis van de Overheid Jong Talent Programma s Investeer in de toekomst van uw organisatie Jong talent heeft de toekomst Ze zijn er gelukkig volop: jonge mensen die kiezen voor een carrière bij de overheid.

Nadere informatie

LUNCHLEZING. Een kleurig palet van onderzoeksmethoden door Stefan Lechner 13 FEBRUARI 2014. Copyright Ledegang

LUNCHLEZING. Een kleurig palet van onderzoeksmethoden door Stefan Lechner 13 FEBRUARI 2014. Copyright Ledegang LUNCHLEZING Een kleurig palet van onderzoeksmethoden door Stefan Lechner 13 FEBRUARI 2014 Copyright Ledegang Voorstellen Stefan Lechner Docent Facility Management Onderzoeker Kenniscentrum Noorderruimte

Nadere informatie

Studieloopbaan en Loopbaanorientatie. Nieke Campagne Studenten Loopbaan Service Universiteit Leiden

Studieloopbaan en Loopbaanorientatie. Nieke Campagne Studenten Loopbaan Service Universiteit Leiden Studieloopbaan en Loopbaanorientatie Nieke Campagne Studenten Loopbaan Service Universiteit Leiden Programma - Wat kan er in de opleiding - Hoe kies je? - Loopbaan oriëntatie en Studieloopbaankeuzes, binnen

Nadere informatie

Ondernemen is vooruitzien slimmer werken is voorop lopen

Ondernemen is vooruitzien slimmer werken is voorop lopen Ondernemen is vooruitzien slimmer werken is voorop lopen Slimmer werken in het MKB 1 > Midden- en kleinbedrijf Inhoud Ondernemen bij tegenwind Slimmer werken met Ricoh Trends en ontwikkelingen 2 Ricoh

Nadere informatie

tips voor het sollicitatiegesprek

tips voor het sollicitatiegesprek tips voor het sollicitatiegesprek algemeen In elk gesprek komen vragen voor die op meer manieren te beantwoorden zijn. Hiermee probeert een selecteur duidelijkheid te krijgen over je echte motivatie, persoonlijkheid

Nadere informatie

Workspace Design Onderzoeksopzet voor SOZAWE

Workspace Design Onderzoeksopzet voor SOZAWE Workspace Design Onderzoeksopzet voor SOZAWE Datum: 16 december 2010 Ir. Jan Gerard Hoendervanger Docent-onderzoeker Lectoraat Vastgoed Kenniscentrum Gebiedsontwikkeling NoorderRuimte Hanzehogeschool Groningen

Nadere informatie

g r a d u a t e s c h o o l UNIVERSITEIT VOOR HUMANISTIEK

g r a d u a t e s c h o o l UNIVERSITEIT VOOR HUMANISTIEK g r a d u a t e s c h o o l UNIVERSITEIT VOOR HUMANISTIEK De Graduate School van de Universiteit voor Humanistiek (UvH) biedt een vierjarige promotieopleiding, die uitmondt in een wetenschappelijk proefschrift

Nadere informatie

Nieuws over GHOR en opgeschaalde zorg

Nieuws over GHOR en opgeschaalde zorg Nieuws over GHOR en opgeschaalde zorg In dit nummer: Accreditatie opleiding Officier van Dienst Geneeskundig Nieuwe GHORdiaanse basisopleiding Actualisatie kennispublicatie GHOR Save the date: Relatiemiddag

Nadere informatie

Aanvraagformulier Nieuwe opleiding macrodoelmatigheidstoets beleidsregel 2014

Aanvraagformulier Nieuwe opleiding macrodoelmatigheidstoets beleidsregel 2014 S AMENVATTI NG Ok t ober2015 Aanvraagformulier Nieuwe opleiding macrodoelmatigheidstoets beleidsregel 2014 Basisgegevens Soort aanvraag (kruis aan wat van toepassing is): X Nieuwe opleiding Nieuw Ad programma

Nadere informatie

Tilburg University 2020 Toekomstbeeld. College van Bestuur, april 2013

Tilburg University 2020 Toekomstbeeld. College van Bestuur, april 2013 Tilburg University 2020 Toekomstbeeld College van Bestuur, april 2013 Strategie in dialoog met stakeholders Open voor iedere inbreng die de strategie sterker maakt Proces met respect en waardering voor

Nadere informatie

Handleiding Digitale Informatievoorzieningen

Handleiding Digitale Informatievoorzieningen Handleiding Digitale Informatievoorzieningen Door Michiel Krijger Dit document helpt je op weg bij het gebruik van de verschillende informatievoorzieningen op de Haagse Hogeschool. Het begint met de PC

Nadere informatie

AkhMa at. Vraag en aanbod, ICT-alignment Paul van Uffelen

AkhMa at. Vraag en aanbod, ICT-alignment Paul van Uffelen Vraag en aanbod, ICT-alignment Paul van Uffelen Het domein wil een digitale leer- en werkomgeving (DLWO) Achtereenvolgens Enkele ervaringen vooraf en hoe deze een rol speelden bij de opzet van het project

Nadere informatie

GERONTOLOOG WORDEN MASTER OF SCIENCE

GERONTOLOOG WORDEN MASTER OF SCIENCE GERONTOLOOG WORDEN MASTER OF SCIENCE Behaal een academisch diploma. Ontwikkel uw loopbaan als gerontoloog U bent nu net afgestudeerde bachelor of enige tijd werkzaam als zorgverstrekker in een ziekenhuis,

Nadere informatie

9. Gezamenlijk ontwerpen

9. Gezamenlijk ontwerpen 9. Gezamenlijk ontwerpen Wat is het? Gezamenlijk ontwerpen betekent samen aan een nieuw product werken, meestal op een projectmatige manier. Het productgerichte geeft richting aan het proces van kennis

Nadere informatie

KWALITEITSNETWERKEN: leren van elkaar. Een methode om de kwaliteit van forensische zorg te verhogen.

KWALITEITSNETWERKEN: leren van elkaar. Een methode om de kwaliteit van forensische zorg te verhogen. KWALITEITSNETWERKEN: leren van elkaar Een methode om de kwaliteit van forensische zorg te verhogen. CONTACT Voor meer informatie over de kwaliteitsnetwerken kunt u contact opnemen met: Diewke de Haen (ddehaen@efp.nl)

Nadere informatie

AviAtion Logistics 2011-2012

AviAtion Logistics 2011-2012 AviAtion Logistics 2011-2012 T TECHNIEK Aviation Logistics 2011-2012 Aviation Logistics: Slimme organisatie op de grond en in de lucht. De luchtvaart is een dynamische wereld. Het op vluchtschema laten

Nadere informatie

Junior medewerker Bezwaar en Beroep

Junior medewerker Bezwaar en Beroep Kennis van de Overheid Junior medewerker Bezwaar en Beroep Talentprogramma voor jonge professionals Investeer in de toekomst van uw afdeling Junior talenten kunnen een bijzondere rol spelen bij de transformatie

Nadere informatie

Betreft: Gratis adviseur voor de dag van de verpleging

Betreft: Gratis adviseur voor de dag van de verpleging Betreft: Gratis adviseur voor de dag van de verpleging De gezondheidszorg is continue in beweging, de afgelopen jaren is er veel veranderd en dat zal de komende jaren zeker zo blijven. De marktwerking,

Nadere informatie

Avans Hogeschool heeft 54 hbo-opleidingen, 28.000 studenten en 2.400 medewerkers. En heeft zeven locaties. In Breda, s- Hertogenbosch en Tilburg

Avans Hogeschool heeft 54 hbo-opleidingen, 28.000 studenten en 2.400 medewerkers. En heeft zeven locaties. In Breda, s- Hertogenbosch en Tilburg AVANS HOGESCHOOL Avans Hogeschool heeft 54 hbo-opleidingen, 28.000 studenten en 2.400 medewerkers. En heeft zeven locaties. In Breda, s- Hertogenbosch en Tilburg Jij hebt ambitie. Jij legt de lat hoog.

Nadere informatie

Participatieverslag Nieuw & Anders

Participatieverslag Nieuw & Anders Participatieverslag Nieuw & Anders Op 26 en 31 maart vonden twee bijeenkomsten plaats met de titel Nieuw & Anders plaats. Twee bijeenkomsten die druk bezocht werden door vrijwilligers, verenigingen en

Nadere informatie

Introductie 1. Waarvoor hebben de studenten een mentor nodig? 2. Wie kan mentor worden? Iemand die:

Introductie 1. Waarvoor hebben de studenten een mentor nodig? 2. Wie kan mentor worden? Iemand die: Mentor informatie Introductie Het Mentoringprogramma is voor studenten die een begeleidingsvraag hebben. Deze begeleidingsvraag kan zeer divers van aard zijn en heeft te maken met schoolse-, persoonlijke

Nadere informatie

Presentatie Tekst Top plan (talentontwikkelingsplan) Amy Kouwenberg OABCE1A

Presentatie Tekst Top plan (talentontwikkelingsplan) Amy Kouwenberg OABCE1A Presentatie Tekst Top plan (talentontwikkelingsplan) Amy Kouwenberg OABCE1A INLEIDING Ik heb vandaag een cadeautje meegenomen. Niet voor jullie, maar voor mijzelf. Het cadeautje staat voor de verrassingen

Nadere informatie

Human Capital Tafel Logistiek in Drenthe op 3 oktober 2013

Human Capital Tafel Logistiek in Drenthe op 3 oktober 2013 Human Capital Tafel Logistiek in Drenthe op 3 oktober 2013 Op 3 oktober 2013 hebben Stenden Hogeschool en de provincie Drenthe samen met Transport en Logistiek Nederland, EVO en de Kamer van Koophandel

Nadere informatie

3 vragen die managers hun medewerkers nooit stellen

3 vragen die managers hun medewerkers nooit stellen 3 vragen die managers hun medewerkers nooit stellen en die het managen veel simpeler en succesvoller maken! Door Esther Mallant 2012 Esther Mallant www.hrmallant.nl Introductie De 3 vragen die managers

Nadere informatie

Professionele Masters. Uitgangspunten verdere uitbouw aanbod professionele masters

Professionele Masters. Uitgangspunten verdere uitbouw aanbod professionele masters Professionele Masters Uitgangspunten verdere uitbouw aanbod professionele masters Professionele Masters Uitgangspunten verdere uitbouw aanbod professionele masters Inhoud 5 Voorwoord 7 Inleiding 8 Professionele

Nadere informatie

Van Kennisbrug naar KennisDC

Van Kennisbrug naar KennisDC Van Kennisbrug naar KennisDC Laat kennis stromen Dick van Damme Lector Logistiek Hogeschool van Amsterdam HAN, Arnhem, 31 januari 2013 Kennis DC Breda Kennis DC Nijmegen Kennis DC Rotterdam Kennis DC Venlo

Nadere informatie

Kanteling als trigger voor koersen op kennis De praktijk van MEE IJsseloevers

Kanteling als trigger voor koersen op kennis De praktijk van MEE IJsseloevers Kanteling als trigger voor koersen op kennis De praktijk van MEE IJsseloevers De trigger: Kantelen in zorg en welzijn In economisch slechte tijden ontstaat er vaak een enorme druk op organisaties om te

Nadere informatie

Duurzame Energie bij de NHL Hogeschool. Kennismiddag BTO - 25 januari 2011

Duurzame Energie bij de NHL Hogeschool. Kennismiddag BTO - 25 januari 2011 Duurzame Energie bij de NHL Hogeschool Kennismiddag BTO - 25 januari 2011 Opzet presentatie 1. Positionering Offshore Windenergie 2. Onderwijsconcept en opzet afstudeerrichting 3. Kennis- en Windpartners

Nadere informatie

21st Century Skills Training

21st Century Skills Training Ontwikkeling van competenties voor de 21 e eeuw - Vernieuwend - Voor werknemers van nu - Met inzet van moderne en digitale technieken - - Integratie van social media - Toekomstgericht - Inleiding De manier

Nadere informatie

FULL-TIME MASTER MASTER IN HET MANAGEMENT ONDERSCHEID JEZELF MET EEN PRAKTIJKGERICHTE MANAGEMENTOPLEIDING

FULL-TIME MASTER MASTER IN HET MANAGEMENT ONDERSCHEID JEZELF MET EEN PRAKTIJKGERICHTE MANAGEMENTOPLEIDING FULL-TIME MASTER MASTER IN HET MANAGEMENT ONDERSCHEID JEZELF MET EEN PRAKTIJKGERICHTE MANAGEMENTOPLEIDING COMBINEER MANAGEMENT- KENNIS MET PRAKTISCHE MANAGEMENTVAARDIGHEDEN Deze Master in het Management

Nadere informatie

Workshop Ondernemerschap

Workshop Ondernemerschap HBO Congres 17 april 2014 Workshop Ondernemerschap Geert-Jan Sweers Onno Bieleman - Hogeschool van Arnhem en Nijmegen - Birch Consultants 1 Onderzoek en ondernemerschap Lectoraten (t=539) 90% 5% 5% Lectoraten

Nadere informatie

Van financieel talent naar Public Business Controller

Van financieel talent naar Public Business Controller Kennis van de Overheid Van financieel talent naar Public Business Controller Talentprogramma voor jonge professionals Investeer in de toekomst van uw financiële afdeling Junior talenten kunnen een bijzondere

Nadere informatie

Hart voor je patiënt, goed in je vak, trots op je werk

Hart voor je patiënt, goed in je vak, trots op je werk Visie Verpleging & Verzorging VUmc 2015 Preventie Zorg plannen Pro-actief State-of-the-art zorg Samen Zorg uitvoeren Gezamenlijk verant wo or de lijk Screening & diagnostiek Efficiënt Zinvolle ontmoeting

Nadere informatie

HBO-ICT BACHELOROPLEIDING DEELTIJD 2015-2016

HBO-ICT BACHELOROPLEIDING DEELTIJD 2015-2016 HBO-ICT BACHELOROPLEIDING DEELTIJD 2015-2016 LEERROUTES: BUSINESS IT & MANAGEMENT, SOFTWARE ENGINEERING EN SYSTEM AND NETWORK ENGINEERING CREATING TOMORROW HBO-ICT DEELTIJD NAAST JE WERK LEG JE MET EEN

Nadere informatie