Hoger onderwijs. Wie alleen maar wil feesten, komt echt niet hierheen. Barbara Oomen over het succes van de university colleges

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Hoger onderwijs. Wie alleen maar wil feesten, komt echt niet hierheen. Barbara Oomen over het succes van de university colleges"

Transcriptie

1 TH MA 5-14 Vernieuwingen in de praktijk Wie alleen maar wil feesten, komt echt niet hierheen Barbara Oomen over het succes van de university colleges 52

2 Vernieuwingen in de praktijk TH MA themahogeronderwijs.org Waarom doen university colleges het zo goed in Nederland? Waarom zijn ze zo mateloos populair? En kunnen reguliere hogeronderwijsinstellingen daar wat van opsteken? Jazeker, zegt Barbara Oomen, decaan van het University College Roosevelt te Middelburg. Onze benadering is: jij wilt leren, daarom zit je hier. Elma Drayer U niversity colleges, zegt ze met een lachje, zijn misschien wel de enige echt ingrijpende vernieuwing in het hoger onderwijs van de afgelopen decennia. Sinds 2006 geeft Barbara Oomen les aan het University College Roosevelt (UCR), sinds 2012 is ze er decaan. Dean, in het jargon. Het instituut kreeg onderdak in het voormalige stadhuis van Middelburg, laatgotisch hoogstandje in het hart van de stad. Oomen ontvangt in haar riant bemeten werkkamer: hoge zoldering, glas-in-loodramen, robuust meubilair, boekenkasten, toga s aan de kapstok, foto s met vrolijke studenten, een enkel schilderij. Als deurstopper: een felrode, hooggehakte pump. We werden hier met open armen ontvangen, zegt de dean. Honderden jaren kende Middelburg geen universiteit, ineens weer wel. Doordat we de enige in de regio zijn hebben we een bevoorrechte positie. Projecten opzetten met instellingen, met de gemeente of met de provincie het gaat zo gemakkelijk. En de kleinschaligheid maakt dat we ons nog meer een gemeenschap kunnen voelen. In de beginjaren ( Dat durf ik nu wel te vertellen ) was de toeloop naar wat toen nog de Roosevelt Academy heette niet bepaald indrukwekkend. We deden wel alsof we wat te selecteren hadden, maar we waren allang blij dat er mensen kwamen. Die tijd is voorbij. Jaarlijks melden zich bij het UCR twee tot drie keer zoveel kandidaten aan als er plaatsen zijn. De collega s in Amsterdam en Utrecht krijgen echt duizend aanmeldingen, hoor. Maar ik vind het prima zo. We deden in de beginjaren wel alsof we wat te selecteren hadden, maar we waren allang blij dat er mensen kwamen De procedure kost veel tijd. En het is helemaal niet leuk om mensen af te wijzen. Anders dan buitenstaanders vaak denken, kijkt het UCR niet alleen naar eindexamencijfers. Wij laten studenten toe op basis van een gesprek over motivatie en belangstelling. Het gaat ons veel meer om het willen. Zo n toelatingsgesprek werkt natuurlijk naar twee kanten. Wij kijken naar de student, maar we proberen hem ook heel goed duidelijk te maken wat hij hier kan verwachten. Juist daar gaat het naar mijn idee op de reguliere universiteiten vaak mis. Bij veel opleidingen kun je je gewoon inschrijven en in de bankjes gaan zitten zonder een idee te hebben wat psychologie of waterbouwkunde eigenlijk inhoudt. De belangrijkste vernieuwing die de university colleges brachten is volgens Oomen dat onderwijs er werkelijk weer vooropstaat. Functioneringsgesprekken met onze docenten gaan éérst over onderwijs en daarna pas over onderzoek. Formeel heeft iedere docent hier een dag per week voor onderzoek. Maar omdat wij het Amerikaanse semestersysteem volgen, heb je in de zomer drie hele maanden onderwijsvrij. Dat is relatief luxe vergeleken met faculteiten waar de laatste hertentamens in juli zijn en het nieuwe studiejaar in augustus alweer begint. De structuur aan de reguliere universiteiten, zegt Oomen, is steeds meer geworden dat wetenschappers hun eigen onderzoekstijd moeten verdienen bijvoorbeeld door beurzen binnen te halen. Daar zit veel druk op. Dus als je een beetje snugger bent wijd je je tijd daaraan. En ben je halverwege een beurs, dan moet je alweer een nieuwe aanvragen. Alle tijd die je besteedt aan je onderwijs gaat ten koste van je publicatie-index, dus van je carrièreperspectief. Of je goed kunt lesgeven, telt daarin niet mee. Didactiek, pedagogiek, hoe je lesgeeft het waren volgens Oomen voor de universiteiten lange tijd onbelangrijke vaardigheden. Als je gepromoveerd was, wist je blijkbaar genoeg van een vak om het te doceren. Dat lesgeven een discipline apart is, daarvan was geen besef. En wie wél goed kon doceren, werd er niet voor beloond. Dat zie je nu trouwens wel veranderen. Je merkt dat het weer een thema wordt, bijvoorbeeld in de Strategische Agenda Hoger Onderwijs. Maar het gaat langzaam, heel langzaam. 53

3 TH MA 5-14 Vernieuwingen in de praktijk In de VS is het totaal normaal, bijna noblesse oblige, om eerstejaarscolleges te geven. In dit land ben je een sukkel University colleges als het UCR, zegt Oomen, oefenen grote aantrekkingskracht uit op wetenschappers met een hartstocht voor lesgeven. Al onze docenten kiezen daar heel bewust voor. Zo hadden we een hoogleraar theaterwetenschappen, hij is net gestopt, die in Rome woont. Hij nam op dinsdagavond het vliegtuig om hier de hele woensdag les te geven, en dan vloog hij weer terug. Hij was allang met emeritaat, maar hij vond het heerlijk. Zulke docenten vinden hier wat ze in die grote collegezalen al die jaren hebben gemist. University colleges vonden hun inspiratie in de Verenigde Staten. Daar zijn onderwijs en onderzoek veel meer met elkaar verweven. Het is er totaal normaal, bijna een soort noblesse oblige, om colleges aan eerstejaars te geven. En hoe hoog je ook stijgt in je carrière, je blijft onderwijs geven. Wij hebben, vind ik, in Nederland een stelselprobleem. Als je hier een grote onderzoeksbeurs krijgt, koop je je in feite uit het onderwijs uit. Dus hoe briljanter je bent als onderzoeker, des te groter de kans dat je geen colleges meer geeft. En de sukkels blijven over? Dat is niet zo, maar in elk geval voelt het zo. Totaal ten onrechte, natuurlijk. Zelf denk ik: hoe beter je bent als we- Barbara Oomen: We konden de antizesjescultuur van de grond af opbouwen. 54

4 Vernieuwingen in de praktijk TH MA themahogeronderwijs.org tenschapper, des te beter je anderen kunt meenemen in je vakgebied. Hier wordt erg nagedacht over pedagogiek en didactiek. Hoe leren studenten? Wat werkt wel, wat niet? We zijn permanent daarover met elkaar in gesprek. Aan de ene kant leggen we veel nadruk op de klassieke teksten, de klassieke retorica, de klassieke vaardigheden, de artes liberales de Griekse, Romeinse en middeleeuwse traditie van wat een ontwikkeld mens zou moeten zijn. Daar verandert weinig in. Maar de manier waarop je kennis overdraagt en studenten voorbereidt op hun rol in de maatschappij, vraagt om permanente innovatie. Daarmee bedoel ik: telkens reflecteren op je eigen lespraktijk. We hebben nu een hoogleraar onderwijsexcellentie. Laatst was er weer een hele dag over nieuwe lesmethoden: hoe zet je een cursus meteen goed neer, hoe maak je gebruik van technologie, hoe maak je de lessen interactief? Collectief zijn we heel erg bezig met hoe we studenten kunnen laten excelleren. En uit evaluaties blijkt dat hun waardering voor de docenten ongelooflijk hoog is. De prestatiecijfers van het UCR zijn zonder meer indrukwekkend te noemen. Van de eerstejaars studeert 82 procent daadwerkelijk af. Bovendien haalt 94 procent van de alumni het diploma binnen de termijn van drie jaar. Heeft de dean een verklaring voor die fraaie percentages? Het zal een combinatie zijn, zegt ze. Een belangrijke reden is dat we selecteren op motivatie. Als je denkt: ik ga mijn hele studietijd alleen maar feesten, dan kom je echt niet hiernaartoe. Daarnaast nemen wij studenten aan met een brede belangstelling, die hier alle tijd krijgen om rond te kijken. Aan een reguliere universiteit ben je zo een jaar kwijt als je ontdekt dat het vak dat je koos niks voor jou is. Dat speelt hier niet. De context die wij bieden is bovendien vrij schools. We kennen bijvoorbeeld geen hertentamens. Ieder vak duurt dertig keer twee uur, en je hebt sowieso zestien uur college per week. Verder is er aanwezigheidsverplichting, en word je geacht permanent je best te doen. De cultuur is: je hebt je voorbereid op de les. Studenten socialiseren elkaar ook daarin. Hoe is die cultuur tot stand gekomen? Mijn eerste les in 2006 was wat dat betreft een eyeopener. Ik begon met te vertellen wat er in het boek stond. Ja, was de reactie van de studenten, dat hebben we allang gelezen. Kom eens met wat nieuws! Ik raakte enigszins in paniek. Hoe ga ik dat doen? Ik moet nog negenentwintig colleges geven! Fascinerende ervaring, vond ik het. Inmiddels weet Oomen dat je zo n cultuur kweekt door verwachtingen neer te zetten. Dat doen we van meet af aan welbewust. De studenten die bijvoorbeeld afgelopen september begonnen, heten drie jaar lang consequent Class of Met andere woorden: wij verwachten dat jij in 2018 afstudeert. Onze benadering is: jij wilt leren, daarom zit je hier. Zo trek je jonge mensen aan die het leuk vinden om het optimale uit zichzelf te halen, om werkelijk wijzer te Wie is Barbara Oomen? Barbara Margareta Oomen (Amsterdam, 1969) studeerde rechten en politicologie aan de Universiteit van Amsterdam, en promoveerde in 2002 (cum laude) aan de Universiteit Leiden. Ze doceerde onder meer aan de Universiteit van Amsterdam, de Universiteit van Kaapstad en aan Columbia University, New York. Sinds 2006 is ze als docent rechten verbonden aan wat toen nog de Roosevelt Academy heette, inmiddels omgedoopt tot University College Roosevelt. In 2012 volgde haar benoeming tot dean, als opvolger van grondlegger Hans Adriaansens. Daarnaast is ze hoogleraar sociologie van de mensenrechten aan de Universiteit Utrecht. Eerder was Oomen lid van de Staatscommissie Grondwet, van de Commissie Mensenrechten van de Adviesraad Internationale Vraagstukken en voorzitter van het Platform Mensenrechten. worden, om over grote ideeën in gesprek te gaan. En dat als hoofdmoot. Niet als iets wat ze naast andere activiteiten in hun leven doen. Natuurlijk, zegt Oomen, het UCR kon deze antizesjescultuur van de grond af opbouwen. We trokken docenten aan die onze filosofie delen, en trokken studenten aan die onze filosofie delen. Ik zie heus wel dat het heel moeilijk is om in een groot, log, driehonderd jaar oud instituut zo n cultuuromslag teweeg te brengen. Daar luidt de klacht dat studenten soms niet in beweging te krijgen zijn. Dat ken ik uit mijn jaren aan die heel grote rechtenfaculteiten. Ik denk dat jongeren als ze gaan studeren wel degelijk gemotiveerd zijn. Tegelijkertijd denk ik dat er veel wordt gedaan om die motivatie te killen. Hier zie ik ook wel achttienjarigen binnenkomen, vaak jongens trouwens, van wie de motivatie niet heel erg afstraalt. Toch slaan ze op een gegeven moment aan. Het scheelt natuurlijk nogal of je als docent vijfhonderd studenten voor je hebt, of een eerstejaarsgroep van hooguit vijfentwintig. Dan kun je bij een college rechten zeggen: ik zie dat jij geïnteresseerd bent in gamen. Ga jij nou eens kijken hoe het zit met het online copyright. Het is ook veel makkelijker om de motivatie aan te zwengelen als je je studenten goed kent. Bekende klacht is verder de geringe bereidheid bij studenten om boeken te lezen. Hoe is dat hier? Het is ook in Middelburg een punt van zorg, beaamt Oomen. Als ze hier binnenkomen, moeten wij ze boeken 55

5 TH MA 5-14 Vernieuwingen in de praktijk Geloof me, ik geloofde niet dat dit alles kon werken voordat ik hier kwam leren lezen. Dat is geen gegeven meer. Een paar maanden geleden zei een student nog tegen me: what s the point of reading books? Je kunt toch alles vinden via Google? Ik heb hem proberen uit te leggen dat je het grote verhaal en de systematiek, zeker bij rechten, echt alleen uit boeken kunt halen. Dat kun je niet bij elkaar googelen. Boeken lezen, behoorlijke verslagen schrijven, een redenering met argumenten onderbouwen dat krijgen ze niet meer op de middelbare school. Dat moeten wij ze allemaal bijbrengen. Maar de crux, begrijp ik, schuilt in de kleinschaligheid? University colleges bewijzen dagelijks de waarde van kleinschalig onderwijs. Dat is voor alle betrokkenen prettig. Het is de kleinschaligheid waardoor je een permanente dialoog kunt hebben. Uit de literatuur over wat studenten doet excelleren, weten we wat de belangrijkste factor is die daaraan bijdraagt: de mate waarin zij feedback kunnen geven aan hun docent. Het gaat dus niet zozeer om de docentfeedback aan de student. Die is weliswaar belangrijk, maar nog belangrijker is of studenten kunnen zeggen: dit vind ik interessant. Of: dit begrijp ik niet. Of: ga daar eens op door. Hoe meer daar gelegenheid voor is, des te beter studenten het doen. Zo n proces, zegt Oomen, kun je organiseren. Door tijdens of aan het eind van een bijeenkomst te vragen: was het vandaag duidelijk voor je? Wat vond je het interessantst? Heb je nog vragen? Daar kun je dan als docent meteen bij aansluiten. Maar differentiëren kan alleen met vijfentwintig studenten, met meer kan het al bijna niet meer. Dat kleinschalige is dus absoluut debet aan het succes. De dean noemt nog een factor: de Amerikaans aandoende hang naar gemeenschapsrituelen. Ik heb net Mark Rutte per brief uitgenodigd om onze speaker te zijn deze zomer. Ik weet niet of hij het gaat doen. Eens in het jaar hebben we een grote afstudeerplechtigheid, hier op de Markt. De studenten zijn gekleed in caps and gowns, er komt altijd een spreker die wijze levenslessen meegeeft. Geloof me, zegt ze. Ik geloofde niet dat dit alles kon werken, voordat ik hier kwam. Dat je zo n andere cultuur kunt neerzetten, waar zowel studenten als docenten wel bij varen. Want voor docenten is het natuurlijk ook ontzettend leuk dat je al je studenten kent. Dat je kunt zien wat je aan hun ontwikkeling toevoegt. Sinds enige jaren experimenteert het UCR met een nieuwe onderwijsvorm: undergraduate research een in Nederland nog uitzonderlijk fenomeen. Normaal gesproken staat de bachelorfase immers in het teken van informatieverwerking. Bachelorstudenten schrijven weliswaar een scriptie, maar pas in een eventuele master doen ze zelf nieuw onderzoek. Oomen: Wij proberen vanaf dag één studenten te betrekken bij onze eigen projecten. Wij zien dat als een win-winsituatie. Soms is het gewoon begeleiden en komt er voor jouzelf niets nuttigs uit. Maar heel vaak wel. Dan schrijf je samen aan een peer reviewed publication. Ook hebben we studenten die resultaten presenteren op conferenties over de hele wereld. Zoiets is natuurlijk een geweldige ervaring. Niet zelden worden ze helemaal gegrepen door de wetenschap, en gaan ze er later in door. Twee van mijn eigen studenten die meewerkten aan een onderzoek naar het vrouwenstandpunt van de SGP zijn nu aan het promoveren. Oomen hoopt dat er in Nederland een fonds komt, bijvoorbeeld ondergebracht bij het NWO (Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek) voor wetenschappers die samen met hun studenten onderzoek willen doen net als de Verenigde Staten al veel langer kennen. Het is zo jammer dat zoiets nu niet mogelijk is. Nog een opmerkelijke innovatie van het UCR: de aandacht voor education for global citizenship. De dean: Wij willen studenten opleiden tot kritische wereldburgers. Wij willen dat ze de vaardigheden in huis hebben om zich te engageren. Dat klinkt heel vaag. Het betekent gewoon: betrokkenheid tonen bij de samenleving. Meestal houdt de verantwoordelijkheid van de universiteit op bij kennisoverdracht. Wij zeggen: wij hebben de verantwoordelijkheid om burgers af te leveren. Dat hoeven niet allemaal standaardburgers te zijn met dezelfde meningen, als ze maar wel goed die meningen kunnen vertolken. Wij willen dat ze stukken kunnen sturen naar de krant, een substantiële bijdrage kunnen leveren aan het debat. Dat ze zich in het publieke domein als intellectuelen kunnen doen gelden. En we willen geen types die alleen maar in een weeshuis in India gaan werken, we willen dat studenten lokaal actief zijn. Onze studenten krijgen bijvoorbeeld een intensieve cursus over Namibië of Mexico, en tegelijkertijd geven ze daarover les op scholen hier in Zeeland. En nadat ze in de zomer in Namibië of Mexico zijn geweest, gaan ze weer terug naar die scholen. De vraag dringt zich zoetjesaan op. Zijn er ook nadelen te noemen van het onderwijssysteem zoals dat in Middelburg 56

6 Vernieuwingen in de praktijk TH MA themahogeronderwijs.org Barbara Oomen bij de zuilengalerij van het UCR. Ook wij moeten de studenten boeken leren lezen. Dat is geen gegeven meer. Ze zien het nut er niet van in. Je kunt toch alles vinden via Google? 57

7 TH MA 5-14 Vernieuwingen in de praktijk Radicale keuzevrijheid Sinds vijftien jaar kent Nederland university colleges, ontstaan vanuit de behoefte de zesjescultuur te doorbreken. Utrecht had de primeur, inmiddels zijn er zeven. Een achtste (in Leeuwarden) is op komst. Op alle university colleges is kleinschaligheid de norm. Het University College Roosevelt (UCR), gesticht in 2004 en gelieerd aan de Universiteit Utrecht, neemt jaarlijks niet meer dan tweehonderd eerstejaars aan; een klas telt maximaal vijfentwintig studenten. Wonen op de campus is voor iedereen verplicht. Gemiddeld veertig procent van de studenten komt uit het buitenland, Engels is er de voertaal. Europese studenten zijn jaarlijks bijna 2700 euro kwijt aan collegegeld, niet-europese ruim euro. Het UCR biedt de zeer brede bachelor Liberal Arts & Sciences. Drie jaar lang mogen studenten ontdekken waar hun talenten en interesses werkelijk liggen. Essentieel, zegt dean Barbara Oomen, is de radicale keuzevrijheid die ze hebben in hun programma. Dus als je graag muziek op conservatoriumniveau wilt combineren met economie, met geneeskunde, scheikunde, westerse of oosterse filosofie, dan kan dat. Verplicht zijn alleen de vier academische kernvakken: English for Academic Purposes, een moderne taal, retoriek & argumentatie, methode & statistiek. Het diploma geeft toegang tot vrijwel alle masteropleidingen in binnen- en buitenland. 58

8 Vernieuwingen in de praktijk TH MA themahogeronderwijs.org Een semester duurt 15 weken. Je moet hier niemand iets vragen in week 13. Dan veeg ik ook zelf mijn agenda helemaal leeg in praktijk wordt gebracht? Nou, zegt Oomen, een permanent aandachtspunt blijft de stress. Het te hard moeten werken. Dit is een gemeenschap van high achievers. Jongeren die vaak ook sociaal enorm actief zijn, ze doen er van alles bij, zitten in clubjes en besturen. Stress speelt in onze maatschappij in bredere zin, maar zeker ook hier. Ze hebben het zo druk. Hoe merkt u dat? Aan dat je midden in de nacht een of andere paper krijgt toegestuurd. Aan burn-outs. Aan huilende studenten in week 13. Dat is de beruchte week? Ja. Een semester telt vijftien weken. Je moet hier niemand iets vragen in week 13. Dan veeg ik mijn eigen agenda ook helemaal schoon. Wat doet het UCR tegen die werkdruk? Ik heb collega s die hun les beginnen met acht minuten mindfulness: eerst iedereen laten landen en dan pas aan de slag. We proberen ook zoveel mogelijk de IT uit te bannen. Je weet dat op die computer Facebook en wat ook allemaal aanstaat. Voor de concentratie en om ideeën tot je nemen, is het vaak beter om alle technologie de deur uit te gooien. Sommige docenten eisen tegenwoordig zelfs dat de studenten pen en papier gebruiken. Vorige week ben ik zelf buiten gaan wandelen met mijn studenten. Ondertussen praatte ik met ze over leiderschap. Dat is een heel oude academische werkvorm. Ja, Socrates deed het al zo. Mijn collega van retorica gaat ook graag de straat op. Zie je de studenten buiten staan oreren. Wandelende colleges, pen en papier. Elders zet het hoger onderwijs juist in op digitalisering. We zijn echt wel bezig met IT en onderwijs, hoor. Dit najaar hadden we er grote bijeenkomsten over: wat moeten wij ermee? Maar we blijven enigszins sceptisch. We bestuderen het, het is geen drang. Zelf denk ik dat de opkomst van MOOC s (Massive Online Open Courses) het reguliere universitaire onderwijs langzaam overbodig zal maken. Want waarom zou je in zo n grote collegezaal zitten als je dezelfde stof digitaal kunt krijgen? En dan ook nog eens van een Harvard-hoogleraar? Maar MOOC s zullen juist ons type onderwijs waar beleving centraal staat, elkaar kennen, de dialoog, het engagement met de wereld buiten de klas in de hand werken. Als je dan toch naar de universiteit gaat, dan wil je dit soort ervaringen. Dan wil je niet met honderden mensen in de aula zitten. Als ik u goed begrijp, dan voorspelt u de ondergang van het reguliere hoger onderwijs, terwijl de university colleges blijven bestaan. Het heeft ook een financieel aspect. Studeren zal in de toekomst alleen maar duurder worden. Ik denk dat studenten waar willen voor hun geld. Als je jaarlijks duizenden euro s moet betalen voor je opleiding, dan wil je geen docenten die eenzijdig allerlei informatie op je af sturen. Dan wil je iemand met wie je in gesprek kunt gaan, iemand die bijdraagt aan jouw persoonlijke ontwikkeling. Wat kunnen de reguliere universiteiten opsteken van de university colleges? Ik ben niet van de school die zegt dat Nederland op een dag vol moet staan met university colleges. Ik zie ook wel dat de gerichtheid op één discipline grote waarde heeft als je ingenieur wilt worden of topjurist. Wel denk ik dat zo n brede opleiding als die wij bieden studenten op veel fronten het allerbeste voorbereidt op de toekomst. Je weet natuurlijk nooit precies wat voor kennis straks nodig is, maar je kunt voorzien dat het handig zal zijn om goed te kunnen schakelen tussen meerdere perspectieven. Je ziet trouwens onze opvattingen langzaam doorsijpelen naar de reguliere universiteiten. Daar gebeurt nu veel op het gebied van honoursonderwijs. Dus in die zin is het ook niet één somber verhaal. Maar ja. Onlangs hoorde ze weer van een docent die aan het begin van het collegejaar tegen zijn studenten zei: dames en heren, kijk links van u, kijk rechts van u. En besef dat volgend jaar nog maar een derde van u over is. Oomen: Dat is toch een beetje iedereen in het zwembad gooien en we kijken wel wie er komt bovendrijven. Dan denk ik: hoor eens, als het zo ligt, had die studenten niet aangenomen. En dan nog: zie het als als jouw verantwoordelijkheid om te zorgen dat ze er volgend jaar allemaal wél nog zitten. Elma Drayer is journalist en eindredacteur van Th&ma FOTO S: RENÉ SCHOTANUS 59

INSTITUUT VOOR INTERDISCIPLINAIRE STUDIES bacheloropleiding Bèta-gamma

INSTITUUT VOOR INTERDISCIPLINAIRE STUDIES bacheloropleiding Bèta-gamma INSTITUUT VOOR INTERDISCIPLINAIRE STUDIES bacheloropleiding Bèta-gamma Intakeformulier 1. Persoonsgegevens Naam Adres Postcode & plaats Telefoon E-mail adres Geboortedatum Svp invullen, uitprinten en terugsturen

Nadere informatie

Zij-instroomprogramma geneeskunde. Dubbeltalent gezocht

Zij-instroomprogramma geneeskunde. Dubbeltalent gezocht Zij-instroomprogramma geneeskunde Dubbeltalent gezocht Ben je een talentvolle student met interesse in en ervaring met wetenschappelijk onderzoek? Misschien kun jij dan wel deelnemen aan het vierjarige

Nadere informatie

studenten die gekozen hebben voor een studie aan deze Universiteit.

studenten die gekozen hebben voor een studie aan deze Universiteit. Dames en heren, Graag heet ik u van harte welkom bij de opening van het Academisch Jaar 2013/2014. Met uw aanwezigheid vandaag geeft u nog eens blijk van uw bijzondere verbondenheid aan deze Universiteit,

Nadere informatie

Het gymnasium: iets voor jou?

Het gymnasium: iets voor jou? Het gymnasium: iets voor jou? Stel jezelf eens de vraag... Ben ik nieuwsgierig? Heb ik een brede belangstelling? Hou ik van onderzoeken? Ben ik gek op cultuur? Houd ik van nieuwe dingen leren? Ben ik kritisch?

Nadere informatie

Hoe gaat het met je studie?

Hoe gaat het met je studie? 195 195 HOOFDSTUK 12 Hoe gaat het met je studie? WOORDEN 1 Kies uit: onvoldoende controleren gymnastiek mening huiswerk 1 Heb je je al gemaakt? 2 Ik was op school niet zo goed in. Ik vond sport niet leuk.

Nadere informatie

HOE KIES IK EEN MASTER?

HOE KIES IK EEN MASTER? HOE KIES IK EEN MASTER? MASTERKEUZE-STAPPENPLAN W W W.UVA.NL / MASTERKEUZE INHOUD Het masterplan - een master kiezen doe je zo 3 Je huidige opleiding 4 Aansluiting tussen studie en werk 6 Masterkeuze

Nadere informatie

Erasmusbestemming: Duke University, Durham, NC

Erasmusbestemming: Duke University, Durham, NC Erasmusbestemming: Duke University, Durham, NC Academiejaar: 2014 2015 Één semester Universiteit Waar is de universiteit ergens gelegen (in het centrum/ ver uit het centrum)? De campus van Duke University

Nadere informatie

Ontmoeting. gezondnu.nl

Ontmoeting. gezondnu.nl Ger van der Gaast (64) weet sinds 2010 dat hij de ziekte van Alzheimer heeft. Inmiddels woont hij in een verpleeghuis in Utrecht. Als voormalig docent verpleegkunde volgt Ger zijn eigen zorg kritisch.

Nadere informatie

Haarlem'30'november'2015,'door:'Hans'Adriaansens.'

Haarlem'30'november'2015,'door:'Hans'Adriaansens.' Haarlem30november2015,door:HansAdriaansens. 1.! In de afgelopen 15 jaar, na de oprichting van University College Utrecht enalhelemaalnadatderooseveltacademy(nuucr)zichinmiddelburg hadgevestigd,hebikheelwatstedenaantafelgehaddieookzo

Nadere informatie

3 Hoogbegaafdheid op school

3 Hoogbegaafdheid op school 3 Hoogbegaafdheid op school Ik laat op school zien wat ik kan ja soms nee Ik vind de lessen op school interessant meestal soms nooit Veel hoogbegaafde kinderen laten niet altijd zien wat ze kunnen. Dit

Nadere informatie

Trends in onderwijs. Interview met Coen Free

Trends in onderwijs. Interview met Coen Free Trends in onderwijs Interview met Coen Free Welke trends doen er toe? Trends in het onderwijs: welke zijn van belang en welke niet? Waar kan uw onderwijsinstelling haar voordeel mee doen en welke kun je

Nadere informatie

DOORSTUDEREN NA HET HBO

DOORSTUDEREN NA HET HBO DOORSTUDEREN NA HET HBO Met welke financiële gevolgen moet je rekening houden? Informatie van het Avans Studentendecanaat Stand van zaken 2015-2016 Kenmerk: 14 september 2015 Studeren na het HBO: onderwerpen

Nadere informatie

Studeren na het HBO. stand van zaken 2014-2015. Informatie van het Avans Studentendecanaat

Studeren na het HBO. stand van zaken 2014-2015. Informatie van het Avans Studentendecanaat Studeren na het HBO stand van zaken 2014-2015 Informatie van het Avans Studentendecanaat 1 Studeren na het HBO: onderwerpen 1. Wat moet je weten over het collegegeld als je kiest voor een nieuwe bachelor

Nadere informatie

http://uva.nl/ Sunday 28th of September 2014 08:37:59 AM Document generated by http://siteoid.com/

http://uva.nl/ Sunday 28th of September 2014 08:37:59 AM Document generated by http://siteoid.com/ Studenten Medewerkers EN Delen Delen via email Delen op facebook Delen op linkedin Delen op twitter Extranet Alumni Bibliotheek Contact English home Koninklijke onderscheiding voor universiteitshoogleraar

Nadere informatie

Deze brochure schetst de onderwijsvisie van onze universiteit op hoofdlijnen. De doelen die horen bij die visie kunnen we alleen samen bereiken.

Deze brochure schetst de onderwijsvisie van onze universiteit op hoofdlijnen. De doelen die horen bij die visie kunnen we alleen samen bereiken. ONDERWIJSVISIE OP HO OFDLIJNEN Geachte collega s, 1 Deze brochure schetst de onderwijsvisie van onze universiteit op hoofdlijnen. De doelen die horen bij die visie kunnen we alleen samen bereiken. We

Nadere informatie

VUmc Zigma Zij-Instroomprogramma Geneeskunde Master Amsterdam. Dubbeltalent gezocht

VUmc Zigma Zij-Instroomprogramma Geneeskunde Master Amsterdam. Dubbeltalent gezocht VUmc Zigma 2017-2018 Zij-Instroomprogramma Geneeskunde Master Amsterdam Dubbeltalent gezocht Ben je een talentvolle student met interesse in en ervaring met wetenschappelijk onderzoek? Misschien kun jij

Nadere informatie

Code of Conduct. Omgangsregels van de Universiteit Utrecht

Code of Conduct. Omgangsregels van de Universiteit Utrecht Code of Conduct Omgangsregels van de Universiteit Utrecht Welke uitgangspunten geven richting aan ons gedrag? INLEIDING De Code of Conduct is het kader voor gedrag en reflectie voor medewerkers en studenten

Nadere informatie

Onthaal 2014-2015 BACHELOR GESCHIEDENIS OPBOUW PROGRAMMA/MOTIVATIE

Onthaal 2014-2015 BACHELOR GESCHIEDENIS OPBOUW PROGRAMMA/MOTIVATIE Onthaal 2014-2015 BACHELOR GESCHIEDENIS OPBOUW PROGRAMMA/MOTIVATIE Kennismaking Monitoren Charlotte Verrydt Katrien Philippen Tim Juwet Gemotiveerde keuze Doel van de sessie Motivatie is je brandstof om

Nadere informatie

Maatschappelijke vorming

Maatschappelijke vorming toelichting Hoe kan de school de leerling helpen om zich te ontwikkelen tot een actieve, verantwoordelijke en sociale burger? Een belangrijke taak van de school is om leerlingen voor te bereiden op hun

Nadere informatie

Hoe leer je Pools? Goede technieken = goed geheugen. Hoe leer je Pools? E-book

Hoe leer je Pools? Goede technieken = goed geheugen. Hoe leer je Pools? E-book Hoe leer je Pools? Goede technieken = goed geheugen Hoe leer je Pools? E-book 1 Voordat je met een cursus Pools begint, ontwikkel je eigen methode om Pools te leren. Wat is jouw doel? Op welke wijze wil

Nadere informatie

Erasmusbestemming: University of Sheffield... Academiejaar: 2008-2009

Erasmusbestemming: University of Sheffield... Academiejaar: 2008-2009 Erasmusbestemming: University of Sheffield... Academiejaar: 2008-2009 Universiteit Waar is de universiteit ergens gelegen (in het centrum/ ver uit het centrum)? Sheffield is de derde grootste stad van

Nadere informatie

Jeroen Neef: betontimmerman met diploma

Jeroen Neef: betontimmerman met diploma bouwen Magazine over loopbaanontwikkeling en vaktechniek voor werknemers in de bouw en infra nr. 2 april 2011 Jeroen Neef: betontimmerman met diploma Prefab fundering met IJB Smartfoot Uitvoerder Cees

Nadere informatie

BIJ DIE WERELD WIL IK HOREN! HANS ROMKEMA 3 MAART 2010, DEN HAAG

BIJ DIE WERELD WIL IK HOREN! HANS ROMKEMA 3 MAART 2010, DEN HAAG BIJ DIE WERELD WIL IK HOREN! HANS ROMKEMA 3 MAART 2010, DEN HAAG STUDENTEN DOEN UITSPRAKEN OVER DE ACADEMISCHE WERELD, HET VAKGEBIED EN HET BEROEPENVELD.. onderzoek niet zo saai als ik dacht werken in

Nadere informatie

Login eduroam. r0xxxxxx@student.kuleuven.be. (Gebruik je studentennummer en KU Leuven-paswoord)

Login eduroam. r0xxxxxx@student.kuleuven.be. (Gebruik je studentennummer en KU Leuven-paswoord) Login eduroam r0xxxxxx@student.kuleuven.be (Gebruik je studentennummer en KU Leuven-paswoord) Onthaal 2015-2016 BACHELOR GESCHIEDENIS OPBOUW PROGRAMMA/MOTIVATIE Kennismaking Monitoren Charlotte Verrydt

Nadere informatie

User Centered Design. Personas ontwikkelen

User Centered Design. Personas ontwikkelen User Centered Design Personas ontwikkelen Persona: Wat is een persona? Een model gebaseerd op realistisch gedrag, motivatie, houding, vaardigheden en behoeften Gefilterd uit het observeren van echte mensen.

Nadere informatie

Veelgestelde vragen over Matching

Veelgestelde vragen over Matching Veelgestelde vragen over Matching Voor de meest actuele versie zie www.uu.nl/matching 1. Waarom voert de Universiteit Utrecht matching in? Om jou als aankomend student te laten beginnen aan een opleiding

Nadere informatie

Inspirerend Presenteren

Inspirerend Presenteren Inspirerend Presenteren Door Kai Vermaas & Charis Heising Bla bla bla bla bla bla bla bla bla bla bla bla Inleiding Wil je leren hoe jij een presentatie kunt geven waar je zeker bent van je verhaal? En

Nadere informatie

ZIGMA Zij-Instroomprogramma Geneeskunde Master Amsterdam. Dubbeltalent gezocht

ZIGMA Zij-Instroomprogramma Geneeskunde Master Amsterdam. Dubbeltalent gezocht ZIGMA 2016-2017 Zij-Instroomprogramma Geneeskunde Master Amsterdam Dubbeltalent gezocht Ben je een talentvolle student met interesse in en ervaring met wetenschappelijk onderzoek? Misschien kun jij dan

Nadere informatie

Boost uw carrière. Zo kiest u de MBAopleiding die bij u past. Deze whitepaper is mede mogelijk gemaakt door

Boost uw carrière. Zo kiest u de MBAopleiding die bij u past. Deze whitepaper is mede mogelijk gemaakt door Boost uw carrière Zo kiest u de MBAopleiding die bij u past Deze whitepaper is mede mogelijk gemaakt door Introductie Update uw kennis De wereld om ons heen verandert in een steeds hoger tempo. Hoe goed

Nadere informatie

Studeren na het HBO. stand van zaken 2013-2014. Informatie van het Avans Studentendecanaat

Studeren na het HBO. stand van zaken 2013-2014. Informatie van het Avans Studentendecanaat Studeren na het HBO stand van zaken 2013-2014 Informatie van het Avans Studentendecanaat 1 Studeren na het HBO: onderwerpen 1. Wat moet je weten over het collegegeld als je kiest voor een nieuwe bachelor

Nadere informatie

Deel B van de onderwijs- en examenregeling voor de duale masteropleiding Communicatie- en informatiewetenschappen, 90 EC, 2014-2015

Deel B van de onderwijs- en examenregeling voor de duale masteropleiding Communicatie- en informatiewetenschappen, 90 EC, 2014-2015 Deel B van de onderwijs- en examenregeling voor de duale masteropleiding Communicatie- en informatiewetenschappen, 90 EC, 2014-2015 1 Algemene bepalingen Artikel 1.1 Toepasselijkheid van de regeling Deze

Nadere informatie

Mijn manier Onze wereld uitgedaagd. Welke rol speelt de ondernemer? - Bilderbergconferentie 2016

Mijn manier Onze wereld uitgedaagd. Welke rol speelt de ondernemer? - Bilderbergconferentie 2016 Mijn manier Onze wereld uitgedaagd. Welke rol speelt de ondernemer? - Bilderbergconferentie 2016 Hasmik Matevosyan, mode-onderzoekster Mode-industrie zonder verspilling Hasmik Matevosyan (1987) studeerde

Nadere informatie

DE NATIONALE WETENSCHAPSAGENDA VOOR SCHOLIEREN - DEEL 1 HAVO

DE NATIONALE WETENSCHAPSAGENDA VOOR SCHOLIEREN - DEEL 1 HAVO DEEL 1 DE NATIONALE WETENSCHAPSAGENDA VOOR SCHOLIEREN - DEEL 1 In Nederland wordt veel wetenschappelijk onderzoek gedaan. Maar wie bepaalt wat er onderzocht wordt? In het voorjaar van 2015 hebben Nederlanders

Nadere informatie

DOORSTUDEREN NA HET HBO

DOORSTUDEREN NA HET HBO DOORSTUDEREN NA HET HBO Met welke financiële gevolgen moet je rekening houden? Informatie van het Avans Studentendecanaat Stand van zaken 2016-2017 Kenmerk: 14 september 2015 Studeren na het HBO: onderwerpen

Nadere informatie

Voel je vrij en liefdevol 7 oefeningen

Voel je vrij en liefdevol 7 oefeningen Voel je vrij en liefdevol 7 oefeningen Soms voel je je gevangen door het leven. Vastgezet door de drukte, en beklemd in je eigen hoofd. Je voelt je niet vrij en je voelt geen liefde. Met deze tips breng

Nadere informatie

Annelies Knoppers Hoogleraar pedagogiek en didactiek van sport en lichamelijke opvoeding Universiteit Utrecht

Annelies Knoppers Hoogleraar pedagogiek en didactiek van sport en lichamelijke opvoeding Universiteit Utrecht Annelies Knoppers Hoogleraar pedagogiek en didactiek van sport en lichamelijke opvoeding Universiteit Utrecht Vragen stellen bij schijnbare vanzelfsprekendheden is een basisvoorwaarde voor wetenschappelijk

Nadere informatie

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster [PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster! Hoofdzaken Ster Copyright EffectenSter BV 2014 Hoofdzaken Ster SOCIALE VAARDIGHEDEN VERSLAVING DOELEN EN MOTIVATIE 10 9 8 10 9 8 7 6 4 3 2 1 7 6 4 3 2 1 10 9

Nadere informatie

Je gedachten gestructureerd op papier

Je gedachten gestructureerd op papier Online training: Je gedachten gestructureerd op papier Start: 14 september 2015 Een online programma, mét coaching, voor ondernemers en werknemers Voor als je logisch opgebouwde teksten wil leren schrijven,

Nadere informatie

Voorlichtingsdag Bedrijfskunde. Faculteit der Economische Wetenschappen en Bedrijfskunde

Voorlichtingsdag Bedrijfskunde. Faculteit der Economische Wetenschappen en Bedrijfskunde Voorlichtingsdag Bedrijfskunde Faculteit der Economische Wetenschappen en Bedrijfskunde PROGRAMMA Bedrijfskunde@VU: hoe, wat en waarom? Prof. dr. W.E.H. Dullaert, Opleidingsdirecteur bachelor bedrijfskunde

Nadere informatie

Veloncongres Promotiebeurs voor Leraren Een basis voor de wetenschapper van de toekomst. Over het programma Promotiebeurs - doel

Veloncongres Promotiebeurs voor Leraren Een basis voor de wetenschapper van de toekomst. Over het programma Promotiebeurs - doel Promotiebeurs voor Leraren Een basis voor de wetenschapper van de toekomst. Veloncongres 2015 & Over het programma Promotiebeurs - doel Initiator Ministerie van OCW Loopt sinds 2011, inmiddels structureel

Nadere informatie

ELSEVIER HULP BIJ STUDIEKEUZE

ELSEVIER HULP BIJ STUDIEKEUZE ELSEVIER HULP BIJ STUDIEKEUZE Naam:... Klas:... Stap : Wat Kan ik? Voor welke vakken haal(de) je de hoogste cijfers op school? Aardrijkskunde Algemene natuurwetenschappen Bewegen, sport en maatschappij

Nadere informatie

Economie en Bedrijfseconomie. Faculteit der Economische Wetenschappen en Bedrijfskunde

Economie en Bedrijfseconomie. Faculteit der Economische Wetenschappen en Bedrijfskunde Economie en Bedrijfseconomie Faculteit der Economische Wetenschappen en Bedrijfskunde Faculteit der Economische Wetenschappen en Bedrijfskunde ( FEWEB) Opbouw van studie door prof. dr. Henri de Groot (programmadirecteur)

Nadere informatie

Met wie moet je als erasmusstudent het eerst contact opnemen als je aankomt? Malin Alm, de erasmuscoördinator voor internationale rechtenstudenten.

Met wie moet je als erasmusstudent het eerst contact opnemen als je aankomt? Malin Alm, de erasmuscoördinator voor internationale rechtenstudenten. Erasmusbestemming: Uppsala, Zweden Academiejaar: 2014-2015 Één/twee semester(s) Universiteit Waar is de universiteit ergens gelegen (in het centrum/ ver uit het centrum)? Het universiteitsgebouw is in

Nadere informatie

Inventarisatie enquête over het gebruik van videofragmenten bij het onderwijs van Inleiding Staats- en Bestuursrecht

Inventarisatie enquête over het gebruik van videofragmenten bij het onderwijs van Inleiding Staats- en Bestuursrecht Inventarisatie enquête over het gebruik van videofragmenten bij het onderwijs van Inleiding Staats- en Bestuursrecht Faculteit der Rechtsgeleerdheid, Universiteit Leiden Afdeling ICT&O, Cleveringa Instituut,

Nadere informatie

Kom verder. Mail vragen en opmerkingen naar: nt2@uitgeverijboom.nl. Veel plezier met dit boek,

Kom verder. Mail vragen en opmerkingen naar: nt2@uitgeverijboom.nl. Veel plezier met dit boek, Kom verder Welkom bij het vak Kennis van de Nederlandse Samenleving, KNS. Dit boek vertelt je over Nederland. Veel van wat je moet weten over het leven in Nederland, staat in dit boek. Je haalt straks

Nadere informatie

Dames en heren studenten,

Dames en heren studenten, Dames en heren studenten, De wereld van morgen heeft jullie nodig, hard nodig. Hopelijk zonder deze prachtige, blije dag te verstoren, wil ik even stil staan bij het feit dat onze wereld, en dus ook Nederland,

Nadere informatie

Week van de hoogbegaafdheid: Workshop voor ouders: Opvoeden van je hoogbegaafde kind

Week van de hoogbegaafdheid: Workshop voor ouders: Opvoeden van je hoogbegaafde kind Agenda Workshops Week van de hoogbegaafdheid: Workshop voor ouders: Opvoeden van je hoogbegaafde kind Woensdag 16 maart, 19.30 21.30 uur. Praktijk Karnemelksloot 55. Kosten: 15,00. Aanmelden: stuur een

Nadere informatie

SOCIOLOGIE FACULTEIT DER SOCIALE WETENSCHAPPEN

SOCIOLOGIE FACULTEIT DER SOCIALE WETENSCHAPPEN SOCIOLOGIE FACULTEIT DER SOCIALE WETENSCHAPPEN PROGRAMMA WAT GA IK DE KOMENDE 45 MINUTEN VERTELLEN? 1. Waarom sociologie studeren (wat is sociologie?) 2. Waarom sociologie studeren aan de VU? 3. Hoe ziet

Nadere informatie

HEY WAT KAN JIJ EIGENLIJK GOED? VERKLAP JE TALENT IN 8 STAPPEN

HEY WAT KAN JIJ EIGENLIJK GOED? VERKLAP JE TALENT IN 8 STAPPEN E-blog HEY WAT KAN JIJ EIGENLIJK GOED? VERKLAP JE TALENT IN 8 STAPPEN In talent & groei Het is belangrijk om je talent goed onder woorden te kunnen brengen. Je krijgt daardoor meer kans om het werk te

Nadere informatie

Franciscaans Studiecentrum

Franciscaans Studiecentrum Minor Christelijke spiritualiteit Cursus Het goede leven. Franciscaanse spiritualiteit over duurzaamheid, zorg en leiderschap Minor Christelijke Spiritualiteit Het (FSC) doet wetenschappelijk onderzoek

Nadere informatie

Inhoudsopgave van de gehele gids:

Inhoudsopgave van de gehele gids: Inhoudsopgave van de gehele gids: 1. Inleiding 2. De rol van werk 3. Talent 3.1 Wat is talent en toptalent? 3.2 Hoe ontstaat een talent? 4. Talent ontdekking: Ontdek je talenten 4.1 Waaraan herken je een

Nadere informatie

Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015

Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015 Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015 Tijd 09.15 09.45 Je bent op de Open dag, wat nu? Personal welcome international visitors 10.00 10.45 Je bent op de

Nadere informatie

Studiebegeleiding & tutoraat

Studiebegeleiding & tutoraat Studiebegeleiding & tutoraat Patricia Post-Nievelstein, Head Tutor, University College Utrecht Richard van den Doel, Senior Tutor, University College Roosevelt Oscar van den Wijngaard, Coordinator Academic

Nadere informatie

ELSEVIERS HULP BIJ STUDIEKEUZE

ELSEVIERS HULP BIJ STUDIEKEUZE ELSEVIERS HULP BIJ STUDIEKEUZE Naam:... Klas:... STAP : WAT KAN IK? Voor welke vakken haal(de) je de hoogste cijfers op school? Aardrijkskunde Algemene natuurwetenschappen Bewegen, sport en maatschappij

Nadere informatie

bij aan een hogere kwaliteit van het onderwijs. Daar hebben ook je leerlingen profijt van.

bij aan een hogere kwaliteit van het onderwijs. Daar hebben ook je leerlingen profijt van. 14 De Lerarenbeurs. Be Door gebruik te maken van de Lerarenbeurs verhoog je als docent je professionele niveau. Hierdoor verbeteren je lessen, word je breder inzetbaar en draag je bij aan een hogere kwaliteit

Nadere informatie

Bachelor in de wijsbegeerte: 10 opties voor je toekomst

Bachelor in de wijsbegeerte: 10 opties voor je toekomst HOGER INSTITUUT VOOR WIJSBEGEERTE Bachelor in de wijsbegeerte: 10 opties voor je toekomst Combineer filosofie met een andere opleiding (rechten, sociologie, psychologie, geschiedenis ) Beste (toekomstige)

Nadere informatie

POP. Persoonlijk ontwikkelingsplan. Robin van Heijningen

POP. Persoonlijk ontwikkelingsplan. Robin van Heijningen 1 POP Persoonlijk ontwikkelingsplan Robin van Heijningen 2 POP Persoonlijk ontwikkelingsplan Robin van Heijningen Hillegom 17 oktober 2013 Schoonderbeek Installatietechniek 3 Persoonlijk ontwikkelingsplan

Nadere informatie

Werkboek MEER KLANTEN OP JOUW MANIER! ANNEMIEKE TISSINK KRIJG MEER KLANTEN DOOR MARKETING IN TE ZETTEN OP EEN MANIER DIE BIJ JOU PAST

Werkboek MEER KLANTEN OP JOUW MANIER! ANNEMIEKE TISSINK KRIJG MEER KLANTEN DOOR MARKETING IN TE ZETTEN OP EEN MANIER DIE BIJ JOU PAST Werkboek MEER MANIER! ANNEMIEKE TISSINK KRIJG MEER DOOR MARKETING IN TE ZETTEN OP EEN MANIER DIE BIJ JOU PAST MANIER! Hoofdstuk 1 Nieuwe klanten nodig? Marketing is een vakgebied waar veel om te doen is.

Nadere informatie

ELSEVIER HULP BIJ STUDIEKEUZE

ELSEVIER HULP BIJ STUDIEKEUZE ELSEVIER HULP BIJ STUDIEKEUZE Naam:... Klas:... Stap : Wat Kan ik? Voor welke vakken haal(de) je de hoogste cijfers op school? Aardrijkskunde Algemene natuurwetenschappen Bewegen, sport en maatschappij

Nadere informatie

Laser Focus. De 6 Concentratie Technieken Die Ze Je Niet Op Je Opleiding Leren..

Laser Focus. De 6 Concentratie Technieken Die Ze Je Niet Op Je Opleiding Leren.. Laser Focus De 6 Concentratie Technieken Die Ze Je Niet Op Je Opleiding Leren.. 1 Delen uit dit E-BOOK zijn afkomstig van de site van StudieVitaminen.nl en het boek Haal meer uit je hersenen. MTcompany

Nadere informatie

Voorbereidingscursussen

Voorbereidingscursussen Voorbereidingscursussen Biologie Natuurkunde Scheikunde Wiskunde Studeren aan de Open Universiteit voorbereidings cursussen Het systeem van eindexamenprofielen in het voortgezet onderwijs brengt met zich

Nadere informatie

De specifieke lerarenopleiding

De specifieke lerarenopleiding geëngageerd onderzoekend communicatief talent ontwikkelend vakdeskundig leerling gericht samenwerkend De specifieke lerarenopleiding dynamisch leergierig master Jij bent... inspirerend creatief toekomstgericht

Nadere informatie

Hoofdlijn advies. Wat vind jij? Laat het ons weten op: Persoonlijke ontwikkeling. Basiskennis en -vaardigheden. Vakoverstijgend leren

Hoofdlijn advies. Wat vind jij? Laat het ons weten op: Persoonlijke ontwikkeling. Basiskennis en -vaardigheden. Vakoverstijgend leren Hoofdlijn advies Taalvaardig Rekenvaardig Digitaal vaardig Sociaal vaardig Persoonlijke ontwikkeling Basisvaardigheden Basiskennis en -vaardigheden Natuur & technologie Mens & maatschappij Taal & cultuur

Nadere informatie

Voorlichting Econometrie & Operationele Research. Faculteit der Economische Wetenschappen en Bedrijfskunde

Voorlichting Econometrie & Operationele Research. Faculteit der Economische Wetenschappen en Bedrijfskunde Voorlichting Econometrie & Operationele Research Faculteit der Economische Wetenschappen en Bedrijfskunde Vier bacheloropleidingen Bedrijfskunde Econometrie & Operationele Research Economie en Bedrijfseconomie

Nadere informatie

Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg, opening vmbo-schooljaar, Hogeland College, Uithuizen, 20 september 2012

Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg, opening vmbo-schooljaar, Hogeland College, Uithuizen, 20 september 2012 Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg, opening vmbo-schooljaar, Hogeland College, Uithuizen, 20 september 2012 Beste leerlingen, dames en heren, Er is een filmpje op YouTube dat begint

Nadere informatie

Kies voor meer! kies voor meer

Kies voor meer! kies voor meer kies voor meer Kies voor meer! Je staat op het punt om een heel belangrijke beslissing te nemen: je kiest de school waar je de komende jaren naartoe gaat. Spannend! Want je wilt natuurlijk naar een plek

Nadere informatie

Je dromen waarmaken. het kan echt!

Je dromen waarmaken. het kan echt! Je dromen waarmaken het kan echt! Waarschuwing: het lezen van dit e-book kan onverwachts groots succes en een enorm geluksgevoel teweeg brengen Doelen stellen - de eerste stap van droom naar succes Ben

Nadere informatie

>>> Dag tegen het Pesten 19-04-12 >>> Codename Future - Tel. 070-3024770 - Fax. 070-3644934 www.codenamefuture.nl 1

>>> Dag tegen het Pesten 19-04-12 >>> Codename Future - Tel. 070-3024770 - Fax. 070-3644934 www.codenamefuture.nl 1 >>> Codename Future - Tel. 070-3024770 - Fax. 070-3644934 www.codenamefuture.nl 1 Inhoudsopgave Colofon 3 Dag tegen het pesten 4 Highlights 4 Pesten gebeurt in mijn klas het meest met 5 Welke uitspraak

Nadere informatie

Instructie voor leerlingen.. 5. Gebruik van de lesbrieven. 6. Lesbrief: Wat wil je zijn en worden.. 7. Wat wil je zijn en worden.

Instructie voor leerlingen.. 5. Gebruik van de lesbrieven. 6. Lesbrief: Wat wil je zijn en worden.. 7. Wat wil je zijn en worden. VOORBEELD DE KLAS ALS TEAM (LEERLINGENBOEK) INHOUDSOPGAVE Instructie voor leerlingen.. 5 Gebruik van de lesbrieven. 6 Lesbrief: Wat wil je zijn en worden.. 7 Wat wil je zijn en worden. 11 Wat wil je zijn

Nadere informatie

In 7 stappen naar een opgeruimd huis Hoe je op een makkelijke manier je opruimachterstanden inloopt

In 7 stappen naar een opgeruimd huis Hoe je op een makkelijke manier je opruimachterstanden inloopt In 7 stappen naar een opgeruimd huis Hoe je op een makkelijke manier je opruimachterstanden inloopt Ben jij zo iemand die actief is en veel interesses heeft en daardoor ook veel bezigheden en spullen heeft?

Nadere informatie

Academiejaar 2014/2015. bachelor. verpleegkunde. verpleegkunde. Artesis Plantijn Hogeschool Antwerpen

Academiejaar 2014/2015. bachelor. verpleegkunde. verpleegkunde. Artesis Plantijn Hogeschool Antwerpen Academiejaar 2014/2015 bachelor verpleegkunde verpleegkunde Artesis Plantijn Hogeschool Antwerpen Bachelor verpleegkunde verpleegkunde Je ideale opleiding kiezen uit het ruime aanbod aan onze hogeschool

Nadere informatie

HAND L E ID IN G. behorende bij de website. hoeradicaalbenjij.nl

HAND L E ID IN G. behorende bij de website. hoeradicaalbenjij.nl HAND L E ID IN G behorende bij de website hoeradicaalbenjij.nl Beste gespreksleider, Dank voor het downloaden van deze handleiding, behorende bij de quiz Hoe Radicaal Ben jij?. Deze quiz werd ontwikkeld

Nadere informatie

Hoe schrijf ik tekst voor mijn website?

Hoe schrijf ik tekst voor mijn website? Hoe schrijf ik tekst voor mijn website? Heb je een eigen website, maar worstel je met de teksten die je daarop kwijt wil? Volg dan dit stappenplan. Met een paar handige tips kom je vast een heel eind.

Nadere informatie

Interview Han van der Maas

Interview Han van der Maas Interview Han van der Maas Voor mij is programmeren een essentiële tool, zoals hamer en spijkers voor een timmerman 272 Interview Hoe ben je zelf geïnteresseerd geraakt in programmeren? Pas op de universiteit,

Nadere informatie

Arabistiek en islamkunde Onthaal 2014-2015

Arabistiek en islamkunde Onthaal 2014-2015 Arabistiek en islamkunde Onthaal 2014-2015 OPBOUW PROGRAMMA & MOTIVATIE Kennismaking Monitoraat Arabistiek en islamkunde Monitor en studietrajectbegeleider - Arabistiek en islamkunde - Japanologie - Slavistiek

Nadere informatie

Monica is jarig. Iemand vertelt over haar sollicitatiegesprek. Monica en Arend praten over opleiding, werken en een eigen bedrijf.

Monica is jarig. Iemand vertelt over haar sollicitatiegesprek. Monica en Arend praten over opleiding, werken en een eigen bedrijf. Les 1 Werk en inkomen (1) Monica is jarig. Iemand vertelt over haar sollicitatiegesprek. Monica en Arend praten over opleiding, werken en een eigen bedrijf. Evert en Monica -2 Rijbewijs Monica is jarig.

Nadere informatie

Naam: Abdurrahman AKIN St.nr: 1595148 Stud.: Informatica

Naam: Abdurrahman AKIN St.nr: 1595148 Stud.: Informatica Naam: Abdurrahman AKIN St.nr: 1595148 Stud.: Informatica Inhoudsopgave Inleiding... 3 Realisatie... 4 Concept, Scenario s, Story graph... 5 Video na veranderingen..... 6 Conclusie/ervaringen... 7 Bijlagen......

Nadere informatie

U-Talent Academie. Uitdagend bètaonderwijs op school en de universiteit

U-Talent Academie. Uitdagend bètaonderwijs op school en de universiteit U-Talent Academie Uitdagend bètaonderwijs op school en de universiteit U-Talent Academie Uitdagend bètaonderwijs op school en de universiteit Uitdaging in bèta en techniek voor vwo ers Zoek je meer uitdaging

Nadere informatie

Onderzoek Stress. 5 Juni 2014. Over het 1V Jongerenpanel

Onderzoek Stress. 5 Juni 2014. Over het 1V Jongerenpanel Onderzoek Stress 5 Juni 2014 Over het onderzoek Aan dit online onderzoek, gehouden van 20 mei tot en met 5 juni 2014 in samenwerking met 7Days, deden 2.415 jongeren mee. Hiervan zijn er 949 scholier en

Nadere informatie

Inleiding 2. Het toelatingsexamen 3. NVO examen 5. Het schakelprogramma 6. INHOLLAND met doorstroomminor 8. Studeren in deeltijd 9

Inleiding 2. Het toelatingsexamen 3. NVO examen 5. Het schakelprogramma 6. INHOLLAND met doorstroomminor 8. Studeren in deeltijd 9 INHOUD Inleiding 2 Het toelatingsexamen 3 NVO examen 5 Het schakelprogramma 6 INHOLLAND met doorstroomminor 8 Studeren in deeltijd 9 1 INLEIDING Het Instituut Pedagogische Wetenschappen van de Universiteit

Nadere informatie

Christelijke spiritualiteit

Christelijke spiritualiteit Christelijke spiritualiteit Cursus Het goede leven. Minor Franciscaanse spiritualiteit over duurzaamheid, zorg en leiderschap Het (FSC) doet wetenschappelijk onderzoek naar de levensoriëntatie zoals die

Nadere informatie

Het hoger onderwijs verandert

Het hoger onderwijs verandert achelor & master Sinds september 2004 is de hele structuur van het hoger onderwijs veranderd. Die nieuwe structuur werd tegelijkertijd ingevoerd in andere Europese landen. Zo sluiten opleidingen in Vlaanderen

Nadere informatie

Lekker ding. Maar Anita kijkt boos. Hersendoden zijn het!, zegt ze. Die Jeroen is de ergste. Ik kijk weer om en zie hem meteen zitten.

Lekker ding. Maar Anita kijkt boos. Hersendoden zijn het!, zegt ze. Die Jeroen is de ergste. Ik kijk weer om en zie hem meteen zitten. Lekker ding Pas op!, roept Anita. Achter je zitten de hersendoden! Ik kijk achterom. Achter ons zitten twee jongens en drie meisjes hun boterhammen te eten. Ze zijn gevaarlijk, zegt Anita. Ze schudt haar

Nadere informatie

Deel het leven Johannes 4:1-30 & 39-42 7 december 2014 Thema 4: Gebroken relaties

Deel het leven Johannes 4:1-30 & 39-42 7 december 2014 Thema 4: Gebroken relaties Preek Gemeente van Christus, Het staat er een beetje verdwaald in dit hoofdstuk De opmerking dat ook Jezus doopte en leerlingen maakte. Het is een soort zwerfkei, je leest er ook snel overheen. Want daarna

Nadere informatie

God bestaat en Hij is belangrijk We hebben God nodig in ons leven Jezus: Zijn leven Jezus: Zijn dood Jezus: Zijn opstanding De Heilige Geest

God bestaat en Hij is belangrijk We hebben God nodig in ons leven Jezus: Zijn leven Jezus: Zijn dood Jezus: Zijn opstanding De Heilige Geest Basiscursus Christelijk geloof Module 1 Les 1: Les 2: Les 3: Les 4: Les 5: Les 6: Les 7: Les 8: God bestaat en Hij is belangrijk We hebben God nodig in ons leven Jezus: Zijn leven Jezus: Zijn dood Jezus:

Nadere informatie

Dag! kennismaken. Ik ben Eric.

Dag! kennismaken. Ik ben Eric. Vocabulaire Oefening 1 Woordweb Dag! Waar kom je vandaan? groeten Goedemorgen! de ontmoeting Hoe heet je? kennismaken Hoi! mensen Hallo! Ik ben Eric. nieuw Ik kom uit Engeland. Hallo, ik ben Mila. Ik ben

Nadere informatie

Naam opleiding: Technische Bestuurskunde. Toelating

Naam opleiding: Technische Bestuurskunde. Toelating Naam opleiding: Technische Bestuurskunde Toelating Is de studie moeilijk? Een studie aan de TU Delft is pittig, zorg er daarom voor dat je er aan het begin van je studie gelijk vol voor gaat. Gas terugnemen

Nadere informatie

Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015

Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015 Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015 Tijd 09.15 09.45 Je bent op de Open dag, wat nu? Personal welcome international visitors 10.00 10.45 Je bent op de

Nadere informatie

Sollicitatieformulier Commissies Studiejaar 2013-2014

Sollicitatieformulier Commissies Studiejaar 2013-2014 Sollicitatieformulier Commissies Studiejaar 2013-2014 Algemeen Met dit formulier solliciteer je voor een functie in één van de commissies van S.F.V. Cedo Nulli om zo actief lid te worden. Actief lidmaatschap

Nadere informatie

UNIVERSITY OF INFINITE AMBITIONS. MASTER OF SCIENCE SCIENCE EDUCATION AND COMMUNICATION

UNIVERSITY OF INFINITE AMBITIONS. MASTER OF SCIENCE SCIENCE EDUCATION AND COMMUNICATION UNIVERSITY OF INFINITE AMBITIONS. MASTER OF SCIENCE SCIENCE EDUCATION AND COMMUNICATION LERARENOPLEIDING NATUURKUNDE, WISKUNDE, SCHEIKUNDE, INFORMATICA EN ONTWERPEN Heb jij een technische bachelor gevolgd

Nadere informatie

Leiden Leadership Programme Honours programma voor ambitieuze masterstudenten

Leiden Leadership Programme Honours programma voor ambitieuze masterstudenten Leiden Leadership Programme Honours programma voor ambitieuze masterstudenten Bij ons leer je de wereld kennen Leiden Leadership Programme Voor wie? In het Leiden Leadership Programme ontwikkel je als

Nadere informatie

Stop met vergelijken. Je bent uniek

Stop met vergelijken. Je bent uniek Stop met vergelijken. Je bent uniek Deze week schrijft Tineke Franssen, een van de wandelcoaches van Het Coach Bureau, het artikel. Vlak voor de zomer rondt zij het wandelcoachtraject af met Hanneke (43).

Nadere informatie

Gratis Rapport : Wat Te Doen Voor, Tijdens En Na Je Eerste Marathon. - Eelco de Boer -

Gratis Rapport : Wat Te Doen Voor, Tijdens En Na Je Eerste Marathon. - Eelco de Boer - Gratis Rapport : Wat Te Doen Voor, Tijdens En Na Je Eerste Marathon - Eelco de Boer - Gratis Rapport : Wat Te Doen Voor, Tijdens En Na Je Eerste Marathon Beste lezer, Ik hoop dat jouw doorzettingsvermogen

Nadere informatie

Reisverslag. Yayouk Eva Willems. VU University Amsterdam / The Pennsylvania State University. 23 mei 2015

Reisverslag. Yayouk Eva Willems. VU University Amsterdam / The Pennsylvania State University. 23 mei 2015 Reisverslag Yayouk Eva Willems VU University Amsterdam / The Pennsylvania State University 23 mei 2015 Research project Clinical and Developmental Psychopathology Supervisor: Prof. Dr. M. Bartels Second

Nadere informatie

Tienpuntenlijst #1 Investeer in goede weblectures bij alle hoorcolleges. #2 Betere communicatie: tijd voor de RU-app

Tienpuntenlijst #1 Investeer in goede weblectures bij alle hoorcolleges. #2 Betere communicatie: tijd voor de RU-app Tienpuntenlijst 2015 #1 Investeer in goede weblectures bij alle hoorcolleges #2 Betere communicatie: tijd voor de RU-app #3 Investeer in meer specialisatie in de master #4 Gemakkelijker studeren in het

Nadere informatie

Inleiding 2. Het toelatingsexamen 3. NVO-examen 5. Het Pre-masterprogramma 6. Studeren in deeltijd 8

Inleiding 2. Het toelatingsexamen 3. NVO-examen 5. Het Pre-masterprogramma 6. Studeren in deeltijd 8 INHOUD Inleiding 2 Het toelatingsexamen 3 NVO-examen 5 Het Pre-masterprogramma 6 Studeren in deeltijd 8 1 INLEIDING Het Instituut Pedagogische Wetenschappen van de Universiteit Leiden biedt de eenjarige

Nadere informatie

Programma Open dag Tilburg University Zaterdag 8 oktober 2016 Toelichting en overzicht

Programma Open dag Tilburg University Zaterdag 8 oktober 2016 Toelichting en overzicht Programma Open dag Tilburg University Zaterdag 8 oktober 2016 Toelichting en overzicht Toelichting programmaonderdelen Informatiesessie Kennismakingscollege Minicollege Campus Tour Sports Center Tour Q&A

Nadere informatie

Training Netwerken Forum 12-5-2014

Training Netwerken Forum 12-5-2014 Training Netwerken Forum 12-5-2014 Inhoudsopgave Inleiding 3 Doelen 4 Deelnemers 4 Werkvormen 4 Programma 4 Voorstellen & introductie 5 Inleiding 6 Opdracht Je eigen netwerk 7 Theorie 8 Opdracht In gesprek

Nadere informatie

geen loting meer maar selectie Frank Peters, Studentendecaan I:

geen loting meer maar selectie Frank Peters, Studentendecaan I: geen loting meer maar selectie Frank Peters, Studentendecaan I: www.uu.nl/bachelors/selectie Bachelorvoorlichting 18 & 19 Achtergrond Drie soorten opleidingen A. opleidingen met een matching B. opleidingen

Nadere informatie

op Het Streek tel ik mee!

op Het Streek tel ik mee! op Het Streek tel ik mee! CSG Het Streek Bovenbuurtweg voor mavo, havo, vwo, gymnasium en technasium Yes, dat vind ik leuk! Daar ben ik goed in! Leuk om dat bij jezelf te ontdekken. Op onze school aan

Nadere informatie