Kwaliteit grondbeleid en grondexploitatie

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Kwaliteit grondbeleid en grondexploitatie"

Transcriptie

1 Kwaliteit grondbeleid en grondexploitatie Gemeente Uitgeest 10 mei 2011 Rekenkamercommissie Uitgeest t.a.v. de heer A.C. Vroon, voorzitter Postbus AA Uitgeest T

2 J'uan Na em Jacques Necker b.u. Postadres Postbus AE Utrecht T F Onderzoekers: Drs. Carlo van Dijk Drs. ing. Hans van der Zwan Tom Smolders MA MSc Contactpersoon: Carlo van Dijk T E. Kenmerk: RO Datum: 21 april 2011 Rapport / Kwaliteit grondbeleid en grondexploitatie

3 4 Necker J van Naem Inhoudsopgave Bestuurlijke Nota 1 1 Onderzoeksverantwoording / Aanleiding / Doelstelling en vraagstelling / Onderzoeksuitvoering / Leeswijzer 4 2 Centrale boodschap / Samenvatting / Conclusies / Aanbevelingen 8 3 Nawoord rekenkamercommissie 9 Nota van bevindingen 10 1 Beleidsvorming / Ruimtelijk beleid /Grondbeleid / Toetsingskader 13 2 Uitvoering: de Waldijk / Kwaliteit / Organisatie / Middelen 16 Risicobeheersing / / Toetsingskader 19 3 Verantwoording / Afspraken / Kaderstelling en controle / Toetsingskader 22 Bijlagen 23 Bijlage 1. Toetsingskader 23 Bijlage 2. Bronnen 24 Rapport / Kwaliteit grondbeleid en grondexploitatie

4 J van Naem Bestuurlijke Nota Rapport / Kwaliteit grondbeleid en grondexploitatie 1

5 j van Naem 1 Onderzoeksverantwoording 1.1 / Aanleiding Grondexploitaties en het daarmee samenhangende grondbeleid is een actueel, relevant en complex onderwerp. De actualiteit van grondexploitaties en grondbeleid hangt samen met de huidige economische conjunctuur. Na een periode van hoogconjunctuur waarin veel gemeenten flinke winsten hebben kunnen maken dankzij een actief grondbeleid, zijn tegenwoordig vooral de schaduwkanten in beeld: als gevolg van achterblijvende kwalitatieve en kwantitatieve vraag kunnen opbrengsten pas later worden gerealiseerd of zijn de opbrengsten lager dan vooraf verwacht. De relevantie van het onderwerp komt tot uitdrukking in de doelstellingen die gemeenten met hun grondbeleid willen bereiken: een grondexploitatie is voor de gemeente immers geen doel op zich, maar een middel om maatschappelijk gewenste effecten te bereiken. Een nieuw bedrijventerrein biedt bijvoorbeeld mogelijkheden aan ondernemers zich te vestigen of uit te breiden opdat de lokale economie wordt versterkt. De relevantie blijkt natuurlijk ook uit de financiële belangen die met het grondbeleid zijn gemoeid. Het grondbeleid heeft een grote mate van complexiteit doordat verschillende en uiteenlopende aspecten hierbij zijn betrokken. Enkele voorbeelden ter illustratie: de ruimtelijke kaders voor het grondbeleid zijn gesteld in de structuurvisie. Daarnaast staan de financiële kaders uit de programmabegroting en de rest van de P&C-cyclus. Ook eventuele nota's voor grondbeleid en risicomanagement kunnen kaders bevatten voor het grondbeleid. Aanvullend op lokale beleidsdocumenten zijn er verscheidene publiekrechtelijke instrumenten beschikbaar om ais gemeente regie te houden (zoals de Wet voorkeursrecht gemeenten of de Grondexploitatiewet). Ook van belang is dat een grondexploitatie vaak anders is georganiseerd (namelijk projectmatig) dan de reguliere ondersteuningsorganisatie. De complexiteit blijkt ook uit de specifieke betekenis die aan begrippen als risicobeheer en grondpolitiek wordt toegekend. 1.2 / Doelstelling en vraagstelling Met dit onderzoek wil de rekenkamercommissie aan de raad een helder beeld bieden van de gemeentelijke grondexploitaties, vooral als het gaat om project Waldijk. Dit project is uitgevoerd in twee fasen. In de eerste fase heeft de gemeente zelf enkele woningen ontwikkeld, in de tweede fase hebben private partijen woningbouw ontwikkeld waarbij de gemeente slechts stuurde op de publiekrechtelijke kaders en de kwaliteit van de buitenruimte. Over het project is meerdere keren in de raad gesproken. Er is daarbij regelmatig sprake van het zogenaamde 'potje Waldijk', waarmee gedoeld wordt op geld waarover de gemeente Uitgeest zou kunnen beschikken. Het is in de discussie echter niet altijd helder of dit 'potje' inderdaad bestaat en hoe groot dit dan wel niet zou zijn. Ook vraagt de rekenkamer zich af welke risico's de gemeente loopt bij Waldijk en of deze goed worden gemonitord, beheerst en of de raad daarover voldoende wordt geïnformeerd. Ten slotte speelt bij Waldijk ook dat het project tijdelijk ondergebracht is geweest bij het OBU. Dit maakt Waldijk tot een bijzonder project dat nadere bestudering verdient. Om de raad inzicht te bieden in de grondexploitaties onderzocht de rekenkamercommisse het beleid en de informatievoorziening in brede zin en van Waldijk in het bijzonder, omdat dit verreweg de grootste grondexploitatie is die de gemeente Uitgeest kent. Om het voorgaande samen te pakken, stellen we de volgende hoofdvraag voor: 'Wat is de kwaliteit van het grondbeleid en de grondexploitatie van de gemeente Uitgeest in termen van beleidsvorming, uitvoering en verantwoording?' Rapport / Kwaliteit grondbeleid en grondexploitatie 2

6 va n Na em Om deze onderzoeksvraag te beantwoorden hanteerde de rekenkamercommissie de onderstaande deelvragen: Beleidsvorming 1. Wat is het beleid van de gemeente (structuurvisie, bestemmingsplannen, grondbeleid, grondprijsbeleid) en hoe luidt de exploitatieverordening? 2. Welke (aanvullende) regels zijn er door raad, college of MT gesteld met betrekking tot de grondexploitaties? Uitvoering 3. Hoe wordt de grondexploitatie daadwerkelijk uitgevoerd? 4.. Hoe zijn de ambtelijke en bestuurlijke aansturing geregeld? 5. Zijn acties, activiteiten en processen met de doelen in overeenstemming? Verantwoording 6. Hoe verloopt de informatievoorziening en de verantwoording? /s deze voldoende, zodat de gemeenteraad zijn kaderstellende en controlerende taak goed kan uitvoeren? 7. Wat zijn de (bij)sturende/controlerende mogelijkheden van de gemeenteraad? 8. Leidt de uitvoering tot de gewenste resultaten en opbrengsten en het maatschappelijk belang? En wordt daarbij rekening gehouden met de eisen voor doelmatigheid, integriteit, risicobeheer, sociale duurzaamheid en sociale verantwoordelijkheid? 9. Wat zijn aanbevelingen voor verbetering van het grondbeleid en grondexploitaties? 1.3 / Onderzoeksuitvoering Het onderzoek vond plaats in 4 fasen. In de eerste fase hielden de rekenkamercommissie, de onderzoekers en een delegatie van de ambtelijke organisatie een startgesprek waarin ze afspraken maakten over het onderzoeksproces en een toelichting gaven op het onderzoek. In de tweede fase analyseerden de onderzoekers het grondbeleid en ruimtelijk beleid van de gemeente. Hierbij vonden (telefonische) interviews plaats met raadsleden, portefeuillehouders en ambtenaren. In de derde fase stond de uitvoering van de Waldijk centraal: door te spreken met betrokken ambtenaren en oud-bestuurders en het bestuderen van het projectdossier en de relevante planning-en-controlstukken toetsten de onderzoekers de uitvoering aan de beleidskaders en het toetsingskader voor het onderzoek. Dit vormde de basis voor de rapportage in de vierde fase. Het toetsingskader is opgenomen als bijlage 1 bij deze rapportage. De bestudeerde documenten en een overzicht van geïnterviewde personen is opgenomen in bijlage 2. 1 De rekenkamer richtte zich op het vigerende beleid, maar waar dit voor De Waldijk nodig was, bestudeerden de onderzoekers het vorige beleidskader zoals de Structuurvisie In het onderzoek keken de onderzoekers naar de wijze waarop college, raad en organisatie (OBU) betrokken waren bij de uitvoering van De Waldijk vanaf de start ervan (2004) tot en met heden. De publiek-private samenwerking met Bouwfonds of andere betrokken partijen vormde geen onderdeel van het onderzoek. 1 De huidige portefeuillehouder Ruimtelijke Ordening heeft in reactie op een verzoek tot een interview laten weten hieraan geen medewerking te willen verlenen. Rapport / Kwaliteit grondbeleid en grondexploitatie 3

7 van Naem De Nota van bevindingen is aan de gemeentesecretaris aangeboden ter controle van de feitelijke juistheid van de gepresenteerde bevindingen. Het veldwerk voor het onderzoek is uitgevoerd door onderzoeksbureau Necker van Naem en de resultaten hiervan zijn uitgewerkt in de Nota van bevindingen. De rekenkamercommissie heeft op basis van deze bevindingen en een voorzet door de onderzoekers de conclusies en aanbevelingen in dit rapport geformuleerd. De definitieve versie van de conclusies en aanbevelingen zijn door de rekenkamercommissie vastgesteld 1.4 / Leeswijzer De bestuurlijke nota geeft naast de verantwoording van de onderzoeksuitvoering in hoofdstuk 2 de centrale boodschap van het rapport weer. Dit hoofdstuk geeft een samenvatting van de bevindingen, antwoord op de onderzoeksvragen en de hieruit volgende aanbevelingen. Hoofdstuk 3 geeft de reactie van het college op het rapport weer en in hoofdstuk 4 staat het nawoord van de rekenkamercommissie. De Nota van bevindingen valt conform de onderzoeksopzet uiteen in drie gedeelten: een beschrijving van het beleid, een beschrijving van de uitvoering en een beschrijving van de verantwoording richting de raad. Bijlage 1 geeft het toetsingskader van het onderzoek weer, bijlage 2 bevat de verantwoording van de bestudeerde documenten en geïnterviewde respondenten. Rapport / Kwaliteit grondbeleid en grondexploitatie 4

8 J van Naem 2 Centrale boodschap 2.1 / Samenvatting Het project Waldijk is een voorbeeld van een succesvol project. De inhoudelijke doelstellingen om woningen aan de voorraad toe te voegen (deels sociale woningbouw) is gerealiseerd en de wijk is goed ontsloten. Dit laatste is er mede aan te danken dat de wijk in samenhang met de omgeving is ontwikkeld. Het te verwachten financieel resultaat van het project is met 6,4 miljoen ongeveer negen keer hoger dan vooraf ingeschat. Dit resultaat is gerealiseerd door vooraf conservatief te begroten en een behoorlijke risicovoorzieningen te treffen en tijdens de uitvoering adequaat te handelen. Onder het OBU, die de belangrijkste fase van het project heeft begeleid, kenmerkte de projectleiding zich door een combinatie van inzicht en ervaring die het mogelijk maakte om op het juiste moment juist te handelen. Deze handelswijze sluit nauw aan bij de bestuurscultuur van de gemeente Uitgeest. Beleidsmatig gezien staat project 'Waldijk' erg op zich zelf. Er is sprake van ad hoe beslissingen. Dat wil zeggen dat deze niet zijn ingebed in een gemeentelijk grondbeleid. Ook is er geen sprake van een uniforme gemeentelijke wijze van projectmanagement of risicobeheersing die bij dit project kon worden toegepast. De Structuurvisie betreft wel een gemeentebrede visie, maar is op een aantal punten nog onvolledig. Hoewel de keuze voor ad hoe beslissingen in plaats van beleidsmatige inbedding bij project Waldijk goed heeft uitgepakt, biedt de ad hoe aanpak geen garanties voor succes bij toekomstige projecten. De capaciteiten van individuele personen en de complexiteit van specifieke situaties dan immers doorslaggevend en die kunnen variëren in de loop der tijd. Het is voor te stellen dat er in het dagelijks spraakgebruik sprake is van 'potje Waldijk'. Diverse zaken zijn gefinancierd uit dit project. De administratie en verantwoording daarvan moet beter. Tal van zaken 'parasiteren' op de ontwikkeling van Waldijk (o.a. brandweer, school, HMS-terrein, speelvoorzieningen). Daarnaast heeft de gemeente een winstneming gedaan voor investeringen in het dorp en reorganisatiekosten. Door dat een deel van deze zaken niet of onvoldoende expliciet en consistent (in de loop der tijd terugkerend) aan de orde komen, is de besluitvorming over zaken die uit de grondexploitatie van De Waldijk gefinancierd worden te weinig transparant. De gevolgde werkwijze maakt onvoldoende duidelijk dat de keuze om zaken uit De Waldijk te financieren de consequentie is van eerder gemaakte keuzen (bijvoorbeeld de bijdrage aan fondsen) of dat er ook alternatieve bestedingsmogelijkheden waren (dit geldt bijvoorbeeld voor de bijdrage aan het HMS-terrein). Opmerkelijk is dat voor de bestemmingsreserve voor investeringen in het dorp, die al in 2008 is gevormd, nog geen concrete plannen bestaan en er nog geen verplichtingen zijn aangegaan. Dit relativeert in zekere zin het bestaansrecht van deze bestemmingsreserve en in ieder geval de noodzaak van de winstneming in / Conclusies De conclusies voor dit onderzoek formuleren we op basis van de door de rekenkamercommissie opgestelde deelvragen. Beleid 1. Wat is het beleid van de gemeente (structuurvisie, bestemmingsplannen, grondbeleid, grondprijsbeleid) en hoe luidt de exploitatieverordening? De raad heeft geen grondbeleid vastgesteld in de paragraaf grondbeleid of een Nota grondbeleid. Wel heeft de raad een structuurvisie vastgesteld en bestemmingsplannen. Er is een grondprijsbeleid maar dit heeft slechts betrekking op kleinschalige grondaankoop door particulieren. Grondprijzen van grote ontwikkelingen Rapport / Kwaliteit grondbeleid en grondexploitatie 5

9 KM a n Naem als De Waldijk zijn het resultaat van onderhandelingen met private partners. Hiervoor heeft de raad vooraf geen kaders gesteld. In plaats van het formuleren van meerjarige beleidsuitgangspunten voor het grondbeleid weegt de raad bij iedere grondexploitatie zijn kaders af. Voor het ruimtelijk beleid (ambities woningbouw, woningbouwlocaties) heeft de raad wel meerjarige kaders gesteld in de structuurvisie. 2. Welke (aanvullende) regels zijn er door raad, college of MT gesteld met betrekking tot de grondexploitaties? Hoewel projectleiders wel een cursus projectmatig werken hebben gevolgd, zijn vooraf geen afspraken vastgelegd over te volgen procedures. Het is wel gebruikelijk om voor nieuwe projecten een projectplan op te stellen. De gemeente heeft geen handboek projectmatig werken of interne procedures voor projectmanagement. Voor het OBU heeft de gemeenteraad bij het instellingsbesluit een rolverdeling vastgelegd voor de medewerkers van OBU en afspraken gemaakt over informatievoorziening. Dergelijke afspraken bestaan niet binnen de huidige projectorganisatie. Uitvoering 3. Hoe wordt de grondexploitatie daadwerkelijk uitgevoerd? De Waldijk I is door de gemeente zelf ontwikkeld. Hiervoor richtte de gemeente een eigen ontwikkelmaatschappij op (OBU). De doelstelling om minimaal winst te maken met het realiseren van het vastgestelde aantal woningen is ruimschoots gerealiseerd. Vanaf 2008 zijn de werkzaamheden van OBU ondergebracht binnen de staande organisatie. Een deel van het project (Waldijk II) is uitgevoerd door projectontwikkelaars. 4. Hoe zijn de ambtelijke en bestuurlijke aansturing geregeld? De OBU legde verantwoording af rechtstreeks aan het college en de raad buiten de ambtelijke organisatie om. Via accountantscontrole vond onafhankelijke ondersteuning plaats van het college en de raad bij de controle van OBU. Na het opheffen van OBU kwam de uitvoering van de grondexploitaties dichter bij het college te staan en vond directer overleg plaats tussen portefeuillehouder en projectleider. Ook in de informatievoorziening richting de raad kreeg het college een grotere rol. 5. Zijn acties, activiteiten en processen met de doelen in overeenstemming? Bij De Waldijk had de raad als voornaamste doel gesteld om met de realisatie van een vastgesteld aantal woningen (met percentage sociale woningbouw) een zo groot mogelijke winst te realiseren. Winstmaximalisatie was een doel waarvoor de gemeente zich als ondernemer moest opstellen. De constructie met OBU gaf de directeur de ruimte om te ondernemen. Met het OBU haalde de gemeente kennis en kunde in huis die nodig was om de ondernemersrol te kunnen invullen. Uniek aan de situatie was dat het OBU buiten de reguliere ambtelijke verantwoordingslijnen opereerde en over een ruim mandaat beschikte. Achteraf kregen college en raad informatie en zagen ze - aan de zijlijn - de geprognosticeerde winst steeds verder oplopen. De huidige projectorganisatie heeft geen volledig inzicht in het dossier dat in 2008 door het OBU is overgedragen. Het risico hiervan is dat de projectorganisatie niet op de hoogte is van alle relevante feiten, die bijvoorbeeld voor het maken van voor de gemeente gunstige afspraken met derden van belang kunnen zijn. Rapport / Kwaliteit grondbeleid en grondexploitatie 6

10 J van Naem Verantwoording 6. Hoe verloopt de informatievoorziening en de verantwoording? Is deze voldoende, zodat de gemeenteraad zijn kaderstellende en controlerende taak goed kan uitvoeren? In het instellingsbesluit van OBU had de raad kaders gesteld voor de informatievoorziening via kwartaalrapportages en het vaststellen van de grondexploitaties. De raad bleef hiermee op de hoogte van de inhoudelijke en financiële prestaties. Overigens zijn niet daadwerkelijk ieder kwartaal voortgangsrapportages verschenen. Na het opheffen van de OBU is deze praktijk in principe voortgezet, al hebben mondelinge toelichtingen vanuit het college een belangrijkere rol ingenomen. De raad heeft hiervoor geen kaders gesteld. De bespreking van de voortgangrapportages is ook het aangewezen moment om te spreken over zaken die uit de grondexploitatie De Waldijk worden gefinancierd. In de praktijk is de besluitvorming hierover onvoldoende transparant. Dit is mede het gevolg van onvoldoende expliciete en consistente informatie op dit punt. 7. Waf zijn de (bij)sturende/controlerende mogelijkheden van de gemeenteraad? De Waldijk zat vanaf 2004 in de realisatiefase. Het bestemmingsplan en het stedenbouwkundig plan waren snel daarna geactualiseerd waarmee de inhoudelijke sturing door de raad was afgerond. De grootste sturing zat in het vervolgtraject in het controleren en bestemmen van het financiële (tussentijdse) resultaat. 8. Leidt de uitvoering tot de gewenste resultaten en opbrengsten en het maatschappelijk belang? En wordt daarbij rekening gehouden met de eisen voor doelmatigheid, integriteit, risicobeheer, sociale duurzaamheid en sociale verantwoordelijkheid? De Waldijk is, op basis van de door de raad gestelde kaders, te beschouwen als een succesvol project. Het gerealiseerde aantal (sociale woningen) was vooraf vastgesteld en het financiële resultaat is de oorspronkelijke begroting ruimschoots overschreden. Doelmatigheid, integriteit, sociale duurzaamheid en sociale verantwoordelijkheid zijn geen zaken waarvoor de raad vooraf heldere kaders heeft gesteld. Ook voor risicobeheer heeft de raad geen expliciete kaders gesteld. Op basis van een eerste risicoinventarisatie heeft OBU risicoreserves in de grondexploitatie opgenomen die jaarlijks is geactualiseerd. Binnen de huidige projectorganisatie wordt geen vaste systematiek voor risico-inventarisatie of risicobeheersing gehanteerd. Ook hierbij is de uitvoering afhankelijk van de persoonlijke rolinvulling door de projectleider. 9. Wat zijn aanbevelingen voor verbetering van het grondbeleid en grondexploitaties? De aanbevelingen zijn opgenomen in paragraaf 2.3 en hebben betrekking op verbetering van transparantie in de financiering van bovenwijkse voorzieningen / overige uitgaven vanuit grondexploitaties, het stellen van actuele kaders door de raad (herziening financiële verordening / verbetering informatiewaarde paragraaf grondbeleid). Rapport / Kwaliteit grondbeleid en grondexploitatie 7

11 J van Naem 2.3 / Aanbevelingen Uit de bovenstaande conclusies volgen de onderstaande aanbevelingen: 1 Raad, rond de transitie van OBU naar de staande organisatie af. De raad heeft op dit moment geen kaders gesteld voor de informatievoorziening over de grondexploitaties. De financiële verordening bevat incorrecte verwijzingen naar het BBV en wordt in praktijk niet nageleefd. Leg de werkwijze met kwartaalof halfjaarrapportages vast zodat u ais raad weet welke informatie u op welk moment van het college mag verwachten. 2 College, rond de transitie van OBU naar de staande organisatie af. Bouw intern een duidelijke projectorganisatie. Stel kaders en procedures vast waardoor projecten op een gelijkvormige wijze worden aangepakt. In het geval van de realisatie van De Waldijk bouwde de gemeente vrijwel volledig op. de professionaliteit van de directeur. Zonder heldere kaders en waarborgen is ook in de nieuwe projectorganisatie de persoonlijke rolinvulling de kritieke succesfactor. Ontwikkel daarom heldere standaarden voor projectmanagement, risicomanagement en informatievoorziening. Ook is het zaak dat de projectleiding op de hoogte is van alle voor dit project relevante feiten. 3 Raad, waarborg duidelijkheid over wat er uit een grondexploitatie betaald wordt, zodat het saldo van de grondexploitatie een zuiver beeld geeft. De verantwoording van zaken die via de grondexploitatie van De Waldijk gefinancierd worden kan beter. Een dergelijke verantwoording dient over langere periode een consistent beeld te geven van om welke zaken het gaat (geen variatie in de loop der tijd). Ook is een nadere categorisatie mogelijk, bijvoorbeeld in de posten: / 'bovenwijkse voorzieningen' / 'stortingen in fondsen' / 'tussentijdse winstneming' Idealiter verlopen alle bijdragen vanuit een grondexploitatie via een winstneming en resultaatsbestemming. Het uitgangspunt daarbij moet blijven dat winsten pas genomen worden wanneer deze gerealiseerd zijn. Rapport / Kwaliteit grondbeleid en grondexploitatie 8

12 van Naem 3 Nawoord rekenkamercommissie De rekenkamercommissie heeft onderzoek uit laten voeren naar grondexploitaties. De nadruk hierbij ligt op het project Waldijk aangezien dit veruit het grootste maar tevens een van de weinige grondexploitaties van de afgelopen jaren is geweest. De selectie van het onderwerp is gedaan op basis van de volgende algemene criteria: / het onderzoek heeft een toegevoegde waarde: het levert informatie op waarover de gemeenteraad en het college nog niet beschikt; / het onderwerp draagt risico's van ineffectiviteit of ondoelmatigheid in zich; / het onderwerp is actueel en heeft een groot maatschappelijk en/of financieel belang; / het onderwerp raakt direct of indirect het belang van de burger; / het onderzoek moet zoveel mogelijk leiden tot concrete verbeteringen en/of het bevorderen van het lerend vermogen van de organisatie. De keuze voor het onderwerp grondexploitaties komt met name voort uit het besef dat grondexploitatie grote maatschappelijke en financiële belangen met zich meebrengt en navenante risico's. Het gaat daarbij om het beleid, het kader en de wijze waarop dit wordt uitgevoerd. Onderdelen zijn de informatievoorziening richting college en raad, de financiële geldstromen, de rollen van de verschillende partijen en de risico's. Bij de onderzoekskeuze heeft tevens een belangrijke rol gespeeld dat grondexploitaties, en vooral de Waldijk, in 2010 herhaaldelijk onderwerp van gesprek zijn geweest in de raadsvergaderingen. Niet altijd was even duidelijk in hoeverre de verschillende onderdelen van de Waldijk waren afgerond, hoe de financiële stand van zaken was, welke risico's hier mee zouden (kunnen) samenhangen en of, en zo ja voor welk deel, de kosten die naar de grondexploitaties worden gealloceerd feitelijk vaste kosten zijn voor de gemeente. Het feit dat het project de Waldijk oorspronkelijk was ondergebracht bij het Ontwikkelingsbedrijf Uitgeest (OBU) lijkt niet direct te hebben bijgedragen tot duidelijk inzicht in de exploitatie. De rekenkamercommissie is van mening dat dit rapport een duidelijk inzicht geeft in het beleid, de uitvoering en de verantwoording van grondexploitaties. De Waldijk is een succesvol project zowel inhoudelijk als financieel. Inhoudelijk wat betreft de doelstelling om (sociale) woningen aan voorraad toe te voegen en financieel is het resultaat vele malen groter dan vooraf geschat. Desalniettemin komt uit het onderzoek naar voren dat op het gebied van beleid, uitvoering en verantwoording bij grondexploitaties duidelijke aandachtspunten zijn. De conclusies en aanbevelingen in dit rapport zijn naar ons oordeel helder en geven duidelijke handvatten om zowel huidige als toekomstige grondexploitaties 'transparanter' en beheersbaarder uit te voeren. Wij adviseren de raad en het college de aanbevelingen uit dit rapport ter harte te nemen en zo nodig op korte termijn actie te ondernemen. Rapport / Kwaliteit grondbeleid en grondexploitatie 9

13 van Naem Nota van bevindingen Rapport / Kwaliteit grondbeleid en grondexploitatie 10

14 van Naem 1 Beleidsvorming In dit hoofdstuk beschrijft de rekenkamercommissie het ruimtelijk beleid en het grondbeleid van de gemeente Uitgeest. 1.1 / Ruimtelijk beleid Basis voor het huidige ruimtelijk beleid is de structuurvisie van de gemeente die de raad op 28 januari 2010 heeft vastgesteld. Dit is de ruimtelijke uitwerking van de Toekomstvisie Uitgeest 2020 die de gemeenteraad op 7 oktober 2009 vaststelde. In hoofdstuk 5 van de structuurvisie staat het vigerende ruimtelijk beleid nader uitgewerkt. Dit is in de eerste plaats de ontwikkelingsvisie noordelijke dorpskom waarin wordt uitgegaan van bundeling van detailhandel rond de Prinses Beatrixlaan / Westergeest, dienstverlenende functies rond het stadhuis en recreatieve functies rond de jachthaven. Daarnaast heeft de raad in de Toekomstvisie Uitgeest 2020 de keuze gemaakt voor enkele inbreidingslocaties en een deel van de Limmerkoog en een deel van het gebied tussen Heemskerk en Uitgeest (inclusief bouw ziekenhuis) aangewezen als woningbouwlocatie. 2 In de structuurvisie schetst het college het onderstaande afwegingskader voor het vestigen van voorkeursrecht: Wi' hot gemeentebestuur een actieve regierol bij de ontwikkeling van projecten of wil de gemeente do iocj'oroi copcikon lot liet 'acilitcien van bouw on stoten op kwaliteit door middel van con oostomn ngsp : an: [ vvorl do icaiisatio wins: ot '.omes op. Wil do gemeente winstgevenoe en verliesgevende projecten met elkaai verevenen Is de gemeente bereid om risico s Ie diagen bij projectontwikkelingen.' De structuurvisie maakt hierin echter geen keuzes en hiermee is er geen sprake van een beleid: het werpt vragen op die per geval moeten worden beantwoord. In de structuurvisie stelt het college op basis van dit kader voor om alleen voor 2 gebieden (Berkhout en het terrein rond het RKZ) het voorkeursrecht te handhaven omdat gemeentelijke regie vanwege de maatschappelijke belangen die ermee gemoeid zijn, gewenst is. Deze aard van deze belangen is niet uitgewerkt in de structuurvisie. Over kostenverhaal is in de structuurvisie nog geen beleidslijn vastgelegd: dit wil de gemeente pas doen bij de concrete uitwerking van de deelplannen in de structuurvisie. Ook over de vrijwillige bijdrage aan het fonds voor ruimtelijke ontwikkelingen {bestemmingsreserve bovenwijkse voorzieningen) moeten in de toekomst afzonderlijke afspraken met ontwikkelaars worden gemaakt. 5 2 In het Dorpsplan dat in 2008 door de raad werd verworpen had de gemeente op een groot aantal potentiële ontwikkellocaties het voorkeursrecht gevestigd. In de structuurvisie wordt het aantal inbreidingslocaties beperkt tot: Hoorne / hoek Populierenlaan, Langebuurt, De Meet, Prinses Irenelaan, Volkstuinencomplex Ziendervaart, Westergeest, Galvanoterrein en Achtererven Kleis (Gemeente Uitgeest (2010), Structuurvisie Uitgeest 2020, p en 60). 3 5 Gemeente Uitgeest (2010), Structuurvisie Uitgeest 2020, p. 57. Gemeente Uitgeest (2010), Structuurvisie Uitgeest 2020, p Rapport / Kwaliteit grondbeleid en grondexploitatie 11

15 van Na em Consistentie beleidsdoelen In de structuurvisie 2020 benoemt de gemeente meerdere verbanden met beleidsdoelen: / Differentiatie van het woningaanbod; / Wmo: oprichting van een Multifunctionele Accommodatie; / Stimuleren recreatie en toerisme. De structuurvisie bevat geen concrete voorstellen over de wijze waarop met het grondbeleid of ruimtelijk (beleid = doelstellingen, tijd en middelen) bij zal dragen aan deze beleidsterreinen. 1.2 / Grondbeleid De gemeente Uitgeest kent geen afzonderlijke Nota grondbeleid: het grondbeleid is beschreven in de paragraaf Grondbeleid bij de programmabegroting. De financiële verordening van de gemeente Uitgeest bëpaalt in artikel 22 dat de paragraaf Grondbeleid bij de begroting in overeenstemming moet zijn met artikel 13 van het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV). De financiële verordening doelt hiermee waarschijnlijk op artikel 16 van het BBV: De paragraaf betreffende het grondbeleid bevat ten minste: a. een visie op het giouclbe'eic m rolahe tot de : naüsatie van de doelstellingen van de programma's die zijn opgenomen >n oe Dogtctiiig b. een aanduid ng van co Wijze waarop de provincie onderscheidenlijk gemeente het grondbeleid uitvoert: c. een actuele piagnoso van do te verwachten resultaten van oe totale grondexploitatie. d. een oncieioouwing van cc geioamcie winstnemmg: e. de beleidsuitgangspunten om::en! de reserves voor grondzaken in relatie tot de risico's van de grondzaken. De paragraaf grondbeleid bij de programmabegroting 2010 bevat een stand van zaken van de uitvoering van het project Waldijk. 6 Het geeft aan dat fase Waldijk I in de afrondende fase zit en dat de groenaanplant vordert. Ook wordt aangekondigd dat in 2010 besluitvorming zal plaatsvinden over een aantal gebieden waarvoor de gemeente het voorkeursrecht heeft gebruikt. De paragraaf bevat alleen op hoofdlijnen een beschrijving van de wijze waarop de gemeente het grondbeleid uitvoert en voldoet dus slechts op één van de vijf punten aan het BBV en daarmee aan het door de raad van Uitgeest vastgestelde beleidskader. Het Programma Ruimtelijke Ordening en Volkshuisvesting (8) geeft inzicht in het grondbeleid in relatie tot de programmadoelstellingen en biedt nader inzicht in de uitvoering van het grondbeleid. 8 Het programma bevat echter geen visie of prognose van de te verwachten resultaten of onderbouwing van de geraamde winstneming. Ook gaat het niet in op de reserves of risico's. De gemeente Uitgeest kent geen separate reserve voor de grondexploitaties. De risico's en het weerstandsvermogen voor grondexploitaties, bijvoorbeeld de ontwikkeling van sportpark De Koog, zijn opgenomen in de weerstandsparagraaf. In de nota reserves en voorzieningen (2009) zijn geen specifieke beleidsuitgangspunten geformuleerd met betrekking tot de bestemming van reserves voor grondexploitaties. Wel geeft het toelichting op twee 6 Gemeente Uitgeest (2009), Programmabegroting 2010, p Gemeente Uitgeest (2009), Programmabegroting 2010, p Rapport / Kwaliteit grondbeleid en grondexploitatie 12

16 van Naem bestemmingsreserves die nauw samenhangen met de grondexploitaties: de bestemmingsreserve Bovenwijkse voorzieningen en de bestemmingsreserve Investeringen in het dorp (voorheen bestemmingsreserve Dorpsplan). De bestemmingsreserve Bovenwijkse voorzieningen dient voor het financieren van de aanleg van voorzieningen met een openbaar nut bij de ontwikkeling of herontwikkeling van gebieden en wordt gevoed door een opslag per vierkante meter bij grondverkopen. De reserve Investeringen in het dorp is bij het vaststellen van de jaarrekening 2007 ingesteld door het afzonderen van 3.2 miljoen van het positieve resultaat van de grondexploitatie Waldijk. Aanvankelijk was deze bestemmingsreserve bedoeld voor het financieren van het Dorpsplan, maar na het vervallen hiervan heeft de bestemmingsreserve de bredere bestemming gekregen voor investeringen in het dorp. 1.3 / Toetsingskader De bovenstaande bevindingen leiden voor het toetsingskader tot het onderstaande oordeel: Tabel 1.1: Toetsingskader beleid Nüi m 1. Het beleidskader gaat in op de visie en ambitie van de gemeente wat betreft het grondbeleid: a. Deze visie en ambitie maken een koppeling met andere gemeentelijke doelstellingen op financieel en maatschappelijk gebied. b. Het grondbeleid is consistent met het ruimtelijk beleid Oordeel Deels voldaan - de structuurvisie maakt een koppeling met andere gemeentelijke doelstellingen, maar koppelt hier geen planning, middelen of prestaties aan. Niet voldaan - de gemeente Uitgeest kent geen grondbeleid: de structuurvisie bevat enkele bepalingen over de inzet van instrumenten en verwijzingen naar andere beleidsterreinen, maar legt hierin geen koppeling. Rapport / Kwaliteit grondbeleid en grondexploitatie 13

17 uan Naem 2 Uitvoering: de Waldijk In dit hoofdstuk behandelen we de uitvoering van het grondbeleid in termen van kwaliteit (inhoudelijke kaders), organisatie (projectorganisatie) en middelen. 2.1 / Kwaliteit De raad maakte in de vorige structuurvisie (1994) de keuze om het gebied ten oosten van De Kleis te herontwikkelen. 9 Belangrijke uitgangspunten hierin waren het bouwen voor eigen behoefte en het tegengaan van een negatief migratiesaldo. 10 in het stuk constateerde de raad dat er behoefte was aan meer woningen voor starters. Op basis hiervan constateerde de raad dat er een fors woningbouwprogramma nodig was en formuleerde het uitgangspunt dat naast de Kleis Oost, waar maar een beperkte capaciteit van 100 woningen beschikbaar is, een aanvullende uitleglocatie nodig was. Als belangrijkste belemmeringen voor meer woningbouw noemt de gemeente het geluidshinder door kartbaan en stoeterij (zogenaamde A-instellingen), de A9 en het spoor. 11 Naar aanleiding van een haalbaarheidsstudie besloot de raad op 29 juni 1995 om de herontwikkeling van het gebied Kleis-Oost door te zetten. De Kleis-Oost werd opgepakt samen met de aanleg van 2 tunnels en de reconstructie van het station. Deze grote projecten werden als 'de vier van Uitgeest' uitgevoerd. Vanaf 1997 werkten de gemeente Uitgeest en Bouwfonds samen aan het ontwerpen van de Waldijk. In juni 2002 stelde de raad het stedenbouwkundig ontwerp van stedenbouwkundig bureau Khandekar vast. Op 19 december 2003 stelde de Raad van State het bestemmingsplan onherroepelijk vast. Er ontstonden extra mogelijkheden voor woningbouw toen Bouwfonds en Ouwehand de kartbaan en het oefenterrein naast het plangebied (Waldijk I) opkochten. Hierdoor kwam een extra gebied (Waldijk II) beschikbaar voor woningbouw. Om woningbouw mogelijk te maken herijkte de gemeente met stedenbouwkundige Jan Aantjes het stedenbouwkundig ontwerp en woningbouwprogramma en bracht dit op 24 juni 2004 in een document met randvoorwaardenter kennis van de raad. 13 Dit laatste plan ging uit van de bouw van 716 woningen in het plangebied, waarvan 161 sociale woningen. Het was nadrukkelijk het doel om meer starters uit Uitgeest de mogelijkheid te bieden om een koopwoning aan te schaffen. 14 Het bestemmingsplan Waldijk II wordt in 2006 door de raad vastgesteld. 2.2 / Organisatie Ontwerpfase : Bouwfonds Aanvankelijk koos de gemeente ervoor om met dezelfde projectontwikkelaar samen te werken als bij de herontwikkeling van De Kleis. Op 26 juni 1997 ging de gemeenteraad daarom akkoord met het ondertekenen van een intentieovereenkomst met Bouwfonds en het beschikbaar stellen van een voorbereidingskrediet. Einddoel van de overeenkomst is het opstellen van een exploitatieplan en bestemmingsplan voor het gebied, dat later in het project De Waldijk is gaat heten. De overeenkomst gaat uit van een gelijke (50/50) verdeling 9 Gemeente Uitgeest (1994), Structuurvisie Uitgeest2010, 24 februari Gemeente Uitgeest (1994), Structuurvisie Uitgeest 2010, p. 18. ' 1 Gemeente Uitgeest (1994), Structuurvisie Uitgeest 2010, p Gemeente Uitgeest (2004), Nota van Randvoorwaarden 'ontwikkeling Waldijk 1 boven de Daese en Waldijk', 9 maart Ontwikkelbedrijf Uitgeest (2004), Voortgangsrapportage november 2004, p. 6. Rapport / Kwaliteit grondbeleid en grondexploitatie 14

18 J uan Naem tussen de gemeente en Bouwfonds bij de ontwikkeling. De raad stelt op 13 januari 2003 de grondexploitatie vast en het bestemmingsplan wordt zoals eerder aangegeven op 19 december 2003 van kracht na vaststelling door de Raad van State. Realisatiefase : Ontwikkelbedrijf Uitgeest (OBU) De afsluiting van de voorbereidende fase leidt in 2004 tot herziening de samenwerking met bouwfonds. Basis hiervoor is een uitgebreid memo van 9 maart 2003 van de door gemeente aangetrokken externe projectleider voor de grote infrastructurele projecten die sinds 2001 in de gemeente liepen (de latere directeur van OBU). 17,18 In het memo stelt de projectleider voor dat gemeente zich als trekker van het project gaat opstellen op basis van onder meer de onderstaande argumenten: / De belangen tussen de gemeente Uitgeest en Bouwfonds lopen, na de aankoop door Bouwfonds / Ouwehand niet meer gelijk; / Het exploitatieresultaat komt geheel naar de gemeente; / De financiëlerisico'szijn aanvaardbaar. Alleen bij sterk stagnerende woningafzet ontstaat geen budgettair neutraal resultaat; Het memo bevat ook een voorstel voor het opzetten van een projectorganisatie met daarin een projectdirecteur, projectsecretaris, planeconoom (extern: PRC/bouwcentrum), financieel medewerker, planner, jurist, projectmedewerker VROM en projectmedewerker civiel. De control-functie werd belegd bij de gemeentelijke accountant. Adviesbureau PRÓ rekende op verzoek van de grondexploitatie door en concludeerde dat deze een betrouwbaar beeld gaf. 20 PRC is ook betrokken bij het opzetten van de projectorganisatie van het Ontwikkelbedrijf Uitgeest (OBU). 22 Respondenten plaatsen in de interviews een sleutelrol in de realisatie van de Waldijk en de overige ruimtelijke projecten bij de directeur van de OBU. In de interviews wordt hij ook wel als 'duivelskunstenaar' getypeerd met ruime ervaring en het vermogen om de juiste mensen aan te trekken. De OBU kreeg grote vrijheden toebedeeld. Buiten de gemeentelijke organisatie om legde OBU rechtstreeks aan college en raad verantwoording af. De accountant controleerde de financiële gang van zaken bij het OBU. Op 18 december 2007 stelde het college de bevoegdheden van OBU opnieuw vast in een mandaatregeling. 23 Hoewel voor de term mandaatregeling is gekozen, betreft de regeling in feite meer een overzicht van werkafspraken, aangezien het niet uitsluitend om het overdragen van bevoegdheden gaat. In de 'mandaatregeling' is onder meer geregeld dat OBU zich wel aan voor de gemeente Uitgeest geldende wettelijke regels, maar niet aan interne procedures en beleidsregels hoeft te houden, leder kwartaal dient OBU een voortgangsrapportage inclusief eenrisicoparagraafnaar het college te sturen, die het college op haar beurt weer aan de raad door zal zenden. Verder verleent het college de directeur van OBU ruimte om medewerkers aan te sturen en uitgaven te doen, onder de voorwaarde dat de directeur een degelijke administratie voert en periodiek afstemt met college/portefeuillehouder en/of gemeentesecretaris. Inhoudelijk breidt de mandaatregeling het werkgebied uit met "al het gebied, dat te zijner tijd onder vigeur van het door de gemeenteraad vast te 17 Kor Buitendijk (2003), Ontwikkeling van projecten in Uitgeest 'inhoud, structuur en resultaat', 9 maart Dit zijn de herontwikkeling van het station en de aanleg van 2 tunnels. 1 0 PRC (2004), Globale toets grondexploitaties Waldijk te Uitgeest, 23 mei PRC ( ), Ontwikkelbedrijf Uitgeest 'in uitvoering', 12 oktober 2004 / februari Gemeente Uitgeest (2007), Besluit 'Uitbreiding mandaatverlening aan Ontwikkelingsbedrijf Uitgeest, B&W besluit 18 december Rapport / Kwaliteit grondbeleid en grondexploitatie 15

19 van Naem stellend Dorpsplan zal vallen". 24 Het Dorpsplan wordt echter door de raad verworpen waarop het college aftreedt. Op 2 september 2008 besluit het college de werkzaamheden van OBU stop te zetten. Door het succes met De Waldijk vroeg de raad OBU om het Dorpsplan op te pakken. In de beleving van veel raadsleden was het eindresultaat van het Dorpsplan echter een brug te ver: waar de Waldijk plaatsvond in een gebied waar al was gebouwd voor de Kleis en op het voormalige terrein van een stoeterij en kartbaan, had het Dorpsplan consequenties voor het Dorp en het open gebied Limmerkoog. Realisatiefase 2008-heden: Interne projectorganisatie Na het opheffen van OBU komt de uitvoering van de grondexploitatie terug binnen de staande organisatie. Hierbij blijft de gemeente samenwerken met dezelfde adviseurs als binnen OBU en ook de projectsecretaris gaat over naar de organisatie. Een nieuwe projectleider wordt geworven om de lopende grondexploitatie Waldijk af te ronden. Net als bij het ruime mandaat voor de OBU kent de gemeente Uitgeest ook voor de interne organisatie geen kaders voor projectmanagement. Er is geen vastgesteld beleid voor de uitvoering van projecten of handboek projectmatig werken. De projectleiders krijgen wel training in projectmatig werken en het is gebruikelijk om voor nieuwe projecten een projectplan op te stellen, maar uitgangspunten en procedures zijn nergens vastgelegd. De huidige projectorganisatie beschikt overigens niet over het projectplan voor de Waldijk. 25 Met het wegvallen van OBU merken respondenten op dat de politieke sturing vanuit het college is toegenomen. Waar de directeur van OBU bijna als autonome kracht binnen de gemeente kon opereren is het college nu veel meer betrokken bij de ontwikkelingen binnen De Waldijk. 2.3 / Middelen Exploitatiesaldo Respondenten geven in de interviews aan dat na de herontwikkeling van De Kleis er bij de gemeente een groot ongenoegen bestond over de achteraf bezien tegenvallende winst van In het raadsvoorstel bij de start van de realisatie van de Waldijk is nadrukkelijk veel aandacht voor de te realiseren winst: "De essentie van delegatie van de raad aan het college en vervolgens liet mandaat van het college aan de directeur van liet OBU. hoed! >r dat >n financiële cm voor de ontwikkodig van het plangebied Waldek een afspraak geldt cc dat s miksmori op een positie; saelc van tenminste C contante waarde 2004) i...i Naast het realise!er van l'iet door cle naad vastgestelde programma Intra en ee grondexploitatie Waldijk hoeft hot college als extra aancinchtspunl om gorluionde de looptijd te komen tot oen veihoging van het na bekende voorealculatorische resultaat van G " Uit de interviews blijkt dat de raad zich vooral richtte op het financiële doel van de exploitatie. Hoewel ook kaders waren gesteld voor bijvoorbeeld het aantal sociale woningen geven de respondenten aan dat vooral de te realiseren winst het doel was waarop de raad stuurde. 24 Gemeente Uitgeest (2007), Besluit 'Uitbreiding mandaatverlening aan Ontwikkelingsbedrijf Uitgeest, B&W besluit 18 december Het document bevindt zich waarschijnlijk wel in het archief met documenten van het OBU, maar is niet opgezocht door de huidige projectleider. 26 Gemeente Uitgeest (2004), Raadsvoorstel no. 4/15: Voortgang realisatie plannen Infra en Waldijk, 24 juni 2004, p Rapport / Kwaliteit grondbeleid en grondexploitatie 16

20 J uan Naem Vanaf 2005 nam de winst over de grondexploitatie Waldijk jaarlijks toe. Alleen in 2010 moest de gemeente de geprognosticeerde winst naar beneden bijstellen. In 2004 rekende de gemeente met een exploitatiesaldo van 1,5 miljoen, in 2011 is dit bedrag opgelopen tot 6,4 miljoen. In een notitie van 12 april 2010 geeft PRC een analyse van de oorzaken van dit fors opgelopen saldo. Hierbij merkt PRC op dat er conservatief is begroot, dat er nauwelijks onvoorziene kosten waren en dat aanbestedingen meestal gunstig uitvielen. Ook de marktsituatie was gunstig. Hierdoor werd het te verwachten resultaat jaarlijks hoger. PRC taxeert de uiteindelijke eindresultaat op 5,28 miljoen. 27 Winstnemingen en financiering Bij een doorlichting van OBU in het najaar van 2005 constateerde accountant Deloitte dat er een geneigdheid was om voortijdig oneigenlijke onttrekkingen aan de grondexploitatie te doen. 28 De stichting van de Kornakschool en van de brandweerkazerne worden ten laste van de exploitatie gebracht alsmede een grondaankoop van het HMS terrein. Daarnaast vindt in 2008 een winstneming plaats van 4 miljoen voor het dorpsplan en reorganisatiekosten. Het OBU rapporteert hierover: - On 14 a oi' heeft er overle ] plaats goh; id met Deloitte als toets op de concept grondexploitatie Waldijk snee ".-I-. vcc! he! beantwoorc en var; de vi a.w o' Ivt verantwoord is vtoeptijd g \\ nst te nemen voor «pn b (? dra c i v an C4 min Conclusie va n deze toets is dat het - genen de stand van het p< oject Waldijk het /eiantwc orei is ora 4 min vioea tijd:q als win. ;\ te nemen." - Tabel 2.1 geeft een overzicht van de ontwikkeling van de exploitatie en geeft ook aan welke andere of subprojecten ten laste van de Waldijk zijn gebracht. Tabel 2.1: Verloop grondexploitatie Waldijk Saldo grondexploitatie HMS Winstneming (Bestemmingsreserve Dorpsplan) Bestemmingsreserve Reorganisatiekosten Kornakschool Brandweerkazerne Totaal (NCW) l^l.!.^!.!.lm^.».!.!.lef4^.^!.!,l«.l!.».^^ll.*i.^f 1 v.ll*j:!,f.^^lr*^lf.v.] Met deze onttrekkingen zet de gemeente al voor het afsluiten van de exploitatie een deel van de winst in om andere ambities te realiseren. Deze keuzes maakt de raad bij het vaststellen van grondexploitatie aan het begin van het nieuwe jaar. Omdat van de vergaderingen waarin dit gebeurde geen notulen zijn gemaakt of stukken beschikbaar zijn, is het lastig om de besluitvorming hieromtrent te reconstrueren, Van de 4 miljoen winstneming is bij de jaarrekening 2008 voor 3,4 miljoen gestort in een bestemmingsreserve voor het Dorpsplan. Een bedrag van aan rente dat hiervan deel uitmaakte is bij de jaarrekening 2009 weer aan de reserve onttrokken. 32 De omvang van de bestemmingsreserve bedraagt 27 2 a PRC (2010), Overzicht financiële positie De Waldijk, 12 april Deloitte Accountants (2006), Tussentijds onderzoek, januari Ontwikkelbedrijf Uitgeest (2008), Toelichting Grondexploitatie Waldijk 2008,1 juni 2008, p. 5. Gemeente Uitgeest (2010), Jaarrekening Rapport / Kwaliteit grondbeleid en grondexploitatie 17

Portefeuillehouder: M.A.P. Michels Behandelend ambtenaar J. van der Meer, 0595 447719 gemeente@winsum.nl (t.a.v. J. van der Meer)

Portefeuillehouder: M.A.P. Michels Behandelend ambtenaar J. van der Meer, 0595 447719 gemeente@winsum.nl (t.a.v. J. van der Meer) Vergadering: 11 december 2012 Agendanummer: 12 Status: Besluitvormend Portefeuillehouder: M.A.P. Michels Behandelend ambtenaar J. van der Meer, 0595 447719 E mail: gemeente@winsum.nl (t.a.v. J. van der

Nadere informatie

Afspraken tussen raad, college en organisatie bij (grote) ruimtelijke gemeentelijke projecten S.Reijmer, 2 maart 2016, TA

Afspraken tussen raad, college en organisatie bij (grote) ruimtelijke gemeentelijke projecten S.Reijmer, 2 maart 2016, TA Afspraken tussen raad, college en organisatie bij (grote) ruimtelijke gemeentelijke projecten S.Reijmer, 2 maart 2016, TA 1. Inleiding De raad heeft in de vergadering van februari 2014 het college de opdracht

Nadere informatie

Raadsvoorstel: Nummer: Onderwerp: Nota Grondbeleid Gorinchem

Raadsvoorstel: Nummer: Onderwerp: Nota Grondbeleid Gorinchem Raadsvoorstel: Nummer: 2011-655 Onderwerp: Nota Grondbeleid Gorinchem 2011-2014 Datum: 2 mei 2011 Portefeuillehouder: B.J.P. van der Torren Raadsbijeenkomst: 31 mei 2011 Raadsvergadering: 16 juni 2011

Nadere informatie

Nadere toelichting Op 15 april 2010 presenteert de Rekenkamercommissie Noordoost Fryslân (RKC) haar rapport inzake het grondbeleid in Achtkarspelen.

Nadere toelichting Op 15 april 2010 presenteert de Rekenkamercommissie Noordoost Fryslân (RKC) haar rapport inzake het grondbeleid in Achtkarspelen. Aan de Gemeenteraad Raad Status 3 februari 2011 Besluitvormend Onderwerp Advies controlecommissie over rapport Rekenkamercommissie inzake grondbeleid Punt no. 6 Korte toelichting De controlecommissie heeft

Nadere informatie

Grondbeleid en grondprijsbeleid Gemeente Weert

Grondbeleid en grondprijsbeleid Gemeente Weert Onderzoeksaanpak Grondbeleid en grondprijsbeleid Gemeente Weert september 2013 Rekenkamer Weert 1. Achtergrond en aanleiding Het grondbeleid van de gemeente Weert heeft tot doel bijdrage te leveren, met

Nadere informatie

Raadsvoorstel. Datum collegevergadering: 12 mei 2015 Onderwerp: Nota grondbeleid 2015-2018

Raadsvoorstel. Datum collegevergadering: 12 mei 2015 Onderwerp: Nota grondbeleid 2015-2018 Raadsvoorstel Agendanr: CR2 Kenmerk: 15-0114128 Datum collegevergadering: 12 mei 2015 Onderwerp: Nota grondbeleid 2015-2018 0.Samenvatting: Conform vastgesteld beleid dient het grondbeleid elke raadsperiode

Nadere informatie

Onderzoeksopzet De Poort van Limburg gemeente Weert

Onderzoeksopzet De Poort van Limburg gemeente Weert Onderzoeksopzet De Poort van Limburg gemeente Weert Weert, 6 september 2011. Rekenkamer Weert Inhoudsopgave 1. Achtergrond en aanleiding 2. Centrale vraagstelling 3. De wijze van onderzoek 4. Deelvragen

Nadere informatie

Rapportage. Effectmeting naar onderzoek Weten waarom uit 2008. Alphen-Chaam. Rekenkamercommissie Alphen-Chaam / Baarle-Nassau.

Rapportage. Effectmeting naar onderzoek Weten waarom uit 2008. Alphen-Chaam. Rekenkamercommissie Alphen-Chaam / Baarle-Nassau. 1 Rekenkamercommissie Alphen-Chaam / Baarle-Nassau Rapportage Effectmeting naar onderzoek Weten waarom uit 2008 Alphen-Chaam 7 juli 2011 W E T E N W A A R O M A L P H E N - C H A A M 2 1 Inleiding De Rekenkamercommissie

Nadere informatie

onderzoeksopzet verbonden partijen

onderzoeksopzet verbonden partijen onderzoeksopzet verbonden partijen Rekenkamercommissie Onderzoeksopzet Verbonden Partijen rekenkamercommissie Oss 1 Inhoudsopgave 1. Achtergrond en aanleiding... 3 2. Wat is een DoeMee-onderzoek?... 3

Nadere informatie

Bijlage bij raadsvoorstel nr Nota Risicomanagement & Weerstandsvermogen

Bijlage bij raadsvoorstel nr Nota Risicomanagement & Weerstandsvermogen Nota Risicomanagement & Weerstandsvermogen 2012-2015 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding a. Aanleiding en kader b. Proces 2. Risicomanagement a. Risico's en risicomanagement b. Invoering van risicomanagement

Nadere informatie

INITIATIEFVOORSTEL Gemeente Velsen

INITIATIEFVOORSTEL Gemeente Velsen INITIATIEFVOORSTEL Gemeente Velsen Raadsvergadering d.d. : 1 december 2011 Raadsbesluitnummer : R11.081 Carrousel d.d. : 17 november 2011 Onderwerp : Eindrapport Rekenkamercommissie kwaliteit Grondbeleid

Nadere informatie

Datum voorstel Datum raadsvergadering Bijlagen Ter inzage 17 juli 2012 17 juli 2012 1 5 vertrouwelijke bijlages

Datum voorstel Datum raadsvergadering Bijlagen Ter inzage 17 juli 2012 17 juli 2012 1 5 vertrouwelijke bijlages Raadsvoorstel Agendapunt: 16 Onderwerp risicomanagement grondexploitaties Datum voorstel Datum raadsvergadering Bijlagen Ter inzage 17 juli 2012 17 juli 2012 1 5 vertrouwelijke bijlages Aan de gemeenteraad,

Nadere informatie

In hoofdstuk 12 van deze nota zijn de financiële kaders opgenomen voor de grondexploitaties.

In hoofdstuk 12 van deze nota zijn de financiële kaders opgenomen voor de grondexploitaties. Collegevoorstel onder verantwoordelijkheid van Onderwerp Programma : wethouder mw. W.J.F. van der Rijt-van der Kruis : financiële kaders grondexploitaties : Wonen Voorstelnummer : 16.30 Info bij afdelingshoofd

Nadere informatie

Effectmeting van de aanbevelingen uit het rekenkameronderzoek naar de programmabegroting

Effectmeting van de aanbevelingen uit het rekenkameronderzoek naar de programmabegroting Rekenkamercommissie Alphen-Chaam / Baarle-Nassau Effectmeting van de aanbevelingen uit het rekenkameronderzoek naar de programmabegroting Rapportage Alphen-Chaam 02 juni 2009 R A P P O R T A G E E F F

Nadere informatie

Bouwgrondexploitatie Rapportage 3e kwartaal 2010

Bouwgrondexploitatie Rapportage 3e kwartaal 2010 Bouwgrondexploitatie Rapportage 3e kwartaal 2010 1 Inleiding Naar aanleiding van de bespreking van het rapport van bevindingen van de accountant over de controle van de jaarrekening 2009 heeft het audit

Nadere informatie

Nota Fondsen Ruimtelijke Ontwikkelingen

Nota Fondsen Ruimtelijke Ontwikkelingen Nota Fondsen Ruimtelijke Ontwikkelingen 1 november 2009 M. Roobol / P. Bakker Openbare Werken en Ruimtelijke Zaken 1 Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 1.1 Inleidend 3 1.2 Aanleiding 3 1.2 Leeswijzer 4 2 Huidige

Nadere informatie

Onderwijshuisvestingsbeleid gemeente Utrecht. Onderzoeksplan

Onderwijshuisvestingsbeleid gemeente Utrecht. Onderzoeksplan Onderwijshuisvestingsbeleid gemeente Utrecht Onderzoeksplan Rekenkamer Utrecht 16 februari 2009 1 Inleiding Vanuit de raadsfracties van het CDA en de VVD kwam in 2008 de suggestie aan de Rekenkamer om

Nadere informatie

NOTA WEERSTANDSVERMOGEN RECREATIESCHAP VOORNE-PUTTEN-ROZENBURG

NOTA WEERSTANDSVERMOGEN RECREATIESCHAP VOORNE-PUTTEN-ROZENBURG NOTA WEERSTANDSVERMOGEN RECREATIESCHAP VOORNE-PUTTEN-ROZENBURG Opgesteld door: G.Z-H In opdracht van: Recreatieschap Voorne-Putten-Rozenburg Postbus 341 3100 AH Schiedam Tel.: 010-2981010 Fax: 010-2981020

Nadere informatie

Onderwerp: Onderzoek naar de overschrijding van de raming Brandweerkazerne Cothen-Langbroek

Onderwerp: Onderzoek naar de overschrijding van de raming Brandweerkazerne Cothen-Langbroek Raadsvergadering, 22 april 2008 Voorstel aan de Raad Nr: 228 Agendapunt: 6 Datum: 9 april 2008 Onderwerp: Onderzoek naar de overschrijding van de raming Brandweerkazerne Cothen-Langbroek Onderdeel raadsprogramma:

Nadere informatie

Gemeente Langedijk. Voorstel aan de raad

Gemeente Langedijk. Voorstel aan de raad Gemeente Langedijk Raadsvergadering van : 14 februari 2012 Agendanummer : 10 Portefeuillehouder : -- Afdeling : Rekenkamer Castricum/Langedijk Opsteller : Voorstel aan de raad Onderwerp Programma : Rapport

Nadere informatie

V/2013/2619 Startnotitie. Nota grondbeleid M.A.W.J.M. Wijdeven

V/2013/2619 Startnotitie. Nota grondbeleid M.A.W.J.M. Wijdeven Registratiekenmerk V/2013/2619 Startnotitie Datum registratie: 15 januari 2013 raadsconllnissie Ruimtelijke Zaken Datum. 25 februari 2013 Agendapunt 9 Onderwerp: Porteleuillehouder: : Nota grondbeleid

Nadere informatie

Aanbevelingen Rekenkamer Breda in relatie tot nota Verbonden Partijen

Aanbevelingen Rekenkamer Breda in relatie tot nota Verbonden Partijen Bijlage 5 Aanbevelingen Rekenkamer Breda in relatie tot nota Verbonden Partijen Aanbevelingen rapport Rekenkamer Breda 1. Geef als raad opdracht aan het college om samen met de raad een nieuwe Nota Verbonden

Nadere informatie

Jaarverslag 2014 Jaarplan 2015

Jaarverslag 2014 Jaarplan 2015 Jaarverslag 2014 Jaarplan 2015 Inhoudsopgave Jaarplan 2015... 2 1. Keuze onderzoeksonderwerpen 2015... 2 2. Geplande onderzoeken... 2 Subsidiebeleid... 2 Weerstandsvermogen... 2 Nog te kiezen onderwerp...

Nadere informatie

AGENDAPUNT NO.12. Voorstel tot vaststelling Nota Grondbeleid AAN DE RAAD

AGENDAPUNT NO.12. Voorstel tot vaststelling Nota Grondbeleid AAN DE RAAD Voorstel tot vaststelling Nota Grondbeleid AGENDAPUNT NO.12 AAN DE RAAD Samenvatting/Advies Het gemeentelijk grondbeleid is een beleidsterrein waar omvangrijke uitgaven worden gedaan en waarbij de risico

Nadere informatie

Paragraaf Grondbeleid. 1. Inleiding

Paragraaf Grondbeleid. 1. Inleiding Paragraaf Grondbeleid 1. Inleiding Er is op een nieuwe wijze inhoud gegeven aan de informatievoorziening over het onderdeel Grondbeleid. De aanleiding voor deze nieuw opgezette paragraaf Grondbeleid vormt

Nadere informatie

Aan de gemeenteraad Gemeente Steenwijkerland Vendelweg 1 8331 XE Steenwijk Steenwijk, 24-11-2015 Nummer voorstel: 2015/84

Aan de gemeenteraad Gemeente Steenwijkerland Vendelweg 1 8331 XE Steenwijk Steenwijk, 24-11-2015 Nummer voorstel: 2015/84 Voorstel aan de raad Aan de gemeenteraad Gemeente Steenwijkerland Vendelweg 1 8331 XE Steenwijk Steenwijk, 24-11-2015 Nummer voorstel: 2015/84 Voor raadsvergadering d.d.: 08-12-2015 Agendapunt: Onderwerp:

Nadere informatie

Verbetertraject beheersing grondexploitaties & Optimalisatie Vastgoed Stand van zaken

Verbetertraject beheersing grondexploitaties & Optimalisatie Vastgoed Stand van zaken Verbetertraject beheersing grondexploitaties & Optimalisatie Vastgoed Stand van zaken Commissie Ruimte, Verkeer en Wonen, 2 februari 2015 Agenda Onderwerpen 1. Verbetertraject beheersing grondexploitaties

Nadere informatie

Nota Reserves en Voorzieningen 2014 Gemeente Zundert

Nota Reserves en Voorzieningen 2014 Gemeente Zundert Nota Reserves en Voorzieningen 2014 Gemeente Zundert Intern document 2014/10084 behorende bij B&W nota 2014/10024 Colofon Uitgave Mei 2014 Gemeente Zundert Markt 1 4881 CN Zundert Postbus 10.001 4880 CA

Nadere informatie

Notitie Grondexploitaties 2016 Commissie BBV

Notitie Grondexploitaties 2016 Commissie BBV 1 Notitie Grondexploitaties 2016 Commissie BBV In de volgorde zoals deze ook in gehanteerd in de notitie staan hieronder de stellige uitspreken en aanbevelingen. Omdat sommige aanbevelingen samenhangen

Nadere informatie

Raadsinformatiebrief

Raadsinformatiebrief Raadsinformatiebrief Van: H.P.A. Kerkers Aan: de leden van de Gemeenteraad Onderwerp: Structuurvisie: Nota Kostenverhaal Steller: P.C.J. Verheijen Datum: 15 november 2011 Nr.: RIB-HK-1155 Op 18 oktober

Nadere informatie

Richtlijnen van de commissie BBV

Richtlijnen van de commissie BBV Richtlijnen van de commissie BBV Stellige uitspraken gelden met ingang van begrotingsjaar T+1, het jaar nadat de uitspraak is gepubliceerd. 1. Notitie Software, mei 2007 1.1 Software (als afzonderlijk

Nadere informatie

PLAN VAN AANPAK PROJECT VINKENSLAG, versie 4 september 2008

PLAN VAN AANPAK PROJECT VINKENSLAG, versie 4 september 2008 PLAN VAN AANPAK PROJECT VINKENSLAG, versie 4 september 2008 1. Achtergrond en aanleiding De Rekenkamer Maastricht doet onderzoek naar de doeltreffendheid, doelmatigheid en rechtmatigheid van het gevoerde

Nadere informatie

OUD vs NIEUW beleid. Toelichting op de Kadernota Grond: deel I Grondbeleid

OUD vs NIEUW beleid. Toelichting op de Kadernota Grond: deel I Grondbeleid OUD vs NIEUW beleid Toelichting op de Kadernota Grond: deel I Grondbeleid Beleidsregel was wordt Grondpolitiek Besluit start project Besluit openen Waar toereikend passief grondbeleid, daar waar nodig

Nadere informatie

Plan van aanpak Rekenkameronderzoek naar (be)sturing van Gemeenschappelijke Regelingen

Plan van aanpak Rekenkameronderzoek naar (be)sturing van Gemeenschappelijke Regelingen Plan van aanpak Rekenkameronderzoek naar (be)sturing van Gemeenschappelijke Regelingen Rekenkamercommissies Edam-Volendam, Landsmeer, Oostzaan, Waterland Inleiding In de maanden mei tot en met oktober

Nadere informatie

Aan de raad van de gemeente Lingewaard

Aan de raad van de gemeente Lingewaard 6 Aan de raad van de gemeente Lingewaard *14RDS00194* 14RDS00194 Onderwerp Nota Risicomanagement & Weerstandsvermogen 2014-2017 1 Samenvatting In deze nieuwe Nota Risicomanagement & Weerstandsvermogen

Nadere informatie

Gemeente Hellendoorn. Aan de raad

Gemeente Hellendoorn. Aan de raad Punt (2 : Aanbevelingen onderzoek Rekenkamer West Twente: Onroerende zaken Gemeente Hellendoorn Aan de raad Samenvatting: De Rekenkamer West Twente heeft onderzoek gedaan naar het beleid over - en het

Nadere informatie

Algemene conclusie per gemeente

Algemene conclusie per gemeente Oplegnotitie bij het RSD onderzoeksrapport Deze oplegnotitie vat de belangrijkste zaken uit het RSD onderzoek samen. Deze oplegnotitie is gebaseerd op het rapport dat het onderzoeksbureau De Lokale Rekenkamer

Nadere informatie

Betreft: klacht over verklaring bij de jaarrekening 201 1 van de gemeente Noordenveld.

Betreft: klacht over verklaring bij de jaarrekening 201 1 van de gemeente Noordenveld. Groenestein 23 9301 TP RODEN telefoon: 050 5010342 website: www.qroennoordenveld.nl e-mail: groennoordenveld@home.nl Bankrekening: 3558.83.406 t.n.v. Groen Noordenveld Ingeschreven KvK Meppel nr. 04087156

Nadere informatie

Rekenkamercommissie. Onderzoeksplan proces- kwaliteit majeure projecten. gemeente Best

Rekenkamercommissie. Onderzoeksplan proces- kwaliteit majeure projecten. gemeente Best Rekenkamercommissie Onderzoeksplan proces- kwaliteit gemeente Best September 2014 Rekenkamercommissie gemeente Best Drs. J. J.M. van den Heuvel, Voorzitter Drs. M.A. Koster RA, Lid J.M. van Berlo (secretaris)

Nadere informatie

opvolgingsonderzoek re-integratie en voortijdig schoolverlaten

opvolgingsonderzoek re-integratie en voortijdig schoolverlaten opvolgingsonderzoek re-integratie en voortijdig schoolverlaten juli 2012 1 inleiding 1-1 aanleiding De rekenkamer voert onderzoeken uit naar de doelmatigheid, doeltreffendheid en rechtmatigheid van het

Nadere informatie

Integrale Handhaving. Opzet Quick Scan. Inhoudsopgave. 1. Achtergrond en aanleiding

Integrale Handhaving. Opzet Quick Scan. Inhoudsopgave. 1. Achtergrond en aanleiding Integrale Handhaving Opzet Quick Scan Rekenkamer Weert Oktober 2008 Inhoudsopgave 1. Achtergrond en aanleiding 2. Centrale vraagstelling 3. Deelvragen 4. Aanpak en resultaat 5. Organisatie en planning

Nadere informatie

RWO/ grondzaken Ter inzage gelegde stukken / bijlagen: Behandelend ambtenaar. W. van Bemmel

RWO/ grondzaken Ter inzage gelegde stukken / bijlagen: Behandelend ambtenaar. W. van Bemmel gemeente Den Helder Registratienummer: BI08.00854 Portefeuillehouder: Raadsvoorstel H. Boskeljon / B. Fritzsche Van afdeling: RWO/ grondzaken Ter inzage gelegde stukken / bijlagen: Behandelend ambtenaar.

Nadere informatie

Raadsvoorstel 26 juni 2014 AB14.00447 RV2014.030

Raadsvoorstel 26 juni 2014 AB14.00447 RV2014.030 Raadsvergadering d.d. Casenummer Raadsvoorstelnummer Raadsvoorstel 26 juni 2014 AB14.00447 RV2014.030 Gemeente Bussum Vaststellen Perspectiefnota 2015 Brinklaan 35 Postbus 6000 1400 HA Bussum Aan de gemeenteraad.

Nadere informatie

Toelichting op de artikelen Financiële Verordening gemeente Groningen

Toelichting op de artikelen Financiële Verordening gemeente Groningen Toelichting op de artikelen Financiële Verordening gemeente Groningen Artikel 1 Definities Voor de gehanteerde begrippen in de verordening gelden de definities uit de Gemeentewet, de Wet Fido, het besluit

Nadere informatie

Deelplan IC Grondexploitaties 2014. Gemeente Lingewaard

Deelplan IC Grondexploitaties 2014. Gemeente Lingewaard Deelplan IC Grondexploitaties 2014 Gemeente Lingewaard 0 Inhoudsopgave 1. Aanleiding 2 2. Structureel / incidenteel 2 3. Opdrachtgever 2 4. Opdrachtnemer 2 5. Relevante wet- en regelgeving 2 6. Rapportage

Nadere informatie

Rekenkamercommissie Oostzaan

Rekenkamercommissie Oostzaan Rekenkamercommissie Oostzaan Jaarplan 2015 Missie Rekenkamercommissie De rekenkamer heeft de ambitie om door middel van haar onderzoeken een positieve bijdrage te leveren aan de kwaliteit van het bestuur

Nadere informatie

Jaarrekening 2013. Gemeente Bunnik. Bunnik, 5 juni 2014 Open Huis gemeenteraad

Jaarrekening 2013. Gemeente Bunnik. Bunnik, 5 juni 2014 Open Huis gemeenteraad Jaarrekening 2013 Gemeente Bunnik Bunnik, 5 juni 2014 Open Huis gemeenteraad Agenda Controle van de jaarrekening De voorschriften voor de jaarrekening Jaarrekeningcontrole 2013 Controle van de jaarrekening

Nadere informatie

Nota van B&W. Onderwerp Afsluitend krediet woonrijpmaken Monacopad

Nota van B&W. Onderwerp Afsluitend krediet woonrijpmaken Monacopad Onderwerp Afsluitend krediet woonrijpmaken Monacopad Nota van B&W Portefeuille J. Nieuwenburg Auteur Mevr. I.M.C. Vlugt Telefoon 5113679 E-mail: i.vlugt@haarlem.nl SO/PM Reg.nr. 226228 Te kopiëren: A,B,C,D

Nadere informatie

RAADSVOORSTEL. Nr: 06-89 Onderwerp: Actualisatie grondexploitaties. Diemen, 30 november 2006. Aan de gemeenteraad. 1. Gevraagd raadsbesluit

RAADSVOORSTEL. Nr: 06-89 Onderwerp: Actualisatie grondexploitaties. Diemen, 30 november 2006. Aan de gemeenteraad. 1. Gevraagd raadsbesluit RAADSVOORSTEL Nr: 06-89 Onderwerp: Actualisatie grondexploitaties Diemen, 30 november 2006 Aan de gemeenteraad 1. Gevraagd raadsbesluit 1. In te stemmen met de geactualiseerde grondexploitaties voor de

Nadere informatie

Toelichting actualisatie Financiële verordening. Met ingang van 2017

Toelichting actualisatie Financiële verordening. Met ingang van 2017 Toelichting actualisatie Financiële verordening Met ingang van 2017 september 2016 Colofon uitgave Financiën Gemeente Utrecht 030-286 00 00 info@utrecht.nl in opdracht van BCS Financiën Gemeente Utrecht

Nadere informatie

Rekenkamercommissie Wijk bij Duurstede Jaarverslag 2008

Rekenkamercommissie Wijk bij Duurstede Jaarverslag 2008 Rekenkamercommissie Wijk bij Duurstede Jaarverslag 2008 Maart 2009 Inhoudsopgave Inleiding 3 Hoofdstuk 1 Verricht onderzoek in 2008 4-5 Paragraaf 1.1. Inleiding Paragraaf 1.2. Onderzoek Reserves en Voorzieningen

Nadere informatie

Wie bewaakt mijn geld? Financiële controle en risicobeheersing binnen de gemeente Nuth

Wie bewaakt mijn geld? Financiële controle en risicobeheersing binnen de gemeente Nuth Wie bewaakt mijn geld? Financiële controle en risicobeheersing binnen de gemeente Nuth De taak van de raad onder het dualisme Kaders stellen (WMO, Jeugdwet, handhaving) Budgetteren (begroting) Lokale wetgeving

Nadere informatie

Behandelend ambtenaar Thijs Klompmaker, 0595-447781 gemeente@winsum.nl (t.a.v. Thijs Klompmaker)

Behandelend ambtenaar Thijs Klompmaker, 0595-447781 gemeente@winsum.nl (t.a.v. Thijs Klompmaker) Vergadering: 19 juni 2007 Agendanummer: 13 Status: bespreekstuk Behandelend ambtenaar Thijs Klompmaker, 0595-447781 E-mail: gemeente@winsum.nl (t.a.v. Thijs Klompmaker) Aan de gemeenteraad, Onderwerp:

Nadere informatie

FINANCIËLE VERORDENING RECREATIESCHAP DOBBEPLAS

FINANCIËLE VERORDENING RECREATIESCHAP DOBBEPLAS FINANCIËLE VERORDENING RECREATIESCHAP DOBBEPLAS Het Algemeen Bestuur van het recreatieschap Dobbeplas; Gezien het voorstel van het Dagelijks Bestuur van 13 oktober 2014; Gelet op het bepaalde in de artikelen

Nadere informatie

G E M E E N T E Someren Raadsvoorstel. oprichten van voorziening Heihorsten Kaderstellend en besluitvormend R.T. Klarenaar W.L.G.

G E M E E N T E Someren Raadsvoorstel. oprichten van voorziening Heihorsten Kaderstellend en besluitvormend R.T. Klarenaar W.L.G. G E M E E N T E Someren Raadsvoorstel Agenda nr. 1 1 Onderwerp: Soort: Opsteller: Portefeuillehouder: Zaaknummer: Documentnummer: Datum: oprichten van voorziening Heihorsten Kaderstellend en besluitvormend

Nadere informatie

Nota Reserves en Voorzieningen Gemeente Bergen (N-H)

Nota Reserves en Voorzieningen Gemeente Bergen (N-H) Nota Reserves en Voorzieningen Gemeente Bergen (N-H) INHOUDSOPGAVE INHOUDSOPGAVE... 1 1. INLEIDING... 2 1.1 Waarom een nota reserves en voorzieningen?... 2 1.2 Inhoud van de nota... 2 2 Regelgeving en

Nadere informatie

RKC Medemblik Opmeer

RKC Medemblik Opmeer Notitie Opzet kort onderzoek Rekenkamerbrief: Reserves, voorzieningen en begrotingsramingen 25 mei 2016 Rekenkamercommissie Medemblik - Opmeer 1 Inhoudsopgave 1 Aanleiding onderzoek 3 2 Doelstelling en

Nadere informatie

Subsidies: lust of last? Onderzoek naar subsidieverwerving gemeente Haren

Subsidies: lust of last? Onderzoek naar subsidieverwerving gemeente Haren Subsidies: lust of last? Onderzoek naar subsidieverwerving gemeente Haren Rekenkamercommissie gemeente Haren Samenstelling: Drs. E. de Haan (voorzitter) D. Praamstra-Bos A. Schuurman T. Sieling R. Valkema

Nadere informatie

ONDERZOEKSOPZET VERVOLGONDERZOEK OP EIGEN KRACHT

ONDERZOEKSOPZET VERVOLGONDERZOEK OP EIGEN KRACHT Vervolgonderzoek Op eigen kracht over de voorwaarden voor een doeltreffend en doelmatig functioneren van Sociale Wijkzorgteams Januari 2016 1 AANLEIDING Op 16 oktober 2015 publiceerde de Rekenkamer Den

Nadere informatie

Hoofdstuk 1 Algemene bepalingen

Hoofdstuk 1 Algemene bepalingen Verordening financieel beleid en beheer 2015 gemeente Heemstede De raad van de gemeente Heemstede; gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders van 28 juli 2015; gezien het advies van de commissie

Nadere informatie

Betreft: resultaten tijdelijke werkgroep versterken rol raad binnen P&C cyclus. Van: De tijdelijke werkgroep versterken rol raad binnen P&C cyclus

Betreft: resultaten tijdelijke werkgroep versterken rol raad binnen P&C cyclus. Van: De tijdelijke werkgroep versterken rol raad binnen P&C cyclus Wijk bij Duurstede, 6 maart 2012 Betreft: resultaten tijdelijke werkgroep versterken rol raad binnen P&C cyclus Memo Van: De tijdelijke werkgroep versterken rol raad binnen P&C cyclus Aan: Leden van de

Nadere informatie

Deze centrale vraag leidt tot de volgende deelvragen, die in het onderzoek beantwoord zullen worden.

Deze centrale vraag leidt tot de volgende deelvragen, die in het onderzoek beantwoord zullen worden. Aan: Gemeenteraad van Druten Druten, 27 juli 2015 Geachte voorzitter en leden van de gemeenteraad, In de eerste rekenkamerbrief van 2015 komt inkoop en aanbesteding aan bod. Dit onderwerp heeft grote relevantie,

Nadere informatie

Aan de raad AGENDAPUNT 4. Doetinchem, 30 mei 2007 ALDUS VASTGESTELD 7 JUNI 2007. Dynamische woningmarktscan

Aan de raad AGENDAPUNT 4. Doetinchem, 30 mei 2007 ALDUS VASTGESTELD 7 JUNI 2007. Dynamische woningmarktscan Aan de raad AGENDAPUNT 4 ALDUS VASTGESTELD 7 JUNI 2007 Dynamische woningmarktscan Voorstel: 1. De Dynamische woningmarktscan als beleidskader vaststellen. 2. De volgende uitgangspunten voor het woningbouwprogramma

Nadere informatie

Beleidsnota verbonden partijen

Beleidsnota verbonden partijen Beleidsnota verbonden partijen SAMENVATTING Een verbonden partij is een privaatrechtelijke of publiekrechtelijke organisatie, waarin de gemeente een financieel en een bestuurlijk belang heeft. Een financieel

Nadere informatie

2. Motivering In deze beleidsnota risicomanagement en weerstandsvermogen wordt de beleidsnota van 2009 geactualiseerd

2. Motivering In deze beleidsnota risicomanagement en weerstandsvermogen wordt de beleidsnota van 2009 geactualiseerd Raadsvoorstel Aan : Raad van Geertruidenberg Raadsvergadering : 28 januari 2016 Agendanummer : 08 Datum collegebesluit : 8 december 2015 Onderwerp : Beleidsnota risicomanagement en weerstandsvermogen 0.

Nadere informatie

Checklist. Informatievoorziening. Grote Projecten

Checklist. Informatievoorziening. Grote Projecten Checklist Informatievoorziening Grote Projecten Najaar 2010 Rekenkamercommissie Berkelland, Bronckhorst, Lochem, Montferland 1. Inleiding De uitvoering van grote projecten in Nederland heeft nogal eens

Nadere informatie

1. Samenvatting In dit voorstel wordt ingegaan op de reactie van de provincie bij de ingediende begroting 2013.

1. Samenvatting In dit voorstel wordt ingegaan op de reactie van de provincie bij de ingediende begroting 2013. RAADSVOORSTEL Besluitvormend Aan de Raad Instemmen met reactie provincie op programmabegroting 2013. Agenda nr.6 1. Samenvatting In dit voorstel wordt ingegaan op de reactie van de provincie bij de ingediende

Nadere informatie

Beoogd effect: Het voldoende bouwrijpe grond beschikbaar hebben voor het vestigen van bedrijven en daarmee genereren van arbeidsplaatsen.

Beoogd effect: Het voldoende bouwrijpe grond beschikbaar hebben voor het vestigen van bedrijven en daarmee genereren van arbeidsplaatsen. Voorstel aan de raad Nummer: B11-15396 Portefeuille: Economie, Wonen, Cultuur & Dienstverlening Programma: 2.4 Sterke stad Programmaonderdeel: 2.4.1 Werken aan de basis Steller: M.R. Roeffel Afdeling:

Nadere informatie

Onderzoeksopzet Communicatie

Onderzoeksopzet Communicatie Onderzoeksopzet Communicatie Rekenkamercommissie Heerenveen Februari 2009 Rekenkamercommissie Heerenveen: onderzoeksopzet communicatie 1 Inhoudsopgave A. Wat willen we bereiken 1. Aanleiding en achtergronden

Nadere informatie

Gemeente Breda ~Q~ ~,,~ Registratienr: [ 40523] Raadsvoorstel

Gemeente Breda ~Q~ ~,,~ Registratienr: [ 40523] Raadsvoorstel ~,,~ Raadsvoorstel Agendapuntnummer: Registratienr: [ 40523] Onderwerp Instemmen met het doonoeren van een stelselwijziging voor de verantwoording- en dekkingswijze van investeringen met maatschappelijk

Nadere informatie

Gemeente Woerden. onderzoek van de rekenkamercommissie Woerden naar de beheersing van de personele uitgaven. De raad besluit:

Gemeente Woerden. onderzoek van de rekenkamercommissie Woerden naar de beheersing van de personele uitgaven. De raad besluit: RAADSVOORSTEL Gemeente Woerden 10R.00158 J^y gemeente WOERDEN Agendapunt: Indiener: - Griffie Aandachtsveld portefeuillehouder: - wethouder Schreurs Contactpersoon: M. Lucassen Tel.nr.: 428619 E-mailadres:

Nadere informatie

MEMO AAN DE GEMEENTERAAD

MEMO AAN DE GEMEENTERAAD MEMO AAN DE GEMEENTERAAD Aan T.a.v. Datum Betreft Van Ons kenmerk CC De gemeenteraad - 23 maart 2012 Interim-controle 2011 Deloitte Het college 112623 Paraaf Datum Controller RP 22-3-2012 Directie Geachte

Nadere informatie

onderwerp Zienswijze SWA ontwerp programmabegroting 2016 en SWA meerjarenbegroting

onderwerp Zienswijze SWA ontwerp programmabegroting 2016 en SWA meerjarenbegroting Gemeente Nieuwkoop College van Burgemeester en Wethouders nieuwkoop raadsvoorstel portefeuillehouder opgesteld door Registratienummer collegebesluit vergaderdatum raad jaar/nummer T. Veninga Vergunningen,

Nadere informatie

De Drieslag, een streep er door. en verder gaan

De Drieslag, een streep er door. en verder gaan 2012 De Drieslag, een streep er door. en verder gaan College van B&W Gemeente Ommen 14-3-2012 Inhoud Leeswijzer...2 Hoofdstuk 1 Wat was het doel...2 Hoofdstuk 2 Wat is er bereikt...2 Hoofdstuk 3 Wat is

Nadere informatie

Doorkiesnummer : (0495) 57 50 00 Agendapunt: - ONDERWERP VOORSTEL COLLEGE

Doorkiesnummer : (0495) 57 50 00 Agendapunt: - ONDERWERP VOORSTEL COLLEGE Meijer, Jacco FIN S3 RAD: RAD150701 woensdag 1 juli 2015 BW: BW150526 voorstel gemeenteraad Vergadering van de gemeenteraad van 1 juli 2015 Portefeuillehouder : H.A. Litjens Behandelend ambtenaar : Jacco

Nadere informatie

NOTA RENTEBELEID GEMEENTE BERGEN OP ZOOM

NOTA RENTEBELEID GEMEENTE BERGEN OP ZOOM l lllllll llll lllll llll llllll 111111111111111111111111111111111 815-023068 NOTA RENTEBELEID 2015 GEMEENTE BERGEN OP ZOOM Bergen op Zoom, oktober 2015 1. INLEIDING.""""""""""""""""""""""""""""""""""

Nadere informatie

Stappenplan nieuwe Dorpsschool

Stappenplan nieuwe Dorpsschool Stappenplan nieuwe Dorpsschool 10 juni 2014 1 Inleiding Het college van burgemeester en wethouders heeft op 10 juni 2014 dit stappenplan vastgesteld waarin op hoofdlijnen is weergegeven op welke wijze

Nadere informatie

Raadsinformatiebrief Nr. :

Raadsinformatiebrief Nr. : Raadsinformatiebrief Nr. : Onderwerp: Risicomanagement Reg.nr. : 12.0693 B&W verg. : 19 juni 2012 : 1) Status In het licht van de actieve informatieplicht informeren wij U over de stand van zaken met betrekking

Nadere informatie

Bestuurlijk spoorboekje planning en control 2015

Bestuurlijk spoorboekje planning en control 2015 Bestuurlijk spoorboekje planning en control Gemeente Velsen 17 december 2014 Inleiding In de Wet dualisering gemeentebestuur zijn de posities, functies en bevoegdheden van de Raad en het College formeel

Nadere informatie

Hoe financieel gezond is uw gemeente?

Hoe financieel gezond is uw gemeente? Hoe financieel gezond is uw gemeente? drs. R.M.J.(Rein-Aart) van Vugt RA A.(Arie)Elsenaar RE RA 1 Hoe financieel gezond is uw gemeente? In dit artikel geven de auteurs op hoofdlijnen aan welke indicatoren

Nadere informatie

Financiële verordening gemeente Achtkarspelen

Financiële verordening gemeente Achtkarspelen Financiële verordening gemeente Achtkarspelen De raad van de gemeente Achtkarspelen; gezien het voorstel van het college van burgemeester en wethouders van @; gelet op artikel 212 van de gemeentewet en

Nadere informatie

Rekenkamercommissie Noordoost Fryslân

Rekenkamercommissie Noordoost Fryslân Kollumerland c.a. Rekenkamercommissie Noordoost Fryslân Aan de raad van de Gemeente Kollumerland c.a. Postbus 13 9290 AA KOLLUM Afdeling : GRIF Behandeld door : P.J.A. Praat Doorkiesnummer : (0511) 548228

Nadere informatie

Financiën, ruimtelijke Ordening & Gemeentelijke Organisatie 2.6 Voor de Lelystedeling

Financiën, ruimtelijke Ordening & Gemeentelijke Organisatie 2.6 Voor de Lelystedeling Voorstel aan de raad Nummer: B11-20215 Portefeuille: Programma: Programmaonderdeel: Financiën, ruimtelijke Ordening & Gemeentelijke Organisatie 2.6 Voor de Lelystedeling 2.6.3 Financiën Steller: R. van

Nadere informatie

Gedeputeerde Staten. 1. de Gemeentewet; 2. de Algemene wet bestuursrecht; Gemeenteraad van Nissewaard Postbus 25 3200 AA SPIJKENISSE

Gedeputeerde Staten. 1. de Gemeentewet; 2. de Algemene wet bestuursrecht; Gemeenteraad van Nissewaard Postbus 25 3200 AA SPIJKENISSE Gedeputeerde Staten Directie Leefomgeving en Bestuur Afdeling Bestuur Contact J. van Kranenburg T 070-441 80 85 j.van.kranenburg@pzh.nl Postadres Provinciehuis Postbus 90602 2509 LP Den Haag T 070-441

Nadere informatie

Rapportage Onderzoek Grondbeleid Vaste grond onder de voeten? Gemeente Wijk bij Duurstede

Rapportage Onderzoek Grondbeleid Vaste grond onder de voeten? Gemeente Wijk bij Duurstede Rekenkamercommissie Gemeente Wijk bij Duurstede Oktober 2010 Rapportage Onderzoek Grondbeleid Vaste grond onder de voeten? Gemeente Wijk bij Duurstede 1. Inleiding... 3 1.1. Aanleiding... 3 1.2. Doel en

Nadere informatie

Rapportage RCHW Subsidie met beleid (Korendijk) Rekenkamercommissie Hoeksche Waard

Rapportage RCHW Subsidie met beleid (Korendijk) Rekenkamercommissie Hoeksche Waard Rapportage RCHW Subsidie met beleid (Korendijk) Rekenkamercommissie Hoeksche Waard Februari, 2013 Inhoudsopgave 1. Subsidie met beleid... 3 1.1. Inleiding... 3 1.2. Doelen vertaald naar subsidiedoelen...

Nadere informatie

Inhuur in de Kempen. Eersel, Oirschot en Reusel-De Mierden. Onderzoeksaanpak

Inhuur in de Kempen. Eersel, Oirschot en Reusel-De Mierden. Onderzoeksaanpak Inhuur in de Kempen Eersel, Oirschot en Reusel-De Mierden Onderzoeksaanpak Rekenkamercommissie Kempengemeenten 21 april 2014 1. Achtergrond en aanleiding In gemeentelijke organisaties met een omvang als

Nadere informatie

*ONDER EMBARGO TOT DONDERDAG 19 MEI 2011, 15.00 UUR*

*ONDER EMBARGO TOT DONDERDAG 19 MEI 2011, 15.00 UUR* *ONDER EMBARGO TOT DONDERDAG 19 MEI 2011, 100 UUR* Raadsvoorstel GEMEENTEBESTUUR onderwerp Programmarapportage 2011-1 team SBSBD raadsnummer 2011 54 collegevergadering raadsvergadering fatale termijn programma

Nadere informatie

Raadsvoorstel Registratienummer: Portefeuillehouder: J. Boskeljon

Raadsvoorstel Registratienummer: Portefeuillehouder: J. Boskeljon gemeente Den Helder Raadsvoorstel Registratienummer: Portefeuillehouder: J. Boskeljon Van afdeling: Griffie Ter inzage gelegde stukken / bijlagen: Behandelend ambtenaar: R. De Jonge Rapport van de Rekenkamercommissie

Nadere informatie

BESTURINGSFILOSOFIE SAMENWERKING BEEMSTER- PURMEREND. Besturingsfilosofie samenwerking Beemster-Purmerend

BESTURINGSFILOSOFIE SAMENWERKING BEEMSTER- PURMEREND. Besturingsfilosofie samenwerking Beemster-Purmerend BESTURINGSFILOSOFIE SAMENWERKING BEEMSTER- PURMEREND Besturingsfilosofie samenwerking Beemster-Purmerend 1. VOORAF In deze notitie wordt de hoofdlijn van de besturingsfilosofie van het samenwerkingsmodel

Nadere informatie

Reserve Ontwikkelingsprojecten Spelregels. Gemeente Albrandswaard

Reserve Ontwikkelingsprojecten Spelregels. Gemeente Albrandswaard Reserve Ontwikkelingsprojecten Spelregels Gemeente Albrandswaard Reserve Ontwikkelingsprojecten Spelregels Gemeente Albrandswaard Datum: 18 mei 2012 Afdeling: Bestuur, team ontwikkeling Afdelingshoofd:

Nadere informatie

gezien het voorstel van burgemeester en wethouders van 2 december 2014;

gezien het voorstel van burgemeester en wethouders van 2 december 2014; Gemeenteraad Onderwerp: Volgnummer 2014-83 Actualisatie verordeningen 212, 213, en 213a Dienst/afdeling GFC De raad van de gemeente Oss; gezien het voorstel van burgemeester en wethouders van 2 december

Nadere informatie

Inleiding. Hoofdvraag van het onderzoek was:

Inleiding. Hoofdvraag van het onderzoek was: Inleiding Misbruik en oneigenlijk gebruik van het Persoonsgebonden budget (PGB), een onderdeel van de Wet Maatschappelijke Ondersteuning (WMO) vormt voor gemeenten, zo blijkt uit verschillende onderzoeken,

Nadere informatie

Herziening Nota Bovenwijkse Voorzieningen

Herziening Nota Bovenwijkse Voorzieningen DORDRECHT Aan de gemeenteraad Gemeentebestuur Spuiboulevard 300 3311 GR DORDRECHT Datum 11 november 2014 Ons kenmerk SO/1312770 Begrotingsprogramma Ruimtelijke ordening en Wonen Betreft Herziening Nota

Nadere informatie

Regeling Financieel Beheer Belastingsamenwerking Gouwe- Rijnland

Regeling Financieel Beheer Belastingsamenwerking Gouwe- Rijnland Regeling Financieel Beheer Belastingsamenwerking Gouwe- Rijnland Het Algemeen Bestuur van de Gemeenschappelijke regeling Gouwe-Rijnland (BSGR), gelet op: Artikel 212 van de Gemeentewet; Het Waterschapsbesluit;

Nadere informatie

Onderzoeksopzet Muskusrattenbestrijding

Onderzoeksopzet Muskusrattenbestrijding Secretariaat: Postbus 4142 7320 AC Apeldoorn Tel. (055) 527 24 01 secretariaat.smo@veluwe.nl Onderzoeksopzet Muskusrattenbestrijding Datum 17 augustus 2010 Opgemaakt door Waterschap Veluwe Beheers- en

Nadere informatie

Handreiking Grondbeleid voor Raadsleden

Handreiking Grondbeleid voor Raadsleden Handreiking Grondbeleid voor Raadsleden Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties 1 2 Handreiking Grondbeleid voor Raadsleden Deze Handreiking Grondbeleid voor Raadsleden is bedoeld als

Nadere informatie

Rapport bij de jaarstukken 2007 provincies Noord-Brabant en Limburg

Rapport bij de jaarstukken 2007 provincies Noord-Brabant en Limburg Startnotitie Rapport bij de jaarstukken 2007 provincies Noord-Brabant en Limburg 1 Aanleiding voor het onderzoek In de jaarrekening en het jaarverslag leggen Gedeputeerde Staten jaarlijks verantwoording

Nadere informatie

Notitie weerstandsvermogen gemeente Ten Boer

Notitie weerstandsvermogen gemeente Ten Boer Notitie weerstandsvermogen gemeente Ten Boer 1. Inleiding In 2008 heeft Aniek Geerts, student Master of Business Administration met begeleiding vanuit de Rijksuniversiteit Groningen door de heer B.J.W.Pennink

Nadere informatie

Onderzoeksopzet wijkplatforms gemeente Barneveld

Onderzoeksopzet wijkplatforms gemeente Barneveld Onderzoeksopzet wijkplatforms gemeente Barneveld December 2011 1. Inleiding In 2003 bezocht de burgemeester van de gemeente Barneveld samen met de politie en de woningstichting de dorpskernen van de gemeente

Nadere informatie