O N D E R W I J S V I S I T A T I E

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "O N D E R W I J S V I S I T A T I E"

Transcriptie

1 O N D E R W I J S V I S I T A T I E Industriële wetenschappen: nucleaire technologie Een onderzoek naar de kwaliteit van de academisch gerichte bacheloren masteropleiding Industriële wetenschappen: nucleaire technologie aan de Vlaamse hogescholen V l a a m s e H o g e s c h o l e n r a a d 8 juni 2010

2 D e o n d e r w i j s v i s i t a t i e I n d u s t r i ë l e w e t e n s c h a p p e n : n u c l e a i r e t e c h n o l o g i e Ravensteingalerij 27, bus Brussel tel.: Exemplaren van dit rapport kunnen tegen betaling verkregen worden op het VLHORA-secretariaat. Het rapport is ook elektronisch beschikbaar op > evaluatieorgaan > visitatierapporten > huidige ronde Wettelijk depot: D/2010/8696/15 2

3 voorwoord De visitatiecommissie brengt met dit rapport verslag uit over haar oordelen en de daaraan ten grondslag liggende motivering, conclusies en aanbevelingen die resulteren uit het onderzoek dat zij heeft verricht naar de onderwijskwaliteit van de academisch gerichte bachelor- en masteropleiding Industriële wetenschappen: nucleaire technologie in Vlaanderen. De visitatiecommissie heeft hierbij de visitatieprocedure van de Handleiding Onderwijsvisitaties VLIR VLHORA, aangevuld protocol ter ondersteuning van de opleidingen in academisering, juni 2007 gevolgd, waarbij zij niet enkel aanbevelingen en suggesties formuleert in het kader van de continue kwaliteitsverbetering van het hoger onderwijs, maar ook een oordeel geeft in het kader van de accreditatie van de opleiding. De visitatie en dit rapport passen in de werkzaamheden van de hogescholen en van de Vlaamse Hogescholenraad (VLHORA) met betrekking tot de kwaliteitszorg van het hogescholenonderwijs, zoals bepaald in artikel 93 van decreet van 4 april 2003 betreffende de herstructurering van het hoger onderwijs. Met dit rapport wordt de bredere samenleving geïnformeerd over de wijze waarop de hogescholen en meer bepaald de betrokken opleiding omgaat met de kwaliteit van haar onderwijs. Toch is het rapport in de eerste plaats bedoeld voor de hogeschool die de opleiding aanbiedt. Op basis van de bevindingen van het rapport kan de hogeschool nu en in de nabije toekomst actie nemen om de kwaliteit van het onderwijs in de opleiding te handhaven en verder te verbeteren. De lezer moet er zich echter terdege bewust van zijn dat het rapport slechts een momentopname biedt van het onderwijs in de opleiding en dat de rapportering van de visitatiecommissie slechts één fase is in het proces van kwaliteitszorg. De VLHORA dankt allen die meegewerkt hebben aan het welslagen van dit proces van zelfevaluatie en visitatie. De visitatie was niet mogelijk geweest zonder de inzet van al wie binnen de hogeschool betrokken was bij de voorbereiding en de uitvoering ervan. Tevens is de VLHORA dank verschuldigd aan de voorzitter, de leden en de secretarissen van de visitatiecommissie voor de betrokkenheid en deskundige inzet waarmee zij hun opdracht hebben uitgevoerd. Marc Vandewalle secretaris-generaal Toon Martens voorzitter 3

4 4

5 inhoudsopgave voorwoord... 3 inhoudsopgave... 5 deel hoofdstuk 1 de onderwijsvisitatie Industriële wetenschappen: nucleaire technologie inleiding de betrokken opleidingen de visitatiecommissie samenstelling taakomschrijving werkwijze oordeelsvorming indeling van het rapport hoofdstuk 2 het domeinspecifieke referentiekader van de academische bachelor Industriële wetenschappen: nucleaire technologie inleiding domeinspecifieke competenties besluit hoofdstuk 3 het domeinspecifieke referentiekader van de academische master Industriële wetenschappen: nucleaire technologie inleiding domeinspecifieke competenties besluit deel het opleidingsrappport XIOS Hogeschool Limburg bijlagen

6 6

7 deel 1 algemeen deel 7

8 8 o n d e r w i j s v i s i t a t i e I n d u s t r i ë l e w e t e n s c h a p p e n : n u c l e a i r e t e c h n o l o g i e

9 Hoofdstuk 1 De onderwijsvisitatie Industriële wetenschappen: nucleaire technologie 1.1 inleiding In dit rapport brengt de visitatiecommissie verslag uit van haar bevindingen over de onderwijskwaliteit van de academisch gerichte bachelor- en masteropleiding Industriële wetenschappen: nucleaire technologie, die zij op 26, 27 en 28 januari 2009 in opdracht van de Vlaamse Hogescholenraad (VLHORA) heeft onderzocht. Dit initiatief past in de werkzaamheden van de hogescholen en van de VLHORA met betrekking tot de kwaliteitszorg van het hogescholenonderwijs, zoals bepaald in artikel 93 van het decreet van de Vlaamse Gemeenschap van 4 april 2003 betreffende de herstructurering van het hoger onderwijs in Vlaanderen. 1.2 de betrokken opleidingen De opleiding Industriële wetenschappen: nucleaire technologie wordt door 1 hogeschool aangeboden. De visitatiecommissie bezocht op: - 26, 27 en 28 januari 2009 XIOS Hogeschool Limburg 1.3 de visitatiecommissie samenstelling De visitatiecommissie werd samengesteld conform de procedure van de Handleiding Onderwijsvisitaties VLIR VLHORA, aangevuld protocol ter ondersteuning van de opleidingen in academisering, juni Meer in het bijzonder werden de richtlijnen van de Erkenningscommissie Hoger Onderwijs met betrekking tot de onafhankelijkheid van de commissieleden opgevolgd. De visitatiecommissie werd samengesteld door het bestuursorgaan van de VLHORA in zijn vergadering van 5 september 2008 en door het bestuursorgaan van de VLIR in de vergadering van 24 juni De visitatiecommissie: Voorzitter en domeindeskundige: Onderwijsdeskundige: Domeindeskundige: Domeindeskundige: Domeindeskundige: Willy Mondelaers Antonia Aelterman Frans Moons Hildegarde Vandenhove François Tondeur Voor een kort curriculum vitae van de commissieleden, zie bijlage 1. o n d e r w i j s v i s i t a t i e I n d u s t r i ë l e w e t e n s c h a p p e n : n u c l e a i r e t e c h n o l o g i e 9

10 Vanuit de VLHORA werden een projectbegeleider en een secretaris aangesteld. Voor de visitatie van de opleiding Industriële wetenschappen: nucleaire technologie waren dit: Projectbegeleider: Lucia Van Hoof (tot 15 november 2008) Klara De Wilde (vanaf 16 november 2008) Secretaris: Thomas Jans De waarnemer namens de VLIR was dit Ilse De Vooght taakomschrijving De commissie geeft op basis van het zelfevaluatierapport van de opleiding en de gesprekken ter plaatse: - een oordeel over de onderwerpen en facetten uit het accreditatiekader van de NVAO; - een integraal oordeel over de opleiding; - suggesties om waar mogelijk te komen tot kwaliteitsverbetering werkwijze De visitatie van de opleiding Industriële wetenschappen: nucleaire technologie aan de hogescholen gebeurde conform de werkwijze zoals die is vastgelegd in de Handleiding Onderwijsvisitaties VLIR VLHORA, aangevuld protocol ter ondersteuning van de opleidingen in academisering, juni Voor de beschrijving van de werkwijze van de visitatiecommissie worden vier fasen onderscheiden. - fase 1, de installatie van de commissie; - fase 2, de voorbereiding; - fase 3, het visitatiebezoek; - fase 4, de schriftelijke rapportering. Fase 1 De installatie van de visitatiecommissie Op 8 september 2008 werd de visitatiecommissie officieel geïnstalleerd. De installatievergadering stond in het kader van een kennismaking, een gedetailleerde bespreking van het visitatieproces aan de hand van de Handleiding Onderwijsvisitaties VLIR VLHORA, aangevuld protocol ter ondersteuning van de opleidingen in academisering, juni 2007 en een toelichting van het ontwerp van domeinspecifieke referentiekader. Daarnaast werden een aantal praktische afspraken gemaakt, onder meer met betrekking tot het bezoekschema, de bezoekdagen en de te lezen eindwerken en/of stageverslagen. 10 o n d e r w i j s v i s i t a t i e I n d u s t r i ë l e w e t e n s c h a p p e n : n u c l e a i r e t e c h n o l o g i e

11 Fase 2 De voorbereiding De visitatiecommissie heeft een domeinspecifiek referentiekader voor de opleiding opgesteld en aan de opleiding bezorgd. Elk commissielid heeft het zelfevaluatierapport en de bijlagen bestudeerd, de geselecteerde eindwerken gelezen en haar/zijn argumenten, vragen en voorlopig oordeel vastgelegd in een checklist, waarvan de secretaris een synthese heeft gemaakt. De synthese werd uitvoerig besproken en beargumenteerd door de commissieleden. Op basis van de bespreking en de door de commissieleden opgestuurde vragenlijsten, inventariseerde de secretaris kernpunten en prioriteiten voor de gesprekken en het materialenonderzoek bij de visitatie. Fase 3 Het visitatiebezoek De VLHORA heeft een bezoekschema ontwikkeld dat desgevallend aangepast werd aan de specifieke situatie van de opleiding. Het bezoekschema werd opgenomen als bijlage 3. Tijdens de visitatie werd gesproken met een representatieve vertegenwoordiging van alle geledingen die bij de opleiding betrokken zijn. Tijdens de visitatie werd bijkomend informatiemateriaal bestudeerd en werd een bezoek gebracht aan de instelling met het oog op de beoordeling van de accommodaties en de voorzieningen voor de studenten. Tijdens de visitatie werd voor de verdere bevraging gebruik gemaakt van de synthese van de checklist en de vragenlijsten. Binnen het bezoekprogramma werden een aantal overlegmomenten voor de commissieleden voorzien om de bevindingen uit te wisselen en te komen tot gezamenlijke en meer definitieve (tussen)oordelen. Na de gesprekken met de vertegenwoordigers van de opleiding hebben de visitatieleden hun definitief (tussen)oordeel per facet en per onderwerp gegeven. Op het einde van het visitatiebezoek heeft de voorzitter een korte mondelinge rapportering gegeven van de ervaringen en bevindingen van de visitatiecommissie, zonder expliciete en inhoudelijk waarderende oordelen uit te spreken. Fase 4 De schriftelijke rapportering De secretaris heeft in samenspraak met de voorzitter en de commissieleden, op basis van het zelfevaluatierapport, de checklisten en de motiveringen een ontwerp opleidingsrapport opgesteld. Het ontwerprapport geeft per onderwerp en per facet het oordeel en de motivering van de visitatiecommissie weer. Daarnaast werden - waar wenselijk en/of noodzakelijk - aandachtspunten en eventuele aanbevelingen voor verbetering geformuleerd. Het ontwerp opleidingsrapport werd aan de hogeschool gezonden voor een reactie. De reactie van de opleiding op het ontwerp opleidingsrapport werd door de commissie in een slotvergadering besproken. Het opleidingsrapport werd samengebracht in het visitatierapport van de academisch gerichte bachelor- en masteropleiding Industriële wetenschappen: nucleaire technologie. o n d e r w i j s v i s i t a t i e I n d u s t r i ë l e w e t e n s c h a p p e n : n u c l e a i r e t e c h n o l o g i e 11

12 1.3.4 oordeelsvorming De commissie legt in een eerste fase een oordeel per facet vast. Daarna legt de commissie een oordeel per onderwerp vast op basis van de oordelen van de facetten die van het onderwerp deel uitmaken. In de oordelen per onderwerp wordt steeds een overzicht gegeven van de oordelen per facet. In geval van een compensatie van facetten, wordt het oordeel op onderwerpniveau gevolgd door een motivering en aangevuld met de weging die de commissie hanteerde in de oordeelsvorming op onderwerpniveau. In de overige gevallen wordt voor de motivering van het oordeel op onderwerpniveau verwezen naar de argumentatie bij de facetten. De oordelen per facet en per onderwerp hebben betrekking op alle locaties, afstudeerrichtingen en varianten. Daar waar er een onderscheid in het oordeel per afstudeerrichting en/of locatie en/of variant nodig is, wordt dit aangegeven in het rapport. De commissie houdt in haar beoordeling rekening met accenten die de opleiding eventueel zelf legt, met het domeinspecifieke referentiekader en met de benchmarking ten opzichte van de gelijkaardige opleidingen in andere instellingen van hoger onderwijs. Alle oordelen en wegingen volgen de beslisregels zoals geformuleerd in de Handleiding Onderwijsvisitaties VLIR VLHORA, aangevuld protocol ter ondersteuning van de opleidingen in academisering, juni Op het niveau van de facetten volgen de oordelen een vierpuntenschaal: onvoldoende, voldoende, goed en excellent. Op het niveau van de onderwerpen en op het niveau van de opleiding in haar geheel geeft de commissie een antwoord op de vraag of er in de opleiding voor dit onderwerp voldoende generieke kwaliteitswaarborgen aanwezig zijn. Hierbij kan het oordeel voldoende of onvoldoende luiden. 1.4 indeling van het rapport Het rapport bestaat uit twee delen. In het eerste deel beschrijft de visitatiecommissie in hoofdstuk 2 het domeinspecifiek referentiekader op basis waarvan zij de gevisiteerde opleidingen heeft beoordeeld. In het tweede deel van het rapport brengt de commissie verslag uit over de gevisiteerde opleiding. 12 o n d e r w i j s v i s i t a t i e I n d u s t r i ë l e w e t e n s c h a p p e n : n u c l e a i r e t e c h n o l o g i e

13 Hoofdstuk 2 Het domeinspecifieke referentiekader van de academisch gerichte bachelor Industriële wetenschappen: nucleaire technologie 2.1 inleiding Voor iedere opleiding wordt een domeinspecifiek referentiekader ontwikkeld dat door de commissie gebruikt wordt bij de beoordeling van opleidingen. De visitatiecommissie is verantwoordelijk voor de opmaak van het domeinspecifiek referentiekader. De VLHORA als evaluatieorgaan geeft de procedure 1 aan voor de opstelling ervan. Het referentiekader is niet bedoeld om een ideale opleiding te schetsen. Respect voor de eigenheid van een opleiding en voor de diversiteit binnen eenzelfde opleiding over de instellingen heen, veronderstelt immers dat in de eerste plaats wordt nagegaan of elke opleiding erin slaagt haar eigen doelstellingen te realiseren en dit zowel inhoudelijk als procesmatig. Dit belet niet dat wordt nagegaan of elke opleiding aan een aantal minimumeisen voldoet, die aan de betreffende opleiding worden gesteld vanuit het vakgebied en/of de relevante beroepspraktijk. 2.2 domeinspecifieke competenties Gehanteerde input - Wettelijke bronnen: Decreet betreffende de herstructurering van het hoger onderwijs in Vlaanderen ( ) (http://www.ond.vlaanderen.be/edulex/database/document/document.asp?docid=13425) Koninklijk besluit houdende het algemeen reglement op de bescherming van de bevolking, van de werk-nemers en het leefmilieu tegen het gevaar van de ioniserende stralingen ( ) (http://www.fanc.fgov.be/nl/page/koninklijk-besluit samenvatting/30.aspx) - Informatie vanuit de opleiding: Opleidingsprofiel Academische Bachelor Nucleaire Technologie (ABA/NT) XIOS Hogeschool Limburg (http://www.xios.be/portal/alias Rainbow/lang nl-be/tabid 3827/DesktopDefault.aspx) - Brondocumenten onderschreven door het werkveld: Beroeps- en opleidingsprofielen van de Sectorcommissie hogeschoolonderwijs van de Vlaamse Onderwijsraad (http://www.vlor.be/sub_publicaties.asp?cat=publicaties&id=13&page=13&sublink=beroeps%2d+en+opleidings %3C%21%2D%2Dvl%2D%2D%3Eprofielen) - Studie 77 VLOR 1998: Beroepsprofiel ingenieur kernenergie. (D/1998/6356/16) - Studie 103 VLOR 1998: Opleidingsprofiel kernenergie. (D/1998/6356/43) Profiel Vlaamse Ingenieurskamer (VIK) 1 De procedure voor het opstellen van het domeinspecifiek referentiekader is beschikbaar op de website van de VLHORA onder de rubriek visitatie & accreditatie. d o m e i n s p e c i f i e k r e f e r e n t i e k a d e r 13

14 - Internationale referentiekaders: Joint Quality Initiative: Dublin descriptors for second cycle awards (http://www.jointquality.nl/) A Framework for Qualifications of the European Higher Education Area Bologna Working Group on Qualifications Frameworks (http://www.aecpa.es/espacio/documentos/bergen2005_qualifications_ehea.pdf) Criteria voor Academische Bachelor en Master Curricula (TU Delft, TU Eindhoven, UTwente), A.W.M. Meijers, C.W.A.M. van Overveld, J.C. Perrenet (ISBN ) Enhancing Engineering Education in Europe: Innovative Curricula in Engineering Education (E4 Thematic Network) Günter Heitmann (Firenze University Press, 2003) Competence of Professional Engineers/EUR ING (2005), Fédération Européenne d'associations Nationales d'ingénieurs (FEANI) (http://www.feani.org/documents/feani%20comp%e9tence%202005%20as%20of%20april% pdf) Subject benchmark statement: Engineering (2006), UK Quality Assurance Agency for Higher Education (ISBN ) (http://www.qaa.ac.uk/academicinfrastructure/benchmark/statements/engineering06.pdf) Criteria for accrediting Engineering programs (ABET engineering accreditation commission) (http://www.abet.org/forms.shtml#for_applied_science_programs_only) Situering - Situering van de opleiding De opleidingen Bachelor en Master in de Industriële Wetenschappen - Nucleaire Technologie aangeboden in de XIOS Hogeschool Limburg zijn uniek in Vlaanderen. Zij bekleden ook een vrij uitzonderlijke positie in Europa. Dit komt doordat de opleiding industrieel ingenieur in België moeilijk te vergelijken is met andere ingenieursopleidingen in Europa. Bovendien bestaat er in de meeste Europese landen geen voltijdse reguliere opleiding in de nucleaire technologie. Vakken in nucleaire wetenschappen zijn er meestal ingebed in een ruimer cursusaanbod, en bestrijken niet het complete domein (nucleaire technieken, medisch-nucleaire technieken, milieutechnologie en radiochemie) dat aangeboden wordt in XIOS. Daarom is het moeilijk om deze ingenieursopleiding rechtstreeks te vergelijken met andere Europese referentiepunten. De opleidingen die het dichtst aanleunen bij de opleiding Academische Bachelor in de Industriële Wetenschappen: nucleaire technologie (ABA/NT) zijn de andere academische bachelors aangeboden door het Departement Industriële Wetenschappen en Technologie (IWT) van XIOS. Naast nucleaire technologie zijn dat bouwkunde, electronica-ict, elektromechanica en verpakkingstechnologie. De eerste twee bachelorjaren van deze opleidingen zijn gemeenschappelijk met de ABA/NT. Pas in het derde bachelorjaar wordt de opleiding in de nucleair gerelateerde vakken tot ontwikkeling gebracht. De driejarige opleiding ABA/NT dient als onderbouw voor de eenjarige opleiding Master in de Industriële Wetenschappen: Nucleaire Technologie (MA/NT). Het is daarom belangrijk dat de vereiste competenties voor een ABA/NT gezien worden in het perspectief van deze voor de MA/NT (zie domeinspecifiek referentiekader MA/NT). Het meest relevante vergelijkingspunt voor de opleidingen ABA/NT en MA/NT in de Hogeschool Limburg is de opleiding Ingénieur industriel en Génie physique et nucléaire aan het Institut Supérieur Industriel de Bruxelles (ISIB), onderdeel van de Haute Ecole Paul-Henri Spaak. Deze opleiding bestrijkt in één enkele optie domeinen zoals nucleaire energie, nucleaire veiligheid en radioprotectie, toepassingen van straling, medische fysica en 14 d o m e i n s p e c i f i e k r e f e r e n t i e k a d e r

15 materiaalfysica. In tegenstelling tot de opleiding in Vlaanderen bestrijkt de opleiding tot industrieel ingenieur in ISIB vijf jaar. De opleiding ABA/NT maakt deel uit van het huidige academiseringsproces van de hogescholen in Vlaanderen, waarbij een inbedding van het onderwijs in wetenschappelijk onderzoek nagestreefd wordt. Dit impliceert de uitbouw van een onderzoeksomgeving rond de opleiding en een aangepast beleid voor de interactie van het onderwijs met nucleair onderzoek en dienstverlening. - Situering van de ABA/NT-MA/NT in het werkveld De ABA/NT is een academische bacheloropleiding, die in eerste instantie moet gezien worden als een voorbereiding tot de MA/NT. Daarom hebben beide opleidingen dezelfde finaliteit en is het toekomstige werkveld voor beiden gelijk. De nucleaire energiesector is traditioneel zeer belangrijk in België en in het licht van de huidige internationale ontwikkelingen in de energievoorziening zal deze sector belangrijk blijven voor Belgische nucleaire ingenieurs. Het zou nochtans een vergissing zijn het potentiële werkveld van de ingenieur Nucleaire Technologie te beperken tot de sector kernenergie. Het blijkt dat in België een overgrote meerderheid van de werknemers, die in hun beroepssituatie geconfronteerd worden met radioactiviteit en ioniserende straling, tewerkgesteld zijn buiten de nucleaire energiesector. Naast energieproductie beslaat het nucleaire werkveld sectoren als nucleaire afvalverwerking, de geneeskunde, het wetenschappelijk onderzoek, de overheid (controleorganismen, milieu) en de commerciële wereld, die de nucleaire activiteiten in deze sectoren ondersteunen. Ook in niet-nucleaire industriële sectoren als scheikunde, elektronica, staal, bouw en milieutechnologie wordt beroep gedaan op de competentie van nucleair geschoolde ingenieurs. De werkomgeving van een nucleair ingenieur is in essentie hoog-technologisch en multi-disciplinair. Het is duidelijk dat men voor het beroep van nucleair ingenieur een uitstekende vakkennis nodig heeft. Maar dit is niet voldoende, er worden in het moderne werkveld van een ingenieur ook andere vaardigheden en attitudes verwacht zoals sociale en relationele vaardigheden, zelfstandigheid en leidinggevende capaciteiten, mondelinge en schriftelijke communicatievaardigheid over de grenzen van de discipline heen, talenkennis, flexibiliteit, werken in teamverband, projectmatig werken, bedrijfseconomisch inzicht en kritisch denken. Referentiekader - Algemene competenties Er wordt in een moderne hoog-technologische werkomgeving veel nadruk gelegd op een reeks algemene attitudes of vaardigheidsaspecten die het mogelijk maken om de meer beroepsgerichte competenties efficiënt in te zetten. Deze algemene competenties zijn niet gebonden aan een vak of afstudeerrichting. Het hele opleidingstraject moet elementen bevatten die toelaten deze vaardigheden geleidelijk te ontwikkelen. Deze basisvaardigheden worden aangeleerd in een nucleaire context opdat zij later generiek toepasbaar zouden zijn. De algemene competenties van de afgestudeerde ABA/NT kunnen onderverdeeld worden in vijf groepen: 1. De afgestudeerde Bachelor beschikt over elementaire vaardigheden om door onderzoek wetenschappelijke kennis te verwerven. Hij/zij heeft: - bekwaamheid om relevante informatie op te zoeken, gebruik makend van wetenschappelijke literatuur en moderne wetenschappelijke communicatiemedia. - laboratoriumvaardigheid in het omgaan met nucleaire meet- en testapparatuur. - kennis van relevante onderzoeksmethoden en technieken. - vaardigheid om experimenten met voldoende nauwkeurigheid uit te voeren, de experimentele gegevens te analyseren en op een aangepaste wijze te interpreteren. - een bewustzijn van onzekerheden en foutenmarges bij het uitvoeren van metingen en een grondige kennis van de foutenleer. d o m e i n s p e c i f i e k r e f e r e n t i e k a d e r 15

16 - de vaardigheid om, onder begeleiding, op minstens een van de deelgebieden een bijdrage te leveren aan de ontwikkeling van wetenschappelijke kennis. Daartoe moet hij/zij een onderzoeksvraag kunnen formuleren, een onderzoeksplan kunnen opstellen en een beperkt onderzoeksproject kunnen uitvoeren. 2. De afgestudeerde Bachelor moet beschikken over een aanzet tot probleemoplossend vermogen. Daartoe moet hij/zij: - probleemoplossend kunnen denken en gestructureerd kunnen handelen van analyse tot synthese. - de bekwaamheid hebben om technische informatie te verwerven en te gebruiken. - een vaardigheid hebben om moderne methoden en technieken toe te passen in de oplossing van eenvoudige problemen binnen de nucleaire discipline. - de bekwaamheid hebben om theoretische modellen te begrijpen en te gebruiken. - vaardigheid hebben in het gebruik van computers en relevante programmatuur. - onder begeleiding eenvoudige nucleaire problemen kunnen identificeren en omschrijven en er technisch verantwoorde oplossingen voor kunnen vinden. Hij/zij moet hierbij ook rekening kunnen houden met relevante milieu-, veiligheids- en bedrijfsaspecten. 3. De afgestudeerde Bachelor moet beschikken over intellectuele basisvaardigheden die zowel in een nucleaire context als generiek toepasbaar zijn. Hij/zij moet in staat zijn om: - logisch en wetenschappelijk verantwoord te redeneren in het vakgebied. - zelfstandig of in teamverband te werken en verantwooderlijkheid op te nemen. - oog te hebben voor de internationale context van het vakgebied. - met ondersteuning, kritisch te reflecteren op eigen denken en handelen, en zo nodig bij te sturen. - de grenzen van kennisvergaring aan te voelen. - adequate vragen te stellen en een kritisch-constructieve houding aan te nemen bij het analyseren van recente ontwikkelingen in het vakgebied en van hun sociaal-maatschappelijke en ethische aspecten. - blijk te geven van inzicht in de morele en ethisch-maatschappelijke verantwoordelijkheid, verbonden aan de ontwikkelde kennis. 4. De afgestudeerde Bachelor moet blijk geven van een goede communicatievaardigheid. Deze is essentieel in een moderne multi-disciplinaire werkomgeving, gekenmerkt door een verregaande internationalisering. Daartoe moet hij/zij: - mondeling en schriftelijk kunnen communiceren over de resultaten van zijn/haar leren, denken en beslissen. - kunnen communiceren over de grenzen van de discipline heen. Dit betekent zijn/haar kennis, motieven en overwegingen op een heldere manier te kunnen verwoorden en overbrengen zowel naar vakgenoten als naar een niet gespecialiseerd publiek. - in staat zijn om in een technisch verslag bevindingen en conclusies duidelijk neer te schrijven. - in een vreemde taal kunnen lezen, schrijven en mondeling communiceren. 5. De afgestudeerde Bachelor moet, in een moderne context van levenslang leren, een methode aanleren die toelaat om op een efficiënte manier kennis te verruimen en te actualiseren. Daartoe moet hij/zij de leervaardigheden bezitten die hem/haar: - toelaten om zijn/haar bestaande nucleaire en aanverwante kennis door studie verder uit te breiden. - toelaten nieuwe technologieën of theorieën te leren kennen, assimileren, implementeren en toe te passen. - in staat stellen een academische Masteropleiding aan te vatten. 16 d o m e i n s p e c i f i e k r e f e r e n t i e k a d e r

17 - Beroepsspecifieke competenties Naast deze algemene competenties zijn er andere meer beroepsspecifieke vereisten met betrekking tot de kennisdomeinen en vaardigheden. De eerste twee jaren van de opleiding ABA/NT, en een gedeelte van het derde jaar, zijn gemeenschappelijk voor alle afstudeerrichtingen. Zij beogen dat de afgestudeerde Bachelor wetenschappelijke basiskennis heeft in de relevante vakgebieden. Dit impliceert: - kennis van theorieën, methoden en technieken die gebruikt worden in vakgebieden als kernfysica, radiochemie en nucleaire meettechnieken, alsook van algemene ingenieurstechnieken en hun wiskundige onderbouw. - een inzicht in de structuur van het nucleaire vakgebied en in de onderlinge samenhang van de disciplines en vakken. - een grondige kennis van de begrippen, symbolen en termen die in deze vakken gebruikt worden. - kennis van numerieke basisvaardigheden en besef van grootteordes. - de elementaire principes van stralingsbescherming en hygiëne kennen en kunnen toepassen. Naast deze gemeenschappelijke beroepsspecifieke competenties zijn er andere die afhankelijk zijn van de afstudeerrichting, omdat zij de ingenieur voorbereiden op verschillende beroepen binnen het nucleaire werkveld. Zij moeten bijgevolg in het curriculum van de respectieve afstudeerrichting aan de orde komen. 1. Nucleaire Technieken / Medisch-Nucleaire Technieken De afgestudeerde ABA/NT - Nucleaire Technieken / Medisch-Nucleaire Technieken moet: - kennis hebben van de nucleaire en radiochemische wetenschappen, waarbij een voldoende evenwicht tussen breedte en diepgang is bereikt. - kennis hebben van en vaardigheid hebben in het gebruik van nucleaire meetapparatuur. - kennis hebben van medisch nucleaire apparatuur. - elektronische meetinstrumenten en digitale technieken kennen en kunnen gebruiken. 2. Milieutechnologie-Radiochemie De afgestudeerde ABA/NT Milieutechnologie / Radiochemie moet: - kennis hebben van een aantal basisdisciplines op het terrein van de milieutechnologie en radiochemie zoals analytische en organische chemie, biologie en microbiologie, milieuproblematiek, waarbij een voldoende evenwicht tussen breedte en diepgang is bereikt. - gespecialiseerde chemische analysetechnieken voor de sector van het milieu en afvalbeheer kennen en kunnen toepassen. - milieuverontreinigende stoffen kennen, alsook hun gedrag in de verschillende milieucompartimenten. - milieuproblemen kritisch kunnen situeren in verband met de milieuregelgeving, -vergunningen en saneringsnormen. 2.3 besluit Dit domeinspecifiek kader voor de ABA/NT is gebaseerd op documenten uit het werkveld en op informatie vanuit de opleiding. De commissie heeft zich ook laten leiden door internationaal aanvaarde, disciplineonafhankelijke omschrijvingen van academische opleidingsniveaus (zoals Dublin-descriptoren) en door internationale standaards voor ingenieursopleidingen (FEANI, ABET). Bovendien heeft de commissie de vereisten gehanteerd uit het Decreet van 4 april 2003 (herstructurering van het hoger onderwijs) en rekening gehouden met de filosofie van het Koninklijk Besluit van 20 juli 2001 (bescherming tegen ioniserende stralingen). Bij de interpretatie van deze input heeft de commissie steeds voor ogen gehouden dat de opleiding ABA/NT van de Hogeschool Limburg in Europa een uitzonderlijke positie bekleedt. De opleiding beoogt de toekomstige Bachelor een polyvalente nucleaire vorming te geven die toelaat de opleiding MA/NT aan te vatten. De d o m e i n s p e c i f i e k r e f e r e n t i e k a d e r 17

18 combinatie ABA/NT-MA/NT levert een aantrekkelijk profiel dat inzetbaar is in een breed gamma van sectoren in de industrie, het wetenschappelijk onderzoek of de overheid. Bij de interpretatie van de omschreven competenties is ook rekening gehouden met enkele recente trends en accentverschuivingen binnen de nucleaire wereld. De nucleaire opleidingen werden tijdens de voorgaande twee decennia gekenmerkt door relatief lage studentenaantallen. Dit was gerelateerd aan een negatieve publieke perceptie van de kernenergie, politieke beslissingen over haar toekomst en beperkte beroepsperspectieven in het nucleair wetenschappelijk onderzoek. Het debat rond de plaats van kernenergie in een toekomstgericht energiebeleid en meer algemeen in een globaal concept van duurzame ontwikkeling is recent opnieuw in een stroomversnelling gekomen. Men spreekt nu in bevoegde kringen openlijk van een 'renaissance van de kernenergie', indien niet in België, dan toch binnen bepaalde delen van Europa en op wereldschaal. Daarnaast is de leeftijdsstructuur van specialisten tewerkgesteld in de nucleaire sectoren zo geëvolueerd, dat tijdens het komende decennium een hoog aantal werknemers de pensioensgerechtigde leeftijd bereikt. Hierop antwoordt de nucleaire industrie met een sterk toenemende vraag naar jonge afgestudeerden in de nucleaire sector. Aan deze vraag zal onvoldoende voldaan kunnen worden door het kleine aantal afgestudeerde nucleaire ingenieurs. Grote energieproductiebedrijven (zoals Suez of AREVA) werven daarom massaal ingenieurs aan uit diverse disciplines. Deze ingenieurs krijgen in een snel tempo een nucleaire basisopleiding. Men kan bijgevolg veronderstellen dat de jonge nucleaire ingenieurs, die al een sterk doorgedreven nucleaire opleiding gehad hebben, zeer gegeerd zullen zijn. Zij zullen bovendien zeer vlug in hun carrière belast worden met verantwoordelijkheden, die vroeger enkel weggelegd waren voor ervaren ingenieurs. Dit impliceert vanaf het begin een hoge graad van zelfstandigheid en leidinggevende capaciteiten. Bedrijfseconomisch inzicht en project management krijgen in deze context een steeds groter belang. Gezien het internationale karakter van de nucleaire discipline wordt mobiliteit en actieve kennis van de Engelse en/of Franse taal een belangrijke vereiste binnen het professionele kader. Contacten met studenten buiten Vlaanderen zijn voor een student ABA/NT een waardevol ingrediënt in zijn opleiding. De nucleaire wereld staat met zekerheid voor een reeks toekomstige uitdagingen, die op dit ogenblik moeilijk te voorzien zijn en zeker nog niet in een opleiding kunnen geïncorporeerd worden. Daarom is in een snel evoluerende wereld 'levenslang leren' een must. De opleiding 'op het terrein' en overdracht van beschikbare nucleaire know-how in de werkomgeving zal, om redenen die hierboven geschetst werden, in de nabije toekomst zeker niet optimaal en aan een aangepast tempo verlopen. Een opleiding moet daarom aan de student een methode aanleren voor een zelfstandige efficiënte kennisvergaring. De student moet beschikken over het vermogen om zelf actief op zoek te gaan naar kansen om te leren en om zichzelf steeds verder te ontwikkelen. De eisen die aan de toekomstige nucleair ingenieur gesteld zullen worden zijn ongekend hoog en een opleiding moet hierop zoveel mogelijk inspelen. Voor het succesvol vervullen van zijn functie moet een afgestudeerd ingenieur nu, meer dan vroeger, beschikken over een volledige mix van technische, intellectuele en relationele competenties. Het is niet meer voldoende om de noodzakelijke vakinhoudelijke kennis te hebben. Een jong nucleair ingenieur moet, meer dan in het verleden, in staat zijn deze kennis zeer snel en op een functionele wijze in te zetten. 18 d o m e i n s p e c i f i e k r e f e r e n t i e k a d e r

19 Hoofdstuk 3 Het domeinspecifieke referentiekader van de master Industriële wetenschappen: nucleaire technologie 3.1 inleiding Voor iedere opleiding wordt een domeinspecifiek referentiekader ontwikkeld dat door de commissie gebruikt wordt bij de beoordeling van opleidingen. De visitatiecommissie is verantwoordelijk voor de opmaak van het domeinspecifiek referentiekader. De VLHORA als evaluatieorgaan geeft de procedure 1 aan voor de opstelling ervan. Het referentiekader is niet bedoeld om een ideale opleiding te schetsen. Respect voor de eigenheid van een opleiding en voor de diversiteit binnen eenzelfde opleiding over de instellingen heen, veronderstelt immers dat in de eerste plaats wordt nagegaan of elke opleiding erin slaagt haar eigen doelstellingen te realiseren en dit zowel inhoudelijk als procesmatig. Dit belet niet dat wordt nagegaan of elke opleiding aan een aantal minimumeisen voldoet, die aan de betreffende opleiding worden gesteld vanuit het vakgebied en/of de relevante beroepspraktijk. 3.2 domeinspecifieke competenties Gehanteerde input - Wettelijke bronnen Decreet betreffende de herstructurering van het hoger onderwijs in Vlaanderen ( ) (http://www.ond.vlaanderen.be/edulex/database/document/document.asp?docid=13425) Koninklijk besluit houdende het algemeen reglement op de bescherming van de bevolking, van de werknemers en het leefmilieu tegen het gevaar van de ioniserende stralingen ( ) (http://www.fanc.fgov.be/nl/page/koninklijk-besluit samenvatting/30.aspx) - Informatie vanuit de opleiding opleidingsprofiel Master Nucleaire Technologie (MA/NT) XIOS Hogeschool Limburg (http://www.xios.be/portal/alias Rainbow/lang nl-be/tabid 3827/DesktopDefault.aspx) - Brondocumenten onderschreven door het werkveld Beroeps- en opleidingsprofielen van de Sectorcommissie hogeschoolonderwijs van de Vlaamse Onderwijsraad (http://www.vlor.be/sub_publicaties.asp?cat=publicaties&id=13&page=13&sublink=beroeps%2d+en+opleiding s%3c%21%2d%2dvl%2d%2d%3eprofielen) - Studie 77 VLOR 1998: Beroepsprofiel ingenieur kernenergie. (D/1998/6356/16) - Studie 103 VLOR 1998: Opleidingsprofiel kernenergie. (D/1998/6356/43) Profiel Vlaamse Ingenieurskamer (VIK) 1 De procedure voor het opstellen van het domeinspecifiek referentiekader is beschikbaar op de website van de VLHORA onder de rubriek visitatie & accreditatie. d o m e i n s p e c i f i e k r e f e r e n t i e k a d e r 19

20 - Internationale referentiekaders Joint Quality Initiative: Dublin descriptors for second cycle awards (http://www.jointquality.nl/) A Framework for Qualifications of the European Higher Education Area Bologna Working Group on Qualifications Frameworks (http://www.aecpa.es/espacio/documentos/bergen2005_qualifications_ehea.pdf) Criteria voor Academische Bachelor en Master Curricula (TU Delft, TU Eindhoven, UTwente), A.W.M. Meijers, C.W.A.M. van Overveld, J.C. Perrenet (ISBN ) Enhancing Engineering Education in Europe: Innovative Curricula in Engineering Education (E4 Thematic Network) Günter Heitmann (Firenze University Press, 2003) Competence of Professional Engineers/EUR ING (2005), Fédération Européenne d'associations Nationales d'ingénieurs (FEANI) (http://www.feani.org/documents/feani%20comp%e9tence%202005%20as%20of%20april% pdf) Subject benchmark statement: Engineering (2006), UK Quality Assurance Agency for Higher Education (ISBN ) (http://www.qaa.ac.uk/academicinfrastructure/benchmark/statements/engineering06.pdf) Criteria for accrediting Engineering programs (ABET engineering accreditation commission) (http://www.abet.org/forms.shtml#for_applied_science_programs_only) Situering - Situering van de opleiding De opleiding Master in de Industriële Wetenschappen - Nucleaire Technologie (MA/NT) aangeboden in de XIOS Hogeschool Limburg is uniek in Vlaanderen. Zij bekleedt ook een vrij uitzonderlijke positie in Europa. Dit komt doordat de opleiding industrieel ingenieur in België moeilijk te vergelijken is met andere ingenieursopleidingen in Europa. Bovendien bestaat er in de meeste Europese landen geen voltijdse reguliere opleiding in de nucleaire technologie. Vakken in nucleaire wetenschappen zijn er meestal ingebed in een ruimer cursusaanbod, en bestrijken niet het complete domein (nucleaire technieken, medisch-nucleaire technieken, milieutechnologie en radiochemie) dat aangeboden wordt in XIOS. Daarom is het moeilijk om deze ingenieursopleiding rechtstreeks te vergelijken met andere Europese referentiepunten. De opleiding Bachelor in de Industriële Wetenschappen - Nucleaire Technologie (BA/NT) van XIOS is de natuurlijke onderbouw voor de opleiding MA/NT. De opleidingen die het dichtst aanleunen bij de MA/NT zijn: Academische masters: - andere specialisaties voor industrieel ingenieur. De specialisaties aangeboden in XIOS bezitten een gemeenschappelijke stam in de bachelorjaren. - andere specialisaties burgerlijk ingenieur, meer in het bijzonder Master in de ingenieurswetenschappen: Toegepaste Natuurkunde (UGent) of Master en ingénieur civil physicien à finalité génie nucléaire (ULB). In principe is de opleiding burgerlijk ingenieur meer gericht op conceptie, de opleiding industrieel ingenieur op toepassing, maar in de praktijk vervaagt dit onderscheid meer en meer. Vergeleken met het cursuspakket aangeboden tijdens de XIOS opleiding zijn de cursussen aangeboden aan de universiteiten onderdeel van een ruimer geheel. Daarom bestrijken zij een beperkter nucleair gamma. - de Master in de Milieutechnologie en Milieuwetenschappen van de KULeuven. Deze opleiding beoogt ingenieurs en wetenschappers op te leiden die inzicht hebben in alle aspecten van de milieutechnologie. In vergelijking met de MA/NT Milieutechnologie / Radiochemie heeft deze opleiding geen specifieke vakken gericht op de nucleaire technologie. 20 d o m e i n s p e c i f i e k r e f e r e n t i e k a d e r

Het domeinspecifieke referentiekader van de academisch gerichte bachelor Industriële wetenschappen: nucleaire technologie

Het domeinspecifieke referentiekader van de academisch gerichte bachelor Industriële wetenschappen: nucleaire technologie Uittreksel uit het visitatierapport Industriële wetenschappen: nucleaire technologie, 8 juni 2010 Het domeinspecifieke referentiekader van de academisch gerichte bachelor Industriële wetenschappen: nucleaire

Nadere informatie

1.1 Inleiding. Gehanteerde input. - referentiekaders van de opleidingen:

1.1 Inleiding. Gehanteerde input. - referentiekaders van de opleidingen: Uittreksel uit het visitatierapport iw: elektromechanica, 7 december 2009 Het domeinspecifieke referentiekader academisch gerichte bachelor Industriële wetenschappen: elektromechanica en de academisch

Nadere informatie

Het domeinspecifieke referentiekader professioneel gerichte bacheloropleiding Biomedische laboratoriumtechnologie

Het domeinspecifieke referentiekader professioneel gerichte bacheloropleiding Biomedische laboratoriumtechnologie Uittreksel uit het visitatierapport biomedische laboratoriumtechnologie voedings- en dieetkunde, 15 december 2008 Het domeinspecifieke referentiekader professioneel gerichte bacheloropleiding Biomedische

Nadere informatie

De onderwijsvisitatie Industriële wetenschappen: verpakkingstechnologie. Ravensteingalerij 27, bus 3 1000 Brussel tel.: 02 211 41 90 info@vlhora.

De onderwijsvisitatie Industriële wetenschappen: verpakkingstechnologie. Ravensteingalerij 27, bus 3 1000 Brussel tel.: 02 211 41 90 info@vlhora. ONDERWIJSVISITATIE Industriële wetenschappen: verpakkingstechnologie Een onderzoek naar de kwaliteit van de academische bachelor en master Industriële wetenschappen: verpakkingstechnologie aan de Vlaamse

Nadere informatie

O N D E R W I J S V I S I T A T I E

O N D E R W I J S V I S I T A T I E O N D E R W I J S V I S I T A T I E Industriële wetenschappen: bouwkunde Industriële wetenschappen: landmeten Een onderzoek naar de kwaliteit van de academisch gerichte bacheloren masteropleiding Industriële

Nadere informatie

O N D E R W I J S V I S I T A T I E

O N D E R W I J S V I S I T A T I E O N D E R W I J S V I S I T A T I E Industriële wetenschappen: bouwkunde Industriële wetenschappen: landmeten Een onderzoek naar de kwaliteit van de academisch gerichte bacheloren masteropleiding Industriële

Nadere informatie

Het domeinspecifieke referentiekader masteropleiding Monumenten- en landschapszorg

Het domeinspecifieke referentiekader masteropleiding Monumenten- en landschapszorg Uittreksel uit het visitatierapport, 7 december 2010 Het domeinspecifieke referentiekader masteropleiding Monumenten- en landschapszorg 1.1 Inleiding Voor iedere opleiding wordt een domeinspecifiek referentiekader

Nadere informatie

Bijlage V. Bij het advies van de Commissie NLQF EQF. Tabel vergelijking NLQF-niveaus 5 t/m 8 en Dublin descriptoren.

Bijlage V. Bij het advies van de Commissie NLQF EQF. Tabel vergelijking NLQF-niveaus 5 t/m 8 en Dublin descriptoren. Bijlage V Bij het advies van de Commissie NLQF EQF Tabel vergelijking NLQF-niveaus 5 t/m 8 en. Tabel ter vergelijking NLQF niveaus 5 t/m 8 en Dublindescriptoren NLQF Niveau 5 Context Een onbekende, wisselende

Nadere informatie

De onderwijsvisitatie Industriële wetenschappen: informatica

De onderwijsvisitatie Industriële wetenschappen: informatica ONDERWIJSVISITATIE Industriële wetenschappen: informatica Een onderzoek naar de kwaliteit van de academisch gerichte bacheloropleiding en masteropleiding Industriële wetenschappen: informatica aan de Vlaamse

Nadere informatie

Het rapport is ook elektronisch beschikbaar op http://www.vlhora.be>evaluatieorgaan>visitatierapporten>huidige visitatieronde

Het rapport is ook elektronisch beschikbaar op http://www.vlhora.be>evaluatieorgaan>visitatierapporten>huidige visitatieronde ONDERWIJSVISITATIE Industriële wetenschappen: milieukunde Een onderzoek naar de kwaliteit van de academisch gerichte bacheloren masteropleiding Industriële wetenschappen: milieukunde aan de Vlaamse hogescholen

Nadere informatie

Het rapport is ook elektronisch beschikbaar op http://www.vlhora.be>evaluatieorgaan>visitatierapporten>huidige visitatieronde

Het rapport is ook elektronisch beschikbaar op http://www.vlhora.be>evaluatieorgaan>visitatierapporten>huidige visitatieronde ONDERWIJSVISITATIE Industriële wetenschappen: industrieel ontwerpen Een onderzoek naar de kwaliteit van de academisch gerichte bacheloren masteropleiding Industriële wetenschappen: industrieel ontwerpen

Nadere informatie

Formuleren van de onderwijsdoelen van de bacheloropleidingen aan de UA

Formuleren van de onderwijsdoelen van de bacheloropleidingen aan de UA Formuleren van de onderwijsdoelen van de bacheloropleidingen aan de UA Inleiding Tijdens de eerste studiedag van de BAMA-werkgroep op 10 oktober l.l. werd aan de BAMAcoördinatoren de opdracht gegeven om

Nadere informatie

Het rapport is ook elektronisch beschikbaar op http://www.vlhora.be > evaluatieorgaan > visitatierapporten > huidige visitatieronde

Het rapport is ook elektronisch beschikbaar op http://www.vlhora.be > evaluatieorgaan > visitatierapporten > huidige visitatieronde ONDERWIJSVISITATIE Industriële wetenschappen: chemie Industriële wetenschappen: biochemie Een onderzoek naar de kwaliteit van de academisch gerichte bacheloren masteropleiding Industriële wetenschappen:

Nadere informatie

O N D E R W I J S V I S I T A T I E

O N D E R W I J S V I S I T A T I E O N D E R W I J S V I S I T A T I E Toegepaste taalkunde, Journalistiek, Meertalige communicatie, Tolken en Vertalen Een onderzoek naar de kwaliteit van de academisch gerichte bacheloropleiding Toegepaste

Nadere informatie

Het rapport is ook elektronisch beschikbaar op http://www.vlhora.be > evaluatieorgaan > visitatierapporten > huidige visitatieronde

Het rapport is ook elektronisch beschikbaar op http://www.vlhora.be > evaluatieorgaan > visitatierapporten > huidige visitatieronde ONDERWIJSVISITATIE Productontwikkeling Een onderzoek naar de kwaliteit van de academisch gerichte bacheloren masteropleiding Productontwikkeling aan de Vlaamse hogescholen Vlaamse Hogescholenraad 4 maart

Nadere informatie

DLR Domeinspecifieke Leerresultaten (DLR) van de Master in Industriële Wetenschappen: Elektronica ICT

DLR Domeinspecifieke Leerresultaten (DLR) van de Master in Industriële Wetenschappen: Elektronica ICT KULeuven Opleidingen : Master in Industriële Wetenschappen: Elektronica ICT Master in Industrial Sciences: Electronic Engineering DLR Domeinspecifieke Leerresultaten (DLR) van de Master in Industriële

Nadere informatie

Het rapport is ook elektronisch beschikbaar op http://www.vlhora.be > evaluatieorgaan > visitatierapporten > huidige visitatieronde

Het rapport is ook elektronisch beschikbaar op http://www.vlhora.be > evaluatieorgaan > visitatierapporten > huidige visitatieronde ONDERWIJSVISITATIE Industriële wetenschappen: chemie Industriële wetenschappen: biochemie Een onderzoek naar de kwaliteit van de academisch gerichte bacheloren masteropleiding Industriële wetenschappen:

Nadere informatie

O N D E R W I J S V I S I T A T I E

O N D E R W I J S V I S I T A T I E O N D E R W I J S V I S I T A T I E Interieurarchitectuur Een onderzoek naar de kwaliteit van de academisch gerichte bacheloren masteropleiding Interieurarchitectuur aan de Vlaamse hogescholen V l a a

Nadere informatie

1 Samenvattende conclusie 3. 2 Besluit 4

1 Samenvattende conclusie 3. 2 Besluit 4 Karel de Grote-Hogeschool - Katholieke Hogeschool Antwerpen Bachelor in de industriële wetenschappen: elektromechanica (academisch gerichte bachelor) Accreditatie bestaande Opleiding NVAO Accreditatierapport

Nadere informatie

VISITATIE TOEGEPASTE TAALKUNDE

VISITATIE TOEGEPASTE TAALKUNDE VISITATIE TOEGEPASTE TAALKUNDE EEN KIJK VAN ONDERUIT Prof.dr. Rita Godyns, decaan Faculteit Toegepaste Taalkunde Hogeschool Gent Universiteit Gent Overzicht: situering van de opleiding het visitatieproces

Nadere informatie

Arteveldehogeschool. Bachelor in het onderwijs: lager onderwijs. (professioneel gerichte bachelor)

Arteveldehogeschool. Bachelor in het onderwijs: lager onderwijs. (professioneel gerichte bachelor) Arteveldehogeschool Bachelor in het onderwijs: lager onderwijs (professioneel gerichte bachelor) Accreditatie bestaande Opleiding NVAO Ontwerp van Accreditatierapport en besluit 2 december 2008 Inhoud

Nadere informatie

Industriële wetenschappen: elektronica ICT e-media

Industriële wetenschappen: elektronica ICT e-media ONDERWIJSVISITATIE Industriële wetenschappen: elektronica ICT e-media Een onderzoek naar de kwaliteit van de academisch gerichte bacheloropleiding en de masteropleiding Industriële wetenschappen: elektronica-ict,

Nadere informatie

Visitaties in de hogescholen en universiteiten. VEP 7 december 2012

Visitaties in de hogescholen en universiteiten. VEP 7 december 2012 Visitaties in de hogescholen en universiteiten VEP 7 december 2012 1 Visitaties in de hogescholen en universiteiten 1. Situering van de visitaties in de kwaliteitsbewaking 2. Onderzoek van Belgische Rekenhof

Nadere informatie

ECTS-fiche. 1. Identificatie. Module. Lestijden 60

ECTS-fiche. 1. Identificatie. Module. Lestijden 60 ECTS-fiche 1. Identificatie Opleiding Marketing Module Management & Organisatie Code C2 Lestijden 60 Studiepunten n.v.t. Ingeschatte totale studiebelasting (in uren) 1 Mogelijkheid tot JA aanvragen vrijstelling

Nadere informatie

ECTS-fiche. 1. Identificatie. Module. Lestijden 160

ECTS-fiche. 1. Identificatie. Module. Lestijden 160 ECTS-fiche 1. Identificatie Opleiding Marketing Module Algemene Marketing Code A5 Lestijden 160 Studiepunten n.v.t. Ingeschatte totale studiebelasting (in uren) 1 Mogelijkheid tot JA aanvragen vrijstelling

Nadere informatie

Accreditatiekader bestaande opleidingen hoger onderwijs [hbo-bachelor]: uitwerking voor Associate degree-programma s tijdens de pilotfase

Accreditatiekader bestaande opleidingen hoger onderwijs [hbo-bachelor]: uitwerking voor Associate degree-programma s tijdens de pilotfase Accreditatiekader bestaande opleidingen hoger onderwijs [hbo-bachelor]: uitwerking voor Associate degree-programma s tijdens de pilotfase 11 februari 2008 Inhoud 1 Inleiding 3 2 Accreditatiekader, toegespitst

Nadere informatie

FACULTEIT DER NATUURWETENSCHAPPEN, WISKUNDE EN INFORMATICA. ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING Masterschool Life and Earth Sciences studiejaar 2008-2009

FACULTEIT DER NATUURWETENSCHAPPEN, WISKUNDE EN INFORMATICA. ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING Masterschool Life and Earth Sciences studiejaar 2008-2009 UNIVERSITEIT VAN AMSTERDAM FACULTEIT DER NATUURWETENSCHAPPEN, WISKUNDE EN INFORMATICA ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING Masterschool Life and Earth Sciences studiejaar 2008-2009 DE MASTEROPLEIDING BIOMEDICAL

Nadere informatie

Informatievergadering. Hervisitatie Specifieke lerarenopleiding

Informatievergadering. Hervisitatie Specifieke lerarenopleiding Informatievergadering Hervisitatie Specifieke lerarenopleiding Wie zijn we? Besluit Vlaamse Regering Visitatieprotocol Planning ZER en beoordelingskader Visitatieproces Visitatiecommissie 23/04/2014 2

Nadere informatie

Nieuw accreditatiestelsel: de opleidingsbeoordeling

Nieuw accreditatiestelsel: de opleidingsbeoordeling Wie zijn wij? Patrick van den Bosch Expert Kwaliteitszorg Patrick.vandenbosch@vluhr.be Nieuw accreditatiestelsel: de opleidingsbeoordeling Wouter Teerlinck Expert Kwaliteitszorg Wouter.teerlinck@vluhr.be

Nadere informatie

O N D E R W I J S V I S I T A T I E

O N D E R W I J S V I S I T A T I E O N D E R W I J S V I S I T A T I E Bestuurskunde en publiek management Een onderzoek naar de kwaliteit van de academisch gerichte bacheloren masteropleiding Bestuurskunde en publiek management aan de

Nadere informatie

ERKENNING NIEUWE OPLEIDING VLAANDEREN SJABLOON AANVRAAGDOSSIER AMBTSHALVE GEREGISTREERDE INSTELLINGEN MACRODOELMATIGHEIDSTOETS TOETS NIEUWE OPLEIDING

ERKENNING NIEUWE OPLEIDING VLAANDEREN SJABLOON AANVRAAGDOSSIER AMBTSHALVE GEREGISTREERDE INSTELLINGEN MACRODOELMATIGHEIDSTOETS TOETS NIEUWE OPLEIDING ERKENNING NIEUWE OPLEIDING VLAANDEREN SJABLOON AANVRAAGDOSSIER AMBTSHALVE GEREGISTREERDE INSTELLINGEN MACRODOELMATIGHEIDSTOETS TOETS NIEUWE OPLEIDING Opzet en structuur De sjabloon van het aanvraagdossier

Nadere informatie

Productdesign Een onderzoek naar de kwaliteit van de academisch gerichte bacheloren masteropleiding Productdesign aan de Vlaamse hogescholen

Productdesign Een onderzoek naar de kwaliteit van de academisch gerichte bacheloren masteropleiding Productdesign aan de Vlaamse hogescholen O N D E R W I J S V I S I T A T I E Productdesign Een onderzoek naar de kwaliteit van de academisch gerichte bacheloren masteropleiding Productdesign aan de Vlaamse hogescholen V l a a m s e H o g e s

Nadere informatie

Juridische kennis en professionele vaardigheden

Juridische kennis en professionele vaardigheden Eindtermen Bachelor Rechtsgeleerdheid master rechtsgeleerdheid De bachelor heeft kennis van en inzicht in het geldende recht alsmede recht met elkaar verbonden zijn. De bachelor is in staat om vanuit het

Nadere informatie

Het domeinspecifieke referentiekader professioneel gerichte bacheloropleiding Office management

Het domeinspecifieke referentiekader professioneel gerichte bacheloropleiding Office management Uittreksel uit het visitatierapport Office management, 9 februari 2007 Het domeinspecifieke referentiekader professioneel gerichte bacheloropleiding Office management 1 Inleiding Voor iedere (groep van)

Nadere informatie

Onderwijsvisitaties van de eerste academiserende opleidingen van de hogescholen afgerond

Onderwijsvisitaties van de eerste academiserende opleidingen van de hogescholen afgerond PERSBERICHT Onderwijsvisitaties van de eerste academiserende opleidingen van de hogescholen afgerond maandag 7 december 2009 van 14.00 tot 17.00 uur, Brussel Paleis der Schone Kunsten Volgens het structuurdecreet

Nadere informatie

Industriële wetenschappen: industriële kunststofverwerking

Industriële wetenschappen: industriële kunststofverwerking O N D E R W I J S V I S I T A T I E Industriële wetenschappen: (industriële) kunststofverwerking Een onderzoek naar de kwaliteit van de masteropleiding Industriële wetenschappen: kunststofverwerking en

Nadere informatie

Examenprogramma scheikunde vwo

Examenprogramma scheikunde vwo Examenprogramma scheikunde vwo Het eindexamen Het eindexamen bestaat uit het centraal examen en het schoolexamen. Het examenprogramma bestaat uit de volgende domeinen: Domein A Vaardigheden Domein B Stoffen

Nadere informatie

automatisering elektrotechniek biomedische technologie (elektromechanica) automatisatie biomedische technologie (elektromechanica) o elektrotechniek

automatisering elektrotechniek biomedische technologie (elektromechanica) automatisatie biomedische technologie (elektromechanica) o elektrotechniek Curriculum master in de industriële wetenschappen in Elektromechanica afstudeerrichting automatisering Elektromechanica afstudeerrichting elektromechanica Elektromechanica afstudeerrichting biomedische

Nadere informatie

O N D E R W I J S V I S I T A T I E

O N D E R W I J S V I S I T A T I E O N D E R W I J S V I S I T A T I E Handelsingenieur en Handelswetenschappen Een onderzoek naar de kwaliteit van de academisch gerichte bacheloren masteropleidingen Handelsingenieur, de academische gerichte

Nadere informatie

O N D E R W I J S V I S I T A T I E

O N D E R W I J S V I S I T A T I E O N D E R W I J S V I S I T A T I E Milieu- en preventiemanagement Een onderzoek naar de kwaliteit van de academisch gerichte bacheloren masteropleiding Milieu- en preventiemanagement aan de Vlaamse hogescholen

Nadere informatie

DLR families Architectuur en Ingenieurswetenschappen Architectuur

DLR families Architectuur en Ingenieurswetenschappen Architectuur DLR families Architectuur en Ingenieurswetenschappen Architectuur Aard van de opleidingen: academiserende opleidingen en verwante universitaire opleidingen VLIR VLHORA procesbegeleider: Conny Devolder

Nadere informatie

Tabel competentiereferentiesysteem

Tabel competentiereferentiesysteem Bijlage 3 bij het ministerieel besluit van tot wijziging van het ministerieel besluit van 28 december 2001 tot uitvoering van sommige bepalingen van het koninklijk besluit van 30 maart 2001 tot regeling

Nadere informatie

COMMISSIE HOGER ONDERWIJS VLAANDEREN

COMMISSIE HOGER ONDERWIJS VLAANDEREN COMMISSIE HOGER ONDERWIJS VLAANDEREN SJABLOON AANVRAAGDOSSIER AMBTSHALVE GEREGISTREERDE INSTELLINGEN MACRODOELMATIGHEIDSTOETS M.H.O. OP TOETS NIEUWE OPLEIDING Opzet en structuur Dit sjabloon met richtlijnen

Nadere informatie

Het domeinspecifieke referentiekader professioneel gerichte bacheloropleiding Elektromechanica

Het domeinspecifieke referentiekader professioneel gerichte bacheloropleiding Elektromechanica Uittreksel uit het visitatierapport elektromechanica, 30 september 2010 Het domeinspecifieke referentiekader professioneel gerichte bacheloropleiding Elektromechanica 1.1 Inleiding Voor iedere groep van

Nadere informatie

O N D E R W I J S V I S I T A T I E

O N D E R W I J S V I S I T A T I E O N D E R W I J S V I S I T A T I E Interieurvormgeving en meubelontwerp Een onderzoek naar de kwaliteit van de professioneel gerichte bacheloropleiding Interieurvormgeving en de bachelor-nabacheloropleiding

Nadere informatie

Elektrotechniek Een onderzoek naar de kwaliteit van de professioneel gerichte bacheloropleiding Elektrotechniek aan de Vlaamse hogescholen

Elektrotechniek Een onderzoek naar de kwaliteit van de professioneel gerichte bacheloropleiding Elektrotechniek aan de Vlaamse hogescholen O N D E R W I J S V I S I T A T I E Elektrotechniek Een onderzoek naar de kwaliteit van de professioneel gerichte bacheloropleiding Elektrotechniek aan de Vlaamse hogescholen V l a a m s e H o g e s c

Nadere informatie

Examenprogramma natuur, leven en technologie vwo vanaf schooljaar 2014-2015

Examenprogramma natuur, leven en technologie vwo vanaf schooljaar 2014-2015 Examenprogramma NLT vwo Het eindexamen Het eindexamen bestaat uit het schoolexamen. Het examenprogramma bestaat uit de volgende domeinen: Domein A Vaardigheden Domein B Exacte wetenschappen en technologie

Nadere informatie

Examenprogramma scheikunde havo

Examenprogramma scheikunde havo Examenprogramma scheikunde havo Het eindexamen Het eindexamen bestaat uit het centraal examen en het schoolexamen. Het examenprogramma bestaat uit de volgende domeinen: Domein A Vaardigheden Domein B Kennis

Nadere informatie

automatisering elektrotechniek biomedische technologie (elektromechanica) automatisatie biomedische technologie (elektromechanica) o elektrotechniek

automatisering elektrotechniek biomedische technologie (elektromechanica) automatisatie biomedische technologie (elektromechanica) o elektrotechniek Curriculum master in de industriële wetenschappen in Elektromechanica afstudeerrichting automatisering Elektromechanica afstudeerrichting elektromechanica Elektromechanica afstudeerrichting biomedische

Nadere informatie

O N D E R W I J S V I S I T A T I E

O N D E R W I J S V I S I T A T I E O N D E R W I J S V I S I T A T I E Landschaps- en tuinarchitectuur Een onderzoek naar de kwaliteit van de professioneel gerichte bacheloropleiding Landschaps- en tuinarchitectuur en de bachelorna-bacheloropleiding

Nadere informatie

O N D E R W I J S V I S I T A T I E

O N D E R W I J S V I S I T A T I E O N D E R W I J S V I S I T A T I E Stedenbouw en ruimtelijke planning Een onderzoek naar de kwaliteit van de masteropleiding Stedenbouw en ruimtelijke planning aan de Vlaamse hogescholen V l a a m s e

Nadere informatie

Luchtvaart Een onderzoek naar de kwaliteit van de professioneel gerichte bachelor Luchtvaart aan de Vlaamse hogescholen

Luchtvaart Een onderzoek naar de kwaliteit van de professioneel gerichte bachelor Luchtvaart aan de Vlaamse hogescholen O N D E R W I J S V I S I T A T I E Luchtvaart Een onderzoek naar de kwaliteit van de professioneel gerichte bachelor Luchtvaart aan de Vlaamse hogescholen V l a a m s e H o g e s c h o l e n r a a d 8

Nadere informatie

Opleiding Stralingsdeskundige SCK CEN/ XIOS-HL. Programma 2012

Opleiding Stralingsdeskundige SCK CEN/ XIOS-HL. Programma 2012 Opleiding Stralingsdeskundige SCK CEN/ XIOS-HL Programma 2012 Module omvang ECTS Wetenschappelijke basis 6 Kernfysica Stralingsfysica Radiochemie 11 u 15 u Nucleaire meettechniek en dosimetrie in de stralingsbescherming

Nadere informatie

O N D E R W I J S V I S I T A T I E

O N D E R W I J S V I S I T A T I E O N D E R W I J S V I S I T A T I E Industriële wetenschappen: textieltechnologie Een onderzoek naar de kwaliteit van de academisch gerichte bacheloren masteropleiding Industriële wetenschappen: textieltechnologie

Nadere informatie

Toetsplan Bachelor CIW 2014-2015

Toetsplan Bachelor CIW 2014-2015 Toetsplan Bachelor CIW 2014-2015 BA 1 CIW Blok 1 Blok 2 Blok 3 Blok 4 7 collegewekeweken blok 1 weken blok 2 weken blok 3 3 toetsweken 7 college- hertoetsweek 2 toetsweken 7 college- hertoetsweek 2 toetsweken

Nadere informatie

automatisering elektrotechniek biomedische technologie (elektromechanica) automatisatie biomedische technologie (elektromechanica) o elektrotechniek

automatisering elektrotechniek biomedische technologie (elektromechanica) automatisatie biomedische technologie (elektromechanica) o elektrotechniek Curriculum master in de industriële wetenschappen in Elektromechanica afstudeerrichting automatisering Elektromechanica afstudeerrichting elektromechanica Elektromechanica afstudeerrichting biomedische

Nadere informatie

Bijlage A Competenties van de opleiding

Bijlage A Competenties van de opleiding Bijlage A Competenties van de opleiding A.1 Curriculum opleiding Werktuigbouwkunde Bouwstenen Stenden Hogeschool heeft de strategische keuze gemaakt om al haar opleidingen op te bouwen met behulp van (deels

Nadere informatie

Profilering derde graad

Profilering derde graad De leerling heeft in de 1ste en de 2de graad, de gelegenheid gehad zijn/haar interesses te ontdekken en heeft misschien al enig idee ontwikkeld over toekomstige werk- of studieplannen. Vaardigheden, inzet,

Nadere informatie

Elektronica-ICT Een onderzoek naar de kwaliteit van de professioneel gerichte bacheloropleiding Elektronica-ICT aan de Vlaamse hogescholen

Elektronica-ICT Een onderzoek naar de kwaliteit van de professioneel gerichte bacheloropleiding Elektronica-ICT aan de Vlaamse hogescholen O N D E R W I J S V I S I T A T I E Elektronica-ICT Een onderzoek naar de kwaliteit van de professioneel gerichte bacheloropleiding Elektronica-ICT aan de Vlaamse hogescholen V l a a m s e H o g e s c

Nadere informatie

ASO - studierichtingen in VIA-TIENEN

ASO - studierichtingen in VIA-TIENEN ASO - studierichtingen in VIA-TIENEN De onderwijsvorm ASO is een breed algemeen vormende doorstroomrichting waarin de leerlingen zich voorbereiden op een academische of professionele bacheloropleiding.

Nadere informatie

Leidraad voor het ontwerpen van een domeinspecifiek referentiekader academisch gerichte bachelor

Leidraad voor het ontwerpen van een domeinspecifiek referentiekader academisch gerichte bachelor <opleiding> Leidraad voor het ontwerpen van een domeinspecifiek referentiekader academisch gerichte bachelor inleiding Deze leidraad heeft de bedoeling een hulpmiddel te zijn voor voorzitter en secretaris

Nadere informatie

ECTS-fiche. HBO5 Werkplekleren productieautomatisering Code 7392 Lestijden 80 Studiepunten n.v.t. 100 %

ECTS-fiche. HBO5 Werkplekleren productieautomatisering Code 7392 Lestijden 80 Studiepunten n.v.t. 100 % ECTS-fiche 1. Identificatie Opleiding Elektro-mechanica HBO5 Module Werkplekleren productieautomatisering Code 7392 Lestijden 80 Studiepunten n.v.t. Mogelijkheid tot JA aanvragen vrijstelling Vereiste

Nadere informatie

Competenties met indicatoren bachelor Civiele Techniek.

Competenties met indicatoren bachelor Civiele Techniek. Competenties met indicatoren bachelor Civiele Techniek. In de BEROEPSCOMPETENTIES CIVIELE TECHNIEK 1 2, zijn de specifieke beroepscompetenties geformuleerd overeenkomstig de indeling van het beroepenveld.

Nadere informatie

AANVULLENDE VISITATIE

AANVULLENDE VISITATIE AANVULLENDE VISITATIE Industriële wetenschappen: elektronica-ict Een aanvullend onderzoek naar de kwaliteit van de academisch gerichte bacheloropleiding en de masteropleiding Industriële wetenschappen:

Nadere informatie

Monumenten- en landschapszorg Een onderzoek naar de kwaliteit van de masteropleiding Monumentenen landschapszorg aan de Artesis Hogeschool Antwerpen

Monumenten- en landschapszorg Een onderzoek naar de kwaliteit van de masteropleiding Monumentenen landschapszorg aan de Artesis Hogeschool Antwerpen ONDERWIJSVISITATIE Monumenten- en landschapszorg Een onderzoek naar de kwaliteit van de masteropleiding Monumentenen landschapszorg aan de Artesis Hogeschool Antwerpen Vlaamse Hogescholenraad 7 december

Nadere informatie

SAMENWERKINGSOVEREENKOMST

SAMENWERKINGSOVEREENKOMST SAMENWERKINGSOVEREENKOMST werving kandidaat-student-commissieleden Algemeen Het decreet van de Vlaamse Gemeenschap van 4 april 2003 betreffende de herstructurering van het hoger onderwijs in Vlaanderen

Nadere informatie

Opleiding van leraren in de informaticawetenschappen

Opleiding van leraren in de informaticawetenschappen Opleiding van leraren in de informaticawetenschappen Studienamiddag Informaticawetenschappen in het leerplichtonderwijs Paleis der Academiën, Brussel, 2015-04-29 Bern Martens Lerarenopleiding Sec. Onderwijs

Nadere informatie

Drama Een onderzoek naar de kwaliteit van de academisch gerichte bacheloren masteropleiding Drama aan de Vlaamse hogescholen

Drama Een onderzoek naar de kwaliteit van de academisch gerichte bacheloren masteropleiding Drama aan de Vlaamse hogescholen ONDERWIJSVISITATIE Drama Een onderzoek naar de kwaliteit van de academisch gerichte bacheloren masteropleiding Drama aan de Vlaamse hogescholen Vlaamse Hogescholenraad 18 december 2009 De onderwijsvisitatie

Nadere informatie

De onderwijsvisitatie

De onderwijsvisitatie ONDERWIJSVISITATIE Nautische wetenschappen Een onderzoek naar de kwaliteit van de academisch gerichte bacheloren masteropleiding Nautische wetenschappen aan de Vlaamse hogescholen Vlaamse Hogescholenraad

Nadere informatie

Handreiking aanvraag Toets Nieuwe Opleiding Nederland

Handreiking aanvraag Toets Nieuwe Opleiding Nederland Handreiking aanvraag Toets Nieuwe Opleiding Nederland 17 december 2015 Inhoud 1 Inleiding 3 2 Wanneer een Toets Nieuwe Opleiding? 4 3 Werkwijze Toets Nieuwe Opleiding 5 4 Aanvraagdossier ten behoeve van

Nadere informatie

Het hoger onderwijs verandert

Het hoger onderwijs verandert achelor & master Sinds september 2004 is de hele structuur van het hoger onderwijs veranderd. Die nieuwe structuur werd tegelijkertijd ingevoerd in andere Europese landen. Zo sluiten opleidingen in Vlaanderen

Nadere informatie

Doelstellingen Onderwerp niet behandeld tijdens de verkorte procedure na tijdelijke erkenning.

Doelstellingen Onderwerp niet behandeld tijdens de verkorte procedure na tijdelijke erkenning. Ontwerp van accreditatierapport en -besluit met een positieve beoordeling van de accreditatieaanvraag voor de opleiding Master of Science in de architectuur (master) van de Universiteit Antwerpen (na tijdelijke

Nadere informatie

Drama Een onderzoek naar de kwaliteit van de academisch gerichte bacheloren masteropleiding Drama aan de Artesis Hogeschool Antwerpen

Drama Een onderzoek naar de kwaliteit van de academisch gerichte bacheloren masteropleiding Drama aan de Artesis Hogeschool Antwerpen A A N V U L L E N D E V I S I T A T I E Drama Een onderzoek naar de kwaliteit van de academisch gerichte bacheloren masteropleiding Drama aan de Artesis Hogeschool Antwerpen V l a a m s e H o g e s c h

Nadere informatie

Naar transparanter hoger onderwijs. Het Nederlandse Nationale Kwalificatieraamwerk

Naar transparanter hoger onderwijs. Het Nederlandse Nationale Kwalificatieraamwerk Naar transparanter hoger onderwijs Het Nederlandse Nationale Kwalificatieraamwerk Samenvatting van het Nederlandse Nationale Kwalificatieraamwerk hoger onderwijs Toegang vanuit [1] Eerste cyclus Tweede

Nadere informatie

Journalistiek Een onderzoek naar de kwaliteit van de professioneel gerichte bacheloropleiding Journalistiek aan de XIOS Hogeschool Limburg

Journalistiek Een onderzoek naar de kwaliteit van de professioneel gerichte bacheloropleiding Journalistiek aan de XIOS Hogeschool Limburg H E R V I S I T A T I E Journalistiek Een onderzoek naar de kwaliteit van de professioneel gerichte bacheloropleiding Journalistiek aan de XIOS Hogeschool Limburg V l a a m s e H o g e s c h o l e n r

Nadere informatie

Addendum (april 2014) bij de Handleiding onderwijsvisitatie Specifieke lerarenopleiding, Brussel, 2009

Addendum (april 2014) bij de Handleiding onderwijsvisitatie Specifieke lerarenopleiding, Brussel, 2009 Addendum (april 2014) bij de Handleiding onderwijsvisitatie Specifieke lerarenopleiding, Brussel, 2009 Nieuwe organisatiestructuur VLUHR Sinds 1 januari 2013 zijn de Cellen kwaliteitszorg van VLIR en VLHORA

Nadere informatie

Het referentiekader van de visitatiecommissie Informatica-Toegepaste Informatica-Computerwetenschappen 2009

Het referentiekader van de visitatiecommissie Informatica-Toegepaste Informatica-Computerwetenschappen 2009 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 INLEIDING Het referentiekader van de visitatiecommissie Informatica-Toegepaste

Nadere informatie

Welding engineering Een onderzoek naar de kwaliteit van de master-na-masteropleiding Welding engineering aan de Vlaamse hogescholen

Welding engineering Een onderzoek naar de kwaliteit van de master-na-masteropleiding Welding engineering aan de Vlaamse hogescholen O N D E R W I J S V I S I T A T I E Welding engineering Een onderzoek naar de kwaliteit van de master-na-masteropleiding Welding engineering aan de Vlaamse hogescholen V l a a m s e H o g e s c h o l e

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 11109 6 juni 2012 Regeling van de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap van 28 april 2012, nr. VO/403948, houdende

Nadere informatie

milieuzorg Een onderzoek naar de kwaliteit van de professioneel gerichte bacheloropleiding milieuzorg aan de Vlaamse hogescholen

milieuzorg Een onderzoek naar de kwaliteit van de professioneel gerichte bacheloropleiding milieuzorg aan de Vlaamse hogescholen O N D E R W I J S V I S I T A T I E milieuzorg Een onderzoek naar de kwaliteit van de professioneel gerichte bacheloropleiding milieuzorg aan de Vlaamse hogescholen V l a a m s e H o g e s c h o l e n

Nadere informatie

Indeling hoger onderwijs

Indeling hoger onderwijs achelor & master Sinds enkele jaren is de structuur van het hoger onderwijs in België afgestemd op die van andere Europese landen. Hierdoor kan je makkelijker switchen tussen hogescholen en universiteiten

Nadere informatie

PTA scheikunde Belgisch park cohort 14 15-16

PTA scheikunde Belgisch park cohort 14 15-16 Het examenprogramma scheikunde is vernieuwd. In 2013 is in 4 HAVO met dat nieuwe examenprogramma scheikunde gestart. De methode Chemie Overal 4 e editie is geschreven voor dit nieuwe examenprogramma. Toegestaan

Nadere informatie

Competentie-invullingsmatrix

Competentie-invullingsmatrix Competentie-invullingsmatrix algemene opleidingsonderdelen masterprf Master of Science in de industriële wetenschappen: landmeten Academiejaar 2015-2016 Legende: =didactische werkvormen =evaluatievormen

Nadere informatie

STAGES IN ARBEIDS- EN ORGANISATIEPSYCHOLOGIE: FEEDBACKINSTRUMENT

STAGES IN ARBEIDS- EN ORGANISATIEPSYCHOLOGIE: FEEDBACKINSTRUMENT STAGES IN ARBEIDS- EN ORGANISATIEPSYCHOLOGIE: FEEDBACKINSTRUMENT Naam stagiair(e):... Stageplaats (+ adres):...... Tussentijdse evaluatie Eindevaluatie Stageperiode:... Datum:.. /.. / 20.. Stagementor:...

Nadere informatie

Onderwijs- en examenregeling van de bacheloropleiding

Onderwijs- en examenregeling van de bacheloropleiding Faculteit der Exacte Wetenschappen Onderwijs- en examenregeling van de bacheloropleiding Bedrijfswiskunde en Informatica Deel B Preambule In dit document wordt een A en een B gedeelte onderscheiden. In

Nadere informatie

Profilering derde graad

Profilering derde graad De leerling heeft in de 1ste en de 2de graad, de gelegenheid gehad zijn/haar interesses te ontdekken en heeft misschien al enig idee ontwikkeld over toekomstige werk- of studieplannen. Vaardigheden, inzet,

Nadere informatie

Competentieprofiel. Instituut voor Interactieve Media. Competentieprofiel studenten Instituut voor Interactieve Media vastgesteld juni 2006

Competentieprofiel. Instituut voor Interactieve Media. Competentieprofiel studenten Instituut voor Interactieve Media vastgesteld juni 2006 Competentieprofiel Instituut voor Interactieve Media Competentieprofiel studenten Instituut voor Interactieve Media vastgesteld juni 2006 Aangepast in maart 2009 Inleiding De opleiding Interactieve Media

Nadere informatie

Advies over de wijziging van het accreditatieverdrag

Advies over de wijziging van het accreditatieverdrag Raad Hoger Onderwijs IDR / 16 april 2013 RHO-RHO-ADV-005 Advies over de wijziging van het accreditatieverdrag Vlaamse Onderwijsraad Kunstlaan 6 bus 6 BE-1210 Brussel T +32 2 219 42 99 F +32 2 219 81 18

Nadere informatie

Het Eindwerk binnen het afstudeerproces: voorbeeld van een good practice inclusief een kritische kijk

Het Eindwerk binnen het afstudeerproces: voorbeeld van een good practice inclusief een kritische kijk Het Eindwerk binnen het afstudeerproces: voorbeeld van een good practice inclusief een kritische kijk. HGZO congres Lunteren 19 20 maart 2015 Sven van Geel, BSc, MSc Ergotherapeutische Wetenschappen Inhoud

Nadere informatie

BA 1 NTC Blok 1 Blok 2 Blok 3 Blok 4 vaktitel vakcode 7 collegewekeweken. tentamen. schriftelijk. schriftelijk. tentamen. tentamen.

BA 1 NTC Blok 1 Blok 2 Blok 3 Blok 4 vaktitel vakcode 7 collegewekeweken. tentamen. schriftelijk. schriftelijk. tentamen. tentamen. BIJLAGE 1 Toetsplan Bacheloropleiding Nederlandse Taal en Cultuur 2014-2015 BA 1 NTC Blok 1 Blok 2 Blok 3 Blok 4 7 collegewekeweken 3 toetsweken 7 college- blok 1 weken blok 2 weken blok 3 Academisch schrijven

Nadere informatie

40 uur 3 uur per week 5 uur per week, 40 uur Of technasiumproject naar

40 uur 3 uur per week 5 uur per week, 40 uur Of technasiumproject naar Opbouw/inhoud vak O&O leerjaar 4H en 5H 21 maart 2014 03 21 Periode 1 Periode 2 opdracht Contacttijd docent Aantal uren voor leerlingen Technasiumproject uit de 3 uur per week 5 uur per week, totaal bibliotheek

Nadere informatie

De doelstellingen van directie en personeel worden expliciet omschreven in een beleidsplan en worden jaarlijks beoordeeld door de directie.

De doelstellingen van directie en personeel worden expliciet omschreven in een beleidsplan en worden jaarlijks beoordeeld door de directie. FUNCTIE: Directeur POC AFKORTING: DIR AFDELING: Management 1. DOELSTELLINGEN INSTELLING De doelstellingen staan omschreven in het beleidsplan POC. Vermits de directie de eindverantwoordelijkheid heeft

Nadere informatie

ONTWERP VAN DECREET. betreffende de kwalificatiestructuur AMENDEMENTEN

ONTWERP VAN DECREET. betreffende de kwalificatiestructuur AMENDEMENTEN Zitting 2008-2009 25 maart 2009 ONTWERP VAN DECREET betreffende de kwalificatiestructuur AMENDEMENTEN Zie: 2158 (2008-2009) Nr. 1: Ontwerp van decreet 5571 OND 2 AMENDEMENT Nr. 1 Artikel 7 In a), tweede

Nadere informatie

Examenprogramma natuurkunde havo

Examenprogramma natuurkunde havo Bijlage 1 Examenprogramma natuurkunde havo Het eindexamen Het eindexamen bestaat uit het centraal examen en het schoolexamen. Het examenprogramma bestaat uit de volgende domeinen: Domein A Vaardigheden

Nadere informatie

Projectmanagement Een onderzoek naar de kwaliteit van de master-na-masteropleiding Projectmanagement aan de Vlaamse hogescholen

Projectmanagement Een onderzoek naar de kwaliteit van de master-na-masteropleiding Projectmanagement aan de Vlaamse hogescholen O N D E R W I J S V I S I T A T I E Projectmanagement Een onderzoek naar de kwaliteit van de master-na-masteropleiding Projectmanagement aan de Vlaamse hogescholen V l a a m s e H o g e s c h o l e n r

Nadere informatie

Universiteit van Amsterdam FACULTEIT DER NATUURWETENSCHAPPEN, WISKUNDE EN INFORMATICA

Universiteit van Amsterdam FACULTEIT DER NATUURWETENSCHAPPEN, WISKUNDE EN INFORMATICA Universiteit van Amsterdam FACULTEIT DER NATUURWETENSCHAPPEN, WISKUNDE EN INFORMATICA ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING Voor de Bacheloropleidingen Bio-exact Natuurkunde en Sterrenkunde, Scheikunde, Wiskunde

Nadere informatie

Handleiding onderwijsvisitaties aangevuld protocol ter ondersteuning an de opleidingen in academisering DEEL 1

Handleiding onderwijsvisitaties aangevuld protocol ter ondersteuning an de opleidingen in academisering DEEL 1 Brussel september 2008 Handleiding onderwijsvisitaties aangevuld protocol ter ondersteuning an de opleidingen in academisering DEEL 1 VLIR Ravensteingalerij 27 B 1000 Brussel TEL +32 (0)2 792 55 00 FAX

Nadere informatie

Bouw Een onderzoek naar de kwaliteit van de professioneel gerichte bacheloropleiding Bouw aan de XIOS Hogeschool Limburg

Bouw Een onderzoek naar de kwaliteit van de professioneel gerichte bacheloropleiding Bouw aan de XIOS Hogeschool Limburg ONDERWIJSVISITATIE Bouw Een onderzoek naar de kwaliteit van de professioneel gerichte bacheloropleiding Bouw aan de XIOS Hogeschool Limburg Vlaamse Hogescholenraad 4 maart 2010 De onderwijsvisitatie Bouw

Nadere informatie

A A N V U L L E N D E V I S I T A T I E

A A N V U L L E N D E V I S I T A T I E A A N V U L L E N D E V I S I T A T I E Industriële wetenschappen: elektromechanica Een aanvullend onderzoek naar de kwaliteit van de academisch gerichte bachelor- en masteropleiding Industriële wetenschappen:

Nadere informatie