Stichting E-hulp.nl Van Diemenstraat CN Amsterdam

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Stichting E-hulp.nl 020-6884981 Van Diemenstraat 92 1013 CN Amsterdam www.e-hulp.nl info@e-hulp.nl"

Transcriptie

1 Stichting E-hulp.nl Van Diemenstraat CN Amsterdam Deze scriptie is aangemeld voor de Scriptieprijs Online Hulp Een overzicht van alle scripties over hulpverlening via internet is te vinden op Wij wensen u veel leesplezier. De Scriptieprijs is een initiatief van stichting E-hulp.nl, kennis- en adviescentrum voor online hulpverlening. E-hulp.nl adviseert instellingen uit Zorg en Welzijn bij het ontwikkelen en implementeren van online hulpverlening. Wij houden al het nieuws bij over online hulpverlening, hebben een handboek online hulpverlening geschreven, faciliteren een linkedin groep en een Netwerk Online Hulp en organiseren jaarlijks het Congres Online Hulp.

2 KLIKVOORGELUK een online gelukstraining voor jongeren J. van den Broeke Zuyd Hogeschool Social Work Maatschappelijk werk

3 Klikvoorgeluk Een online gelukstraining voor jongeren Schrijver: J. van den Broeke Opdrachtgever: Klikvoorhulp M. Roijen Afstudeercoach: L. Montis Heerlen september 2011 tot mei 2012

4 Voorwoord Voor u ligt mijn afstudeerscriptie van de opleiding Social Work met als afstudeerrichting Maatschappelijk werk. Tijdens mijn twee eerdere stages ben ik al geregeld in contact gekomen met online hulpverlening. Zo heb ik in het tweede leerjaar stage gelopen bij Slachtofferhulp. Op dat moment ging net de website 113online.nl in de lucht. Dit is een site voor mensen die denken over of te maken hebben met suïcide. Ik had daarvoor eigenlijk nog nooit van online hulpverlening gehoord maar vond het een erg mooi initiatief. Mijn derde leerjaar heb ik stage gelopen in het Algemeen Maatschappelijk Werk bij de organisatie Kwadraad in Bodegraven. Tijdens deze stage heb ik gemerkt dat je naast de face-to-face hulpverlening steeds vaker per contact hebt met cliënten en hulpverleners. Daarnaast bood deze instelling online hulpverlening aan. Bij deze eerste kennismaking ben ik meteen enthousiast geworden over deze aanvulling op de face-to-face hulpverlening. Na mijn overstap naar het zuiden van Nederland ben ik blij dat ik binnen Alcander en Impuls mijn enthousiasme in deze vorm van hulpverlenen verder heb kunnen ontwikkelen. Ik hoop dat mijn afstudeerproject er mede voor zorgt dat Klikvoorhulp zich verder kan ontwikkelen. In het verdere afstudeerproject zal gesproken worden over Klikvoorgeluk, dit is de naam van de online training gelukskunde die deel uitmaakt van Klikvoorhulp. Klikvoorhulp is het platform van waaruit AMW-instellingen online hulp in een eigen regio aanbieden. Tijdens mijn afstudeerproject heb ik veel inspirerende mensen mogen ontmoeten die ik bij deze graag zou willen bedanken. Metha Roijen fungeerde als mijn opdrachtgever. Ik wil haar bedanken voor haar goede begeleiding en ondersteuning tijdens mijn afstudeerproject. Haar enthousiasme, positiviteit en deskundigheid op het gebied van online hulpverlening hebben mij erg geïnspireerd. Jos Reinders, als projectleider van Klikvoorhulp, wil ik bedanken voor zijn enthousiasme en creatieve ideeën. Tijdens mijn zoektocht naar geluk heb ik veel mooie artikelen van hem mogen ontvangen. Marc Bijl wil ik bedanken voor de professionele schetsen waardoor Klikvoorgeluk een stuk tastbaarder is geworden. Tjeu Seeverens ontwikkelaar van gelukskunde zoals deze op het Charlemagne college gegeven wordt. Ik wil hem bedanken voor het inspirerende gesprek dat ik met hem heb mogen voeren en het feit dat er gebruik gemaakt mag worden van zijn boek gelukskunde waarvan de rechten bij hem liggen. Theo Wismans, docent gelukskunde aan het Charlemagne college, wil ik bedanken voor zijn enthousiasme mij meteen in zijn les te verwelkomen. De lessen en de informatie die ik van hem gehad hebben mij erg geïnspireerd. Lucy Spoelstra, vrijwilligster en ontwikkelaar van gelukskunde voor vrouwen, wil ik bedanken voor het delen van haar informatie, haar enthousiasme en het kritische willen kijken naar Klikvoorgeluk. Myra Lymandt, docent aan Hogeschool Zuyd en online behandelaar bij Mondriaan, wil ik bedankten voor haar informatie hoe een online behandelomgeving eruit ziet. Tot slot wil ik Leo Montis bedanken, docent en afstudeercoach aan Hogeschool Zuyd, voor zijn kritische feedback en tips om dit afstudeerproject tot een goed einde te brengen. Jos van den Broeke

5 Samenvatting Dit is het afstudeerproject van Jos van den Broeke voor de opleiding Social Work met de afstudeerrichting Maatschappelijk werk. In het afstudeerproject is op een projectmatige manier te werk gegaan. Hiervoor zijn de verschillende fases van projectmatig werken doorlopen in het afstudeerproject. Klikvoorhulp is een online hulpverleningssite waar zowel ouderen als jongeren terecht kunnen met diverse problemen. Klikvoorhulp is een online hulpverleningsdienst die vanuit het Algemeen Maatschappelijk Werk wordt aangeboden. Het hulpverleningsaanbod van Klikvoorhulp bestaat nu uit chat-, hulpverlening, een forum en FAQ. Meer over het hulpverleningsaanbod wat Klikvoorhulp op dit moment biedt is te lezen in hoofdstuk 2. Klikvoorhulp is één van de eerste online hulpverleningssites opgezet vanuit het Algemeen Maatschappelijk Werk. Om in de toekomst een belangrijke partij in de online hulpverlening te kunnen blijven wil Klikvoorhulp zich graag verder doorontwikkelen. Eén van deze ontwikkelingen is dat Klikvoorhulp graag een online trainingsaanbod op wil zetten. Online hulpverlening en trainingen worden in het maatschappelijk werk steeds belangrijker omdat deze goed aansluiten bij het beleidsprogramma genaamd: Welzijn Nieuwe Stijl. Meer over de aanleiding van dit afstudeerwerkstuk valt te lezen in hoofdstuk 1. Regulier wordt er bij Alcander al een cursus gelukskunde aan vrouwen gegeven. Gelukskunde is ook een vak dat op middelbare scholen gegeven wordt onder andere bij het Charlemagne college in Landgraaf. Iedereen en dus ook jongeren lopen wel eens tegen problemen aan en zitten op bepaalde momenten niet lekker in hun vel. Dit valt ook te zien in de veelvoorkomende hulpvragen die bij Klikvoorhulp door jongeren in de regio Limburg gesteld worden, deze worden behandeld in hoofdstuk 2. Klikvoorhulp wil graag een training gelukskunde online gaan aanbieden. Deze training zal Klikvoorgeluk gaan heten. Het project is tot stand gekomen door de volgende hoofdvragen te beantwoorden: Welke voorwaarden zijn er nodig om een online trainingsaanbod op te kunnen zetten voor jongeren? en Hoe kan een training gelukskunde voor jongeren worden geïntegreerd in Klikvoorhulp? Op deze vragen is in dit afstudeerproject een antwoord gegeven. Gelukskunde is gebaseerd op de positieve psychologie. Deze psychologie gaat niet uit van het ontdekken en genezen van psychische problemen. Positieve psychologie gaat ervan uit dat bij mensen hun geluksniveau blijvend verhoogd kan worden. In hoofdstuk 3 wordt geluk uit diverse standpunten beschreven. In dit hoofdstuk is ook beschreven hoe gelukkig je je voelt voor ongeveer 50 procent aangeboren is, voor 10 procent door de situatie bepaald wordt en dat 40 procent maakbaar en beïnvloedbaar is. Bij gelukskunde worden vaardigheden en tips aangedragen vanuit de positieve psychologie om mensen zich op langere termijn gelukkiger te laten voelen. De essentie van de opdrachten uit gelukskunde worden meegenomen in Klikvoorgeluk. Om een duidelijker beeld te krijgen van gelukskunde zijn er interviews gehouden met vakdeskundigen. Het beginpunt van het ontwikkelen van Klikvoorgeluk is een duidelijke vraag vanuit Klikvoorhulp. Om toch bij jongeren aan te kunnen sluiten voor wie de training uiteindelijk bedoeld is, zijn er interviews met jongeren van twee middelbare scholen gehouden. Het Charlemagne college in Landgraaf waar lessen gelukskunde gegeven worden en de Trevianum Scholengemeenschap in Sittard waar geen lessen in geluk worden gegeven. Uit deze interviews komt naar voren dat jongeren over het algemeen gelukkig zijn. Toch maken deze jongeren een hoop mee in hun leven wat hun geluksgevoel, vaak tijdelijk, verlaagd. De geïnterviewde jongeren hebben van nature al vaardigheden om met deze moeilijke situaties om te gaan. Uit de interviews blijkt dat deze vaardigheden wel erg beperkt zijn. Klikvoorgeluk maakt jongeren bewust van deze vaardigheden en zorgt ervoor dat jongeren hun

6 vaardigheden om hun geluksgevoel te verhogen uitbouwen. Hoe het interview is opgebouwd is te lezen in hoofdstuk 4. De uitkomsten van de interviews worden besproken in hoofdstuk 5 in dit hoofdstuk worden de uitkomsten van de interviews ook naast de theorie gelegd. Over het algemeen kan gezegd worden dat Nederlandse jongeren erg gelukkig zijn. Dit laten zowel de interviews als de literatuur zien. Toch blijkt uit onderzoek, dat na aanleiding van de gelukskunde lessen is uitgevoerd, dat jongeren wat aan gelukskunde hebben. Verder zijn de vaardigheden die ze in de lessen leren voor de rest van hun leven te gebruiken. Gelukskunde levert jongeren wat op en vanuit dat standpunt is Klikvoorgeluk opgezet. Het doel van Klikvoorgeluk is jongeren leren wat hun gelukkig maakt en handvatten aanreiken zodat de jongere lekkerder in zijn vel komt te zitten. In hoofdstuk 6 is de verantwoording van de training beschreven hoe deze is opgebouwd. Aan de homepage van Klikvoorhulp wordt een nieuwe button toegevoegd genaamd trainingen. De deelnemer zal dan de trainingen te zien krijgen die Klikvoorhulp aanbiedt. Tijdens de interviews met jongeren is naar voren gekomen dat jongeren zich weinig bij gelukskunde voor kunnen stellen. Het is voor Klikvoorgeluk dan ook erg belangrijk dat er goed wordt uitgelegd wat jongeren kunnen verwachten. Netwerkpartners zoals scholen en andere welzijnsinstellingen zullen op de hoogte moeten zijn van deze trainingen en jongeren kunnen doorverwijzen. Jongeren kunnen alleen deelnemen aan Klikvoorgeluk als de welzijnsinstelling van hun gemeente Klikvoorgeluk aanbiedt. Als dat het geval is kan de deelnemer een account bij Klikvoorhulp aanmaken. De deelnemer krijgt na aanmelding een intake vragenlijst te zien deze is opgenomen in bijlage 7 van dit afstudeerproject. De maatschappelijk werker kan na het invullen van deze intake vragenlijst inschatten aan welke module de deelnemer het meest heeft. Door de intake vragenlijst kan ook ingeschat worden of de deelnemer bij Klikvoorgeluk op de juiste plaats zit anders kan de maatschappelijk werker doorverwijzen. Klikvoorgeluk is opgebouwd uit zes modules. Deze modules zijn: wat is geluk, zelfvertrouwen en uiterlijk, omgaan met stress en gedachtes, relaties met anderen, je leven indelen: werk, school en hobby en (bij)geloof en de toekomst. Deze modules beginnen met psychoeducatie over het onderwerp, deze heeft de deelnemer nodig om daadwerkelijk met de modules aan de slag te gaan. Na de psycho-educatie krijgt de deelnemer voorbeeld opdrachten te zien zodat hij weet wat er van hem verwacht wordt. Daarna gaat de deelnemer zelf aan de slag met de opdrachten. De opdrachten vormen het belangrijkste deel van de training hier kan de deelnemer oefenen met de handvatten die hij aangereikt krijgt. Het is de bedoeling dat de deelnemer deze oefeningen in de dagelijkse praktijk gaat uitvoeren. De terugkoppeling gebeurt in Klikvoorgeluk door antwoord te geven op de vragen. De deelnemer kan de gemaakte opdrachten daarna naar de hulpverlener toe zenden. De maatschappelijk werker zal de deelnemer daarna feedback geven op zijn opdrachten. Dit gebeurt op een positieve manier zodat de deelnemer gestimuleerd wordt verder te gaan met de training. De opdrachten van Klikvoorgeluk zijn heel divers. Er zijn opdrachten die gebruik maken van een dagboek, andere opdrachten maken veel gebruik van tekstvakken waar de deelnemer zijn antwoorden kan noteren. Het dagboek is ook vanuit het beginscherm van Klikvoorgeluk te raadplegen. Er zijn ook opdrachten die vragen om uitwisseling met andere deelnemers, dit kunnen de deelnemers op het afgeschermde forum van Klikvoorgeluk. Daarnaast heeft de hulpvrager buiten de training om de mogelijkheid de maatschappelijk werker te mailen. Verder kan de deelnemer de theorie nog eens nalezen in de FAQ van Klikvoorgeluk. In de bijlage van het afstudeerproject zijn de modules met opdrachten uitgeschreven. Aan het eind van de training krijgt de deelnemer een evaluatievragenlijst. In deze vragenlijst zitten ongeveer dezelfde vragen als in de intake. De maatschappelijk werker kan zo controleren of de doelen van de training gehaald zijn. Door deze evaluatie kan Klikvoorgeluk

7 worden aangepast. Ten slotte zijn in het laatste reguliere hoofdstuk aanbevelingen gedaan aan Klikvoorhulp. Klikvoorgeluk is de eerste online training die aangeboden kan worden. Met de ontwikkelde technieken kunnen er andere online trainingen op eenzelfde manier aangeboden gaan worden. Klikvoorgeluk is nu geschikt voor jongeren maar kan bij het omschrijven ook aan andere doelgroepen gegeven worden. Met het ontwikkelen van Klikvoorhulp is een hoop geld gemoeid, het is belangrijk dat er afstudeerders betrokken blijven bij Klikvoorhulp om zo de kosten zo laag mogelijk te houden. Vanaf september zal een student Communication and Multimedia Designaan (CMD) aan de slag om het in de bijlage opgestelde programma van eisen technisch te vertalen. Verder zijn er aanbevelingen gedaan over het scholen en inzetten van de maatschappelijk werkers.

8 Inhoudsopgave 1. Inleiding Geschiedenis van online hulpverlening Maatschappelijke ontwikkelingen Doorontwikkelen Deelvragen Werkwijze Wat is Klikvoorhulp? Oprichting Manier van hulpverlenen Welke hulpverlening wordt via Klikvoorhulp aangeboden? Voor- en nadelen online hulpverlening Effectiviteit online hulpverlening Wat zijn veel voorkomende hulpvragen bij Klikvoorhulp? Wat is geluk? Definitie Geluksformule De drie types van geluk Wat levert gelukkiger zijn op Wat bestaat er al op het gebied van gelukskunde? Gelukslessen op scholen Cursus gelukskunde voor vrouwen bij Alcander Gelukkiger worden op internet Gelukskunde app De interviews Onderzoek De interviews voor de jongeren De vakinhoudelijke interviews Het belang van Klikvoorgeluk Wat is de meerwaarde van een online training gelukskunde voor jongeren? Wat is de rol van het maatschappelijk werk bij een online gelukstraining? Missie Taakgebieden, kerntaken en taken Competenties Platform Verantwoording verantwoording van het Beginpunt Verantwoording opbouw training klikvoorgeluk Verantwoording modulen Aanbevelingen Nawoord Literatuurlijst Bijlage 1: Afbeelding startpunt van de training Bijlage 2: Modules van Klikvoorgeluk Module 1: Wat is geluk? Module 2: Zelfvertrouwen en uiterlijk? Module 3: Omgaan met stress en gedachtes Module 4: Relaties met anderen Module 5: Je leven indelen werk, school en hobby Module 6: Bijgeloof/geloof en toekomst Opdrachten in de FAQ Bijlage 3: Programma van eisen Bijlage 4: Interview vragen jongeren Bijlage 5: Onderzoeken... 81

9 MHI HBSC Bijlage 6: Uitleg van de training voor deelnemers Bijlage 7: Intake vragenlijst Bijlage 8: Evaluatie vragenlijst Bijlage 9: Uitwerkingen van de interviews Gespreksverslag Theo Wismans 24 januari Gespreksverslag Lucy Spoelstra - 6 februari Gespreksverslag Mira Lymandt 8 februari Gespreksverslag Lucy Spoelstra - 13 april Gespreksverslag Tjeu Seeverens - 26 april Uitwerkingen interviews Charlemagne college Uitwerkingen interviews Trevianum Scholengemeenschap Bijlage 10: Stage opdracht CMD student Bijlage 11: Screenshots Klikvoorgeluk NB: daar waar in de tekst over hij gesproken wordt, worden zowel mannen als vrouwen bedoeld.

10 1. Inleiding In dit hoofdstuk wordt de aanleiding van dit afstudeerproject besproken. Eerst wordt in het kort iets verteld over de ontwikkeling van internet en over de geschiedenis van online hulpverlening. Daarna wordt ingegaan op de ontwikkelingen in het welzijnswerk en de ontwikkelingen binnen online hulpverlening. Als laatste zullen de deelvragen en de werkwijze van dit afstudeerproject besproken worden. 1.1 Geschiedenis van online hulpverlening Voor de geschiedenis van online hulpverlening is eerst naar internet in het algemeen gekeken. Bij het ontstaan van internet werd internet vooral gebruik voor het zoeken naar informatie en het leggen van contact. Tegenwoordig kan eigenlijk alles via het internet en er is dan ook maar weinig wat tegenwoordig niet online kan plaatsvinden (Schalken, 2010, p 15). Enkele voorbeelden hiervan zijn het doen van bankzaken via internet, boodschappen doen via internet en het onderhouden en leggen van contacten via internet. De Kindertelefoon is in 1997 als eerste organisatie begonnen met het aanbieden van online hulpverlening. Dit begon met chathulpverlening door vrijwilligers (Schalken, 2010, p 17). Hierna zijn er steeds meer hulpverleningsorganisaties online hulpverlening gaan aanbieden zoals GGZ en Algemeen Maatschappelijk Werk instellingen. Dat steeds meer organisaties online hulpverlening gaan aanbieden is een logisch gevolg geweest van de groei van het aantal internetgebruikers en de mogelijkheden die internet nu biedt. Daarnaast blijkt er bij burgers vraag te zijn naar de anonieme/laagdrempelige hulp die online geboden wordt. Er komen steeds meer online hulpverleningssites bij. Voor de doelgroepen kan dit betekenen dat ze door de bomen het bos niet meer zien en niet weten waar ze terecht kunnen met hun hulpvraag. Dit verschijnsel wordt ook wel de versnippering van de online hulpverlening genoemd. Steeds meer hulpverleningsvormen worden naast een face-to-face aanbod ook online aangeboden. Maatschappelijk werk instellingen moeten echter wel voor ogen houden dat online werken een middel is en geen doel op zich zegt Katinka Kramer (directeur Context At Work) tijdens de lezing Online Hulpverlening van het regionetwerk in Rotterdam (persoonlijke communicatie, ). In het begin omvatte het online aanbod vooral informatie over de instelling (passief hulpaanbod). Sinds de oprichting van onder andere Klikvoorhulp is de hulpverlening veel interactiever geworden. Hulpvragers kunnen tegenwoordig ook chatten en mailen met een hulpverlener. Dit wordt ook wel interactieve hulpverlening genoemd waarbij de hulpverlener en hulpvrager met elkaar in contact komen. Meer over Klikvoorhulp kun je lezen in hoofdstuk Maatschappelijke ontwikkelingen Op dit moment zitten we in Nederland in een economische crisis. De bezuinigingen gaan het welzijnswerk niet voorbij. Het welzijnswerk wordt steeds meer afgerekend op resultaten die geboekt worden. Deze veranderingen in het welzijnswerk zijn onderdeel van een beleidsprogramma, genaamd: Welzijn Nieuwe Stijl genoemd. De doelstelling van Welzijn Nieuwe Stijl is dat gemeentes, professionals en burgers, professioneler en effectiever met elkaar samenwerken (Ministerie VWS, 2010). Vanuit Welzijn Nieuwe Stijl moet er meer klant- en vraaggericht gewerkt worden. Verder richt Welzijn Nieuwe Stijl zich vooral op wat de burger zelf kan en hij zijn eigen kracht kan ontwikkelen. Het richt zich dus vooral op het empoweren van de burger. In de praktijk houdt dit in dat als de hulpvrager hier niet zelf toe in staat is er eerst in het netwerk gekeken moet worden of er niet door vrienden, buren of familie bijgesprongen kan worden voordat er een beroep gedaan kan worden op de hulpverlening. 9

11 Verder zie je een verschuiving bij gemeentes dat ze meer geld willen investeren in groepsmaatschappelijk werk waarbij mensen met hetzelfde probleem in een groep begeleid worden door één of twee maatschappelijk werkers. Het grote voordeel van deze methodiek is dat mensen ook van elkaar kunnen leren en dat de maatschappelijk werker veel meer mensen in één keer kan begeleiden. Online hulpverlening is ook een belangrijke ontwikkeling in Welzijn Nieuwe Stijl. Online hulpverlening richt zich op de vraag van de cliënt en de samenleving. Online hulpverlening bereikt nieuwe doelgroepen aan die anders nooit of pas veel later hulpverlening gezocht hadden. Burgers willen meer eigen regie voeren en op de momenten dat zei hulp willen de mogelijkheid daartoe hebben. Online hulpverlening bied hen de mogelijkheid 24 uur per dag hun hulpvraag in te sturen. Het niet meer naar een kantoor hoeven te komen en alles online te kunnen regelen heeft ook voordelen voor de burger. 1.3 Doorontwikkelen Uit gesprekken met Metha Roijen en Jos Reinders blijkt dat Klikvoorhulp zich graag verder wil doorontwikkelen. Een ontwikkeling die binnen Klikvoorhulp gaande is, is blending. Dit houdt in dat face-to-face hulpverlening en online hulpverlening in combinatie met elkaar worden ingezet. Cliënten kunnen dan naar eigen keuze zowel face-to-face als online terecht voor hulpverleningsgesprekken. Naast het chatten en en wil Klikvoorhulp graag andere online hulpverleningsvormen aanbieden. Hierdoor blijft het mogelijk om in te kunnen spelen op de vragen van cliënten en vooraan te blijven lopen op het gebied van online hulpverlening. Face-to-face worden er binnen Alcander en Impuls al veel trainingen aangeboden. Het aanbieden van trainingen past ook goed binnen Welzijn Nieuwe Stijl. Bij een training worden vaardigheden aan de hulpvrager aangeboden zodat hij zelfredzamer wordt. Op het gebied van online hulpverlening worden ook steeds vaker trainingen aangeboden. Een cliënt kan veel zelf aan de slag om met coaching van een hulpverlener zich vaardigheden eigen te maken. Ook is het mogelijk door middel van een forum hulpvragers van elkaar te laten leren. Andere online hulpverleningsinstellingen bieden al wel online trainingen aan. Klikvoorhulp wil zelf ook graag een online trainingsaanbod opzetten. Klikvoorgeluk zou een eerste online training kunnen zijn. Met de methode waarmee deze training binnen Klikvoorhulp is opgezet kunnen er in de toekomst meer trainingen worden aangeboden. De vragen die in dit afstudeerwerkstuk centraal staan zijn: Welke voorwaarden zijn er nodig om een online trainingsaanbod op te kunnen zetten voor jongeren? Hoe kan een training gelukskunde voor jongeren worden geïntegreerd in Klikvoorhulp? In het afstudeerwerkstuk zal er op deze vragen een antwoord worden gegeven, dit zal gebeuren door middel van de deelvragen die hieronder benoemd zijn. 1.4 Deelvragen Om deze hoofdvragen daadwerkelijk te kunnen ontwikkelen zijn er deelvragen opgesteld. Deze zijn in onderstaande tabel (tabel 1.1) weergegeven. In deze tabel valt te zien door middel van welke methode er een antwoord op de deelvragen gegeven wordt. Het project is vooral tot stand komen door literatuurstudie en interviews met vakdeskundigen. De verzamelde informatie is verwerkt in de hoofdstukken van dit project. 10

12 Deelvragen Interview Myra Lymandt Literatuurstudie over online hulpverlening Interview met Klikvoorhulp Interview met Lucy Spoelstra Interview met Theo Wismans Interview met Tjeu Seeverens Interviews met jongeren Literatuurstudie over geluk Literatuurstudie hoe zet je een training op Hoe ziet online hulpverlening er nu uit? X X X Welke voorwaarden zijn nodig om een online gelukstraining vorm te geven? X X X X X X X Hoe kan de training online worden aangeboden in Klikvoorhulp. X X X X X Tabel 1.1 Methode verantwoorden deelvragen Deelvraag één over hoe online hulpverlening er op dit moment uit ziet wordt vooral besproken in hoofdstuk 1 de aanleiding van het afstudeerproject. Hoofdstuk 2 zal gaan over hoe online hulpverlening bij Klikvoorhulp aangeboden wordt. In bovenstaande tabel zijn de methodes te zien hoe op deze deelvraag antwoord wordt gegeven. Deelvraag twee gaat over welke voorwaarden er nodig zijn om een online gelukstraining vorm te geven. In hoofdstuk drie staat de theorie beschreven over wat geluk precies inhoudt en wat er op dit moment al aangeboden wordt op het gebied van geluk(strainingen). In hoofdstuk 6 is de verantwoording van de training te vinden en in bijlage 2 is de training zelf te vinden. In bovenstaande tabel staan de methodes hoe tot een antwoord is gekomen op deze deelvraag. Deelvraag drie, over hoe de training online vorm gegeven kan worden, is ook te vinden in hoofdstuk 6 in (de verantwoording van de training) en in bijlage 3 (het programma van eisen). 1.5 Werkwijze Tijdens dit afstudeerproject is op een projectmatige manier te werk gegaan. Projectmatig werken kent drie belangrijke kenmerken. Deze zijn: faseren, beheersen en beslissen. Hieronder zullen deze kenmerken verder worden uitgewerkt. Faseren en beslissen Projectmatig werken is: het op een gestructureerde manier tot een product te komen. Projectmatig werken verloopt in zes fasen (Kor&Wijnen, 2002, pp 11-20). Hieronder is beschreven hoe deze fasen binnen Klikvoorgeluk zijn ingevuld en wanneer beslist wordt om naar een andere fase te gaan. De werkwijze is gericht op het opzetten van een training en de nadruk heeft minder gelegen op het doen van onderzoek. Dit komt omdat het product vanuit een duidelijke vraag van de opdrachtgever komt. De initiatieffase: Het startpunt van dit project is de vraag vanuit de opdrachtgever. Klikvoorhulp wil het hulpverleningsaanbod graag verbreden door online trainingen aan te bieden. In deze fase is ook de ideeformulering geschreven. In deze fase is vooral gekeken wat online hulpverlening is en wat voor diensten Klikvoorhulp op dit moment al levert. De bevindingen van dit literatuuronderzoek staan beschreven in hoofdstuk 2. Het uiteindelijke resultaat is dat de training geïntegreerd is in Klikvoorhulp. Om tot dit doel te komen zijn online hulpverleners geïnterviewd, alsook vakdeskundigen op het gebied van de de gelukskunde en jongeren. Ook is er een breed literatuuronderzoek gedaan. 11

13 De definitiefase: Het was al vroeg duidelijk dat het eindresultaat van dit project een draaiboek voor een training zou moeten zijn. Tijdens de definitiefasen is besloten de training gelukskunde voor vrouwen die Alcander face-to-face aanbied ook online aan te gaan bieden. Klikvoorhulp richt zich in Limburg nog vooral op jongeren. Daarom is besloten de online gelukskunde training aan jongeren aan te bieden. Tijdens de definitiefase is een afstudeervoorstel geschreven. Verder is er in de definitiefase een literatuurstudie gedaan naar geluk. Deze is te vinden in hoofdstuk 3. Verder is er onderzoek gedaan naar hoe jongeren in hun vel zitten en hoe ze zich beter kunnen voelen. In deze fase is het belang aangetoond van het opzetten van een online gelukstraining voor jongeren. De ontwerpfase: Er zijn interviews gehouden met online hulpverleners en professionals die zich bezig houden met gelukskunde. Naar aanleiding van de interviews en de literatuurstudie zijn er opdrachten en psycho-educatie voor de online training gelukskunde opgesteld. Dit is verwerkt tot een draaiboek dat opgenomen is als bijlage van dit afstudeerproject. In deze bijlage wordt ook de rol van de hulpverlener beschreven. Daarnaast is verantwoord hoe Klikvoorgeluk is opgebouwd, deze verantwoording is te lezen in hoofdstuk 6. De voorbereidingsfase: In deze fase is een technisch profiel opgesteld voor Klikvoorgeluk. Dit profiel beschrijft het programma van eisen waar Klikvoorgeluk technisch aan moet voldoen. In deze fase zijn drie schetsen gemaakt die een duidelijk beeld geven van de route hoe jongeren bij Klikvoorgeluk terecht komen en welke mogelijkheden de training hen biedt. Verder is in deze fase een profiel opgesteld voor een stagiaire van de opleiding CMD. Deze stagiair gaat zich vanaf september bezig houden met het uitwerken van de techniek en vormgeving van Klikvoorgeluk. De realisatiefase: Zoals ik in de voorbereidingsfase al besproken heb gaat er vanaf september een stagiair Communication and Multimedia Design (CMD) aan de slag met de technische uitvoering van Klikvoorgeluk. Nadat Klikvoorgeluk er daadwerkelijk is zullen de maatschappelijk werkers van Klikvoorhulp getraind moeten worden in hun rol bij online trainingen. Deze fase wordt niet in dit afstudeerproject behandeld. Wel zijn er aanbevelingen gedaan over deze fase. Deze aanbevelingen zijn te vinden in hoofdstuk 7. De nazorgfase: De nazorgfase wordt ook niet beschreven in dit afstudeerproject. Wel zijn er aanbevelingen gedaan over deze fase. In deze fase worden de evaluaties van de deelnemers die meegedaan hebben aan Klikvoorgeluk meegenomen. In deze fase zal verder het project worden bijgesteld. Beheersing Het beheersen van het project gebeurt met vijf beheerstaken: tijd, geld, kwaliteit, informatie en organisatie. Door met al deze beheerstaken rekening te houden blijft het project beheersbaar. Hieronder staat hoe dit voor Klikvoorgeluk is uitgewerkt. Tijdbeheersing: Bij de start van het project is een projectvoorstel geschreven. Dit projectvoorstel houdt rekening met de beschikbare tijd die voor het afstudeerproject beschikbaar is. Er is een planning gemaakt wat in welke maanden af moet zijn. Geldbeheersing: Alle werkzaamheden die voor Klikvoorgeluk zijn opgezet vallen binnen het afstudeertraject. Hier zijn geen kosten aan verbonden. Wel zijn er drie schetsen gemaakt die vanuit het budget van Klikvoorhulp betaald zijn. Deze schetsen zijn nodig om de lezer van het 12

14 afstudeerproject een beeld te geven over Klikvoorgeluk. De CMD student krijgt door deze schetsen een beeld van wat er van hem verwacht wordt. Door gebruik te maken van een CMD student zullen de ontwikkelkosten relatief laag blijven, omdat Obec (de software leverancier) hierdoor minder werk hoeft te verzetten. Klikvoorgeluk is een dienst binnen Klikvoorhulp. Klikvoorhulp wordt aangeboden vanuit AMW instellingen en deze worden bekostigd door de gemeente. Het is wel belangrijk dat er een postcodecheck in Klikvoorgeluk wordt ingebouwd zodat alleen inwoners van de deelnemende gemeentes of instellingen kunnen deelnemen. Kwaliteitsbeheersing: Tijdens het project is gebruik gemaakt van hoogwaardige literatuur. Er zijn doelen opgesteld waar deelnemers op het eind van de training aan moeten voldoen. Deze doelen worden aan het eind van de training geëvalueerd. Verder zal, voordat Klikvoorgeluk online gaat, de inhoud van de training worden getoetst door Tjeu Seeverens omdat de rechten van Gelukskunde bij hem liggen. Hij wil graag de kwaliteit hiervan hooghouden en moet uiteindelijk toestemming geven omdat binnen de training gebruik wordt gemaakt van enkele componenten van Gelukskunde. Informatiebeheersing: Er is veelvuldig contact geweest met de opdrachtgever. Tijdens deze gesprekken is de voortgang van Klikvoorgeluk besproken. Verder zijn de vakinhoudelijke deskundigen op het gebied van gelukskunde op de hoogte gehouden. Zij hebben het resultaat getoetst en feedback gegeven. Organisatiebeheersing: In dit project zijn tot nu toe vooral de opdrachtgever, projectleider, inhoudsdeskundige en technische uitvoerder betrokken. Het project is relatief klein waardoor de projectleider de meeste taken uitvoert. Hij moet hierover wel verantwoording afleggen bij de opdrachtgever. 13

15 2. Wat is Klikvoorhulp? In dit hoofdstuk wordt beschreven hoe online hulpverlening maar vooral Klikvoorhulp er op dit moment uitziet. Hiermee wordt antwoord gegeven op deelvraag één hoe ziet online hulpverlening er nu uit. 2.1 Oprichting Klikvoorhulp is een online hulpdienst die in 2008 is opgericht door Alcander en Impuls. In 2009 zijn negen verschillende instellingen voor Algemeen Maatschappelijk Werk in Limburg bij de online hulpdienst aangesloten. Sinds 2011 wordt Klikvoorhulp aan alle AMW-instellingen in Nederland aangeboden. Medio 2012 gebruiken 37 Maatschappelijk Werk instellingen het platform van Klikvoorhulp om online hulp aan de inwoners uit het eigen werkgebied aan te bieden. De web-applicatie van Klikvoorhulp is ontwikkeld door Obec Software Engineering B.V. Met deze web-applicatie kunnen hulpvragers met hulpverleners in contact komen. Klikvoorhulp richtte zich bij de start vooral op jongeren van circa 10 tot 23 jaar. Later bleek het hulpverleningsaanbod ook geschikt voor volwassenen (Roijen, 2010). Het volwassenenaanbod wordt nog niet in Limburg aangeboden. In andere regio s is dat wel het geval. 2.2 Manier van hulpverlenen Klikvoorhulp levert anonieme hulpverlening. Dit betekent dat de hulpverlener bij het begin van het contact alleen de nickname, het geslacht en de leeftijd van een cliënt te zien krijgt. Het geeft de hulpvrager vertrouwen dat hij zelf kan bepalen welke informatie hij wel of niet laat zien. Door de anonimiteit van de hulpverlening ligt de drempel voor cliënt lager omdat vaak het schaamtegevoel wegvalt. De drempel valt voor veel cliënten weg. Dit zorgt ervoor dat meer en andere cliënten gebruik gaan maken van de hulpverlening. Deze zouden anders mogelijk geen hulpverlening gezocht hebben (Roijen, 2010). Het belangrijke verschil tussen Klikvoorhulp en face-to-face hulpverlening is dat cliënt en hulpverlener niet fysiek op hetzelfde moment in dezelfde ruimte hoeven te zijn. Vanuit elke plek waar een computer met internet voorhanden is kan hulp gezocht worden. Deze vorm van hulpverlening is ook 24 uur per dag en zeven dagen per week beschikbaar. Zo kan er op elk moment een naar een hulpverlener gestuurd worden of kan er informatie worden gelezen in de FAQ (Roijen, 2010). Volgens Katinka Kramer zorgt dit ervoor dat hulpverleners hun dag en werktijden flexibeler kunnen indelen. Vooral bij het gebruik van hoeven ze niet meteen te antwoorden, maar kunnen dat op een zelf gekozen moment doen (persoonlijke communicatie ). Zo hebben hulpverleners de vrijheid om hun dag zo effectief mogelijk in te delen. Een groot verschil met de face-to-face hulpverlening is dat non-verbale signalen (houding, motoriek en gezichtsuitdrukkingen) en paralinguale signalen (stem, intonatie en pauzes) wegvallen. Bij de online hulpverlening blijft alleen de verbale communicatie (het wat gezegd wordt) over. Bij online hulpverlening is het dan ook erg belangrijk dat de non-verbale communicatie toch zichtbaar gemaakt wordt. Dit kan de hulpverlener doen door hier bij de cliënt naar te vragen of door het gebruik van emoticons (Roijen, 2010). Bij Klikvoorhulp wordt een hulpvrager op dezelfde manier geholpen bij het verminderen van zijn problemen als bij de face-to-face hulpverlening. De communicatie verloopt nu echter via internettechnologie. Het grote verschil met face-to-face hulp is dan ook dat het gesprek zwart op wit staat in een woordelijk vastgelegd verslag. Het voordeel is dat zowel de hulpvrager als hulpverlener het gesprek terug kunnen lezen. 14

16 2.3 Welke hulpverlening wordt via Klikvoorhulp aangeboden? De hulpvrager wordt via Klikvoorhulp op methodische wijze begeleid. De hulp wordt geboden vanuit algemeen maatschappelijk werk instellingen en schoolmaatschappelijk werk. Bij Klikvoorhulp worden zowel chatspreekuren en hulpverlening gegeven door maatschappelijk werkers die getraind zijn in het uitvoeren van online hulpverlening. Dit zijn interactieve hulpvormen. Dit houdt in dat er interactie is tussen de hulpvrager en de hulpverlener. Daarnaast wordt ook gebruik gemaakt van een forum waarop hulpvragers elkaar onderling van tips kunnen voorzien. Verder vind je op Klikvoorhulp ook nog een Frequently Asked Questions selectie. Hier kan de hulpvrager informatie lezen of bekijken en kan er dan zelf actief mee aan de slag gaan zonder in contact te zijn met een hulpverlener. Dit is een passieve hulpvorm waarbij iemand geen gegevens hoeft achter te laten. Hierdoor is de drempel om hulp te zoeken ook zeer laag en de hulpvrager hoeft zich nauwelijks in te spannen (Roijen, 2010). Als een cliënt hulp zoekt via Klikvoorhulp komt hij door het intypen van zijn postcode bij de maatschappelijk werk instelling in zijn eigen regio terecht. Hier kan de cliënt zien welke diensten de maatschappelijk werk instelling via Klikvoorhulp levert (van der Graaf & Roijen, 2011). hulpverlening: Bij hulpverlening kan de hulpvrager zijn hulpvraag per mail stellen, de hulpvrager kan op deze hulpvraag reageren door een terug te sturen. Het voordeel van en is dat de hulpvrager op elk moment van de dag, wanneer hij gemotiveerd is, een mail kan sturen. De cliënt kan dit in zijn eigen tempo schrijven zonder druk te voelen van de kant van de hulpverlener. De hulpverlener heeft ook de ruimte om binnen twee à drie dagen op de mail te reageren. De hulpverlener kan bij het beantwoorden van de hulp vragen bij collega s of de mail vóór het versturen aan collega s voorleggen. geeft een grote mate van persoonlijk contact omdat er helemaal kan worden ingegaan op de persoonlijke situatie van de hulpvrager. Het grote verschil met het face-to-face contact is dat het antwoord pas later komt. Er is voor gekozen omdat dit een populair communicatie middel is. Om veiligheidsredenen verloopt het mail contact via de internetsite. Bij hulpverlening is er sprake van vertraging tussen verzenden, ontvangst en reactie. Daardoor kan in de tussentijd de situatie en beleving van de schrijver gewijzigd zijn. Hierdoor kan het antwoord niet meer aansluiten op de beleving op het moment dat de hulpvrager zijn heeft opgesteld. De hulpverlener moet daarom in zijn formulering rekening houden met het daar en toen. Een voordeel van het medium is dat de hulpverlener maar ook de hulpvrager een weloverwogen reactie kunnen geven waardoor de kwaliteit van de inbreng vergroot kan worden. Bij hulpverlening kan de hulpverlener zijn interventies nog eens rustig nalezen. Belangrijk voordeel in vergelijking met face-to-face contact is dat opschrijven dwingt tot nadenken en reflectie. De hulpvrager wordt gedwongen zijn verhaal te structuren en de therapeutische werking van schrijven wordt vanaf de eerste fase van de hulpverlening ingezet (Roijen, 2010). Om een hulpvraag per te stellen dient de hulpvrager wel een (anoniem) account aan te maken bij Klikvoorhulp. Chat hulpverlening De één-op-één chat vorm lijkt het meest op het face-to-face gesprek, zonder de non-verbale en paralinguale signalen (Roijen, 2010). Bij de één-op-één chat staat de hulpvraag van de cliënt centraal. De hulpverlener kan één persoon aandacht geven. De één-op-één chat is een intensieve vorm van (online) hulpverlenen. Hulpvragers kunnen alleen tijdens de openingstijden van de chatbox chatten met een maatschappelijk werker. De hulpvrager moet hiervoor een nickname invullen en eventueel een leeftijd en gespreksonderwerp (Lamboo & Peeters, 2011). Het kan zijn dat hulpvragers eerst in een wachtrij komen. Hierna worden ze doorgeleid naar een privé gesprek met een maatschappelijk werker. Typen gaat langzamer dan praten hierdoor kan een chatgesprek langer duren. Hoewel chatten langzamer gaat dan praten wordt de kern van het probleem onder meer door de anonimiteit vaak sneller duidelijk. 15

17 Frequently Asked Questions De Frequently Asked Questions zijn een passieve hulpvorm. Op de website van Klikvoorhulp zijn een aantal veel voorkomende problemen te vinden. Hier staat uitleg over verschillende problemen en er staan ook tips hoe je ermee aan de slag kan gaan. De drempel om deze hulpvorm te gebruiken is zeer laag omdat je alleen informatie kan lezen en verder niks hoeft in te vullen. Je kunt er op je eigen tempo mee aan de slag. Forum Verder beschikt Klikvoorhulp ook over een forum. Het forum is alleen voor de hulpvragers. Het forum is onderverdeeld in verschillende themacategorieën waarin jongeren hun vragen kunnen publiceren. Jongeren kunnen elkaar zo van adviezen en tips voorzien. Jongeren worden hier als het ware geholpen door ervaringsdeskundigen. De hulpverleners krijgen de berichten uit hun regio te zien en hebben de mogelijkheid om bepaalde mensen op het forum persoonlijk te benaderen. Als jongeren echt met een hulpverlener in contact willen komen kunnen ze gebruik maken van de chat of Voor- en nadelen online hulpverlening Flexibiliteit: Een belangrijk voordeel van online hulpverlening is dat het onafhankelijk is van plaats en tijd. Dit betekent dat een hulpvrager niet meer naar een instelling toe moet komen en dat hij 24 uur per dag met zijn hulpvraag aan de slag kan. De hulpvrager kan hulp zoeken op het moment dat hij of zij die het hardst nodig heeft en er de tijd voor heeft. De flexibiliteit is ook een voordeel voor de maatschappelijk werker. Deze kan binnen richtlijnen die gesteld zijn door de organisatie zelf bepalen wanneer hij op de cliënt wilt reageren en zo zijn werkdag effectief indelen. De hulpverlener is ook niet meer gebonden aan de locatie van een instelling maar kan ook thuiswerken. Wat een nadeel is van het onafhankelijk zijn van plaats en tijd is dat er beperkte mogelijkheden zijn voor crisishulpverlening. Als een cliënt echt in hoge nood zit kan het lang duren voordat deze antwoord van de hulpverlener heeft. Controle: De anonimiteit en controle is ook een belangrijk voordeel. De hulpvrager kan zelf bepalen wat hij wel en niet wil vrijgeven. De hulpvrager kan ook zelf bepalen wanneer hij het gesprek wil stoppen door gewoon op het kruisje te klikken. De hulpvrager heeft zelf veel controle in het gesprek. De hulpverlener kan hier gebruik van maken door aan te sluiten op de eigen kracht van de hulpvrager. Een nadeel van de anonimiteit is dat er geen contact met andere (hulpverlenings) instellingen mogelijk is om de cliënt te kunnen bespreken. Veiligheid: Bij online hulpverlening zien de hulpverlener en hulpvrager elkaar niet. Dit zorgt ervoor dat schaamtegevoelens weg vallen en er een meer gelijke relatie ontstaat. Door het wegvallen van de schaamtegevoelens komt de maatschappelijk werker vaak ook eerder tot het probleem van de cliënt. Het nadeel van elkaar niet zien is dat de non-verbale communicatie wegvalt. Dit kan wel gedeeltelijk ondervangen worden door het gebruik van emoticons en het doorvragen van de maatschappelijk werker hoe een cliënt erbij zit. Toegankelijkheid: Online hulpverlening is meestal gemakkelijk te bereiken. Je hebt alleen een computer nodig die over een internetverbinding beschikt. Dit zorgt in combinatie met de anonimiteit voor een lagere drempel voor de hulpvrager om hulp te zoeken. Voor de maatschappelijk werker is het ook gemakkelijker. Zo kan een spreekuur gedraaid worden voor een hele provincie zonder dat daarvoor door elke gemeente een maatschappelijk werker voor moet worden ingezet. De toegankelijkheid heeft echter ook een nadeel. Door de lage drempel is er een grotere kans op misbruik van de online hulpverlening. Mensen verschuilen zich achter een virtuele identiteit en doen zich als iemand anders voor dan wie ze eigenlijk zijn. 16

18 Kwaliteit: Een ander voordeel van online hulpverlening is dat de hulpvrager zijn problemen meteen opschrijft. De therapeutische werking van schrijven wordt daarmee vanaf het begin van de hulpverlening ingezet. Doordat de hulpvrager zijn verhaal opschrijft structureert hij zijn verhaal meestal al voor zichzelf en de maatschappelijk werker. De maatschappelijk werker zal al zijn stappen, vragen, tips naar de hulpvrager moeten uitschrijven. Hoe de maatschappelijk werker hulp verleend wordt dus veel inzichtelijker. Tijdens intervisie en supervisie kan hier veel nadrukkelijker naar gekeken worden en dit zal de hulpverlening van de maatschappelijk werker ten goede komen. Een nadeel van de online hulpverlening is dat er alleen geschreven tekst is. Het moet voor zowel hulpvrager als de maatschappelijk werker volledig duidelijk zijn, anders bestaat de kans dat er miscommunicatie ontstaat. Mogelijkheden: Hulpvragers hebben online steeds meer keuzes hoe ze hulp willen zoeken. Zo kunnen mensen online hulp zoeken zonder begeleiding, online hulp met online begeleiding, online begeleiding met face-to-face contact of toch alleen face-to-face afspraken. Met deze mogelijkheden zijn veel verschillende combinaties te maken vertelt Katinka Kramer tijdens haar lezing (persoonlijke communicatie, ). Dit sluit ook mooi aan bij Welzijn Nieuwe Stijl waar de cliënt zelf de regie heeft en zelf kan bepalen wat hij nodig heeft. Verder verwacht Katinka Kramer dat instellingen en bestuurders door het inzetten van online hulpverlening effectiever kunnen werken en dat daarvoor 20% minder medewerkers nodig zijn. 2.5 Effectiviteit online hulpverlening Hulpverleners denken soms dat een hulpvraag te complex is voor online hulpverlening, de hulpvrager bepaalt echter welke vorm van hulpverlening hij het prettigst vindt. De keuze die de hulpvrager maakt is meestal die, welke bij hem het beste resultaat oplevert (Bruijning & Stil, beide online hulpverleners bij Kwadraad (persoonlijke communicatie, ). Uit onderzoek blijkt dat online hulpverlening chronisch vermoeide jongeren beter helpt. Uit cijfers blijkt dat 63% van de jongeren er weer bovenop komt, dit tegen slechts 8% bij face-toface hulpverlening. De onderzoekers verklaren het succes van online hulpverlening voor een deel omdat het veel gemakkelijker is veelvuldig contact te zoeken dan bij face-to-face hulpverlening. Hulpvragers logden gemiddeld tien keer per week in en hoefden daar hun huis niet voor uit (Stoffelen, 2012). Volgens Bruijning & Stil is het verder belangrijk in het traject van online hulpverlening de cliënt te empoweren en hem zelf zijn eigen richting en snelheid te laten bepalen. Verder is het erg belangrijk in het contact de cliënt positief te bekrachtigen. Verder zeggen Silva en Elvers van Pameijer dat je present moet zijn voor de cliënt, dit houdt online in dat je ingaat op het verhaal wat de cliënt je te vertellen heeft (persoonlijke communicatie, ). 17

19 2.6 Wat zijn veel voorkomende hulpvragen bij Klikvoorhulp? Uit de jaarrapportage van 2010 komt de volgende top vijf van veel voorkomende hulpvragen die bij Klikvoorhulp zijn binnengekomen. In deze rapportage zijn alleen de gegevens van Limburgse jongeren opgenomen. Liefde, seks en seksualiteit Relatie tot anderen Slachtoffer machtsmisbruik en geweld Relatie tot ouders Overige psychologische problemen Een van de overeenkomsten bij veel voorkomende hulpvragen is dat de hulpvragers op dat moment vaak niet lekker in hun vel zitten. De meeste van deze hulpvragers zouden mogelijk geholpen zijn als er een training was hoe ze met problemen kunnen omgaan. Zo zouden ze zich beter gaan voelen. De Klikvoorgeluk training zou hier op moeten aansluiten en inspelen. 18

20 3. Wat is geluk? In dit hoofdstuk is beschreven wat geluk is en hoe geluk is opgebouwd. Verder wordt er beschreven wat er al op het gebied van geluk is. 3.1 Definitie Het woordenboek geeft verschillende betekenissen van het woord geluk. Zo kan geluk een gunstige loop van omstandigheden zijn, zonder dat iemand daar zelf iets aan kan doen. Een tweede betekenis is dat het een aangename toestand is waarin alle wensen van een persoon bevredigd zijn. Als derde kan geluk ook een gunstig toeval zijn, bijvoorbeeld een blijde gebeurtenis. Volgens de laatste betekenis is geluk een behaaglijk gevoel van iemand die al zijn wensen bevredigd heeft (van Dale, 1976, p 769). Door onderzoekers over de hele wereld is onderzoek gedaan naar wat geluk precies is. In westerse samenlevingen wordt vooral gekeken naar het individuele geluk. In andere landen speelt de maatschappij een belangrijke rol bij geluk. Geluk houdt ook verband met het vervullen van sociale verplichtingen en plichten (Bormans, 2012, pp 29-30). Toch is er ook iets waar bijna iedereen het over eens is: geluk iets is om na te streven. Uit onderzoeken blijkt dat mensen geluk beschouwen als uiteindelijk doel en dat het belangrijker is dan geld (Hoggard, 2005, p 12). Er is ook een Nederlandse geluksprofessor: Ruut Veenhoven. Deze definieert geluk als de mate waarin een individu de kwaliteit van zijn leven in het algemeen als gunstig ervaart. Het gaat om welbevinden en levenskwaliteit, het gaat erom of iemand van het leven houdt zoals hij het leidt. Ruut Veenhoven heeft ook onderzoek gedaan naar het geluksniveau in verschillende landen. Hij kwam erachter dat de burgers in modernere samenlevingen gelukkiger zijn. Verder is volgens hem de sociale positie en de psychische gezondheid van iemand van belang. Hij is ook de oprichter van de World Database of Happiness hier staan gegevens in hoe gelukkig mensen in verschillende landen op de wereld zijn. De Nederlanders geven zichzelf een 7,6 op het gebied van geluk (Bormans, 2012, pp ). Dit project zal zich richten op de psychologische betekenis van geluk. Deze gaat ervan uit dat geluk te maken heeft met een goed gevoel van welbevinden. Wat dat goede gevoel is wordt in de positieve psychologie beschreven. Positieve psychologie kijkt niet zoals de traditionele psychologie naar het ontdekken en genezen van psychische problemen maar gaat er van uit dat het geluksniveau blijvend verhoogd kan worden. Het kijkt naar positieve emoties, positieve eigenschappen en instellingen die een positieve bijdrage kunnen leveren aan de maatschappij (Seligman, 2010, p 11). Martin Seligman wetenschapper uit de positieve psychologie beschrijft vijf kenmerken van geluk: Positieve emotie: het hebben van een goed gevoel Flow: het volledig opgaan in waar je mee bezig bent Relaties: het gaat hier om de omgang die je met anderen hebt zoals vrienden en familie. Betekenis: het gevoel dat het leven zin heeft en je een bijdrage levert aan de samenleving. Vaardigheid: het experimenteren en het ontwikkelen van (bestaande) vaardigheden is een belangrijke drijfveer om je gelukkiger te voelen. (Haringsma, 2011) 3.2 Geluksformule Er is ook onderzoek gedaan hoe geluk beïnvloed wordt. Volgens geluksonderzoeker Sonja Lyubomirsky wordt slechts 10 procent van het geluk bepaald door de omstandigheden. Er ligt bij geboorte al 50 procent van het geluksniveau vast. Dit houdt in dat sommige mensen zich van nature gelukkiger voelen dan andere mensen. De laatste 40 procent wordt bepaald 19

Informatie voor deelnemers aan het onderzoek naar een zelfhulpcursus voor uw veerkracht en welbevinden

Informatie voor deelnemers aan het onderzoek naar een zelfhulpcursus voor uw veerkracht en welbevinden Informatie voor deelnemers aan het onderzoek naar een zelfhulpcursus voor uw veerkracht en welbevinden Bent u gemotiveerd om het plezier in uw leven en uw persoonlijke ontwikkeling een impuls te geven?

Nadere informatie

Vrijwilliger worden bij de Kindertelefoon?

Vrijwilliger worden bij de Kindertelefoon? Vrijwilliger worden bij de Kindertelefoon? Dan vind je hier alle informatie Data komende training: Zaterdag 23 mei 9.30-16.30 Zaterdag 6 juni 9.30-16.30 Zaterdag 27 juni 9.30-16.30 Zaterdag 11 juli 9.30-16.30

Nadere informatie

Jaarverslag 2012. Stichting 113Online

Jaarverslag 2012. Stichting 113Online Jaarverslag 2012 Stichting 113Online Voorwoord Stichting 113Online is er voor iedereen die te maken krijgt met zelfmoord. Voor mensen die zelf suïcidale gedachten of gevoelens hebben, voor mensen die een

Nadere informatie

Geluksprogramma. Inhoudsopgave. Inleiding... 1 Wat is geluk?... 2. Geluk en Gezondheid... 5 De betekenis van positieve emoties... 6.

Geluksprogramma. Inhoudsopgave. Inleiding... 1 Wat is geluk?... 2. Geluk en Gezondheid... 5 De betekenis van positieve emoties... 6. Geluksprogramma Inhoudsopgave Inleiding... 1 Wat is geluk?... 2 3 factoren die geluk bepalen... 3 Het als dan principe... 5 Geluk en Gezondheid... 5 De betekenis van positieve emoties... 6 Lijst met de

Nadere informatie

Presentatie kwalitatief onderzoek beleving respondenten moestuinproject Asten - Someren

Presentatie kwalitatief onderzoek beleving respondenten moestuinproject Asten - Someren Presentatie kwalitatief onderzoek beleving respondenten moestuinproject Asten - Someren Dia 1: Hallo allemaal en welkom bij mijn presentatie. Ik heb onderzoek gedaan bij Moestuin d n Erpel in Someren.

Nadere informatie

Onderzoek naar gebruik online hulp

Onderzoek naar gebruik online hulp - onder embargo tot 9 november, 19.40 uur- Onderzoek naar gebruik online hulp Achtergrondinformatie voor pers Amsterdam, 9 november 2011 Netwerk Online Hulp Van Diemenstraat 88 1013 CN Amsterdam Frank

Nadere informatie

Inge Test 07.05.2014

Inge Test 07.05.2014 Inge Test 07.05.2014 Inge Test / 07.05.2014 / Bemiddelbaarheid 2 Bemiddelbaarheidsscan Je hebt een scan gemaakt die in kaart brengt wat je kans op werk vergroot of verkleint. Verbeter je startpositie bij

Nadere informatie

Meten van mediawijsheid. Bijlage 6. Interview. terug naar meten van mediawijsheid

Meten van mediawijsheid. Bijlage 6. Interview. terug naar meten van mediawijsheid Meten van mediawijsheid Bijlage 6 Interview terug naar meten van mediawijsheid Bijlage 6: Het interview Individueel interview Uitleg interview Ik zal je uitleggen wat de bedoeling is vandaag. Ik ben heel

Nadere informatie

ehealth binnen de thuiszorg van Noorderbreedte

ehealth binnen de thuiszorg van Noorderbreedte ehealth binnen de thuiszorg van Noorderbreedte De ontwikkeling van de ehealth-koffer Naam : Seline Kok en Marijke Kuipers School : Noordelijke Hogeschool Leeuwarden Opleiding : HBO-Verpleegkunde voltijd

Nadere informatie

Spiegelgesprek Wie en wat? Hoe? Resultaat?

Spiegelgesprek Wie en wat? Hoe? Resultaat? Spiegelgesprek Wie en wat? Luisteren naar ervaringen van cliënten kan de kwaliteit van de zorg en het aanbod sterk verbeteren. Jongeren en ouders vertellen tijdens het spiegelgesprek aan de hand van een

Nadere informatie

Onderzoek naar gebruik online hulp

Onderzoek naar gebruik online hulp Onderzoek naar gebruik online hulp Amsterdam, 9 november 2011 Netwerk Online Hulp p/a Van Diemenstraat 88 1013 CN Amsterdam Frank Schalken 06-43541970 frank.schalken@e-hulp.nl 1. Over het Netwerk Online

Nadere informatie

Competent talent in de praktijk

Competent talent in de praktijk Competent talent in de praktijk Competent talent in DE PRAKTIJK CURSISTENBOEK Talent ontdekken, ontwikkelen & inzetten Competent talent in de praktijk Cursistenboek Talent ontdekken, ontwikkelen & inzetten

Nadere informatie

Evaluatierapport. Workshop. Bewust en positief omgaan met ADHD. Universiteit van Tilburg Forensische psychologie. 23 april 2010

Evaluatierapport. Workshop. Bewust en positief omgaan met ADHD. Universiteit van Tilburg Forensische psychologie. 23 april 2010 Evaluatierapport Workshop Bewust en positief omgaan met ADHD Universiteit van Tilburg Forensische psychologie 23 april 2010 Drs. Arno de Poorter (workshopleider) Drs. Anne van Hees (schrijver evaluatierapport)

Nadere informatie

Annette Koops: Een dialoog in de klas

Annette Koops: Een dialoog in de klas Annette Koops: Een dialoog in de klas Als ondersteuning bij het houden van een dialoog vindt u hier een compilatie aan van Spreken is zilver, luisteren is goud : een handleiding voor het houden van een

Nadere informatie

E-LEARNING. Beroepsoriëntatie 2014/2015. HEART4HAPPINESS Eva Hendrix s1081296

E-LEARNING. Beroepsoriëntatie 2014/2015. HEART4HAPPINESS Eva Hendrix s1081296 E-LEARNING Beroepsoriëntatie / HEARTHAPPINESS Eva Hendrix s896 Voorwoord De zoektocht naar geluk is zo oud als de mensheid zelf en heeft in de loop van de geschiedenis verschillende vormen aangenomen.

Nadere informatie

Jongerenhulp op het wereld wijde web. een rough guide

Jongerenhulp op het wereld wijde web. een rough guide Jongerenhulp op het wereld wijde web een rough guide Jongeren Advies Centrum zo laagdrempelig mogelijk informatie, advies en begeleiding jongeren van 12 tot 25 jaar gratis en anoniem, beroepsgeheim Jongeren

Nadere informatie

Symposium E-coaching: Start van een nieuw tijdperk? Drs. Anne Ribbers. Onderzoeker

Symposium E-coaching: Start van een nieuw tijdperk? Drs. Anne Ribbers. Onderzoeker Symposium E-coaching: Start van een nieuw tijdperk? Drs. Anne Ribbers Onderzoeker Universiteit van Tilburg, Faculteit Sociale Wetenschappen Departement Personeelswetenschappen E-coaching belicht vanuit

Nadere informatie

TRAINING WERKBEGELEIDING

TRAINING WERKBEGELEIDING TRAINING WERKBEGELEIDING Door Martje Kuijlenburg Student no: 500618854 Jaar 3 Hogere Beroepsopleiding Verpleegkunde In opdracht van: de Hogeschool van Amsterdam Docent: Yvonne van Marle INHOUDSOPGAVE Inleiding...

Nadere informatie

Deze site gaat je niet gelukkig maken...

Deze site gaat je niet gelukkig maken... naam wachtwoord login informatie aanmelden Deze site gaat je niet gelukkig maken... Dat wil zeggen dat je hier niet leert hoe je een leven zonder teleurstelling, pijn, somberheid, angst, onzekerheid of

Nadere informatie

Online hulpverlening = Hulpverlening + internet? frank.schalken@e-hulp.nl

Online hulpverlening = Hulpverlening + internet? frank.schalken@e-hulp.nl Online hulpverlening = Hulpverlening + internet? frank.schalken@e-hulp.nl Programma In het nieuws Stand van zaken: cijfers 2010 Onderzoek succesfactoren Waarom kiezen mensen voor online hulp? In het nieuws

Nadere informatie

UW PARTNER HEEFT KANKER EN HOE GAAT HET MET U?

UW PARTNER HEEFT KANKER EN HOE GAAT HET MET U? UW PARTNER HEEFT KANKER EN HOE GAAT HET MET U? Nadine Köhle, MSc. Contactdag Stichting Olijf 3 oktober 2015 Garderen EVEN VOORSTELLEN ACHTERGROND KANKER HEB JE NIET ALLEEN! 4 ACHTERGROND IMPACT VAN DE

Nadere informatie

HOUVAST, VOOR ELKAAR EEN ONLINE ZELFHULPCURSUS VOOR PARTNERS VAN KANKERPATIËNTEN. Nadine Köhle, MSc.

HOUVAST, VOOR ELKAAR EEN ONLINE ZELFHULPCURSUS VOOR PARTNERS VAN KANKERPATIËNTEN. Nadine Köhle, MSc. HOUVAST, VOOR ELKAAR EEN ONLINE ZELFHULPCURSUS VOOR PARTNERS VAN KANKERPATIËNTEN Nadine Köhle, MSc. Contactdag Leven met blaas- en nierkanker 11-04-2015 Amersfoort ACHTERGROND Kanker heb je niet alleen!

Nadere informatie

De probleemstelling voor het onderzoek is als volgt geformuleerd:

De probleemstelling voor het onderzoek is als volgt geformuleerd: Samenvatting De opkomst van Health 2.0 en e-health zorgt ervoor dat de patiënt verandert naar zorgconsument. Health 2.0 zorgt voor een grote mate van patiënt-empowerment; zorgconsumenten nemen zelf de

Nadere informatie

Onderzoeksopzet Vrijwilligers in de Wmo Wmo-werkplaats Noord Jolanda Kroes Hanzehogeschool Groningen

Onderzoeksopzet Vrijwilligers in de Wmo Wmo-werkplaats Noord Jolanda Kroes Hanzehogeschool Groningen Onderzoeksopzet Vrijwilligers in de Wmo Wmo-werkplaats Noord Jolanda Kroes Hanzehogeschool Groningen Inhoud 1. Inleiding 2 De Wmo-werkplaats 2 Schets van de context 2 Ontwikkelde producten 3 2. Doel onderzoek

Nadere informatie

Sales: een nieuw inzicht

Sales: een nieuw inzicht Vergeet IQ-tests: het werkgeheugen is een betere voorspeller voor een succesvolle carrière dan het IQ. Dit nieuwe inzicht is een van de belangrijke vindingen van psychologisch onderzoek uit de afgelopen

Nadere informatie

Voorwoord. Nienke Meijer College van Bestuur Fontys Hogescholen

Voorwoord. Nienke Meijer College van Bestuur Fontys Hogescholen 3 Voorwoord Goed onderwijs is een belangrijke voorwaarde voor jonge mensen om uiteindelijk een betekenisvolle en passende plek in de maatschappij te krijgen. Voor studenten met een autismespectrumstoornis

Nadere informatie

De Cues Filtered Out Theorie

De Cues Filtered Out Theorie De Cues Filtered Out Theorie Sommige mensen zien Computer mediated communication als een mindere vorm van communicatie, ook volgens de Cues Filtered Out theorie ontbreekt er veel aan deze communicatievorm.

Nadere informatie

Jaarverslag 2013. Stichting 113Online

Jaarverslag 2013. Stichting 113Online Jaarverslag 2013 Stichting 113Online Voorwoord Stichting 113Online is er voor iedereen die te maken krijgt met zelfmoord. Voor mensen die zelf suïcidale gedachten of gevoelens hebben, voor mensen die een

Nadere informatie

Methodisch werken binnen Lang Verblijf. woonzorg en dagbesteding

Methodisch werken binnen Lang Verblijf. woonzorg en dagbesteding Methodisch werken binnen Lang Verblijf woonzorg en dagbesteding 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding 3 2. Gentle Teaching 4 Middelen 5 Voor wie is Gentle Teaching? 5 3. Competentievergrotend werken 6 Middelen

Nadere informatie

Profielwerkstuk: stappenplan, tips en ideeën

Profielwerkstuk: stappenplan, tips en ideeën Pagina 1 Profielwerkstuk: stappenplan, tips en ideeën Je gaat een profielwerkstuk maken. Dan is euthanasie een goed onderwerp. Het is misschien niet iets waar je dagelijks over praat of aan denkt, maar

Nadere informatie

Het definitieve prototype van Foliostory zal op basis van een usability test getest worden.

Het definitieve prototype van Foliostory zal op basis van een usability test getest worden. Testplan prototype Het definitieve prototype van Foliostory zal op basis van een usability test getest worden. Hierbij wordt een happy flow scenario aan de respondenten voorgelegd met daarin taken die

Nadere informatie

tern Handboek Mañuel Handboek plan van aanpak v0.1 Een plan van aanpak v0.9 Tim Logemann, junior developer

tern Handboek Mañuel Handboek plan van aanpak v0.1 Een plan van aanpak v0.9 Tim Logemann, junior developer Mañuel Handboek tern Handboek Een plan van aanpak v0.9 plan van aanpak v0.1 Tim Logemann, junior developer gemann, tim@mass.im junior developer ass.im 68048, W4Ax, 68048@glr.nl 4Ax, 68048@glr.nl mass.im,

Nadere informatie

Hulp bij ADHD. Scholingsaanbod

Hulp bij ADHD. Scholingsaanbod Hulp bij ADHD Dit heeft mijn beeld van ADHD enorm verrijkt. Ik zie nu veel mogelijkheden om kinderen met ADHD goede begeleiding te bieden deelnemer workshop bij Fontys Hogescholen Copyright 2010 Hulp bij

Nadere informatie

13-11-2014. Poster. Belemmeringen in drie categorieën te verdelen: In duo s: 1. Persoonlijke belemmeringen

13-11-2014. Poster. Belemmeringen in drie categorieën te verdelen: In duo s: 1. Persoonlijke belemmeringen Poster Jacomijn Hofstra Onderzoeker lectoraat Rehabilitatie en docent Toegepaste Psychologie, Hanzehogeschool Groningen In duo s: Belemmeringen in drie categorieën te verdelen: Wat hindert jongvolwassenen

Nadere informatie

EVALUATIE NIEUWE WEBPAGINA SCHULDHULPVERLENING Vindbaarheid en kwaliteit van de informatie

EVALUATIE NIEUWE WEBPAGINA SCHULDHULPVERLENING Vindbaarheid en kwaliteit van de informatie EVALUATIE NIEUWE WEBPAGINA SCHULDHULPVERLENING Vindbaarheid en kwaliteit van de informatie Onderzoek en Statistiek De diensten die de gemeente Helmond aanbiedt in het kader van schulddienstverlening zijn

Nadere informatie

Onlinehulpverlening en Mediawijsheid. in het sociaal werk

Onlinehulpverlening en Mediawijsheid. in het sociaal werk Onlinehulpverlening en Mediawijsheid in het sociaal werk Infobrochure vormingsaanbod Onlinehulpverlening en Media-W 2015 Project Mediawijsheid Een smartphone, laptop, tablet, computer en internet zijn

Nadere informatie

Starten met online hulp. 28-11-2014 Congres Online Hulp Janneke.dekler@ e-hulp.nl

Starten met online hulp. 28-11-2014 Congres Online Hulp Janneke.dekler@ e-hulp.nl Starten met online hulp 28-11-2014 Congres Online Hulp Janneke.dekler@ e-hulp.nl Wat gaan we doen? Grote plaatje Implementatie Vormen Kwaliteiten online hulpverlenen Meer dan een kalenderitem Invoer online

Nadere informatie

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Informatie voor cliënten Cliënten en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel hebben vaak nare dingen meegemaakt. Ze zijn geschokt

Nadere informatie

SECTORWERKSTUK 2013-2014

SECTORWERKSTUK 2013-2014 SECTORWERKSTUK 2013-2014 1 HET SECTORWERKSTUK Het sectorwerkstuk is een verplicht onderdeel voor alle leerlingen uit het Mavo. Het maken van een sectorwerkstuk is een manier waarop je, als eindexamenkandidaat,

Nadere informatie

POST-HBO OPLEIDING. Forensische psychiatrie. mensenkennis

POST-HBO OPLEIDING. Forensische psychiatrie. mensenkennis POST-HBO OPLEIDING Forensische psychiatrie mensenkennis Post-hbo opleiding forensische psychiatrie Initiatief De post-hbo opleiding is een initiatief van de: Dr. Henri van der Hoeven Stichting (Forum Educatief),

Nadere informatie

Businesscase Meerwaarde Blended Hulpverlening

Businesscase Meerwaarde Blended Hulpverlening Businesscase Meerwaarde Blended Hulpverlening februari 2013 Uilke Duinstra, adviseur Stichting E-hulp.nl In opdracht van MOgroep 2 Managementsamenvatting Achtergrond De MOgroep Welzijn & Maatschappelijke

Nadere informatie

Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft

Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. Zorgen en vragen 1 Gezinsinterventie 2 Tien praktische

Nadere informatie

Informatie voor instellingen:

Informatie voor instellingen: Informatie voor instellingen: Meer passende tijdsbesteding voor cliënten Invulling geven aan de zorgvraag het sociale netwerk onderhouden en uitbreiden Efficiënter werken voor persoonlijke begeleiders

Nadere informatie

Projectvoorstellen maken

Projectvoorstellen maken Projectvoorstellen maken 1. Kader 1.1. Gebruiksaanwijzing 1.2. Wat zijn de eisen aan een projectvoorstel? 2. Inleiding 2.1 Signalering 2.2 Vooronderzoek 2.3 Probleemsituatie 3. Doelstellingen en randvoorwaarden

Nadere informatie

APQ rapportage. Bea Voorbeeld. support@meurshrm.nl. Naam: Datum: 16.06.2015. Email:

APQ rapportage. Bea Voorbeeld. support@meurshrm.nl. Naam: Datum: 16.06.2015. Email: APQ rapportage Naam: Bea Voorbeeld Datum: 16.06.2015 Email: support@meurshrm.nl Bea Voorbeeld / 16.06.2015 / APQ rapportage 2 Inleiding Dit rapport geeft inzicht in jouw inzetbaarheid. We bespreken hoe

Nadere informatie

Hulp bij ADHD. Scholingsaanbod

Hulp bij ADHD. Scholingsaanbod Hulp bij ADHD Dit heeft mijn beeld van ADHD enorm verrijkt. Ik zie nu veel mogelijkheden om kinderen met ADHD goede begeleiding te bieden deelnemer workshop bij Fontys Hogescholen Copyright 2010 Hulp bij

Nadere informatie

HANDLEIDING WEBSITE WWW.MIJNBUURTWELZIJN.NL STICHTING BUURTWELZIJN INFO@MIJNBUURTWELZIJN.NL

HANDLEIDING WEBSITE WWW.MIJNBUURTWELZIJN.NL STICHTING BUURTWELZIJN INFO@MIJNBUURTWELZIJN.NL HANDLEIDING WEBSITE WWW.MIJNBUURTWELZIJN.NL STICHTING BUURTWELZIJN INFO@MIJNBUURTWELZIJN.NL Inhoudsopgave Contents... 1 AANMELDEN... 2 Welkom op onze site!... 2 Mijn Profiel... 3 Basis gegevens:... 3 Profiel

Nadere informatie

TEAMNASCHOLING ERVARINGSGERICHTE PSYCHOSOCIALE HULPVERLENING WERKEN MET CLIËNTEN EN HUN RELATIONELE CONTEXT

TEAMNASCHOLING ERVARINGSGERICHTE PSYCHOSOCIALE HULPVERLENING WERKEN MET CLIËNTEN EN HUN RELATIONELE CONTEXT TEAMNASCHOLING ERVARINGSGERICHTE PSYCHOSOCIALE HULPVERLENING WERKEN MET CLIËNTEN EN HUN RELATIONELE CONTEXT HOE ZIET UW PRAKTIJK ERUIT? Veel cliënten zien hun probleem als een individueel probleem en komen

Nadere informatie

Moms&More. Helpt moeders naar een gelukkig werkzaam leven. www.momsandmore.nl

Moms&More. Helpt moeders naar een gelukkig werkzaam leven. www.momsandmore.nl Moms&More Helpt moeders naar een gelukkig werkzaam leven Op het moment dat je als moeder in een nieuwe fase in je leven komt, heeft dit effect op je, zowel thuis als in je loopbaan. Je staat dan voor nieuwe

Nadere informatie

Cognitieve klachten bij MS: een casusbespreking Er is geen sprake van belangenverstrengeling.

Cognitieve klachten bij MS: een casusbespreking Er is geen sprake van belangenverstrengeling. Disclosure Cognitieve klachten bij MS: een casusbespreking Er is geen sprake van belangenverstrengeling. Tim Vaessen Klinisch neuropsycholoog 4-10-2013 2 Overzicht MS en cognitie - Cognitieve klachten

Nadere informatie

Training Resultaatgericht Coachen

Training Resultaatgericht Coachen Training Resultaatgericht Coachen met aandacht voor zingeving Herken je dit? Je bent verantwoordelijk voor de gang van zaken op je werk. Je hebt alle verantwoordelijkheid, maar niet de bijbehorende bevoegdheden.

Nadere informatie

Zorgpad Autisme Spectrum Stoornissen

Zorgpad Autisme Spectrum Stoornissen Zorgpad Autisme Spectrum Stoornissen Wanneer u autisme heeft, ondervindt u problemen in het contact met anderen. Het kan zijn dat u geen contact maakt of juist veel aandacht vraagt. U kunt zich moeilijk

Nadere informatie

Schrijf duidelijke en aantrekkelijke. teksten in 5 stappen

Schrijf duidelijke en aantrekkelijke. teksten in 5 stappen Schrijf duidelijke en aantrekkelijke teksten in 5 stappen 09/2013 Beste lezer, Gefeliciteerd! Je hebt je ingeschreven voor mijn Schrijftips, dus je bent geïnteresseerd in schrijven. Dat is mooi! Want goede

Nadere informatie

Training Omgaan met Agressie en Geweld

Training Omgaan met Agressie en Geweld Training Omgaan met Agressie en Geweld 2011 Inleiding In veel beroepen worden werknemers geconfronteerd met grensoverschrijdend gedrag, waaronder agressie. Agressie wordt door medewerkers over het algemeen

Nadere informatie

ZIJN WIE JE BENT EN WIE JE WILT ZIJN. De waarde van de praktijkhuizen van Ixta Noa

ZIJN WIE JE BENT EN WIE JE WILT ZIJN. De waarde van de praktijkhuizen van Ixta Noa ZIJN WIE JE BENT EN WIE JE WILT ZIJN De waarde van de praktijkhuizen van Ixta Noa WIJ ZIJN IXTA NOA IXTA NOA. OFTEWEL IK STA NIEUW. IXTA NOA IS EEN EIGENZINNIGE VERZAMELING VAN MENSEN DIE ZELFBEWUST EN

Nadere informatie

doordat er op dat moment geen leeftijdsgenootjes aanwezig zijn. Als ze iets mochten veranderen gaven ze aan dat de meeste kinderen iets aan de

doordat er op dat moment geen leeftijdsgenootjes aanwezig zijn. Als ze iets mochten veranderen gaven ze aan dat de meeste kinderen iets aan de SAMENVATTING Er is onderzoek gedaan naar de manier waarop kinderen van 6 8 jaar het best kunnen worden geïnterviewd over hun mening van de buitenschoolse opvang (BSO). Om hier antwoord op te kunnen geven,

Nadere informatie

Strategisch bedrijfsplan 2013-2016. Het Algemeen Maatschappelijk Werk werkt voor mens en maatschappij

Strategisch bedrijfsplan 2013-2016. Het Algemeen Maatschappelijk Werk werkt voor mens en maatschappij Strategisch bedrijfsplan 2013-2016 Het Algemeen Maatschappelijk Werk werkt voor mens en maatschappij 1 2013-2016 Maatschappelijk werk beweegt zich van oudsher tussen de vragen van de lokale maatschappij

Nadere informatie

Psychisch verzuim voorkomen kán! Zo werk je prettiger!

Psychisch verzuim voorkomen kán! Zo werk je prettiger! Psychisch verzuim voorkomen kán! Zo werk je prettiger! Vooraf Psychisch verzuim Problemen. Op het werk of privé. Die Psychisch verzuim is ziekteverzuim vanwege hebben we allemaal wel eens. Uw psychische

Nadere informatie

Juridische medewerker

Juridische medewerker 28-11-2013 Sectorwerkstuk Juridische medewerker Temel, Elif HET ASSINK LYCEUM Inhoudsopgave Inhoud Inhoudsopgave... 1 Inleiding... 2 Hoeveel procent van de opleiding bestaat uit stage?... 6 o Begeleiding...

Nadere informatie

Kwantitatief en kwalitatief onderzoek voor toegepaste psychologie

Kwantitatief en kwalitatief onderzoek voor toegepaste psychologie Kwantitatief en kwalitatief onderzoek voor toegepaste psychologie Kwantitatief en kwalitatief onderzoek voor toegepaste psychologie Laurens Ekkel Tweede druk Boom Lemma uitgevers Amsterdam 2015 Voorwoord

Nadere informatie

we invite you to grow

we invite you to grow we invite you to grow Talentprogramma Kwaliteitsverpleegkundige Zorgmanagement Bedrijfsvoering Medisch Verpleegkundig adviseur van het zorgproces 2 Doelgroep Verpleegkundigen niveau 4 en 5 met minimaal

Nadere informatie

De rol van ervaringsdeskundigen in cliëntondersteuning

De rol van ervaringsdeskundigen in cliëntondersteuning Kennisdossier: De rol van ervaringsdeskundigen in cliëntondersteuning Deel 2 - Praktijkvoorbeelden en literatuur 1 Inhoudsopgave Uit de praktijk... 3 Interessante publicaties op een rij... 4 Online meer

Nadere informatie

ONLINE HULPVERLENING VAN HET MAATSCHAPPELIJK WERK

ONLINE HULPVERLENING VAN HET MAATSCHAPPELIJK WERK ONLINE HULPVERLENING VAN HET MAATSCHAPPELIJK WERK TECHNISCHE HANDLEIDING Webapplicatie Internethulpverlening (firma Obec) Inhoud 1. Wat is internethulpverlening 3 2. Functionaliteiten, Inloggen en Startscherm

Nadere informatie

OVERGANG ONLINE NAAR AMBULANT

OVERGANG ONLINE NAAR AMBULANT OVERGANG ONLINE NAAR AMBULANT Binnen een geïntegreerd model van geestelijke gezondheidszorg volgens het stepped care model (getrapte zorg) kan er best gestreefd worden naar een vloeiende overgang tussen

Nadere informatie

Kennis rond dementie, familierelaties en verlieservaringen is onontbeerlijk.

Kennis rond dementie, familierelaties en verlieservaringen is onontbeerlijk. COMPETENTIEPROFIEL COACH BEGELEIDING MODULES PSYCHO-EDUCATIEPAKKET DEMENTIE EN NU De coach van Dementie en nu is hij/zij die de vormingssessies begeleidt voor een groep mantelzorgers van personen met dementie.

Nadere informatie

Ervaringsdeskundigheid in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Petri Embregts

Ervaringsdeskundigheid in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Petri Embregts Ervaringsdeskundigheid in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking Petri Embregts Inhoud Waarom een kans in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking? Inzetbaarheid en effectiviteit

Nadere informatie

E-health modules voor POH-GGZ. Ondersteun uw cliënt met Karify

E-health modules voor POH-GGZ. Ondersteun uw cliënt met Karify E-health modules voor POH-GGZ Ondersteun uw cliënt met Karify Waarom e-health? De zorg in Nederland verandert, en de GGZ dus ook. Op het gebied van budgetten, wetgeving en nieuwe eisen van verzekeraars

Nadere informatie

Verslaglegging. P. Broekhuizen F. Sijsling G. Zandvliet Docenten Nederlands

Verslaglegging. P. Broekhuizen F. Sijsling G. Zandvliet Docenten Nederlands Verslaglegging P. Broekhuizen F. Sijsling G. Zandvliet Docenten Nederlands Leeuwarden, 13 september 2011 Verslaglegging Door : P. Broekhuizen, F. Sijsling en G. Zandvliet Docenten Nederlands Klas : LBLV.2

Nadere informatie

Waarom Online Schuldhulpverlening?

Waarom Online Schuldhulpverlening? De kracht van Online Schuldhulpverlening Kerckebosch 10 December 2015 Waarom Online Schuldhulpverlening? Huidige schuldhulpverlening Face-to-Face Niet alle mensen willen of kunnen hier bij aansluiten Zeker

Nadere informatie

Van werkdruk naar werkplezier

Van werkdruk naar werkplezier Van werkdruk naar werkplezier Het Programma Onze visie Werkdruk leidt tot minder werkplezier, wrijving in de samenwerking en op termijn mogelijk verzuim door stressklachten. Als medewerkers echter uitgedaagd

Nadere informatie

Post HBO opleiding Jobcoach/Trajectbegeleider

Post HBO opleiding Jobcoach/Trajectbegeleider Post HBO opleiding Jobcoach/Trajectbegeleider Combo Emonomy Combo Emonomy heeft een lange historie en traditie in methodiekontwikkeling, onderzoek, opleiding, coaching en advies op het gebied van arbeidsontwikkeling,

Nadere informatie

RAPPORT CLIËNTAUDIT 2013 / 2014. BLIK op WERK KEURMERK. CV Match VOF. 1 Inhoudsopgave

RAPPORT CLIËNTAUDIT 2013 / 2014. BLIK op WERK KEURMERK. CV Match VOF. 1 Inhoudsopgave Casenummer BOW RAPPORT CLIËNTAUDIT 2013 / 2014. BLIK op WERK KEURMERK 1 Inhoudsopgave 2 Bevindingen 2.1 Algemeen 2.2 Voortraject inzicht in aanpak 2.3 Uitvoering 2.4 Begeleiding 2.5 Afronding 2.6 Communicatie

Nadere informatie

Masterclass: Lichaamswijsheid herkennen en toepassen

Masterclass: Lichaamswijsheid herkennen en toepassen Masterclass: Lichaamswijsheid herkennen en toepassen Zesdaagse, geaccrediteerde Masterclass o.l.v. Annet van Laar, voor psychologen, trainers, coaches en therapeuten. Start: 14 februari 2014 Introductieworkshop:

Nadere informatie

PROGRAMMA VRIJWILLIGERSACADEMIE NAJAAR 2014. Cursus Datum + tijd Locatie Aantal plekken Snelcursus

PROGRAMMA VRIJWILLIGERSACADEMIE NAJAAR 2014. Cursus Datum + tijd Locatie Aantal plekken Snelcursus Augustus PROGRAMMA VRIJWILLIGERSACADEMIE NAJAAR 2014 Cursus Datum + tijd Locatie Aantal plekken Snelcursus De Noordster EHBO Maandag 18-08 & 25-08 19.30u-21.30u Dinsdag 19-08 13.00u-14.30u Landsmeerstraat

Nadere informatie

KINDERGENEESKUNDE. Pedagogische begeleiding van uw kind in het ziekenhuis

KINDERGENEESKUNDE. Pedagogische begeleiding van uw kind in het ziekenhuis KINDERGENEESKUNDE Pedagogisch team Pedagogische begeleiding van uw kind in het ziekenhuis Inleiding De kinderafdeling en de kinderpoli in het Laurentius ziekenhuis beschikken over een pedagogisch team.

Nadere informatie

Onderzoek naar een zelfhulpcursus voor het vergroten van zelfcompassie en welbevinden. Informatie voor deelnemers

Onderzoek naar een zelfhulpcursus voor het vergroten van zelfcompassie en welbevinden. Informatie voor deelnemers Onderzoek naar een zelfhulpcursus voor het vergroten van zelfcompassie en welbevinden Informatie voor deelnemers Geachte heer, mevrouw, Enschede, september 2015 Wij vragen u vriendelijk om mee te doen

Nadere informatie

Masterclass: Lichaamswijsheid herkennen en toepassen

Masterclass: Lichaamswijsheid herkennen en toepassen Masterclass: Lichaamswijsheid herkennen en toepassen Zesdaagse, geaccrediteerde Masterclass voor psychologen, trainers, coaches en therapeuten. Start 30 maart 2012 Open Avond: 6 maart a.s. WAAROM EEN MASTERCLASS

Nadere informatie

Tabel 2: Overzicht programma in middelen, doelen en leerstijlen in fase 2

Tabel 2: Overzicht programma in middelen, doelen en leerstijlen in fase 2 Bijlage Romeo Deze bijlage hoort bij de beschrijving van de interventie Romeo, zoals die is opgenomen in de databank Effectieve Jeugdinterventies. Meer informatie: www.nji.nl/jeugdinterventies December

Nadere informatie

Zelfdiagnostische vragenlijst verandercompetenties

Zelfdiagnostische vragenlijst verandercompetenties Zelfdiagnostische vragenlijst verandercompetenties Het gaat om de volgende zeven verandercompetenties. De competenties worden eerst toegelicht en vervolgens in een vragenlijst verwerkt. Veranderkundige

Nadere informatie

Dit is jouw leven, een nieuwe integrale interventie gericht op floreren. Ernst Bohlmeijer

Dit is jouw leven, een nieuwe integrale interventie gericht op floreren. Ernst Bohlmeijer Dit is jouw leven, een nieuwe integrale interventie gericht op floreren. Ernst Bohlmeijer Inhoud Oefeningen Uitleg achtergrond en inhoud Vragen I Sta eens stil bij een moment in je jeugd dat je helemaal

Nadere informatie

Nieuwsbrief. Mondriaan Preventie ondersteunt! In deze editie. Mondriaan Preventie

Nieuwsbrief. Mondriaan Preventie ondersteunt! In deze editie. Mondriaan Preventie W I N T E R / V O O R J A A R 2 0 1 6 Nieuwsbrief Mondriaan Preventie Mondriaan Preventie ondersteunt! De afdeling verslavingspreventie van Mondriaan heeft een adviserende en ondersteunende rol als het

Nadere informatie

Een nieuwe generatie e-health in ontwikkeling

Een nieuwe generatie e-health in ontwikkeling Een nieuwe generatie e-health in ontwikkeling vragenlijsten psycho-educatie oefeningen dagboeken berichten modules TelePsy ontwikkelt en beheert een internetapplicatie ten behoeve van het meten, monitoren

Nadere informatie

toegepaste PsycHOlOgie stages en AfstuDeRen

toegepaste PsycHOlOgie stages en AfstuDeRen toegepaste PsycHOlOgie stages en AfstuDeRen creating tomorrow Toegepaste Psychologie Stages en afstuderen De studie Toegepaste Psychologie (TP) aan de Hogeschool van Amsterdam (HvA) is een praktijkgerichte

Nadere informatie

Rapportage enquête De ggz laat zich horen

Rapportage enquête De ggz laat zich horen Rapportage enquête De ggz laat zich horen Thijs Emons en Fred Leffers, oktober 2011 Inleiding Op 10 september 2008 werd de website De ggz laat zich horen gelanceerd. Met deze site en de bijbehorende mailinglijst

Nadere informatie

Individueel verslag Timo de Reus klas 4A

Individueel verslag Timo de Reus klas 4A Individueel verslag de Reus klas 4A Overzicht en tijdsbesteding van taken en activiteiten 3.2 Wanneer Planning: hoe zorg je ervoor dat het project binnen de beschikbare tijd wordt afgerond? Wat Wie Van

Nadere informatie

Make it work! Virtuele mobiliteit in internationale stages integreren: een snelgids

Make it work! Virtuele mobiliteit in internationale stages integreren: een snelgids Make it work! Virtuele mobiliteit in internationale stages integreren: een snelgids Wat? Internationale stages worden steeds belangrijker in de context van de internationalisering van hoger onderwijs en

Nadere informatie

Onderzoeksopzet. Marktonderzoek Klantbeleving

Onderzoeksopzet. Marktonderzoek Klantbeleving Onderzoeksopzet Marktonderzoek Klantbeleving Utrecht, september 2009 1. Inleiding De beleving van de klant ten opzichte van dienstverlening wordt een steeds belangrijker onderwerp in het ontwikkelen van

Nadere informatie

Definitiefase fase 2

Definitiefase fase 2 Definitiefase fase 2 Nu dat jullie als projectteam de startnotitie af hebben, kunnen jullie beginnen met de volgende fase: jullie gaan de startnotitie uitbreiden tot een projectplan en jullie gaan de rollen

Nadere informatie

Leiderschapsontwikkeling: inspiratie en resultaat

Leiderschapsontwikkeling: inspiratie en resultaat OPEN YOUR EYES Leiderschapsontwikkeling: inspiratie en resultaat Leiderschap ontwikkeling vanuit de kern Leiderschap is van grote invloed op de resultaten van de organisatie. Hoe kunnen we onze ambities

Nadere informatie

Titanpad. Answergarden. Wordle. Tricider. Resultaten Workshop ICT & Aps

Titanpad. Answergarden. Wordle. Tricider. Resultaten Workshop ICT & Aps Titanpad Answergarden Wordle Tricider Resultaten Workshop ICT & Aps Rotterdam, Landelijke Lio-dag 9 februari 2012 Beste student van de lerarenopleidingen economie. Jullie hebben op 9 februari 2012 een

Nadere informatie

Verbindingsactietraining

Verbindingsactietraining Verbindingsactietraining Vaardigheden Open vragen stellen Luisteren Samenvatten Doorvragen Herformuleren Lichaamstaal laten zien Afkoelen Stappen Werkafspraken Vertellen Voelen Willen Samen Oplossen Afspraken

Nadere informatie

Methodisch werken met zorgleefplan, ondersteuningsplan of begeleidingsplan

Methodisch werken met zorgleefplan, ondersteuningsplan of begeleidingsplan Zorgleefplan, ondersteuningsplan en begeleidingsplan Methodisch werken met zorgleefplan, ondersteuningsplan of begeleidingsplan Om goede zorg en/of ondersteuning te kunnen geven aan een cliënt is het werken

Nadere informatie

Scenario s voor Leren op Afstand in het MBO

Scenario s voor Leren op Afstand in het MBO Scenario s voor Leren op Afstand in het MBO 1 / 14 Scenario s voor Leren op Afstand in het MBO 2010 Kennisnet.nl Scenario s voor Leren op Afstand in het MBO 2 / 14 Samenvatting Scenario s voor Leren op

Nadere informatie

STARTEN BIJ INDIGO-ONLINE

STARTEN BIJ INDIGO-ONLINE STARTEN BIJ INDIGO-ONLINE Informatie en stappenplan DIRECT AAN DE SLAG GEEN WACHTTIJDEN MENTALE ONDERSTEUNING DIRECT EN DICHTBIJ WELKOM BIJ INDIGO-ONLINE! U HEEfT -IN OvERLEG MET UW HUISARTS- BESLOTEN

Nadere informatie

Herstel en Balans. Kanker zet je leven op zijn kop. De rol van de psycholoog. Maria Poppe GZ-psycholoog De Vruchtenburg maart 2010

Herstel en Balans. Kanker zet je leven op zijn kop. De rol van de psycholoog. Maria Poppe GZ-psycholoog De Vruchtenburg maart 2010 Herstel en Balans De rol van de psycholoog Maria Poppe GZ-psycholoog De Vruchtenburg maart 2010 Kanker zet je leven op zijn kop 1 Kanker, gevolgen voor de patiënt Heftige emoties. Verlies van controle

Nadere informatie

Klanttevredenheidsonderzoek schuldhulpverlening

Klanttevredenheidsonderzoek schuldhulpverlening Klanttevredenheidsonderzoek schuldhulpverlening Gemeente Pijnacker-Nootdorp mei 2015 Versie 23-06-15 Andrew Britt, Naomi Meys Projectnummer: 107748 Correspondentienummer: DH-2105-4345 INHOUD HOOFDSTUK

Nadere informatie

Revalidatieprogramma

Revalidatieprogramma Revalidatiegeneeskunde Revalidatieprogramma Chronische pijn Deze folder geeft u algemene informatie over revalidatie bij chronische pijn. Uiteraard komt de folder niet in plaats van een gesprek met uw

Nadere informatie