Kleiner sturen met grotere gemeenten. maart Kennis en Economisch Onderzoek

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Kleiner sturen met grotere gemeenten. maart 2013. Kennis en Economisch Onderzoek"

Transcriptie

1 maart 2013 Kennis en Economisch Onderzoek

2 Inhoudsopgave Kleiner sturen met grotere gemeenten 3 Inleiding 3 Kleiner sturen en opschalen 3 Complexiteit en schaal openbaar bestuur 4 Lokale en bovenlokale oriëntatie 6 Grote steden en hun ommeland 7 Naar gemeenten van passende schaal 9 Een grillige gemeentekaart 10 Conclusies 12 Literatuur 13 Colofon 14 Kennis en Economisch Onderzoek staat ook op internet. Het adres is Afsluitdatum: 28 maart 2013 Auteur: Frits Oevering maart 2013 Rabobank Kennis en Economisch Onderzoek 2

3 Inleiding Het kabinet wil onder het motto kleiner sturen de omvang van de overheid in Nederland terugdringen. Gemeenten moeten terug in aantal en groter qua omvang. Deze opschaling biedt de kans de bestuurlijke indeling van ons land aan te passen aan de maatschappelijke realiteit. Kleiner sturen en opschalen Het kabinet Rutte II streeft ernaar overheidsorganen qua taken duidelijker van elkaar te onderscheiden. Een krachtige en dienstverlenende overheid vraagt een duidelijke afbakening van taken en verantwoordelijkheden tussen en binnen bestuurslagen, zo stelt het regeerakkoord. Provincies krijgen een eigen beleidsgebied een materieel gesloten provinciale huishouding met betrekking tot ruimtelijke ordening, verkeer en vervoer, natuur en regionaal economisch beleid. Gemeenten krijgen beleidsvrijheid op het gebied van arbeidsmarkt, zorg en welzijn. Met het overhevelen van taken naar gemeenten verwacht het rijk dat de betrokkenheid van burgers te vergroten, maatwerk in de uitvoering van het beleid mogelijk te maken, verkokering van beleid tegen te gaan en daardoor efficiencywinst te behalen (Bruggen Slaan, 2012). De decentralisatie van bevoegdheden vergt dat lokale en regionale overheden op een passende schaal zijn georganiseerd. Met andere woorden: provincies en gemeenten moeten groter worden om hun in omvang toenemende takenpakket naar behoren te kunnen uitvoeren. De regering streeft voor de lange termijn voor opschaling van de twaalf provincies tot vijf landsdelen, waarmee de Waterschappen zullen worden samengevoegd. Op korte termijn al zouden de provincies Noord-Holland, Utrecht en Flevoland moeten samengaan, waarbij de Noordoostpolder waarschijnlijk buiten dit nieuwe Noordvleugel-landsdeel zal blijven. Gemeenten zouden op den duur minstens inwoners moeten tellen, maar de WGR+-samenwerkingsverbanden zullen worden opgeheven. Het rijk zal deze bestuurlijke herindeling echter niet opleggen, maar ontwikkelingen in de gewenste richting aanmoedigen door de decentralisatie en de bijbehorende financiering in principe richten op gemeenten. Aan de provincies wordt gevraagd om met gemeenten initiatieven gericht op vergroting van de gemeentelijke schaal te bespreken (Bruggen Slaan, 2012). maand 2013 Rabobank Kennis en Economisch Onderzoek 3

4 Complexiteit en schaal openbaar bestuur Deze kabinetsvoorstellen passen in een lange traditie van bestuurlijke hervormingen. Zij vloeien concreet voort uit de Brede Heroverweging uit 2010 en de voorstellen van de Commissie Geelhoed uit Figuur 1: WGR+-samenwerkingsverbanden , waarin wordt geconcludeerd dat het Nederlandse openbaar bestuur zeer complex is geworden en dat het beter en goedkoper kan (Ministerie van Financiën, 2010; IPO, 2002). Deze complexiteit is in de eerste plaats het gevolg van het ingewikkelder worden van de samenleving in de afgelopen decennia en van de toename van het ambitieniveau en de bemoeienis van de overheid met de samenleving. Als gevolg van de beleidsautonomie materieel open huishouding en medebewind van provincies en gemeenten, decentralisatie en verzelfstandiging van rijksdienst- Bron: CBS en, betrokkenheid van maatschappelijke partijen bij het bestuur poldermodel en de doorwerking van internationale verdragen groeide het openbaar bestuur in ons land uit tot een bijna niet te ontwarren kluwen van instanties, bevoegdheden, taken en verantwoordingsrelaties (Ministerie van Financiën, 2010). De tweede oorzaak voor de complexiteit van het bestuur is het verschil tussen de schaal waarop maatschappelijke processen zich voordoen en de schaal waarop het openbaar bestuur is georganiseerd. De ruimtelijke variatie in ons land en het subsidiariteitsbeginsel de noodzakelijkheid en wenselijkheid van het op een zo laag mogelijk bestuurlijk niveau uitvoeren van overheidstaken maken regionaal en lokaal bestuur en gedeconcentreerde rijksdiensten noodzakelijk. De ene plaats vergt immers iets anders van de overheid dan de andere en niet elk beleidsonderdeel leent zich ervoor vanuit Den Haag te worden geregeld (IPO, 2002). Aan de andere kant spelen maatschappelijke en economische processen zich af op een ruimtelijke schaal die de individuele gemeente te boven gaat. Daarom is al decennia lang sprake van opschaling van het lokale bestuur door gemeentelijke herindeling. Daarnaast werd getracht het bestuur door de vorming van een aanvullende bestuurslaag in de grootste stedelijke gebieden op de schaal van maatschappelijke processen te laten aansluiten. Pogingen om te komen tot 44 gewesten, 24 mini-provincies of zeven stadsprovincies mislukten, maar in het begin van deze eeuw kwam in een zevental stedelijke gebieden in ons land wel WGR+-samenwerkingsverbanden tot stand (figuur 1). De Wet Gemeenschappelijke Regelingen verplicht in een aantal gebieden gemeenten tot samenwerking. Deze stadsregio s voeren op het gebied van ruimtelijke ordening, wonen, economische ontwikkeling en verkeer en vervoer taken uit die afkomstig zijn van de rijksoverheid en van de provincie. Ook kunnen de deelnemende gemeenten zelf taken naar de stadsregio overhevelen (IPO, 2002). maart 2013 Rabobank Kennis en Economisch Onderzoek 4

5 Als gevolg van gemeentelijke herindeling nam het aantal gemeenten sinds 1900 met meer dan zestig procent af en dit leidde er samen met de sterke bevolkingsgroei toe dat het gemiddeld aantal inwoners per gemeente bijna tienmaal Figuur 2: Aantal gemeenten en gemiddeld aantal inwoners per gemeente Bron: CBS aantal gemeenten (l-as) inwoners per gemeente (r-as) 0 zo groot werd (figuur 2). Opschaling kent echter niet alleen voordelen. Voorstellen voor gemeentelijke herindeling stuiten vaak op grote weerstand bij de betrokken burgers en overheden en worden om die reden soms niet doorgevoerd (Ministerie van Financiën, 2010). Dat was bijvoorbeeld het geval bij het beoogde samengaan van de landelijke gemeenten Woudenberg, Renswoude en Scherpenzeel in 2010 en bij de beoogde vorming van de grootstedelijke gemeente Eindhoven door het samengaan van Son en Breugel, Nuenen, Waalre, Oirschot, Best, Geldrop, Mierlo en delen van Eersel met Eindhoven in Bovendien worden gemeenten gemeten aan de hand van het aantal ambtenaren en de uitgaven per inwoner eerder minder dan meer efficiënt naarmate zij groter worden. Hierbij kan echter een rol spelen dat grotere gemeenten vaak ook inwoners van andere gemeenten bedienen (Allers, 2010). Anders dan de gemeentelijke herindeling kwam de vorming van bovenlokaal bestuur nauwelijks van de grond. Het regionaal bestuur wordt niet direct gekozen door de burger en mist daardoor democratische legitimatie. Daarnaast leidt dit midden bestuur tot extra bestuurlijke drukte en is zij doorgaans niet geliefd bij de betrokken gemeenten en provincies. Gemeenten kiezen veelal voor hun eigen belang en niet voor het regionale belang. De stadsregio heeft daardoor nauwelijks doorzettingsmacht. Provincies moeten een groot deel van hun gebied aan het WGR-bestuur afstaan. Zo nemen de stadsregio s Amsterdam, Utrecht en Twente meer dan de helft van de bevolking in de betreffende provincie voor hun rekening, de regio s rond Rotterdam, Den Haag, Eindhoven rond een derde deel en Parkstad Limburg bijna een kwart. IPO en VNG juichen de opheffing van de stadsregio s dan ook toe (VNG, 2012). Toch heeft de Commissie Geelhoed voorkeur voor vernieuwende vormen van bestuur, zoals ad hocarrangementen tussen gemeenten boven opschaling op basis van ruimtelijke samenhang tussen gemeenten. Deze samenhang kan immers per aspect verschillen. Bovendien zouden deze nieuwe, opgeschaalde gemeenten naarmate de tijd verstrijkt door de voortgaande maatschappelijke dynamiek steeds meer los komen te staan van de samenhang waarop zij oorspronkelijk waren gebaseerd (IPO, 2002). maart 2013 Rabobank Kennis en Economisch Onderzoek 5

6 Lokale en bovenlokale oriëntatie Weerstand tegen gemeentelijke herindeling en regionaal bestuur laten onverlet dat het dagelijks leven van een groot deel van de burgers zich niet alleen in hun woongemeente afspeelt, maar ook daarbuiten. Weliswaar brengt de Nederlander gemiddeld meer dan zeventig procent van zijn dag door in de eigen woning of in de nabije omgeving daarvan, maar daarbij gaat het vooral om activiteiten die onlosmakelijk met de persoon slapen, persoonlijke verzorging en ontspanning of met zijn persoonlijke levenssfeer zorg voor huisgenoten en huishoudelijk werk zijn verbonden (figuur 3). De activiteiten die gedurende de rest van de dag worden ontplooid het verrichten van betaald werk, het onderhouden van sociale contacten, het genieten van ontspanning in de vorm van culturele activiteit of sport, reizen en boodschappen doen vinden per definitie of in zeer grote mate buitenshuis plaats. Ook voor deze openbare activiteiten is de woongemeente van groot belang. Daarnaast spelen zij zich echter voor een belangrijk deel buiten de woongemeente af. In onze netwerksamenleving" is iedere dag weer sprake van omvangrijke stromen van personen, goederen, diensten en informatie waarvoor de huidige gemeentegrenzen nauwelijks een rol spelen (figuur 4). Meer dan de helft van de werkzame beroepsbevolking werkt buiten de woongemeente, meer dan veertig procent van de bestedingen aan mode, luxe- en vrijetijdsartikelen vindt plaats in winkels buiten de woongemeente en theater-, bioscoop- en museumbezoekers doen een derde van hun bestedingen in een andere dan hun woongemeente. Zelfs voor dagelijkse artikelen maakt de koopkrachtafvloeiing nog een kwart van de totale bestedingen uit. Daar komt nog bij dat de woonplaats geen vast gegeven is. Jaarlijks verandert een op de tien Nederlanders van adres en bij bijna veertig procent van de verhuizingen wordt een gemeentegrens overschreden. Figuur 3: Tijdbesteding personen jaar in Nederland 2010 Figuur 4: Aandeel binnengemeentelijke activiteiten in totaal aantal activiteiten in Nederland bestedingen dagelijkse artikelen % van buitenshuis % van dag 0% 20% 40% 60% 80% 100% thuis betaald werk sociale contacten mobiliteit cultuur, sport, recreatie boodschappen doen Bron: SCP bestedingen cultuur bestedingen artikelen in en om huis bestedingen mode & luxeartikelen verhuizingen bestedingen sport bestedingen restaurants bestedingen café's bestedingen vrijetijdsartikelen pendel 0% 50% 100% binnengemeentelijk van of naar rest van het land Bron: ABF-Research, Rabobank maart 2013 Rabobank Kennis en Economisch Onderzoek 6

7 Grote steden en hun ommeland In deze stromen van mensen, goederen, diensten en informatie nemen gemeenten met een groot inwonertal, een omvangrijke werkgelegenheid en een fors voorzieningenaanbod doorgaans een centrale positie in. Zij vormen op het gebied van wonen werken, voorzieningen en recreëren de spil van een functional urban region, die niet alleen de grote gemeente zelf beslaat, maar ook een (groot) aantal omliggende gemeenten. De inwoners van dit ommeland zijn voor werkgelegenheid, voorzieningen en woonruimte net als de inwoners van die grote gemeenten zelf voor een belangrijk deel op die grote gemeente gericht. Daardoor is de lokale binding in grotere gemeenten sterker dan in kleinere (figuur 5). De intensiteit van de oriëntatie die gemeenten op elkaar hebben, is doorgaans groter naarmate gemeenten groter zijn en naarmate de afstand tussen gemeenten kleiner is. Grote kernen trekken door de omvang en variatie van het voorzieningenaanbod sterker dan kleine en de aantrekkingskracht van een kern is in zijn nabijheid groter dan op afstand (figuur 6). Inkomende of uitgaande bestedingen, verhuizingen of pendelaars zijn in een kleine gemeente bovendien van veel grotere invloed dan in een grotere gemeente. Met andere woorden, de relatie tussen grote en kleine gemeenten is asymmetrisch. Daarnaast heeft de oriëntatie vanuit of naar een gemeente een diffuus karakter. Verhuizingen, woon-werkverkeer en het gebruik van voorzieningen vanuit of naar een gemeente zijn gericht op en afkomstig uit verschillende andere gemeenten. Een gemeente maakt daardoor deel uit van het ommeland van verschillende kernen. Deze kernen concurreren als het ware met elkaar om klanten, bezoekers, pendelaars en verhuizers uit andere gemeenten. Door gemeenten toe te kennen aan de kern waarvan zij de sterkste invloed ondervinden, kunnen toch eenduidige regio s worden afgebakend. Verder verschillen activiteiten als tegenhanger van de mate waarin zij binnengemeentelijk plaatsvinden in de mate waarin gemeenten op elkaar zijn georiënteerd. Op de arbeidsmarkt is de samenhang tussen gemeenten veel sterker Figuur 5: Aandeel binnengemeentelijke activiteiten per grootteklasse gemeenten (NL= 100%) Figuur 6. Beta-coëfficiënten invloed afstand en omvang gemeenten op omvang woon-werkverkeer 2005 < omvang werkgelegenheid omvang beroepsbevolking > afstand tussen gemeenten 0% 50% 100% 150% -0,6% -0,4% -0,2% 0,0% 0,2% 0,4% 0,6% Bron: ABF-Research, Rabobank Bron: Rouwet maart 2013 Rabobank Kennis en Economisch Onderzoek 7

8 Figuur 7: Aandeel stedelijk grondgebruik per postcodegebied 2010 dan op de woningmarkt en op het gebied van recreatie en op deze gebieden is de samenhang weer groter dan voor cultuurbezoek en voor dagelijkse boodschappen (figuur 3). Desondanks hangen de functional urban regions voor verhuizingen, woon-werkverkeer en het gebruik van voorzieningen sterk samen. Of te wel, een groot deel van de gemeenten is op de woningmarkt, de arbeidsmarkt en qua voorzieningen op dezelfde kern gericht. Tot slot vertonen gemeenten naast deze functionele samenhang in veel gevallen ook een sterke ruimtelijke samenhang doordat hun bebouwde areaal aaneen is gegroeid. Dergelijke gemeenten vormen gezamenlijk één, grootstedelijke agglomeratie. Zowel deze ruimtelijke als de functionele samenhang tussen gemeenten is in de afgelopen decennia toegenomen. Het bebouwde areaal in ons land is als gevolg van de bevolkingsgroei en de toename van de welvaart in de afgelopen eeuw tienmaal zo groot geworden en in het Bron: ABF-Research, Rabobank westen en midden van het land is een vrijwel aaneengesloten stedelijk gebied ontstaan (figuur 7). Terwijl rond 1950 bij meer dan duizend gemeenten slechts vijf procent van de werkzame beroepsbevolking in ons land in een andere dan de woongemeente werkzaam was, is dat nu bij ruim vierhonderd gemeenten voor meer dan de helft van de werkzame beroepsbevolking het geval. Sinds de jaren negentig nam de oriëntatie van de werkzame beroepsbevolking op werk in een andere dan de woongemeente toe van 48 procent tot 51 procent. Op de woningmarkt nam de externe oriëntatie met vijf procentpunten toe. maart 2013 Rabobank Kennis en Economisch Onderzoek 8

9 Naar gemeenten van passende schaal De samenhang van gemeenten in de stromen van mensen, goederen, diensten en informatie kan dienen als uitgangspunt voor gemeentelijke opschaling. Nieuwe gemeenten met een passende schaal kunnen worden gevormd op basis van de Figuur 8: Aantal, gemiddelde omvang en ontwikkeling homogeniteit nieuwe gemeenten ,00% 0,05% 0,10% 0,15% 0,20% omvang kern aantal gemeenten - l-as - gemiddeld aantal inwoners per gemeente (x 1.000) - l-as - ontwikkeling homogeniteit - r-as - 0,25% 0,30% Bron: ABF-Research, Rabobank 0,35% 0,40% 0,45% 0,50% 10% 8% 6% 4% 2% 0% grote gemeenten die functioneren als kern en de kleinere gemeenten die daarop zijn georiënteerd. Daarbij bepaalt het aandeel dat een kern in het totaal aan stromen in ons land moet hebben het aantal nieuwe gemeenten, hun gemiddelde omvang en de mate waarin woonwerkverkeer, verhuizingen en bestedingen binnen die nieuwe gemeente plaatsvinden. Naarmate een huidige gemeente groter moet zijn om als kern te worden aangemerkt, is het aantal gemeenten nieuwe stijl dat ontstaat kleiner, maar is hun homogeniteit het deel van deze stromen dat zich binnen de nieuwe gemeente afspeelt gemiddeld groter. De homogeniteit neemt niet recht evenredig toe met de afname van het aantal nieuwe gemeenten. De toename is het sterkst als gemeenten die niet of nauwelijks een centrumfunctie voor andere gemeenten hebben, worden samengevoegd met de kernen waarop zij zelf zijn georiënteerd. Relatieve pieken in de toename van de gemiddelde homogeniteit treden op als kernen minstens 0,2 procent of 0,45 procent van de nationale werkgelegenheid moeten tellen. In het eerste geval is sprake van 105 gemeenten, met gemiddeld inwoners. Gemiddeld 65 procent van het woon-werkverkeer in ons land blijft binnen deze gemeenten. In het tweede geval ontstaan 41 gemeenten met gemiddeld inwoners en een homogeniteit van 72 procent (figuur 8). Ondanks de verschillen in de mate waarin pendel-, verhuis-, bezoekers- en koopstromen binnen een gemeente plaatsvinden of juist tot stromen tussen gemeenten leiden, komt de oriëntatie van gemeenten voor deze stromen sterk overeen. Driekwart van de huidige 418 gemeenten is voor woon-werkverkeer, verhuizingen en consumentenbestedingen op dezelfde kern georiënteerd en het overige kwart kent voor twee van deze stromen dezelfde oriëntatie. Voor het organiseren van overheden op een passende schaal lijkt het woon-werkverkeer echter een beter criterium dan consumentenbestedingen en verhuizingen. In de dagbesteding van de Nederlander is het woon-werkverkeer immers de activiteit die het minst aan de gemeente is gebonden. Het maatschappelijk en economisch belang van werk is bovendien groot: werk neemt meer dan een derde deel van de tijd in beslag die de Nederlander besteedt aan activiteiten buiten de persoonlijke levenssfeer, 45 procent van de totale bevolking en ruim twee derde deel van de potentiële beroepsbevolking is aan het werk, tachtig procent van de van de bevolking verkrijgt zijn inkomen uit door hemzelf of door een van zijn huisgenoten verrichte arbeid en arbeidskosten maken 57 procent uit van de in ons land tot stand gebrachte toegevoegde waarde. maart 2013 Rabobank Kennis en Economisch Onderzoek 9

10 Een grillige gemeentekaart Als op basis van het pendelpatroon uit de huidige gemeente-indeling gemeenten nieuwe stijl worden gecreëerd, ontstaan bij het 0,2%-criterium 105 gemeenten (figuur 9) en bij het 0,45%-criterium 41 (figuur 10). Niet elke gemeente heeft echter de door de regering gewenste passende schaal van tenminste honderd duizend inwoners. Bij het 0,2%-criterium tellen volgens de huidige stand van de bevolking vijftig gemeenten minder dan honderd duizend inwoners, bij het 0,45%-criterium zijn dat er slechts twee Nieuwegein en Westland. Verder hebben niet alle gemeenten nieuwe stijl een afgerond oppervlak zoals Amsterdam en komen er enclaves voor van gemeenten die zoals De Marne een geringe externe oriëntatie kennen of die zoals Nieuwegein en Veldhoven weliswaar een forse werkgelegenheidskern zijn, maar die door de nabijheid van een nog grotere kern niet of nauwelijks aantrekkingskracht hebben. Bovendien leidt deze indeling op basis van functionele samenhang er niet in alle gevallen toe dat aaneen gegroeid stedelijk areaal tot een gemeente nieuwe stijl gaat behoren, zelfs niet onder het strenge 0,45%-criterium. Vooral in de Randstad met zijn concentratie van gemeenten met een omvangrijke werkgelegenheid en in Twente is ook na opschaling het stedelijk gebied nog steeds verkaveld over verschillende gemeenten. In de rest van het land wordt het aaneengesloten stedelijke gebied bij het 0,45%-criterium echter niet door gemeentegrenzen doorsneden. Als de functionele samenhang bij het 0,2%-criterium wordt gecombineerd met de eis dat een gemeente minstens honderd duizend inwoners moet tellen, neemt het aantal gemeenten nieuwe stijl af tot 55. Gemiddeld tellen deze gemeenten driehonderd duizend inwoners. In vergelijking met het zwaardere 0,45%- criterium ontstaat rond een zestiental kleinere kernen zoals Alphen aan den Rijn, Goes, Roermond en Tiel nu ook een gemeente nieuwe stijl. Figuur 9: Gemeenten nieuwe stijl op basis van het 0,2%-criterium Figuur 10: Gemeenten nieuwe stijl op basis van het 0,45%-criterium Bron: ABF-Research, Rabobank Bron: ABF-Research, Rabobank maart 2013 Rabobank Kennis en Economisch Onderzoek 10

11 Aan de andere kant verdwijnen Nieuwegein en Westland van de gemeentekaart (figuur 11). Ook nu is echter nog sprake van enclaves en van versnippering van het aaneengesloten stedelijke gebied in de Randstad en in Twente. Zowel met als zonder toepassing van de eis dat een gemeente nieuwe stijl tenminste honderd duizend inwoners moet tellen, past de indeling in gemeenten in belangrijke mate in de door de regering voorgestelde indeling in vijf provincies nieuwe stijl landsdelen (figuur 12). Bij het 0,2%-criterium ligt bijna drie procent van de huidige gemeenten in een ander landsdeel dan de kern van de gemeente nieuwe stijl, bij de toepassing van de eis is dat vijf procent en bij het 0,45%-criterium bijna acht procent. De belangrijkste fricties tussen de voorgestelde indeling in landsdelen en deze gemeente-indelingen doen zich voor in Rivierenland en ten zuiden van Nijmegen. Rivierenland behoort weliswaar tot het landsdeel Oost, maar een groot gedeelte van het gebied is op Utrecht en s-hertogenbosch georiënteerd. De noordelijke Peel en een deel van de oostelijke Maasoever in Noord-Limburg behoren tot landsdeel Zuid, maar zijn georiënteerd op Nijmegen. Daarnaast is een deel van het Groene Hart landsdeel Zuid-Holland op Haarlemmermeer georiënteerd, een deel van het Randmerengebied landsdeel Oost op Amersfoort en een deel van Drenthe landsdeel Noord op Zwolle. Dit duidt erop dat niet alleen de Noordoostpolder, maar ook andere gemeenten in ons land van landsdeel zouden kunnen wisselen. Figuur 11: Gemeenten nieuwe stijl op basis van het 0,20%- en het criterium Figuur 12: Indeling van Nederland in vijf landsdelen Bron: ABF-Research, Rabobank Bron: Bruggen Slaan maart 2013 Rabobank Kennis en Economisch Onderzoek 11

12 Conclusies Het dagelijks leven van de Nederlander speelt zich weliswaar voor een belangrijk deel binnen zijn huidige woongemeente af, maar daarnaast is sprake van een omvangrijk gemeentegrensoverschrijdend verkeer op de arbeidsmarkt, op de woningmarkt, voor recreatieve doeleinden en voor de aanschaf van goederen en diensten. Deze functional urban regions hangen voor de verschillende activiteiten sterk samen en hebben een behoorlijk stabiel karakter. De overheid zou ze daarom als uitgangspunt kunnen kiezen bij haar streven naar gemeenten op passende schaal. Gemeentelijk beleid kan namelijk het beste worden vormgegeven op het ruimtelijke niveau waarop het dagelijks leven van burgers zich afspeelt. Als de huidige gemeenten aan de hand van het ruimtelijk patroon van het woon-werkverkeer, verhuizingen of bestedingen zouden worden samengevoegd, zouden de nieuwe, opgeschaalde gemeenten aansluiten bij de ruimtelijke schaal van maatschappelijke processen. De door de regering voorgestelde landsdelen zouden echter niet in alle gevallen passen op die nieuwe, opgeschaalde gemeenten. De landsdelen kunnen dan ook niet zonder meer uit de huidige provincies kunnen worden samengesteld. Niet alleen de Noordoostpolder zou van landsdeel moeten wisselen, maar ook een deel van het Groene Hart, Rivierenland en het landelijk gebied ten zuiden van Nijmegen. Frits Oevering maart 2013 Rabobank Kennis en Economisch Onderzoek 12

13 Literatuur ABF-Research Vastgoedmonitor, Allers (2010) Allers, M.A., Gemeentelijke schaalvergroting levert geen geld op, ESB 95 (4586) 28 mei, IPO (2002) Op schaal gewogen. Regionaal bestuur in Nederland in de 21 e eeuw, Interprovinciaal Overleg, maart 2002 Ministerie van Financiën (2010) Rapport Brede Heroverwegingen, 18. Openbaar Bestuur, april 2010 Bruggen Slaan (2012) Bruggen Slaan. Regeerakkoord VVD PvdA 2012, Rouwet (2008) Rouwet, E.H.J., The spatial structure of commuting trips. A case study of the Netherlands, Erasmus Universiteit Rotterdam, juni 2008 SCP (2006) SCP, De tijd als Spiegel, SCP, Den Haag, 2006 SER (2013) Sociaal Economische Raad, 2013 maart 2013 Rabobank Kennis en Economisch Onderzoek 13

14 Colofon Deze Special is een uitgave van het Directoraat Kennis en Economisch Onderzoek van Rabobank. De in deze publicatie gepresenteerde visie is mede gebaseerd op gegevens uit door ons betrouwbaar geachte bronnen. Deze bronnen zijn op zorgvuldige wijze in onze analyses verwerkt. Overname van de inhoud met bronvermelding is toegestaan. Het Directoraat aanvaardt echter geen enkele aansprakelijkheid voor het geval dat de in deze publicatie neergelegde gegevens of prognoses onjuistheden bevatten. Deze informatie kunt u ontvangen door een mail te sturen naar onder vermelding van KEO Kennismail. Hierdoor wordt u op de verzendlijst geplaatst van de gratis digitale nieuwsbrief van Kennis en Economisch Onderzoek die tenminste eens per maand uitkomt. In deze nieuwsbrief zijn links te vinden naar een diversiteit aan KEO-studies zoals het Economisch Kwartaalbericht, maar ook naar alle andere publicaties van onze medewerkers. Deze studies zijn tevens te vinden op onze website: en op Voor overige informatie kunt u bellen met Kennis en Economisch Onderzoek via tel U kunt ons ook bereiken op het volgende adres: Auteur: Frits Oevering, senior-onderzoeker Nationaal Macro-Economisch Onderzoek Eindredactie: Hans Stegeman, hoofd Nationaal Macro-Economisch Onderzoek Redactie: Enrico Versteegh Productiecoördinatie: Christel Frentz Graphics: Reinier Meijer Coöperatieve Centrale Raiffeisen-Boerenleenbank B.A., Nederland maart 2013 Rabobank Kennis en Economisch Onderzoek 14

15 KEO op internet Postadres Rabobank Nederland, KEO (UC.T.04.11) Postbus HG Utrecht Bezoekadres Rabobank Nederland Croeselaan CB Utrecht

Kleiner sturen met grotere gemeenten

Kleiner sturen met grotere gemeenten Kleiner sturen met grotere gemeenten Het kabinet wil onder het motto kleiner sturen de omvang van de overheid in Nederland terugdringen. Gemeenten moeten terug in aantal en groter qua omvang. Deze opschaling

Nadere informatie

Woningvoorraad en woningbehoefte in Nederland

Woningvoorraad en woningbehoefte in Nederland Wonen in Hilversum Woningvoorraad en woningbehoefte in Nederland De Nederlandse woningmarkt staat momenteel in het middelpunt van de belangstelling. Deze aandacht heeft vooral betrekking op de ordening

Nadere informatie

KoopstromenMonitor Gemeente Hilversum

KoopstromenMonitor Gemeente Hilversum KoopstromenMonitor Gemeente Hilversum Detailhandel in zwaar weer De marktomstandigheden voor de gevestigde detailhandel zijn er de afgelopen jaren niet beter op geworden. Tussen 2008 en 2012 is de totale

Nadere informatie

Nederlands-Duitse grensstreek Sociaal-economische foto

Nederlands-Duitse grensstreek Sociaal-economische foto Nederlands-Duitse grensstreek Sociaal-economische foto 1 Rabobank Groep Duits-Nederlandse grensstreek Inhoudsopgave Demografie Dynamiek, groen-grijs, beroepsbevolking, inkomen, migratie Werkgelegenheid

Nadere informatie

Krimp in Fryslân. Inwonertal

Krimp in Fryslân. Inwonertal Krimp in Fryslân Bevolkingsdaling, lokaal en regionaal, is een vraagstuk van nu én de komende jaren. Hoewel pas over enkele decennia de bevolking van Fryslân als geheel niet meer zal groeien, is in sommige

Nadere informatie

Kennis & Economisch Onderzoek 21-5-2012. Rabobank

Kennis & Economisch Onderzoek 21-5-2012. Rabobank 1 2 Veel thuis, maar ook veel op pad Onze samenleving wordt ook wel een netwerksamenleving genoemd, omdat het dagelijks leven van de Nederlander zich verspreid over tal van plaatsen afspeelt. Desondanks

Nadere informatie

Grote gemeenten goed voor driekwart van bevolkingsgroei tot 2025

Grote gemeenten goed voor driekwart van bevolkingsgroei tot 2025 Persbericht PB13 062 1 oktober 2013 9:30 uur Grote gemeenten goed voor driekwart van bevolkingsgroei tot 2025 Tussen 2012 en 2025 groeit de bevolking van Nederland met rond 650 duizend tot 17,4 miljoen

Nadere informatie

Regionale prognoses 2015. Culemborg

Regionale prognoses 2015. Culemborg Regionale prognoses 2015 Culemborg Hogere en breder gedragen groei Naar verwachting groeit de Nederlandse economie in 2015 met 1,7 procent. Daarbij dragen consumenten dit jaar voor het eerst sinds 2008

Nadere informatie

Regionale prognoses 2016. Meppel

Regionale prognoses 2016. Meppel Regionale prognoses 2016 Meppel Hogere en breder gedragen groei Naar verwachting groeit de Nederlandse economie in 2016 met 2,7 procent. Hoewel de uitvoer nog steeds de grootste groeibijdrage levert, heeft

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. In 2025 fors meer huishoudens in de Randstad

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. In 2025 fors meer huishoudens in de Randstad Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB08-049 8 juli 2008 9.30 uur In 2025 fors meer huishoudens in de Randstad Sterkste groei aan noordoostzijde Randstad Ook meer huishoudens in Noord-Brabant

Nadere informatie

Krimp in Woerden? Gemeenteraad Woerden 11 april 2013. Frits Oevering. Kennis & Economisch Onderzoek

Krimp in Woerden? Gemeenteraad Woerden 11 april 2013. Frits Oevering. Kennis & Economisch Onderzoek Krimp in Woerden? Gemeenteraad Woerden 11 april 2013 Frits Oevering Prangende vragen? Krimp in Woerden? Vergrijzing en krimp Verhuispatroon Krimp in Woerden? Disclaimers diverse databronnen (ABF, CBS,

Nadere informatie

Migratie en pendel Twente. Special bij de Twente Index 2015

Migratie en pendel Twente. Special bij de Twente Index 2015 Migratie en pendel Twente Special bij de Twente Index 2015 Inhoudsopgave Theorieën over wonen, verhuizen 3 Kenmerken Twente: Urbanisatiegraad en aantal inwoners 4 Bevolkingsgroei grensregio s, een vergelijking

Nadere informatie

Persoonlijke gegevens van Wethouders

Persoonlijke gegevens van Wethouders Persoonlijke gegevens van Wethouders Dit document bevat de volgende gegevens van wethouders: Aantal wethouders naar gemeentegrootte 1998-2014 Aandeel wethouders naar politieke partij 1998-2014 Aandeel

Nadere informatie

De Brabantse woningmarkt

De Brabantse woningmarkt De Brabantse woningmarkt Futura 31 oktober 2011 Frits Oevering De Brabantse woningmarkt Agenda Vraag naar woningen Regionale variatie in Nederland Omvang vraag Koopkracht Macro Verstrekkingsvoorwaarden

Nadere informatie

Economische monitor. Voorne PutteN 5 GEMEENTEN. 4 e editie. Opzet en inhoud

Economische monitor. Voorne PutteN 5 GEMEENTEN. 4 e editie. Opzet en inhoud 4 e editie Economische monitor Voorne PutteN Opzet en inhoud In 2010 verscheen de eerste editie van de Economische Monitor Voorne-Putten, een gezamenlijk initiatief van de vijf gemeenten Bernisse, Brielle,

Nadere informatie

BEROEPSBEVOLKING EN PENDEL PROVINCIE FLEVOLAND 2000 SAMENVATTING

BEROEPSBEVOLKING EN PENDEL PROVINCIE FLEVOLAND 2000 SAMENVATTING BEROEPSBEVOLKING EN PENDEL PROVINCIE FLEVOLAND 2000 SAMENVATTING Arbeidsmarkt Arbeidsparticipatie Van de 15 tot 65-jarige bevolking in Flevoland behoort 71% tot de beroepsbevolking (tabel 1) tegenover

Nadere informatie

Figuur 1: Ontwikkeling aantal leerlingen Figuur 2: Ontwikkeling aantal leerlingen 2009-2013 1 (index: 2009 = 100) 2014-2019 (index: 2014 = 100)

Figuur 1: Ontwikkeling aantal leerlingen Figuur 2: Ontwikkeling aantal leerlingen 2009-2013 1 (index: 2009 = 100) 2014-2019 (index: 2014 = 100) Het aantal leerlingen in het basisonderwijs is tussen 2010 en 2014 gedaald. In de provincie Limburg nam het aantal leerlingen in deze periode het sterkst af. In het voortgezet onderwijs is het aantal leerlingen

Nadere informatie

De waarde van winkels

De waarde van winkels De waarde van winkels Gerard Marlet Nederlandse Raad Winkelcentra 20 januari 2015 Smart people, strong cities (Cpb) aandeel hoogopgeleiden 50,9% tot 79,2% 46,5% tot 50,9% 39,8% tot 46,5% 37,7% tot 39,8%

Nadere informatie

Stagnatie zet door op startersmarkt Randstad trekt extra startende ondernemers

Stagnatie zet door op startersmarkt Randstad trekt extra startende ondernemers Starters ING Economisch Bureau Stagnatie zet door op startersmarkt Randstad trekt extra startende ondernemers In het eerste kwartaal van 2012 zijn er circa 39.000 mensen een onderneming gestart, ruim 4%

Nadere informatie

Planbureau voor de Leefomgeving PERSBERICHT. Bevolking daalt in kwart Nederlandse gemeenten. Nieuwe regionale bevolkingsprognoses tot 2040:

Planbureau voor de Leefomgeving PERSBERICHT. Bevolking daalt in kwart Nederlandse gemeenten. Nieuwe regionale bevolkingsprognoses tot 2040: Planbureau voor de Leefomgeving PERSBERICHT Nieuwe regionale bevolkingsprognoses tot 2040: Bevolking daalt in kwart Nederlandse gemeenten De komende dertig jaar treedt in delen van Nederland, vooral in

Nadere informatie

FORUM Monitor Allochtonen op de arbeidsmarkt: effecten van de economische crisis 2 e kwartaal 2009

FORUM Monitor Allochtonen op de arbeidsmarkt: effecten van de economische crisis 2 e kwartaal 2009 FORUM Monitor Allochtonen op de arbeidsmarkt: effecten van de economische crisis 2 e kwartaal 29 Groei van werkloosheid onder zet door! In het 2 e kwartaal van 29 groeide de werkloosheid onder (niet-westers)

Nadere informatie

Het hoofdstuk effectiever werken aan diversiteit geschreven door lector Dr. Sjiera de Vries is onderdeel van De Staat van de Ambtelijke Dienst (STAD)

Het hoofdstuk effectiever werken aan diversiteit geschreven door lector Dr. Sjiera de Vries is onderdeel van De Staat van de Ambtelijke Dienst (STAD) Het hoofdstuk effectiever werken aan diversiteit geschreven door lector Dr. Sjiera de Vries is onderdeel van De Staat van de Ambtelijke Dienst (STAD) 2013. De gehele publicatie is na te lezen op de website

Nadere informatie

BESTUURLIJKE VERNIEUWING?

BESTUURLIJKE VERNIEUWING? BESTUURLIJKE VERNIEUWING? De rol van de provincie en de Eerste Kamer 11 maart 2015 Nederlanders willen leden Eerste Kamer direct kunnen kiezen 1 I&O Research vroeg in haar laatste peiling 2 naar een aantal

Nadere informatie

Steeds minder startersleningen beschikbaar

Steeds minder startersleningen beschikbaar RAPPORT Starterslening in Nederland Steeds minder startersleningen beschikbaar Uitgevoerd in opdracht van www.starteasy.nl INHOUD Starterslening in Nederland Steeds minder startersleningen beschikbaar

Nadere informatie

Dienst Ruimtelijke Ordening Fact sheet Demografische ontwikkelingen: blijvende groei Amsterdamse bevolking

Dienst Ruimtelijke Ordening Fact sheet Demografische ontwikkelingen: blijvende groei Amsterdamse bevolking Dienst Ruimtelijke Ordening Fact sheet nummer 7 november 2005 Demografische ontwikkelingen: blijvende groei Amsterdamse bevolking Het inwonertal van Amsterdam is in 2004 met ruim 4.000 personen tot 742.951

Nadere informatie

Leefbaarheid: feiten in beeld Commerciële voorzieningen

Leefbaarheid: feiten in beeld Commerciële voorzieningen Leefbaarheid: feiten in beeld Commerciële voorzieningen Zoals u in de eerste uitgave van Leefbaarheid: feiten in beeld heeft kunnen lezen, valt de aanwezigheid van voorzieningen onder één van de thema

Nadere informatie

> Retouradres Postbus 20011 2500 EA Den Haag

> Retouradres Postbus 20011 2500 EA Den Haag > Retouradres Postbus 20011 2500 EA Den Haag - Colleges van Gedeputeerde Staten van de provincies Flevoland, Noord-Holland en Utrecht - Colleges van Burgemeester en Wethouders van de inliggende gemeenten

Nadere informatie

Bedrijvigheid & werkgelegenheid in Zuidoost-Brabant. Tabellenboek Vestigingsregister 2014

Bedrijvigheid & werkgelegenheid in Zuidoost-Brabant. Tabellenboek Vestigingsregister 2014 Bedrijvigheid & werkgelegenheid in Zuidoost-Brabant Tabellenboek Vestigingsregister 2014 1 Bedrijvigheid en Werkgelegenheid in Zuidoost-Brabant Tabellen- en trendboek Vestigingenregister 2014 juni 2015

Nadere informatie

Bezoek cultuurinstellingen

Bezoek cultuurinstellingen Staat van 2014 Bezoek cultuurinstellingen Hoeveel cultuurinstellingen bezoekt een inwoner gemiddeld per jaar? Een inwoner bezoekt gemiddeld 2,23 cultuurinstellingen per jaar De bezoek cultuurinstellingen

Nadere informatie

Zijdelwaard Uithoorn. Winkelen Wonen Verblijven

Zijdelwaard Uithoorn. Winkelen Wonen Verblijven Zijdelwaard Uithoorn Winkelen Wonen Verblijven Uithoorn is een aantrekkelijke, landelijke woongemeente. Direct gelegen aan de Amstel en onderdeel van het Groene Hart, maar toch ook op een steenworpafstand

Nadere informatie

Bevolkingstrends 2013. Bevolkingsgroei in grote steden vooral dankzij Vinex-wijken

Bevolkingstrends 2013. Bevolkingsgroei in grote steden vooral dankzij Vinex-wijken Bevolkingstrends 2013 Bevolkingsgroei in grote steden vooral dankzij Vinex-wijken Frank Bloot november 2013 Van de vier grootste gemeenten in ons land is het aantal inwoners in Utrecht de afgelopen tien

Nadere informatie

Zeeuwse Verhuisatlas deel III

Zeeuwse Verhuisatlas deel III Zeeuwse Verhuisatlas deel III Verhuizen meer mensen naar de stad of naar het platteland? Zeeuws-Vlaanderen Middelburg, augustus 2012 Sociale Staat van Zeeland Colofon SCOOP 2012 Samenstelling Ankie Smit

Nadere informatie

Diversiteit in de Provinciale Staten

Diversiteit in de Provinciale Staten Onderzoek Diversiteit in de Provinciale Staten Het Huis voor democratie en rechtsstaat heeft na de verkiezingen van 2 maart 2011 de diversiteit in de nieuwe Provinciale Staten (PS) onderzocht. Het gaat

Nadere informatie

Onderwerp: Gemeentelijke opschaling, regionale samenwerking en decentralisaties

Onderwerp: Gemeentelijke opschaling, regionale samenwerking en decentralisaties Voorstel aan de raad Nummer: 131027418 Portefeuille: Programma: Programma onderdeel: Steller: Afdeling: Telefoon: E-mail: G.M. Asselman BLD Beleid Burgemeester 2.6 Voor de Lelystedeling 2.6.1 Gemeentelijke

Nadere informatie

.., Algemene Rekenkamer. BEZORGEN De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Gen era a Binnenhof 4 2513 AA Den Haag

.., Algemene Rekenkamer. BEZORGEN De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Gen era a Binnenhof 4 2513 AA Den Haag Algemene Rekenkamer.., BEZORGEN De Voorzitter van de Tweede Kamer der StatenGen era a Binnenhof 4 2513 AA Den Haag Lange Voorhout 8 Postbus 20015 2500 EA Den Haag T 070 3424344 070 3424130 voorlichting@rekenkamer.nl

Nadere informatie

CBS: Meer werkende vrouwen op de arbeidsmarkt

CBS: Meer werkende vrouwen op de arbeidsmarkt CBS: Meer werkende vrouwen op de arbeidsmarkt Tussen maart en mei is het aantal mensen met een baan met gemiddeld 6 duizend per maand gestegen. De stijging is volledig aan vrouwen toe te schrijven. Het

Nadere informatie

Diversiteit in Provinciale Staten, Gedeputeerde Staten en Eerste Kamer in 2011

Diversiteit in Provinciale Staten, Gedeputeerde Staten en Eerste Kamer in 2011 Onderzoek Diversiteit in Provinciale Staten, Gedeputeerde Staten en Eerste Kamer in 2011 Het Huis voor democratie en rechtsstaat heeft na de verkiezingen van 2 maart 2011 de diversiteit in de nieuwe Provinciale

Nadere informatie

CBS: Lichte toename werkenden, minder werklozen

CBS: Lichte toename werkenden, minder werklozen CBS: Lichte toename werkenden, minder werklozen Het aantal mensen met werk is in de periode februari-april met gemiddeld 2 duizend per maand toegenomen. Vooral jongeren en 45-plussers gingen aan de slag.

Nadere informatie

Werkloosheid opnieuw gestegen

Werkloosheid opnieuw gestegen Persbericht PB14-012 20 februari 09.30 uur Werkloosheid opnieuw gestegen - Werkloze beroepsbevolking in januari met 10 duizend toegenomen - Aantal WW-uitkeringen met 23 duizend gestegen De voor seizoeninvloeden

Nadere informatie

Minder startende ondernemers

Minder startende ondernemers Starters ING Economisch Bureau Minder startende ondernemers in 2012 Aantal starters loopt in alle provincies terug Dit jaar zijn er tot en met september circa 95.000 mensen een onderneming gestart, ruim

Nadere informatie

Geachte heer/mevrouw,

Geachte heer/mevrouw, Van: Aan: Onderwerp: Brief gemeente Utrechtse Heuvelrug met zienswijze Noordvleugelprovincie Datum: dinsdag, 1 oktober 2013 14:05:40 Bijlagen: Verzonden brief UH met Zienswijze Noordvleugelprovincie.pdf

Nadere informatie

Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid

Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid M201207 Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid 1987-2010 drs. K.L. Bangma drs. A. Bruins Zoetermeer, mei 2012 Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid In de periode 1987-2010 is het aantal bedrijven per saldo

Nadere informatie

Arbeidsmarktprognoses Noord-Holland 2012

Arbeidsmarktprognoses Noord-Holland 2012 Arbeidsmarktprognoses Noord-Holland 2012 t.b.v. Monitor Arbeidsmarkt en Onderwijs Provincie Noord-Holland IJmuiden, 23 november 2012 Arjan Heyma www.seo.nl - secretariaat@seo.nl - +31 20 525 1630 Belangrijkste

Nadere informatie

Aantal werkzoekenden en aantal WWuitkeringen

Aantal werkzoekenden en aantal WWuitkeringen Juni 2009 Aantal werkzoekenden en WW-uitkeringen 2 Ingediende vacatures 5 Vraag en aanbod bij UWV WERKbedrijf 6 Ingediende ontslagaanvragen en verleende ontslagvergunningen 7 Statistische bijlage 8 Toelichting

Nadere informatie

Regionale bedrijvendynamiek

Regionale bedrijvendynamiek M201224 Regionale bedrijvendynamiek Oprichtingen en opheffingen van bedrijven in de Nederlandse regio s in de periode 1988-2010 A. Bruins J.A.C. Vollebregt Zoetermeer, juli 2012 Regionale bedrijvendynamiek

Nadere informatie

De KoopstromenMonitor

De KoopstromenMonitor De KoopstromenMonitor Consumentenbestedingen gemeente Weert en omgeving Samengesteld in opdracht van Rabobank Weerterland en Cranendonck De Rabobank KoopstromenMonitor Met een belang van 11 procent in

Nadere informatie

Pendel in de provincie Utrecht 2006

Pendel in de provincie Utrecht 2006 Pendel in de provincie Utrecht 2006 Augustus 2007 Afdeling Economie, Cultuur en Vrije Tijd Pendel in de Provincie Utrecht 1 Colofon Dit rapport is een uitgave van: Provincie Utrecht Afdeling Economie,

Nadere informatie

Werkgelegenheidsonderzoek

Werkgelegenheidsonderzoek Monitor Ruimtelijke Economie Uitkomsten Werkgelegenheidsonderzoek Provincie Utrecht 2011 (Voorlopig) Januari 2012 Afdeling Mobiliteit, Economie en Cultuur Inleiding In de periode april t/m september 2011

Nadere informatie

Stad en land. Bijlagen. ten tijden van demografische krimp. een blik op de eenentwintig gemeenten in de regio Zuidoost-Brabant

Stad en land. Bijlagen. ten tijden van demografische krimp. een blik op de eenentwintig gemeenten in de regio Zuidoost-Brabant Stad en land ten tijden van demografische krimp een blik op de eenentwintig gemeenten in de regio Zuidoost-Brabant Bijlagen Fabiënne Nota Januari 2012 Afstudeerscriptie Sociale Geografie Radboud Universiteit

Nadere informatie

Agenda. Het belang van cultuurorganisaties als ingredient brands voor binnensteden

Agenda. Het belang van cultuurorganisaties als ingredient brands voor binnensteden Het belang van cultuurorganisaties als ingredient brands voor binnensteden Utrecht, 7 oktober 2015 Agenda! Introductie merkonderzoeksmodel BrandAchemy! Belang van het cultuuraanbod voor binnensteden! Cultuursector

Nadere informatie

Betreft: Herindelingsontwerp samenvoeging provincies Noord-Holland, Utrecht en Flevoland

Betreft: Herindelingsontwerp samenvoeging provincies Noord-Holland, Utrecht en Flevoland Leeuwarden 15 oktober 2013 Aan: Ministerie van BZK, Postbus 20011, 2500 AE Den Haag Betreft: Herindelingsontwerp samenvoeging provincies Noord-Holland, Utrecht en Flevoland Zienswijze Noordvleugelprovincie

Nadere informatie

Allochtonen op de arbeidsmarkt 2009-2010

Allochtonen op de arbeidsmarkt 2009-2010 FORUM Maart Monitor Allochtonen op de arbeidsmarkt 9-8e monitor: effecten van de economische crisis In steeg de totale werkloosheid in Nederland met % naar 26 duizend personen. Het werkloosheidspercentage

Nadere informatie

De U10-regio - enkele kenmerken

De U10-regio - enkele kenmerken De U10-regio - enkele kenmerken 1. De U10-regio binnen Nederland 2. De U10-regio binnen de provincie 3. Samenhang binnen de U10-regio De U10-regio: de gemeenten,,,,,,,, en 1 De U10-regio binnen Nederland

Nadere informatie

Verhuisgedrag van jongeren

Verhuisgedrag van jongeren Verhuisgedrag van jongeren Mila van Huis en Elma Wobma Jaarlijks verhuizen ongeveer 650 duizend personen naar een andere gemeente, onder wie 96 duizend 18- tot en met 21-jarigen. Het verhuisgedrag van

Nadere informatie

Kwetsbaar alleen. De toename van het aantal kwetsbare alleenwonende ouderen tot 2030

Kwetsbaar alleen. De toename van het aantal kwetsbare alleenwonende ouderen tot 2030 Kwetsbaar alleen De toename van het aantal kwetsbare alleenwonende ouderen tot 2030 Kwetsbaar alleen De toename van het aantal kwetsbare alleenwonende ouderen tot 2030 Cretien van Campen m.m.v. Maaike

Nadere informatie

Provincie Friesland Postbus 20120 8900 HM Leeuwarden

Provincie Friesland Postbus 20120 8900 HM Leeuwarden Overzicht van contactpersonen bij: Provincie en Plusregio COA, team plaatsing Decentraal COA, contactpersonen bestuurlijke contacten COA, medewerkers helpdesk, ambtelijke contacten en servicelijn Ministerie

Nadere informatie

Actualisatie verdeelmodel jeugdzorg 2009

Actualisatie verdeelmodel jeugdzorg 2009 Aan: Van: Ashna Nakched Evert Pommer en Klarita Sadiraj Inlichtingen bij Evert Pommer e.pommer@scp.nl T 7947 kamer D-0608 Datum 24 januari 2010 Actualisatie verdeelmodel jeugdzorg 2009 Het ministerie van

Nadere informatie

1. Branding en voorzieningen in gehele subregio Cultuurhistorie benadrukken Toegankelijkheid zorg vergroten (sociaal, fysiek) Wie: overheid,

1. Branding en voorzieningen in gehele subregio Cultuurhistorie benadrukken Toegankelijkheid zorg vergroten (sociaal, fysiek) Wie: overheid, Transformatie van de woningvoorraad Een afname van het aantal huishoudens heeft gevolgen voor de woningvoorraad. Dit geldt ook vergrijzing. Vraag en aanbod sluiten niet meer op elkaar aan. Problemen van

Nadere informatie

In gemeenten met minste huurwoningen worden de meeste huurwoningen geliberaliseerd

In gemeenten met minste huurwoningen worden de meeste huurwoningen geliberaliseerd In gemeenten met minste huurwoningen worden de meeste huurwoningen geliberaliseerd Een overzicht van de spreiding van huursegmenten per provincie en voor een aantal steden Staf Depla, Lid Tweede Kamer

Nadere informatie

Afstudeeronderzoek van E. van Bunningen BSc (Het volledige Engelstalige onderzoeksrapport kunt downloaden via deze link)

Afstudeeronderzoek van E. van Bunningen BSc (Het volledige Engelstalige onderzoeksrapport kunt downloaden via deze link) CONCENTRATIE VAN MAATSCHAPPELIJKE DIENSTEN IN GEMEENTELIJK VASTGOED NAAR AANLEIDING VAN DEMOGRAFISCHE TRANSITIE Een casestudie in landelijke gemeenten in Noord-Brabant, Nederland Afstudeeronderzoek van

Nadere informatie

De verdeling van arbeid en zorg tussen vaders en moeders

De verdeling van arbeid en zorg tussen vaders en moeders De verdeling van arbeid en zorg tussen vaders en moeders Marjolein Korvorst en Tanja Traag Het krijgen van kinderen dwingt ouders keuzes te maken over de combinatie van arbeid en zorg. In de meeste gezinnen

Nadere informatie

Werkloosheid nauwelijks veranderd

Werkloosheid nauwelijks veranderd Persbericht Pb14-084 18-12-2014 09.30 uur Werkloosheid nauwelijks veranderd - Werkloosheid blijft 8 procent - Meer mensen aan het werk in de afgelopen drie maanden - Aantal WW-uitkeringen met 6 duizend

Nadere informatie

Indicator 10 Lucht. ) en fijnstof (PM 10

Indicator 10 Lucht. ) en fijnstof (PM 10 Indicator 1 Lucht Gezonde lucht is uiteraard van levensbelang voor mens en dier en plant. Dus is ook luchtkwaliteit van belang voor een duurzame samenleving. De Europese Unie heeft normen vastgesteld voor

Nadere informatie

Nieuwegein is geen eiland, ontwikkelingen in de regio

Nieuwegein is geen eiland, ontwikkelingen in de regio Nieuwegein is geen eiland, ontwikkelingen in de regio Bevolking Besteding Bereik Bewinkeling Bevolking Index huishoudens (2014-2030) 140 135 130 Ontwikkeling bevolking 2014-2030 Bunnik Vianen Woudenberg

Nadere informatie

Werkloosheid verder toegenomen

Werkloosheid verder toegenomen Persbericht PB14-019 20 maart 09.30 uur Werkloosheid verder toegenomen - Werkloze beroepsbevolking in februari met 13 duizend gestegen - Vrijwel evenveel werkloze jongeren als drie maanden geleden - Aantal

Nadere informatie

Eerste uitkomsten werkgelegenheidsonderzoek 2014. Gelderland

Eerste uitkomsten werkgelegenheidsonderzoek 2014. Gelderland Eerste uitkomsten werkgelegenheidsonderzoek 2014 Gelderland Provinciale Werkgelegenheids Enquête Gelderland - 1 - De uitvoering van de PWE 2014 vond plaats in opdracht van de onderstaande instanties: Gemeenten

Nadere informatie

PEARL: uitkomsten van de regionale bevolkings- en allochtonenprognose 2005 2025 voor provincies

PEARL: uitkomsten van de regionale bevolkings- en allochtonenprognose 2005 2025 voor provincies PEARL: uitkomsten van de regionale bevolkings- en allochtonenprognose 225 voor provincies Andries de Jong 1) In 26 hebben het Ruimtelijk Planbureau en het Centraal Bureau voor de Statistiek voor het eerst

Nadere informatie

Wisselingen tussen werkloosheid en nietberoepsbevolking

Wisselingen tussen werkloosheid en nietberoepsbevolking Wisselingen tussen werkloosheid en nietberoepsbevolking Ronald van Bekkum (UWV), Harry Bierings en Robert de Vries In arbeidsmarktbeleid en in statistieken van het CBS wordt een duidelijk onderscheid gemaakt

Nadere informatie

Raadsvoorstel. Aan de gemeenteraad,

Raadsvoorstel. Aan de gemeenteraad, Raadsvoorstel Griffiersnummer: Onderwerp: Vaststelling herindelingsontwerp Datum B&W-vergadering: 17 juli 2012 Datum raadsvergadering: 30 juli 2012 Datum politieke avond: 11 juli 2012 Portefeuillehouder:

Nadere informatie

Studenten hoger onderwijs in Leiden

Studenten hoger onderwijs in Leiden September 2010 ugu Studenten hoger onderwijs in Samenvatting 1. In het studiejaar 2009/10: wonen er in 1 duizend studenten hoger onderwijs, dat is 10% van de bevolking; studeren er in 25,7 duizend studenten,

Nadere informatie

Bovenlokale samenwerking transitie jeugdzorg

Bovenlokale samenwerking transitie jeugdzorg Eerste impressie Bovenlokale samenwerking transitie jeugdzorg 30 mei 2011 Leo Cok en Hester Tjalma Wim Hoddenbagh (Transitiebureau Jeugd) Martine Meijers (project Slim Samenwerken) 1 1. Toelichting bij

Nadere informatie

M200705. Werkgelegenheid bij startende bedrijven. drs. A. Bruins

M200705. Werkgelegenheid bij startende bedrijven. drs. A. Bruins M200705 Werkgelegenheid bij startende bedrijven drs. A. Bruins Zoetermeer, mei 2007 2 Werkgelegenheid bij startende bedrijven Van startende bedrijven wordt verwacht dat zij bijdragen aan nieuwe werkgelegenheid.

Nadere informatie

Inwoners van Leiden Opleiding en inkomen

Inwoners van Leiden Opleiding en inkomen Inwoners van Leiden Het aantal inwoners blijft vrijwel stabiel. Relatief jonge en hoogopgeleide bevolking. Tweeverdieners met kleine kinderen en een gemiddeld inkomen verlaten de stad. Meer Leidenaren

Nadere informatie

Toelichting gegevens waarstaatjegemeente.nl bij de thema s:

Toelichting gegevens waarstaatjegemeente.nl bij de thema s: Toelichting gegevens waarstaatjegemeente.nl bij de thema s: - Jeugd en Jeugdhulpverlening - Onderwijs Oktober 2015 Ctrl/BI C. Hogervorst Het beeld dat bij dit thema naar voren komt past bij een grotere

Nadere informatie

U kunt nog steeds subsidie aanvragen!

U kunt nog steeds subsidie aanvragen! U kunt nog steeds subsidie aanvragen! Het beste halen uit mensen en organisaties, zodat ze optimaal kunnen functioneren. Dat is het doel van het A+O fonds Gemeenten. Om dit doel te bereiken, ondersteunen

Nadere informatie

Basiscijfers gemeenten. Arbeidsmarktregio Midden-Utrecht

Basiscijfers gemeenten. Arbeidsmarktregio Midden-Utrecht Basiscijfers gemeenten Arbeidsmarktregio Midden- Inhoudsopgave Inleiding... 3 Nww-percentage december 2011... 4 Ontwikkeling nww 2010-2011... 5 Standcijfers nww 2011 en nww-percentages december 2010 en

Nadere informatie

Zeeuwse Verhuisatlas deel II. Waar gaan mensen van buiten Zeeland wonen?

Zeeuwse Verhuisatlas deel II. Waar gaan mensen van buiten Zeeland wonen? Zeeuwse Verhuisatlas deel II Waar gaan mensen van buiten Zeeland wonen? Middelburg, maart 2012 Sociale Staat van Zeeland Colofon Scoop 2012 Samenstelling Ankie Smit Han Schellekens Scoop Zeeuws instituut

Nadere informatie

De Nederlandse woningmarkt in regionaal perspectief Waar en hoe wij wonen en waarom daar

De Nederlandse woningmarkt in regionaal perspectief Waar en hoe wij wonen en waarom daar De Nederlandse woningmarkt in regionaal perspectief Waar en hoe wij wonen en waarom daar auteur Frits Oevering januari 2014 Kennis en Economisch Onderzoek 1 Inhoud Inhoud... 1 Voorwoord... 3 Samenvatting...

Nadere informatie

Artikelen. Meer ouderen aan het werk. Hendrika Lautenbach en Marc Cuijpers

Artikelen. Meer ouderen aan het werk. Hendrika Lautenbach en Marc Cuijpers Meer ouderen aan het werk Hendrika Lautenbach en Marc Cuijpers Het aantal werkzame 5-plussers is sinds 1992 bijna verdubbeld. Ouderen maken ook een steeds groter deel uit van de werkzame beroepsbevolking.

Nadere informatie

van Werkplein naar Arbeidsmarkt naar 4 Transities Werkgever en Werkzoekende

van Werkplein naar Arbeidsmarkt naar 4 Transities Werkgever en Werkzoekende van Werkplein naar Arbeidsmarkt naar 4 Transities Werkgever en Werkzoekende DOEL Informatie Uitwisseling Vraag aan u Beleid min SZW SUWI: 2002 CWI en UWV samenwerking met gemeenten werk boven uitkering

Nadere informatie

Inkomsten uit arbeid van vrouwen en hun partners

Inkomsten uit arbeid van vrouwen en hun partners Inkomsten uit arbeid van vrouwen en hun s Karin Hagoort en Maaike Hersevoort In 24 verdienden samenwonende of gehuwde vrouwen van 25 tot 55 jaar ongeveer de helft van wat hun s verdienden. Naarmate het

Nadere informatie

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. Juli 2015

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. Juli 2015 Nieuwsflits Arbeidsmarkt Juli 2015 Inhoudsopgave WW-uitkeringen 2 Online vacatures 7 Ingediende ontslagaanvragen en verleende ontslagvergunningen 8 Statistische bijlage 9 Toelichting NWW/WW/WBB 17 Colofon

Nadere informatie

Analyse NVM openhuizendag

Analyse NVM openhuizendag Analyse NVM openhuizendag Gemaakt door: NVM Data & Research Datum: 1 juli 2011 Resultaten analyse Openhuizenbestand 26 maart 2011 Er doen steeds meer woningen mee aan de NVM-openhuizendag. Op 26 maart

Nadere informatie

Wonen met Zorg in de anticipeerregio s

Wonen met Zorg in de anticipeerregio s Wonen met Zorg in de anticipeerregio s Inleiding In de komende decennia zal de bevolkingssamenstelling veranderen en zal het aandeel ouderen in de bevolking toenemen. Indien nu al bekend is hoeveel ouderen

Nadere informatie

Uit huis gaan van jongeren

Uit huis gaan van jongeren Arie de Graaf en Suzanne Loozen Jaarlijks verlaten bijna een kwart miljoen jongeren het ouderlijk huis. Een klein deel van hen is al vóór de achttiende verjaardag uit huis gegaan. De meeste jongeren gaan

Nadere informatie

Informatie 17 december 2015

Informatie 17 december 2015 Informatie 17 december 2015 ARMOEDE: FEITEN EN CIJFERS Ondanks het aflopen van de economische recessie, is de armoede in Nederland het afgelopen jaar verder gestegen. Vooral het aantal huishoudens dat

Nadere informatie

De oriëntatie van de bevolking van de regio Breda en omstreken

De oriëntatie van de bevolking van de regio Breda en omstreken Gerard Marlet & Clemens van Woerkens De oriëntatie van de bevolking van de regio Breda en omstreken 2 maart 2015 Eindredactie: Nadine van den Berg Atlas voor gemeenten Postbus 9627 3506 GP UTRECHT T 030

Nadere informatie

Onderzoek in het kader van de 100 ste editie van de Internationale Vierdaagse Afstandsmarsen Nijmegen. Nienke Lammertink en Koen Breedveld

Onderzoek in het kader van de 100 ste editie van de Internationale Vierdaagse Afstandsmarsen Nijmegen. Nienke Lammertink en Koen Breedveld NEDERLANDERS OVER DE VIERDAAGSE Onderzoek in het kader van de 100 ste editie van de Internationale Vierdaagse Afstandsmarsen Nijmegen Nienke Lammertink en Koen Breedveld Mei 2016 1 Nederlanders over de

Nadere informatie

Rapportage (N)WW< 27 jaar. Augustus 2015

Rapportage (N)WW< 27 jaar. Augustus 2015 Rapportage (N)WW< 27 jaar Augustus 2015 Inhoudsopgave Inhoudsopgave 1 WW-uitkeringen 2 Niet-werkende werkzoekenden 12 Toelichting NWW/WW/WBB 17 Colofon 18 Rapportage (N)WW< 27 jaar 1 WW-uitkeringen < 27

Nadere informatie

Samenvatting Eindhoven Regionaal koopstromenonderzoek SRE. Samenwerkingsverband Regio Eindhoven

Samenvatting Eindhoven Regionaal koopstromenonderzoek SRE. Samenwerkingsverband Regio Eindhoven Samenvatting Eindhoven Regionaal koopstromenonderzoek SRE Samenwerkingsverband Regio Eindhoven Samenvatting Eindhoven Regionaal koopstromenonderzoek SRE Samenwerkingsverband Regio Eindhoven Rapportnummer:

Nadere informatie

Eindexamen aardrijkskunde havo 2001-I

Eindexamen aardrijkskunde havo 2001-I Bij elke vraag is aangegeven welke bron(nen) en atlaskaart(en) nodig zijn voor de beantwoording. Migratie en Vervoer De vragen 1 tot en met 4 gaan over migratie en ruimtelijke inrichting. bron 1 Migratie

Nadere informatie

Monitor Nieuwe Woningen tot en met het derde kwartaal 2011

Monitor Nieuwe Woningen tot en met het derde kwartaal 2011 Monitor Nieuwe Woningen tot en met het derde kwartaal 2011 INHOUD INHOUD... 3 AANBOD VAN NIEUWE KOOPWONINGEN OP BASIS VAN DOOR DE AANGESLOTEN ORGANISATIES GEACCEPTEERDE PLANNEN... 7 TABEL 1 NIEUW AANGEBODEN

Nadere informatie

Het volledige rapport is te vinden op de website van het SCP. Hier staan aanvullende figuren bij hoofdstuk 7.

Het volledige rapport is te vinden op de website van het SCP. Hier staan aanvullende figuren bij hoofdstuk 7. Hoofdstuk 7 van Nederland in een dag gaat over de tijdstippen waarop mensen in Nederland en andere landen bepaalde activiteiten uitvoeren, zoals betaald werk en het zorgen voor kinderen en het bezoeken

Nadere informatie

Werkloosheid in augustus gedaald

Werkloosheid in augustus gedaald Persbericht PB13-061 19 september 09.30 uur Werkloosheid in augustus gedaald - In augustus minder werkloze jongeren - Stijgende trend werkloosheid minder sterk - Bijna 400 duizend WW-uitkeringen De voor

Nadere informatie

Bewoners regio kopen minder in eigen gemeente

Bewoners regio kopen minder in eigen gemeente 1 Bewoners regio kopen minder in eigen gemeente Fact sheet augustus 15 Net als Amsterdammers kopen bewoners in de Amsterdamse regio steeds meer niet-dagelijkse producten (kleding, muziek, interieurartikelen)

Nadere informatie

Regiobericht 1.0 Noord

Regiobericht 1.0 Noord Economie, innovatie, werk en inkomen 1 Kenmerken van het landsdeel Het landsdeel Noord bestaat uit de provincies Groningen, Friesland en Drenthe. De provincies werken samen in het Samenwerkingsverband

Nadere informatie

Kengetallen Mobiliteitsbranche 2003-2013

Kengetallen Mobiliteitsbranche 2003-2013 Kengetallen Mobiliteitsbranche 2003-2013 Kengetallen Mobiliteitsbranche 2003-2013 drs. W. van Ooij MarktMonitor Januari 2015 Kengetallen Mobiliteitsbranche 2003-2013 . Kengetallen Mobiliteitsbranche 2003-2013

Nadere informatie

Onderzoeksflits. Utrecht.nl/onderzoek

Onderzoeksflits. Utrecht.nl/onderzoek Onderzoeksflits Platform31 De concurrentiepositie van Nederlandse steden. Nieuwe inzichten voor de Utrechtse economie en voor intergemeentelijke samenwerking Utrecht.nl/onderzoek Colofon uitgave Afdeling

Nadere informatie

Inwoners grote steden mopperen meer over hun stad

Inwoners grote steden mopperen meer over hun stad Inwoners grote steden mopperen meer over hun stad Bewoners van grote steden zijn veel kritischer over hun woonplaats dan in kleinere steden. Ze klagen met name over de onveiligheid en onrust. Ook de medebewoners

Nadere informatie