Interventies voor integratie

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Interventies voor integratie"

Transcriptie

1 Interventies voor integratie

2

3 Interventies voor integratie Het tegengaan van etnische concentratie en bevorderen van interetnisch contact Mérove Gijsberts en Jaco Dagevos (red.) Sociaal en Cultureel Planbureau, Den Haag, juli 2007

4 Het Sociaal en Cultureel Planbureau is ingesteld bij Koninklijk Besluit van 30 maart Het Bureau heeft tot taak: a wetenschappelijke verkenningen te verrichten met het doel te komen tot een samenhangende beschrijving van de situatie van het sociaal en cultureel welzijn hier te lande en van de op dit gebied te verwachten ontwikkelingen; b bij te dragen tot een verantwoorde keuze van beleidsdoelen, benevens het aangeven van voor- en nadelen van de verschillende wegen om deze doeleinden te bereiken; c informatie te verwerven met betrekking tot de uitvoering van interdepartementaal beleid op het gebied van sociaal en cultureel welzijn, teneinde de evaluatie van deze uitvoering mogelijk te maken. Het Bureau verricht zijn taak in het bijzonder waar problemen in het geding zijn die het beleid van meer dan één departement raken. De minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport is als coördinerend minister voor het sociaal en cultureel welzijn verantwoordelijk voor het door het Bureau te voeren beleid. Omtrent de hoofdzaken van dit beleid treedt de minister in overleg met de minister van Algemene Zaken, van Justitie, van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, van Financiën, van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer, van Economische Zaken, van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Sociaal en Cultureel Planbureau, Den Haag 2007 scp-publicatie 2007/15 Zet- en binnenwerk: Textcetera, Den Haag Figuren: Mantext, Moerkapelle Omslagontwerp: Bureau Stijlzorg, Utrecht isbn nur 740 Dit rapport is gedrukt op chloorvrij papier Voor zover het maken van reprografische verveelvoudigingen uit deze uitgave is toegestaan op grond van artikel 16h Auteurswet 1912 dient men de daarvoor wettelijk verschuldigde vergoedingen te voldoen aan de Stichting Reprorecht (Postbus 3060, 2130 kb Hoofddorp, Voor het overnemen van (een) gedeelte(n) uit deze uitgave in bloemlezingen, readers en andere compilatiewerken (art. 16 Auteurswet 1912) kan men zich wenden tot de Stichting pro (Stichting Publicatie- en Reproductierechten Organisatie, Postbus 3060, 2130 kb Hoofddorp Sociaal en Cultureel Planbureau Parnassusplein vx Den Haag Telefoon (070) Fax (070) Website:

5 Inhoud Voorwoord 7 Samenvatting 9 1 Etnische concentratie en interetnisch contact als beleidsprobleem Beleidsinterventies: wat is er en wat werkt? Waarom (beleids)aandacht voor etnische concentratie en interetnische contacten? Etnische concentratie en interetnische contacten in Nederland Onderzoeksopzet Gegevensverzameling Hoofdstukindeling 47 Noten 48 Literatuur 49 2 Etnische concentratie tegengaan in Nederland Toegang van allochtonen/lage-inkomensgroepen tegengaan Aandeel autochtonen in concentratiewijken bevorderen Aandeel etnische minderheden in witte wijken bevorderen Combinaties van interventies: herstructurering en woonruimteverdeling Conclusie 82 Noten 86 Literatuur 88 3 Etnische concentratie tegengaan: buitenlands onderzoek Quotering: toegang van nieuwe groepen etnische minderheden tegengaan Aandeel autochtonen in concentratiewijken bevorderen Aandeel etnische minderheden in witte wijken bevorderen Een combinatie van vouchers en herstructurering: hope vi Conclusies 135 Noten 139 Literatuur Interetnische contacten bevorderen in Nederland Op zoek naar interventies die interetnisch contact bevorderen Een kwantitatief overzicht Elkaar ontmoeten Elkaar leren kennen Samenwerken Hulp en ondersteuning bieden 179 5

6 4.7 Conclusie 184 Noten 187 Literatuur Interetnische contacten bevorderen: buitenlands onderzoek Elkaar ontmoeten Elkaar leren kennen Samenwerken Hulp en ondersteuning bieden Conclusie 218 Noten 220 Literatuur 223 Bijlage A Methode van literatuurverzameling 226 Bijlage B Geraadpleegde deskundigen 234 Summary 235 Publicaties van het Sociaal en Cultureel Planbureau Inhoud

7 Voorwoord In Nederland zijn de laatste jaren tal van initiatieven ontstaan die erop zijn gericht om concentraties etnische minderheden in woonwijken te verminderen. Bovendien wordt op allerlei manieren getracht verschillende bevolkingsgroepen met elkaar in contact te brengen. Gescheiden wonen en niet met elkaar omgaan hangen sterk met elkaar samen, zo is gebleken uit eerder onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau (scp) en anderen. Daarom stellen we beide thema s in één rapport aan de orde. Het resultaat van de intensieve beleidsaandacht van de laatste jaren is een veelheid aan initiatieven en projecten. Om zicht te krijgen op aard en werking van deze interventies is een uitgebreide literatuurstudie verricht van Nederlandse en buitenlandse bronnen. Deze inventarisatie moet antwoord geven op twee vragen: wat wordt er gedaan en wat werkt? De studie is uitgevoerd op verzoek van de Directie Inburgering en Integratie (di&i) van het ministerie van Justitie. Graag bedank ik, mede namens de auteurs, de volgende externe deskundigen voor hun nuttige commentaar op eerdere versies van dit rapport: dr. Gideon Bolt (Geografie/uu), drs. Radboud Engbersen en drs. Matthijs Uyterlinde (nizw), dr. Reinout Kleinhans en drs. Wenda van der Laan Bouma-Doff (otb), dr. Jeroen van der Veer (Amsterdamse Federatie van Woningcorporaties) en drs. Arjen Verweij (ministerie van vrom). Ook een woord van dank aan Roxane Linger, die een groot deel van de internationale literatuur verzamelde. Prof. dr. Paul Schnabel Directeur Sociaal en Cultureel Planbureau 7

8

9 Tegengaan van etnische concentratie en bevorderen van interetnische contacten. Een samenvatting in tien vragen en antwoorden Deze studie inventariseert beleidsinterventies die een bijdrage zouden kunnen leveren aan het tegengaan van de woonconcentratie van etnische minderheden en het bevorderen van interetnische contacten tussen etnische minderheden en de autochtone bevolking. Deze inventarisatie, die zowel interventies in Nederland als daarbuiten omvat, moet antwoord geven op twee vragen: wat is er en wat werkt? De studie is uitgevoerd op verzoek van de Directie Inburgering en Integratie (DI&I) van het ministerie van Justitie. In de afgelopen jaren wordt de woonconcentratie van allochtonen in Nederland steeds vaker gezien als teken én als oorzaak van de falende integratie van deze groepen. Het bij elkaar wonen van allochtonen in (achterstands)wijken zou schadelijk zijn voor de integratie. Wetenschappelijk onderzoek ondersteunt deze claim maar gedeeltelijk. Anders dan bijvoorbeeld in de Verenigde Staten laat onderzoek in Nederland nauwelijks samenhang zien tussen het wonen in concentratiewijken en bijvoorbeeld de arbeidsmarktpositie van allochtonen. Een duidelijker relatie blijkt er te bestaan tussen geconcentreerd wonen en de sociaalculturele integratie: allochtonen in concentratiewijken onderhouden minder vaak contacten met autochtonen dan allochtonen die in witte wijken wonen. Het streven naar meer etnische spreiding krijgt geen directe vertaling in het beleid. Het aangrijpingspunt is doorgaans de bevordering van de sociaaleconomische differentiatie van achterstandswijken, hoewel daarmee soms ook etnische concentratie wordt bedoeld. Beleidsaandacht voor de verhoudingen tussen allochtonen en autochtonen heeft een hoge vlucht genomen na de aanslagen van 11 september 2001 en de moord op Theo van Gogh in Meer dan ooit kwamen spanningen tussen bevolkingsgroepen aan de oppervlakte. Het idee van een vreedzame multi-etnische samenleving, dat in de jaren daarvoor al behoorlijk aangetast was, lag aan diggelen. De vrees voor radicalisering en verdere polarisatie heeft ertoe geleid dat op nationaal en lokaal niveau tal van initiatieven zijn ontstaan om de contacten tussen allochtonen en autochtonen te stimuleren opdat het wederzijds begrip en de onderlinge samenhang zouden worden versterkt. Om zicht te krijgen op de aard en de werking van interventies hebben we een uitgebreide literatuurstudie verricht naar Nederlandse en buitenlandse bronnen. 9

10 We vatten de bevindingen samen en geven antwoord op tien vragen: vijf over etnische concentratie en vijf over interetnische contacten. Etnische concentratie tegengaan 1 Welk beleid voert men in Nederland om de woonconcentratie van etnische minderheden tegen te gaan? Strikt genomen wordt dergelijk beleid niet gevoerd. Etniciteit als aangrijpingspunt om de spreiding van allochtonen te bevorderen, bestaat in Nederland niet meer. Het wordt in elk geval niet meer op die wijze in het beleid geformuleerd. Onder meer op grond van ervaringen uit de jaren zeventig, toen de rechter dergelijk beleid als discriminatoir afwees, hanteert het beleid sociaal economische verschillen als uitgangspunt. Als enige uitzondering geldt misschien de toewijzing van woningen door gemeenten aan vluchtelingen met een verblijfsstatus (statushouders); deze regeling is expliciet gericht op allochtone groepen. We onderscheiden drie typen interventies die beogen de sociaaleconomische differentiatie van wijken te vergroten. Toegang beperken De gemeente Rotterdam heeft vorig jaar op grond van de zogenoemde Rotterdamwet een aantal wijken en straten aangewezen die niet toegankelijk zijn voor personen met een laag inkomen van buiten de regio Rotterdam. Ook de gemeente Culemborg hanteert voor een wijk inkomensgrenzen om lage-inkomensgroepen te weren. Hoewel de hoogte van het inkomen maatgevend is, is de directe aanleiding de wens om de instroom van allochtonen te beperken. De gemeente Rotterdam heeft eerder beleid gevoerd om wijken op slot te doen voor allochtonen. In het begin van de jaren zeventig heeft het gemeentebestuur gepoogd om woningen niet langer toe te wijzen aan Turken, Marokkanen, Surinamers en Antillianen, wanneer in wijken al meer dan 5% van deze groepen woonden. De rechter heeft deze maatregel vrij snel na invoering verboden. In het begin van de jaren tachtig kende Rotterdam korte tijd het beleid om buitenlanders bij voorkeur een woning toe te wijzen in wijken met een laag aandeel (toen 16%) buitenlanders. Doorgaans betekende deze zogenoemde gebundelde deconcentratie een verhuizing naar een buitenwijk. Meer hogere inkomens/autochtonen in concentratiewijken Via fysieke ingrepen en aanpassingen in de woningtoewijzing is getracht het aandeel hogere inkomens c.q. autochtonen in achterstandswijken te vergroten. Herstructurering is hier verreweg de belangrijkste interventie: door sloop, samenvoeging en nieuwbouw tracht men de woningvoorraad zodanig te differentiëren dat zij ook aantrekkelijk is voor meer welgestelde huishoudens. Een speciale vorm van herstructurering betreft de zogenoemde klushuizen in de gemeente Rotterdam. Deze huizen worden gratis of tegen een lage prijs aangeboden op voorwaarde dat de bewoners 10 Tegengaan van etnische concentratie en bevorderen van interetnische contacten

11 zelf fors investeren in renovatie van de panden. Ook het meer spontane proces van gentrification leidt ertoe dat de bevolkingssamenstelling van wijken verandert. De Amsterdamse wijk Bos en Lommer heeft de maximum inkomensgrenzen voor goedkopere huurwoningen laten vervallen, zodat ook hogere inkomens toegang hebben tot deze woningen. Utrecht kent het zogenoemde leefstijlexperiment. In een aantal flatcomplexen gaat een deel van de woningen naar kansrijke huishoudens. Tot slot bestaat er sinds enkele jaren het beleid om sociale-huurwoningen te verkopen. Dit kan een meer koopkrachtige vraag naar achterstandswijken lokken. Meer lagere inkomens/allochtonen in witte wijken Al genoemd is de toewijzing van woningen aan statushouders door alle gemeenten in Nederland die naar rato van het aantal inwoners woningen ter beschikking moeten stellen. De facto komt deze regeling neer op een spreidingsbeleid over het land. Dit gold ook voor de Regeling Rijksvoorkeurswoningen, in de periode van toepassing op recent in Nederland gearriveerde Surinamers en Antillianen. Zij konden via deze regeling een woning toegewezen krijgen. Aangezien de vier grote steden van deze regeling uitgezonderd waren, leidde dit tot spreiding van Surinamers en Antillianen. Het uiteindelijk effect was beperkt. Lang niet alle Surinamers en Antillianen hebben van de regeling gebruik gemaakt en velen zijn op een gegeven moment toch verhuisd naar een van de grote steden. In 1995 is deze regeling afgeschaft. Beleid dat zo duidelijk aangrijpt op de etnische achtergrond van woningzoekenden wordt in Nederland al enige tijd niet meer gevoerd. Wel zijn er verschillende, wat experimentele, regelingen die proberen de keuzevrijheid van lage-inkomensgroepen te vergroten. Huurkortingen bijvoorbeeld, die, anders dan huursubsidie, uitsluitend gerelateerd zijn aan de hoogte van het inkomen. Verder is er het lotingmodel, dat personen met een korte woonduur onder wie veel allochtonen minder op achterstand zet dan het nog steeds veel gehanteerde aanbodmodel. In het aanbodmodel kunnen woningzoekenden zelf reageren op vrijkomende woningen. Toewijzing vindt plaats op grond van inschrijvingsduur, omvang van het huishouden en hoogte van inkomen. Het aanbodmodel kwam in de plaats van het distributiemodel, dat veel ruimte bood voor ongelijke behandeling van etnische minderheden. Het aanbodmodel nam dit bezwaar weg, zonder dat dit overigens betekent dat dit model een duidelijke bijdrage heeft geleverd aan de vermindering van concentratie. Een laatste voorbeeld is het zogenoemde gespiegeld bouwen, wat in de praktijk meestal betekent dat in Vinex-locaties 30% van de nieuwbouw uit sociale-huurwoningen bestaat. Autochtonen naar concentratiewijken én allochtonen naar witte wijken We hebben ook maatregelen aangetroffen die verschillende interventies combineren. De regio Haaglanden kent al geruime tijd een integrale aanpak die gespiegeld bouwen combineert met gerichte toewijzing aan lage-inkomensgroepen. In de randgemeenten worden meer sociale-huurwoningen gebouwd en wordt minder gesloopt Tegengaan van etnische concentratie en bevorderen van interetnische contacten 11

12 en verkocht. In Den Haag en Delft gebeurt het tegenovergestelde: sloop van corporatiewoningen en bouw van meer middeldure koopwoningen. Daarnaast hebben de Haagland-gemeenten afgesproken dat de randgemeenten relatief meer lageinkomensgroepen huisvesten en Den Haag juist minder. Onderstaande tabel vat de door ons aangetroffen interventies samen. Interventies in Nederland om etnische concentratie tegen te gaan woningtoewijzing 1. toegang belemmeren gebundelde deconcentratie inkomensgrenzen 2. aandeel rijken /autochtonen omhoog in achterstandswijken loslaten maximum inkomensgrenzen toewijzing aan hoge inkomens/ kleine huishoudens fysieke ingrepen niet aangetroffen herstructurering klushuizen gentrifi cation 3. aandeel armen /allochtonen omhoog in witte wijken Rijksvoorkeurswoningen/ toewijzing aan statushouders aanbodmodel lotingmodel huurkortingen gespiegeld bouwen 2 Wat is er bekend over de effectiviteit van interventies in Nederland gericht op het tegengaan van etnische concentratie? Eigenlijk weten we daar niet zo veel over, want er bestaat op dit terrein zeer weinig evaluatieonderzoek in Nederland. Voor zover het is uitgevoerd kan het de toets der methodologische kritiek zelden doorstaan en heeft het vaak betrekking op veranderingen in de sociaaleconomische samenstelling van wijken. Kunnen we dan niets zeggen? Toch wel. In het overzicht geven we een meer kwalitatieve inschatting van de werking van de gevonden interventies. Hoewel de veranderingen langzaam gaan, is een grotere sociaaleconomische menging nauwelijks denkbaar zonder gerichte herstructurering die leidt tot een meer gedifferentieerde woningvoorraad. Er zijn tamelijk sterke aanwijzingen dat de sloop van sociale huur en de bouw van koopwoningen tot de instroom leiden van meer kapitaalkrachtige bewoners. Ook is de relatieve groei van het aandeel allochtonen in dergelijke wijken meestal lager dan daarbuiten. De verschillen in veranderingen van de etnische samenstelling van wijken zijn echter betrekkelijk gering. Waarschijnlijk heeft de opkomst van de allochtone middenklasse hiermee te maken: zij komt graag in aanmerking voor nieuwbouw in geherstructureerde wijken. 12 Tegengaan van etnische concentratie en bevorderen van interetnische contacten

13 Overzicht van Nederlandse interventies en indicaties voor effectiviteit interventie 1. toegang belemmeren: quotering inkomensgrenzen R dam (experiment) inkomensgrenzen R dam (wet) inkomensgrenzen (Culemborg) gebundelde deconcentratie 2. autochtonen naar concentratiewijken loslaten maximum inkomensgrenzen (Bos en Lommer) toewijzing aan hoge inkomens en kleine huishoudens (Utrecht) herstructurering klushuizen gentrifi cation verkoop sociale-huurwoningen. 3. allochtonen naar witte wijken Rijksvoorkeurswoningen en toewijzing aan statushouders distributiemodel aanbodmodel lotingmodel huren met korting optiemodel met huurkorting 4. combinatie-interventie herstructurering, gespiegeld bouwen en woningtoewijzing leidt tot etnisch meer gemengde wijken? geen effecten op aandeel allochtonen; er zijn aanwijzingen dat lage-inkomensgroepen minder toegang hebben tot de aangewezen straten. effecten op etnische en inkomenssegregatie nog niet bekend. effecten op etnische en inkomenssegregatie niet bekend. op beperkte schaal verhuizingen van allochtonen naar buitenwijken. effecten op etnische segregatie onbekend; in Bos en Lommer nauwelijks invloed op inkomenssegregatie. effecten op etnische en inkomenssegregatie niet bekend. in herstructureringswijken lagere relatieve groei van aandeel allochtonen; mede door aantrekkingskracht van duurdere woningen op allochtone middenklasse zijn de veranderingen in etnische samenstelling van herstructureringswijken echter beperkt. ja, zij het dat ook hoger opgeleide allochtonen op deze huizen afkomen; toename sociaaleconomische differentiatie van achterstandswijken. effecten op etnische segregatie onbekend; beleid leidt tot sociaaleconomische menging van wijk. over het geheel genomen niet; verkoop van socialehuurwoningen oefent grote aantrekkingskracht uit op allochtone middenklasse. ja, zij het dat aanvankelijke spreiding in hoge mate teniet wordt gedaan door verhuizingen naar de grote steden. nee nee effecten op etnische segregatie onbekend; er lijkt sprake van een lichte afname van inkomenssegregatie. effecten op etnische segregatie onbekend; beleid leidt tot sociaal-economische menging van wijk. effecten op etnische segregatie onbekend; mogelijk effect op afname inkomenssegregatie. effecten op etnische segregatie onbekend; beleid leidt tot sociaal-economische menging; afname sociale-woningbouw en lage inkomens in Den Haag, stijging sociale-woningbouw in sommige omliggende gemeenten. Tegengaan van etnische concentratie en bevorderen van interetnische contacten 13

14 Interessant zijn verder allerlei initiatieven op het terrein van de woonruimteverdeling. Autochtonen/hogere-inkomensgroepen worden naar achterstandswijken gelokt door de maximum inkomensgrenzen los te laten en sociale-huurwoningen expliciet voor hen te bestemmen. Om de keuzevrijheid van lage-inkomensgroepen te vergroten zijn er experimenten gaande met vormen van woonruimteverdeling. Een nadeel van het veel gebruikte aanbodmodel is dat inkomensgroepen uitsluitend toegang hebben tot bepaalde woningen en dus tot bepaalde buurten. Door huurkortingen aan te bieden komt in theorie een breder arsenaal aan woningen beschikbaar. Gemiddeld is de inschrijvings- of woonduur van allochtonen betrekkelijk kort, wat de keuze voor woningen en dus voor wijken beperkt, met segregatie als gevolg. In het lotingmodel speelt inschrijvingsduur geen rol: voor iedereen gelijke kansen. Armen naar rijke wijken en rijken naar arme wijken is dus het streven. De eerste resultaten zijn bescheiden. Hoge-inkomensgroepen laten zich maar moeizaam verleiden om in achterstandswijken te gaan wonen. Of nieuwe modellen van woonruimteverdeling tot minder segregatie leiden, is moeilijk te zeggen. Niettemin kunnen dergelijke initiatieven niet zomaar terzijde worden geschoven. Ze zijn betrekkelijk nieuw en kleinschalig van karakter. Nader onderzoek moet duidelijk maken welke knelpunten er bestaan en of er misschien meer dwang en drang dan wel voorlichting, verleiding of begeleiding noodzakelijk is. Dan kan ook een gerichte keuze worden gemaakt om bepaalde initiatieven op grotere schaal toe te passen. Verder lijken aanpakken veelbelovend die herstructurering en woonruimteverdeling combineren, zoals in de regio Haaglanden gebeurt. Getracht wordt om lagere inkomensgroepen over een groter gebied dat wil zeggen vanuit Den Haag naar de randgemeenten te spreiden. Daarbij wordt gedifferentieerd gebouwd in combinatie met gerichte afspraken tussen gemeenten over de verdeling van woonruimte. Wat dit project ook duidelijk maakt is dat spreiding van lage-inkomensgroepen een zaak van lange adem is. Het beleid in de regio Haaglanden loopt al bijna tien jaar en de verschuivingen in woningvoorraad en bevolkingssamenstelling zijn nog betrekkelijk beperkt. De maatregel om nieuwkomers in Nederland door woningtoewijzing te spreiden over het land lijkt geen duurzame effecten te hebben. Veel Surinamers, Antillianen en recente nieuwkomers verhuizen na verloop van tijd toch naar de grote steden, omdat familie en vrienden daar wonen en opleidings- en arbeidskansen er groter zijn. De Rotterdamwet is veelbesproken, maar de reikwijdte ervan is op dit moment klein. Grootschalige veranderingen in de etnische samenstelling van de betreffende wijken zijn dus niet te verwachten. 3 Wat gebeurt er in het buitenland om etnische concentratie tegen te gaan? Duidelijk is dat in veel landen ruimtelijke concentraties van etnische minderheden als een probleem worden gezien en er op enigerlei wijze beleid tegen wordt ontwik- 14 Tegengaan van etnische concentratie en bevorderen van interetnische contacten

15 keld. Anders dan in Nederland is in het buitenland etniciteit vaak wel het aangrijpingspunt. We zijn op onze zoektocht voornamelijk interventies tegengekomen in de ons omringende landen en in de Verenigde Staten. Daarnaast vormt Singapore vanwege de extreem doorgevoerde planmatigheid van de samenleving een interessante case. Toegang beperken In het buitenland zijn tal van maatregelen genomen om de toegang van immigranten in bepaalde gebieden tegen te gaan door vestigingsquota in te stellen. In tegenstelling tot Nederland is dit beleid expliciet in etnische termen gedefinieerd. De doelstelling van dergelijk beleid is niet altijd integratie bevorderen of gettovorming bestrijden; soms is het vooral een vorm van window dressing, een manier om tegemoet te komen aan wensen van autochtone bewoners. Een eerste vorm van quotering probeert te voorkomen dat nieuwe immigranten (veelal vluchtelingen) zich vestigen in steden waar al veel etnische minderheden wonen. In landen als Denemarken, het Verenigd Koninkrijk en Duitsland zijn deze quota nog steeds van kracht. Een tweede vorm van quotering geldt voor binnenstedelijke woningmarkten en verbiedt nieuwe instroom van etnische minderheden in wijken waar een vastgesteld maximum is bereikt. Dit gebeurt bijvoorbeeld door één op de zes woningen toe te wijzen aan etnische minderheden, de één-voor-één-regel te hanteren of aparte wachtlijsten te gebruiken voor autochtonen en etnische minderheden. Bekende voorbeelden zijn Frankfurt en Birmingham. De meeste maatregelen zijn inmiddels afgeschaft, voornamelijk vanwege juridische problemen, maar het Frankfurter Vertrag is bijvoorbeeld nog steeds van kracht, zij het dat de quota niet altijd meer strikt worden toegepast. Meer autochtonen in concentratiewijken Het desegregeren van bestaande concentratiegebieden gebeurt in ons omringende landen, net als in Nederland, voornamelijk door herstructurering van de woningvoorraad (area based programs). Door een combinatie van fysieke, sociale en economische maatregelen moeten achterstandsbuurten weer aantrekkelijk worden. Niet alleen moeten die maatregelen de middenklasse lokken, ze moeten ook kansrijke bewoners behouden, ofwel de zogenoemde middle class leakage voorkomen. Belangrijke voorwaarde is een grotere diversiteit in het woningaanbod. In de Verenigde Staten zet men in op mixed income-projecten om kansrijke bewoners naar zwarte of lage-inkomenswijken te trekken. Dit gebeurt bijvoorbeeld door gemengd te bouwen en een deel van de woningvoorraad aantrekkelijk te maken voor hogere-inkomensgroepen. De invalshoek van deze projecten is dus niet etnische concentratie tegengaan, maar de komst van bewoners met hogere inkomens stimuleren. Interventies die wel expliciet gericht zijn op het mixen van etnische groepen zijn multiculturele huisvestingsprojecten zoals die in Duitsland en Oostenrijk zijn opgezet. Waar mixed income-projecten rekening houden met verschillen in inkomens, houden multiculturele huisvestingsprojecten rekening met culturele verschillen door Tegengaan van etnische concentratie en bevorderen van interetnische contacten 15

16 bijvoorbeeld religieuze en etnische woonwensen in te willigen. Andere buitenlandse interventies om de bevolkingssamenstelling te veranderen (die overigens ook in Nederland voorkomen) zijn woningtoewijzing in achterstandswijken aan kansrijkere bewoners en het stimuleren van eigen woningbezit in deze wijken. Ten slotte noemen we nog initiatieven van overheden om gentrification aan te jagen door bijvoorbeeld investeringen vanuit de private sector te stimuleren. Dit gebeurt onder meer in het Verenigd Koninkrijk. Meer etnische minderheden in witte wijken Vooral in de Verenigde Staten is al sinds jaar en dag beleid gevoerd om meer allochtonen naar witte wijken te krijgen. Dit gebeurt voornamelijk door via vouchers financiële stimulansen te geven aan arme, vaak zwarte bewoners. Met deze vouchers kunnen mensen verhuizen van de sociale-huursector naar de private sector. De huurder betaalt 30% van het inkomen aan huur, de overheid subsidieert de rest. In een programma als Moving To Opportunity gaat het verstrekken van vouchers samen met vestigingseisen en counseling. Zo geldt een voucher alleen in buurten met minder dan 10% armoede, en krijgen bewoners assistentie bij het vinden en succesvol bewonen van woonruimte. Het succes van dergelijke programma s is waarschijnlijk deels afhankelijk van deze counseling, die deelnemers helpt barrières te overbruggen om naar witte buitenwijken te verhuizen. Barrières zijn bijvoorbeeld gebrekkige informatie over woonruimte in deze buurten en weerstanden van verhuurders tegen arme zwarte huishoudens. Naast bewoners spreiden komt in de Verenigde Staten ook beleid voor om de huisvesting zelf te spreiden. In scattered site-programma s wordt kleinschalige socialewoningbouw gepleegd in witte middenklassebuurten of komen bestaande private huurwoningen in deze buurten beschikbaar voor kansarme huishoudens. Het Verenigd Koninkrijk is in navolging van Nederland overgestapt op het aanbodmodel bij de verdeling van huurwoningen (Choice Based Lettings). Het doel is huurders meer zeggenschap te geven over waar ze terecht komen. In tegenstelling tot in Nederland blijkt het aanbodmodel in het Verenigd Koninkrijk wel desegregerend te werken. Misschien komt dat doordat in het Britse stelsel kwetsbare groepen huurders meer begeleiding krijgen bij het zoeken van een huis in de (witte) buitenwijken. Dat begeleiding werkt bij het vinden van een woning buiten de concentratiegebieden in de grote steden blijkt bijvoorbeeld in Project Stockholm waarin nieuw aangekomen immigranten wordt gewezen op betere huisvesting in omliggende gemeenten. Ten slotte verdient een aantal maatregelen in Singapore vermelding. Door culturele en religieuze voorzieningen (zoals moskeeën en tempels) te spreiden en woonarrangementen aan te bieden die rekening houden met familiebanden (meerdere generaties kunnen inschrijven voor woonruimte in dezelfde buurt) wordt het voor minderheden aantrekkelijker gemaakt in de buitenwijken te gaan wonen. 16 Tegengaan van etnische concentratie en bevorderen van interetnische contacten

17 Autochtonen naar concentratiewijken én minderheden naar witte wijken Bij herstructurering besteden beleidsmakers doorgaans weinig aandacht aan de vraag waar de oorspronkelijke bewoners naar toe moeten. Andersom is in beleid om bewoners uit concentratiewijken naar buitenwijken te lokken weinig aandacht voor de vraag wat de gevolgen zijn voor de herkomstbuurten. Dit gebeurt wel in een combinatie-interventie zoals het Amerikaanse hope vi (Housing Opportunities for People Everywhere), dat public housing projects in zeer arme, vaak zwarte buurten vervangt door mixed income housing en tegelijkertijd woonvouchers verstrekt om de oorspronkelijke bewoners te bewegen woonruimte te huren in de private sector buiten deze buurten, ook wel vouchering out genoemd. 4 Wat kunnen we leren van (evaluaties van) buitenlandse interventies om etnische concentratie tegen te gaan? Evalueren van interventies Anders dan in Nederland is in de door ons besproken landen vooral de Angelsaksische beleid wel regelmatig op effecten onderzocht. In het overzicht worden de bevindingen uit deze evaluaties samengevat. Eerst iets over de uitvoering en kwaliteit van het buitenlandse evaluatieonderzoek. Hoewel ook deze evaluatiestudies vaak onvoldoende aandacht hebben voor de uitkomsten en meer gericht zijn op beleidsprocessen, zijn veel vaker dan in Nederland daadwerkelijk effectevaluaties uitgevoerd. Een fraai voorbeeld van een evaluatiestudie volgens de regels der kunst is het onderzoek in het kader van Moving to Opportunity, een experimenteel onderzoek met een gerandomiseerd design. Deelnemende huishoudens worden random verdeeld in een groep die vouchers ontvangt met vestigingseis en counseling, een groep die reguliere vouchers ontvangt en een controlegroep. De uitkomsten voor deze drie groepen worden gedurende tien jaar systematisch gemonitord door herhaald survey onderzoek uit te voeren. Doordat het onderzoek experimenteel is opgezet, biedt het een unieke mogelijkheid om te bekijken of doelbereiking het gevolg is van invoering van de maatregel en of het uitreiken van vouchers dus effectief is, niet alleen op de korte termijn maar ook nog jaren na verhuizing. Ook het al in de jaren zeventig uitgevoerde onderzoek met vooren nameting bij invoering van quotering in Birmingham en het recent uitgevoerde evaluatieonderzoek van het aanbodmodel (Choice Based Lettings) in een aantal Britse steden verdienen vermelding. Deze evaluatiestudies maken tegelijkertijd wel duidelijk hoe moeilijk het is om sluitend bewijs te krijgen voor de effectiviteit van maatregelen. De sociale werkelijkheid is daarvoor in veel gevallen te weerbarstig. Toch is het de enige manier om zicht te krijgen op de effecten van het beleid en verdient dergelijk onderzoek ook in Nederland navolging. Tegengaan van etnische concentratie en bevorderen van interetnische contacten 17

18 Overzicht van buitenlandse interventies en indicaties voor effectiviteit interventie waar? 1. toegang belemmeren quotering instroom België, Zweden, Denemarken, rechtstreeks uit buitenland Verenigd Koninkrijk, Duitsland leidt tot etnisch meer gemengde wijken? effect onbekend; er zijn aanwijzingen dat effectiviteit gering is omdat vluchtelingen alsnog naar grote steden trekken. quotering op wijkniveau Frankfurt am Main, Birmingham, Kopenhagen, New York, Singapore maatregelen bleken in veel gevallen juridisch onhoudbaar; in Birmingham wel enig effect op etnische spreiding aangetoond, maar duidelijk ingaand tegen woonwensen van etnische minderheidspopulatie; in Singapore nauwelijks effect aangetoond. Frankfurter Vertrag Frankfurt am Main door neveneffecten als leegstand doelstelling niet goed haalbaar. verborgen quota Frankrijk, België, Duitsland, effect onbekend. Zweden 2. autochtonen naar concentratiewijken herstructurering Denemarken, Verenigd Koninkrijk, Zweden, België, Duitsland, Frankrijk effecten grotendeels onbekend en gericht op andere doelvariabelen; voor zover vast te stellen weinig deconcentratie zichtbaar, maar meeste projecten nog volop in ontwikkeling. mixed income-projecten Verenigde Staten vooral effect op inkomenssegregatie, maar soms ook op etnische segregatie; succes afhankelijk van aantal voorwaarden als gunstige ligging en kritieke massa. multicultureel bouwen en wonen woningtoewijzing aan kansrijkere bewoners stimuleren eigen of gezamenlijk woningbezit gentrifi cation Duitsland, Oostenrijk Denemarken, Zweden Duitsland, Verenigd Koninkrijk, Zweden verschillende stadswijken in Verenigde Staten en Europa leidt hooguit tot etnische menging op kleine schaal; veel meer symbolische waarde, projecten trekken de al welwillende autochtonen. effect onbekend. effect grotendeels onbekend; lijkt vooral etnische middenklasse te trekken, dus eerder tegengaan inkomenssegregatie dan etnische segregatie. zeer plausibel dat het segregatie tegengaat; er lijkt minder verdringing van etnische minderheden dan van arme autochtone bewoners op te treden. 18 Tegengaan van etnische concentratie en bevorderen van interetnische contacten

19 Overzicht van buitenlandse interventies en indicaties voor effectiviteit (vervolg) interventie waar? 3. etnische minderheden naar witte wijken leidt tot etnisch meer gemengde wijken? choice-based lettings Engeland desegregerend effect aangetoond, door toegenomen keuzevrijheid op de huurmarkt en begeleiding van huurders uit etnische minderheden. project Stockholm Stockholm treedt verhuizing buiten grote stad op, maar geen grootschalig effect op etnische segregatie. housing assistance program/gautreaux/mto Verenigde Staten treedt verhuizing uit concentratiewijken op, die ook duurzaam blijkt; zowel vestigingseis als counseling spelen hierbij een belangrijke rol; onbekend wat effect op herkomstbuurt is. scattered site Verenigde Staten treedt verhuizing uit concentratiewijken op, maar geen grootschalig effect op etnische segregatie. rekening houden met Singapore effect onbekend. familiebanden culturele/religieuze Singapore effect onbekend. infrastructuur spreiden 4. combinatie-interventie HOPE VI Verenigde Staten positief effect op tegengaan etnische én sociaaleconomische concentratie in zowel herkomst- als bestemmingsbuurt. Wat werkt? Wat lijkt nu op basis van onze inventarisatie kansrijk en waarom? Veelbelovende resultaten laten voucherprogramma s zien, juist omdat deze programma s erop gericht zijn arme bewoners vaak uit etnische minderheidsgroepen naar kansrijkere woonomgevingen te verplaatsen. Het uitgangspunt is dat dit tot opwaartse sociale en economische mobiliteit zal leiden. Voucherprogramma s beogen dus meer dan alleen kansarmen verplaatsen van de ene wijk naar de andere. Vouchergebruikers komen inderdaad in buurten te wonen met lagere armoedecijfers, minder zwarte bewoners en vooral veel minder criminaliteit. Ook scattered site-projecten zijn succesvol voor de individuele mobiliteit van kansarme minderheidsgroepen. Hoewel beide type programma s in eerste instantie op individuele mobiliteit gericht zijn, kunnen ze op macroniveau tot spreiding en desegregatie leiden. Veel hangt af van de schaal waarop vouchers en scattered site-projecten worden ingezet en van de vraag welke bewoners er voor in de plaats komen in de binnenstedelijke sociale-woningbouw. Dat laatste maakt een combinatie-interventie als hope vi kansrijk waarin Tegengaan van etnische concentratie en bevorderen van interetnische contacten 19

20 vouchering out van kansarme bewoners samengaat met het aantrekken van kansrijkere bewoners in mixed income-projecten. Deze interventie grijpt immers wel aan op de herkomstbuurt van de vertrekkende vouchergebruikers. Verschillende auteurs wijzen echter op het gevaar dat de allerarmsten alsnog buiten de boot vallen, omdat het aanbod voor hen kleiner wordt. Mixed income-projecten lijken succesvol, in die zin dat er inderdaad meer menging van inkomensgroepen plaatsvindt. Soms wordt ook een betere etnische mix bereikt; in andere gevallen trekken de projecten voornamelijk de zwarte middenklasse aan. Een nadeel van deze projecten is dat het verloop onder de hogere-inkomensgroepen hoog is: het zijn veelal een- of tweepersoonshuishoudens die er meestal slechts voor beperkte tijd wonen. Van een aantal maatregelen is onduidelijk of ze enig effect op de bevolkingssamenstelling hebben. Dit geldt vooral voor herstructureringsmaatregelen. Daarmee is niet gezegd dat de getroffen maatregelen waar zeer veel overheidsgeld mee is gemoeid geen positieve effecten hebben. De leefbaarheid van en veiligheid in buurten lijken er zeker door te verbeteren. Tevens leveren de maatregelen kwalitatief betere woningen op. Of ook een betere etnische mix wordt bereikt is niet duidelijk, gedeeltelijk omdat dit veelal ook geen expliciete doelstelling van beleid is in de door ons onderzochte landen. In veel gevallen zullen de projecten, net als in Nederland, juist de etnische middenklasse naar de opgewaardeerde buurt trekken (of voor de buurt behouden) en dus tot menging van inkomensgroepen en niet van etnische groepen leiden. Quotering lijkt niet goed te werken. De voornaamste reden is dat het vaak tegen de voorkeur van mensen ingaat en derhalve ontduiking kan uitlokken (bv. indirecte vestiging of in een direct aangrenzende buurt gaan wonen). Zelfs in een land als Singapore zorgen deze factoren ervoor dat quotering nauwelijks effectief is. Bovendien is dit beleid moeilijk te handhaven als leegstand optreedt in de minder aantrekkelijke gebieden, waar zich toch de woningvoorraad bevindt waarop veel kansarmen uit etnische minderheidsgroepen uiteindelijk zijn aangewezen. Ten slotte is er nog het spanningsveld tussen quoteringsmaatregelen en discriminatie. Quota instellen om bepaalde categorieën uit te sluiten staat op gespannen voet met de gelijke toegang van burgers tot woningen en buurten. Dergelijk beleid wordt door de rechter vaak verboden. Waarom werkt het: succesfactoren Het feit dat bepaalde interventies in de Verenigde Staten lijken te werken, wil overigens niet zeggen dat dit ook in Nederland het geval zou zijn. De context speelt een belangrijke rol. De op individuele mobiliteit gerichte aanpak in de Verenigde Staten lijkt bijvoorbeeld in de Nederlandse context niet zo snel denkbaar. Dit is deels een gevolg van het feit dat in Nederland de sociale-huursector veel groter is dan de private huursector. Op grote schaal verhuizen naar de private sector is dan niet 20 Tegengaan van etnische concentratie en bevorderen van interetnische contacten

Kwetsbaar alleen. De toename van het aantal kwetsbare alleenwonende ouderen tot 2030

Kwetsbaar alleen. De toename van het aantal kwetsbare alleenwonende ouderen tot 2030 Kwetsbaar alleen De toename van het aantal kwetsbare alleenwonende ouderen tot 2030 Kwetsbaar alleen De toename van het aantal kwetsbare alleenwonende ouderen tot 2030 Cretien van Campen m.m.v. Maaike

Nadere informatie

Jeugdzorg: verschil tussen budget en contract in de regio Zuidoost Noord- Brabant. Klarita Sadiraj

Jeugdzorg: verschil tussen budget en contract in de regio Zuidoost Noord- Brabant. Klarita Sadiraj Jeugdzorg: verschil tussen budget en contract in de regio Zuidoost Noord- Brabant Klarita Sadiraj Sociaal en Cultureel Planbureau Den Haag, oktober 2015 Het Sociaal en Cultureel Planbureau is ingesteld

Nadere informatie

Ruimtelijke segregatie in Nederland Factsheet

Ruimtelijke segregatie in Nederland Factsheet Ruimtelijke segregatie in Nederland Factsheet Ruimtelijke segregatie is het verschijnsel dat allochtone en autochtone Nederlanders in verschillende woonwijken wonen. Sinds begin jaren tachtig wordt over

Nadere informatie

Embargo t/m woensdag 16 december 2015, 11.00 uur. Publicatie Policy Brief Geen tijd verliezen. Van opvang naar integratie van asielmigranten

Embargo t/m woensdag 16 december 2015, 11.00 uur. Publicatie Policy Brief Geen tijd verliezen. Van opvang naar integratie van asielmigranten Persbericht Sociaal Cultureel Planbureau (SCP), Wetechappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum (WODC), Wetechappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) Embargo t/m woedag 16 december 2015, 11.00 uur

Nadere informatie

Fact sheet. Dienst Wonen, Zorg en Samenleven. Eigen woningbezit 1e en 2e generatie allochtonen. Aandeel stijgt, maar afstand blijft

Fact sheet. Dienst Wonen, Zorg en Samenleven. Eigen woningbezit 1e en 2e generatie allochtonen. Aandeel stijgt, maar afstand blijft Dienst Wonen, Zorg en Samenleven Fact sheet nummer 1 januari 211 Eigen woningbezit 1e en Aandeel stijgt, maar afstand blijft Het eigen woningbezit in Amsterdam is de laatste jaren sterk toegenomen. De

Nadere informatie

Ruimtelijke segregatie in Nederland Factsheet

Ruimtelijke segregatie in Nederland Factsheet Ruimtelijke segregatie in Nederland Factsheet Inleiding Ruimtelijke segregatie is het verschijnsel dat allochtone en autochtone Nederlanders in verschillende woonwijken wonen. Sinds begin jaren tachtig

Nadere informatie

GEBIEDEN. 4 havo 3 Stedelijke gebieden 4-5

GEBIEDEN. 4 havo 3 Stedelijke gebieden 4-5 GEBIEDEN 4 havo 3 Stedelijke gebieden 4-5 Probleemwijken Groot aandeel sociale huurwoningen Slechte kwaliteit woonomgeving Afname aantal voorzieningen Toename asociaal gedrag Sociale en etnische spanningen

Nadere informatie

Effecten voorstel verlengen periode tijdelijk behoud inschrijfduur na verhuizing van twee naar vijf jaar

Effecten voorstel verlengen periode tijdelijk behoud inschrijfduur na verhuizing van twee naar vijf jaar Effecten voorstel verlengen periode tijdelijk behoud inschrijfduur na verhuizing van twee naar vijf jaar 1 Aanleiding Bij behandeling van het beleidsvoorstel Actualisatie Woonruimteverdeling op 16 oktober

Nadere informatie

Thuis voelen in Nederland: stedelijke verschillen bij allochtonen

Thuis voelen in Nederland: stedelijke verschillen bij allochtonen Thuis voelen in Nederland: stedelijke verschillen bij allochtonen Jeroen Nieuweboer Allochtonen in, en voelen zich minder thuis in Nederland dan allochtonen elders in Nederland. Marokkanen, Antillianen

Nadere informatie

Gemiddelde budgetten per cliënt (en dag) voor de cliënten met een voogdijmaatregel en cliënten die 18 jaar of ouder zijn

Gemiddelde budgetten per cliënt (en dag) voor de cliënten met een voogdijmaatregel en cliënten die 18 jaar of ouder zijn Gemiddelde ten per cliënt (en dag) voor de cliënten met een voogdijmaatregel en cliënten die 18 jaar of ouder zijn Evert Pommer en Klarita Sadiraj Sociaal en Cultureel Planbureau Den Haag, april 2016 Het

Nadere informatie

Beantwoording artikel 38 vragen

Beantwoording artikel 38 vragen Beantwoording artikel 38 vragen Aan de PvdA fractie Ter attentie van mevrouw Suijker directie/afdeling RO/RBA contactpersoon J. de Heer onderwerp artikel 38 vragen PvdA telefoon 0182-588288 uw kenmerk

Nadere informatie

Bevolkingsvraagstukken in Nederland anno 2006. Grote steden in demografisch perspectief

Bevolkingsvraagstukken in Nederland anno 2006. Grote steden in demografisch perspectief Bevolkingsvraagstukken in Nederland anno 2006 Grote steden in demografisch perspectief WPRB Werkverband Periodieke Rapportage Bevolkingsvraagstukken WPRB Ingesteld door de minister van OCW Vinger aan de

Nadere informatie

Bijlage bij brief Modernisering Huurbeleid

Bijlage bij brief Modernisering Huurbeleid Bijlage bij brief Modernisering Huurbeleid Inleiding Om inzicht te krijgen in de effecten van het beleid op segregatie, is het noodzakelijk de lokale situatie en de samenstelling van de voorraad in ogenschouw

Nadere informatie

Segregatie en de liberalisering van het huurbeleid

Segregatie en de liberalisering van het huurbeleid Segregatie en de liberalisering van het huurbeleid De vraag of het huisvestingsbeleid en meer in het bijzonder het huurbeleid de kans op segregatie bevordert of vermindert, is niet eenvoudig en ook niet

Nadere informatie

Eindexamen aardrijkskunde vmbo gl/tl 2006 - II

Eindexamen aardrijkskunde vmbo gl/tl 2006 - II Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. MIGRATIE EN DE MULTICULTURELE SAMENLEVING kaarten 1 en 2 Spreiding allochtonen in Den Haag kaart 1 kaart 2 uit Indonesië totaal

Nadere informatie

SOCIAAL PERSPECTIEF. sociale structuurvisie Zaanstad 2009-2020

SOCIAAL PERSPECTIEF. sociale structuurvisie Zaanstad 2009-2020 SOCIAAL PERSPECTIEF sociale structuurvisie Zaanstad 2009-2020 SOCIAAL PERSPECTIEF sociale structuurvisie Zaanstad 2009-2020 De sociale ambitie: Zaanstad manifesteert zich binnen de metropoolregio Amsterdam

Nadere informatie

In deze bijlage zijn een aantal terugkerende en veelgestelde vragen in willekeurige volgorde opgenomen.

In deze bijlage zijn een aantal terugkerende en veelgestelde vragen in willekeurige volgorde opgenomen. Bijlage 2 Veelgestelde vragen In deze bijlage zijn een aantal terugkerende en veelgestelde vragen in willekeurige volgorde opgenomen. a. Vallen tijdelijke huurcontracten onder de werking van de Huisvestingswet

Nadere informatie

Doelgroepen TREND A variant

Doelgroepen TREND A variant Doelgroepen TREND A variant Kleidum Socrates 2013 Doelgroepen 3 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 5 1.1 Doelgroepen en Socrates... 5 1.2 Werkgebieden... 6 2 Doelgroepen en bereikbare voorraad... 7 2.1 Ontwikkeling

Nadere informatie

Bijlage Visie Oost : Cijfers & trends bevolking en woningvoorraad Hilversum

Bijlage Visie Oost : Cijfers & trends bevolking en woningvoorraad Hilversum Bijlage Visie Oost : Cijfers & trends bevolking en woningvoorraad Hilversum 1. Ontwikkeling bevolking naar leeftijd De Primos huishoudensprognose (2011) voor de periode 2010-2040 schetst het volgend beeld:

Nadere informatie

De jeugd in Nederland, enkele cijfers

De jeugd in Nederland, enkele cijfers De jeugd in Nederland, enkele cijfers De jeugd in Nederland, enkele cijfers Factsheet ten behoeve van de Conferentie Operatie Jong 2005 Op weg naar meer samenhang in het jeugdbeleid 12 september 2005,

Nadere informatie

Woonmonitor Dordrecht 2005

Woonmonitor Dordrecht 2005 Woonmonitor Dordrecht 2005 Deze Woonmonitor vergelijkt de ontwikkelingen op gebied van bevolking, woningvoorraad en woningmarkt in 2004 met die in 2003. In 2004 kwam de Woonvisie: Spetterend wonen in de

Nadere informatie

Dienst Ruimtelijke Ordening Fact sheet Demografische ontwikkelingen: blijvende groei Amsterdamse bevolking

Dienst Ruimtelijke Ordening Fact sheet Demografische ontwikkelingen: blijvende groei Amsterdamse bevolking Dienst Ruimtelijke Ordening Fact sheet nummer 7 november 2005 Demografische ontwikkelingen: blijvende groei Amsterdamse bevolking Het inwonertal van Amsterdam is in 2004 met ruim 4.000 personen tot 742.951

Nadere informatie

Woningvoorraad en woningbehoefte in Nederland

Woningvoorraad en woningbehoefte in Nederland Wonen in Hilversum Woningvoorraad en woningbehoefte in Nederland De Nederlandse woningmarkt staat momenteel in het middelpunt van de belangstelling. Deze aandacht heeft vooral betrekking op de ordening

Nadere informatie

Bijlage 6. Consultatie moskee Omar El Faroek en Moskee Anwar-e-Quba

Bijlage 6. Consultatie moskee Omar El Faroek en Moskee Anwar-e-Quba Bijlage 6 Consultatie moskee Omar El Faroek en Moskee Anwar-e-Quba Samenvatting en reacties uit "Moskee-project" Consultatie inwoners de Gagel via interviews, de Surinaamse Anwar-e-Quba moskee en de Omar

Nadere informatie

Bijlage veelgestelde vragen Passend Toewijzen

Bijlage veelgestelde vragen Passend Toewijzen Bijlage veelgestelde vragen Passend Toewijzen A) WONINGWET: ALGEMEEN 1. Wat is de nieuwe Woningwet? De nieuwe Woningwet geeft nieuwe regels voor de sociale huursector. Met de herziening wil de overheid

Nadere informatie

Scholen in de Randstad sterk gekleurd

Scholen in de Randstad sterk gekleurd Scholen in de Randstad sterk gekleurd Marijke Hartgers Autochtone en niet-westers allochtone leerlingen zijn niet gelijk over de Nederlandse schoolvestigingen verdeeld. Dat komt vooral doordat niet-westerse

Nadere informatie

Landgraaf. Bijlage(n) Uw brief van Uw kenmerk Documentnummer 15.16418 IIUIIllllllll

Landgraaf. Bijlage(n) Uw brief van Uw kenmerk Documentnummer 15.16418 IIUIIllllllll Gemeente Landgraaf Aan de SP Landgraaf t.a.v. mevrouw I. Koopman Maastrichterlaan 11 6374 VL LANDGRAAF IIUIIllllllll Onderwerp Vragen ex artikel 43 Reglement van Orde inzake wachtlijsten. Landgraaf, Verzonden

Nadere informatie

Gevolgen van de Woningwet voor huurders en woningzoekenden vraag- en antwoordlijst

Gevolgen van de Woningwet voor huurders en woningzoekenden vraag- en antwoordlijst Gevolgen van de Woningwet voor huurders en woningzoekenden vraag- en antwoordlijst Op 1 juli 2015 is de nieuwe Woningwet ingegaan. U leest hier wat deze nieuwe wet mogelijk voor u betekent. We hebben de

Nadere informatie

Eindexamen aardrijkskunde havo 2002-i

Eindexamen aardrijkskunde havo 2002-i LET OP: Je kunt dit examen maken met de 51e druk of met de 52e druk van de atlas. Schrijf op de eerste regel van je antwoordblad welke druk je gebruikt, de 51e of de 52e. Bij elke vraag is aangegeven welke

Nadere informatie

Leefbaarometer. In grote delen van Tilburg gaat het prima met de leefbaarheid. Vooral in Tilburg-Noord zijn er leefbaarheidsproblemen.

Leefbaarometer. In grote delen van Tilburg gaat het prima met de leefbaarheid. Vooral in Tilburg-Noord zijn er leefbaarheidsproblemen. Leefbaarheid De Leefbaarometer brengt de leefbaarheid op het laagst mogelijke schaalniveau in beeld. In combinatie met andere gegevens en kaartbeelden wordt de achtergrond van de leefbaarheid duidelijk.

Nadere informatie

Analyse van de markt voor (bestaande) huurwoningen in de Gemeente Steenwijkerland

Analyse van de markt voor (bestaande) huurwoningen in de Gemeente Steenwijkerland Analyse van de markt voor (bestaande) huurwoningen in de Gemeente Steenwijkerland drs. J.E. den Ouden 1-11-2013 Bevolking De gemeente Steenwijkerland telt momenteel circa 43.400 inwoners. Het inwonertal

Nadere informatie

Achtergrondinformatie Woonsymposium WONEN IN STAD.NL SESSIE BETAALBAAR- HEID

Achtergrondinformatie Woonsymposium WONEN IN STAD.NL SESSIE BETAALBAAR- HEID Achtergrondinformatie Woonsymposium WONEN IN STAD.NL SESSIE BETAALBAAR- HEID donderdag 19 maart 2015 BETAAL- BAARHEID Groningen is de jongste stad van Nederland. Van de totaal circa 200.000 inwoners zijn

Nadere informatie

Buurteffecten in perspectief. CPB Policy Brief 2011/08. Sander Gerritsen Ted Reininga. Dit is een uitgave van:

Buurteffecten in perspectief. CPB Policy Brief 2011/08. Sander Gerritsen Ted Reininga. Dit is een uitgave van: Dit is een uitgave van: Effecten van Nederlands mengen wijken onderzoek onbekend ontbreekt Centraal Planbureau Postbus 80510 2508 GM Den Haag t (070) 3383 380 September 2011 ISBN 978-90-5833-525-8 CPB

Nadere informatie

Herstelbemiddeling voor jeugdigen in Nederland

Herstelbemiddeling voor jeugdigen in Nederland Herstelbemiddeling voor jeugdigen in Nederland Majone Steketee Sandra ter Woerds Marit Moll Hans Boutellier Een evaluatieonderzoek naar zes pilotprojecten Assen 2006 2006 WODC, Ministerie van Justitie.

Nadere informatie

Brief van de minister voor Wonen en Rijksdienst

Brief van de minister voor Wonen en Rijksdienst 27926 Huurbeleid Nr. 216 Herdruk 1 Brief van de minister voor Wonen en Rijksdienst Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den Haag, 21 maart 2014 Hierbij doe ik u het volgende toekomen:

Nadere informatie

Ouderen op de woningmarkt: feiten en cijfers

Ouderen op de woningmarkt: feiten en cijfers Ouderen op de woningmarkt: feiten en cijfers Prof. mr. Friso de Zeeuw, praktijkhoogleraar Gebiedsontwikkeling TU Delft en directeur Nieuwe Markten Bouwfonds Ontwikkeling, met medewerking van Rink Drost,

Nadere informatie

Mantelzorgers maken weinig gebruik van verlofregelingen

Mantelzorgers maken weinig gebruik van verlofregelingen Mantelzorgers maken weinig gebruik van verlofregelingen Martijn Souren Ongeveer 7 procent van de werknemers met een verleent zelf mantelzorg. Ze maken daar slechts in beperkte mate gebruik van aanvullende

Nadere informatie

Rotterdam: er werken is OK, er wonen NEE!

Rotterdam: er werken is OK, er wonen NEE! Rotterdam: er werken is OK, er wonen NEE! OBR onderzoek naar HBO-jongeren en de arbeidsmarkt Dick Markvoort, Guido Walraven en anderen, Hogeschool INHolland 1 HBO-studenten die wonen en studeren in de

Nadere informatie

Van Ja, ik wil! naar Nee, bedankt... Over het wegblijven van bewoners met terugkeerwensen bij herstructurering

Van Ja, ik wil! naar Nee, bedankt... Over het wegblijven van bewoners met terugkeerwensen bij herstructurering Van Ja, ik wil! naar Nee, bedankt... Over het wegblijven van bewoners met terugkeerwensen bij herstructurering Annemarij Swart Atrivé, Houten Er wordt veel geherstructureerd in Nederland. Van de 56 prioriteitswijken

Nadere informatie

Eindexamen aardrijkskunde vmbo gl/tl 2006 - II

Eindexamen aardrijkskunde vmbo gl/tl 2006 - II LEEFBAARHEID EN ZORG IN STEDELIJKE EN LANDELIJKE GEBIEDEN figuur 2 Woningen in de vier grote steden naar eigendom per 1 januari 2000 in procenten Amsterdam Den Haag Rotterdam Utrecht X Y Z Nederland Het

Nadere informatie

Raadscommissievoorstel

Raadscommissievoorstel Raadscommissievoorstel Status: Voorbereidend besluitvormend Agendapunt: 8 Onderwerp: Starterslening: evaluatie, aanpassing verordening Datum: 11 november 2014 Portefeuillehouder: dhr. N.L. Agricola Decosnummer:

Nadere informatie

Overzicht belangrijkste punten uit het sociaal plan

Overzicht belangrijkste punten uit het sociaal plan 21 maart 2011 Overzicht belangrijkste punten uit het sociaal plan De gemeente Barendrecht is volop in ontwikkeling en het centrumgebied van Barendrecht staat aan de vooravond van een grondige vernieuwing.

Nadere informatie

Woningbehoefte onderzoek

Woningbehoefte onderzoek Woningbehoefte onderzoek Prognose woningbehoefte Amersfoort tot 2015 Gemeente Amersfoort Sector Dienstverlening, Informatie en Advies (DIA) Afdeling Onderzoek en Statistiek Marc van Acht Uitgave en rapportage:

Nadere informatie

In de Herzieningswet en het Besluit Toegelaten Instellingen TERUG VAN WEGGEWEEST: PASSEND TOEWIJZEN

In de Herzieningswet en het Besluit Toegelaten Instellingen TERUG VAN WEGGEWEEST: PASSEND TOEWIJZEN 29 TERUG VAN WEGGEWEEST: PASSEND TOEWIJZEN Vanaf 2016 moeten corporaties huishoudens die in aanmerking komen voor huurtoeslag zoveel mogelijk huisvesten in woningen onder de aftoppingsgrens. Deze norm

Nadere informatie

Op 19 mei 2014 stelde u ons college schriftelijke vragen over de verkoop van huurwoningen door Vestia.

Op 19 mei 2014 stelde u ons college schriftelijke vragen over de verkoop van huurwoningen door Vestia. De heer P. Beeldman Westeinde 12 2841 BV MOORDRECHT ** verzenddatum 27 mei 2014 onderwerp uw kenmerk bijlage afdeling VROM behandeld door J.D. Lindeman telefoon 0180-639976 Geachte heer Beeldman, Op 19

Nadere informatie

Kengetallen woningtoewijzing in de gemeente Utrecht

Kengetallen woningtoewijzing in de gemeente Utrecht Kengetallen woningtoewijzing in de gemeente Utrecht Stand van zaken zomer 2014 Inleiding Op dit moment volstrekt zich een grote verandering binnen de sociale huursector. Dit is het gevolg van het huidige

Nadere informatie

tijdelijke en betaalbare woonruimte voor mensen met een urgente woonvraag

tijdelijke en betaalbare woonruimte voor mensen met een urgente woonvraag tijdelijke en betaalbare woonruimte voor mensen met een urgente woonvraag 02 Visie Er is in Noord-Limburg nauwelijks geschikte tijdelijke en betaalbare woonruimte voor mensen met een urgente woonvraag.

Nadere informatie

De heer H.P. Kip De heer A. Tijssen Portaal Nijmegen Postbus 375 3900 AJ Veenendaal

De heer H.P. Kip De heer A. Tijssen Portaal Nijmegen Postbus 375 3900 AJ Veenendaal De heer H.P. Kip De heer A. Tijssen Portaal Nijmegen Postbus 375 3900 AJ Veenendaal Betreft: Advies voorgenomen verkoop woningen Krayenhofflaan (complex 1062) en de Gildekamp (complex 1176) Nijmegen, 27

Nadere informatie

Leven met ongewenste kinderloosheid

Leven met ongewenste kinderloosheid nadia garnefski vivian kraaij maya schroevers Leven met ongewenste kinderloosheid Boom Hulpboek amsterdam mmxiii 2013 N. Garnefski, V. Kraaij & M. J. Schroevers p / a Uitgeverij Boom, Amsterdam Behoudens

Nadere informatie

Belanghoudersbijeenkomst

Belanghoudersbijeenkomst V e r s l a g Belanghoudersbijeenkomst Donderdag 17 november was u met ruim 30 andere genodigden aanwezig bij de belanghoudersbijeenkomst van Woningstichting Bergh. Een bijeenkomst waarbij wij graag twee

Nadere informatie

Deeltijd in Nederland in hoofdlijnen

Deeltijd in Nederland in hoofdlijnen Deeltijd in Nederland in hoofdlijnen Factsheet Deeltijd.indd 1 14-5-2009 12:33:44 Factsheet Deeltijd.indd 2 14-5-2009 12:33:44 Deeltijd in Nederland in hoofdlijnen Wil Portegijs Sociaal en Cultureel Planbureau

Nadere informatie

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE . > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat

Nadere informatie

1. Denkt u er over na om te verhuizen?

1. Denkt u er over na om te verhuizen? 1. Rechte tellingen Open huizen route De landelijke woningmarkt trekt weer aan. In vrijwel alle Nederlandse regio s neemt het aantal woningverkopen toe ten opzichte van een jaar geleden. 1. Denkt u er

Nadere informatie

Dienst Ruimtelijke Ordening Fact sheet Demografische ontwikkelingen in 2005: emigratie stopt groei Amsterdamse bevolking

Dienst Ruimtelijke Ordening Fact sheet Demografische ontwikkelingen in 2005: emigratie stopt groei Amsterdamse bevolking Dienst Ruimtelijke Ordening Fact sheet nummer 7 november 2006 Demografische ontwikkelingen in 2005: emigratie stopt groei Amsterdamse bevolking Na een aantal jaren van groei is door een toenemend vertrek

Nadere informatie

Voorrang geven, screenen en matchen: sturen op lokaal niveau?

Voorrang geven, screenen en matchen: sturen op lokaal niveau? Voorrang geven, screenen en matchen: sturen op lokaal niveau? André Ouwehand, OTB Research for the Built Environment TU Delft 19-6-2014 Foto: Joop Reijngoud Delft University of Technology Voorrang geven,

Nadere informatie

Meer huur voor minder huis. Gereguleerde huren in de commerciële sector

Meer huur voor minder huis. Gereguleerde huren in de commerciële sector Meer huur voor minder huis Gereguleerde huren in de commerciële sector Gereguleerde huren in de commerciële sector Meer huur voor minder huis AANLEIDING Corporaties en commerciële verhuurders bieden beiden

Nadere informatie

Jaarverslag 2014. Een fijn huis

Jaarverslag 2014. Een fijn huis Een fijn huis Een goede woning is een basisbehoefte van ieder mens en een randvoorwaarde om deel te kunnen nemen aan de samenleving. In ons werkgebied, de noordvleugel van de Randstad, zijn veel mensen

Nadere informatie

Een onzeker perspectief: vooruitzichten van tijdelijke werknemers

Een onzeker perspectief: vooruitzichten van tijdelijke werknemers Een onzeker perspectief: vooruitzichten van tijdelijke werknemers Een onzeker perspectief: vooruitzichten van tijdelijke werknemers Eerste resultaten uit het Arbeidsaanbodpanel, najaar 2012 Jan Dirk Vlasblom

Nadere informatie

Verhuisonderzoek Drechtsteden

Verhuisonderzoek Drechtsteden Verhuisonderzoek Kenmerken van de verhuizingen en de verhuisredenen? Inhoud: 1. Conclusies 2. Verhuissaldo 3. Huishoudengroepen 4. Inkomensgroepen 5. Kenmerk en prijs woning 6. Woningvoorraad 7. Vertrekredenen

Nadere informatie

Woonruimteverdeling 2015 2 Woningstichting Putten. Opening Schauwplein

Woonruimteverdeling 2015 2 Woningstichting Putten. Opening Schauwplein Samenvatting In 2015 leverden wij 39 appartementen op aan het Schauwplein te Putten. De belangstelling voor de woningen was groot en leidde tot doorstroming. Wij sloten in 2015 inclusief deze nieuwbouw

Nadere informatie

Hierbij zend ik u de antwoorden op de vragen van het Kamerlid Wolbert (PvdA) over kinderen van allochtone afkomst die overgewicht hebben (2014Z07817).

Hierbij zend ik u de antwoorden op de vragen van het Kamerlid Wolbert (PvdA) over kinderen van allochtone afkomst die overgewicht hebben (2014Z07817). > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 2008 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Rijnstraat 50 255 XP Den Haag www.rijksoverheid.nl Bijlage(n)

Nadere informatie

Oegstgeest aan de Rijn: realisatie van een woningbouwbehoefte

Oegstgeest aan de Rijn: realisatie van een woningbouwbehoefte Oegstgeest aan de Rijn: realisatie van een woningbouwbehoefte Stap 1 van de Ladder voor Duurzame Verstedelijking schrijft voor dat een stedelijke ontwikkeling past binnen de regionale behoefte. Provincie

Nadere informatie

Eindexamen aardrijkskunde vmbo gl/tl 2006 - I

Eindexamen aardrijkskunde vmbo gl/tl 2006 - I Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. MIGRATIE EN DE MULTICULTURELE SAMENLEVING tekst 1 De gemeenschap van mijn overgrootvader vormt een van oudste minderheidsgroepen

Nadere informatie

POLITIEK PLATFORM RADIKALEN. Radikaal-linkse notities

POLITIEK PLATFORM RADIKALEN. Radikaal-linkse notities POLITIEK PLATFORM RADIKALEN Radikaal-linkse notities September 2013 Inleiding In deze notitie doet het Politiek Platform Radikalen een aantal concrete voorstellen uit het recente verleden opnieuw het licht

Nadere informatie

De kunst van cultuurmarketing. Discussievragen en stellingen

De kunst van cultuurmarketing. Discussievragen en stellingen De kunst van cultuurmarketing Discussievragen en stellingen Ruurd Mulder Tweede, herziene druk u i t g e v e r ij coutinho c bussum 2013 Deze discussievragen en stellingen horen bij De kunst van cultuurmarketing

Nadere informatie

Regionale woningmarktgebieden: verschillen en overeenkomsten. Andries de Jong, Lia van den Broek, Stephaan Declerck, e.a.

Regionale woningmarktgebieden: verschillen en overeenkomsten. Andries de Jong, Lia van den Broek, Stephaan Declerck, e.a. Regionale woningmarktgebieden: verschillen en overeenkomsten Andries de Jong, Lia van den Broek, Stephaan Declerck, e.a. Aanleiding 2 Kennis over regionale diversiteit van de woningmarkt is noodzakelijk

Nadere informatie

DENK MEE MET MITROS. Uitkomsten onderzoek Toekomstplannen Mitros 2010-2030

DENK MEE MET MITROS. Uitkomsten onderzoek Toekomstplannen Mitros 2010-2030 DENK MEE MET MITROS Uitkomsten onderzoek Toekomstplannen Mitros 2010-2030 Mitros heeft een plan opgesteld met doelstellingen voor de periode 2010-2030. In dit plan staat wat Mitros de komende twintig jaar

Nadere informatie

Corsanummer: 1500064317

Corsanummer: 1500064317 Corsanummer: 1500064317 Op 30 maart 2015 zijn bij de raadsgriffie vragen binnen gekomen van Dhr. R. Wessels van de fractie Groen Links, gericht aan de voorzitter van de Raad op grond van ex artikel 38

Nadere informatie

Nieuwsbrief. Wat houdt onderwijssegregatie juist in?

Nieuwsbrief. Wat houdt onderwijssegregatie juist in? De discussie over etnische segregatie in het onderwijs, zeg maar over zwarte en witte scholen, is onlangs weer opgeflakkerd in de media. Stemmen gaan op dat het inschrijvingsbeleid in het kader van het

Nadere informatie

WONEN IN BEWEGING I N F O R M A T I E B R O C H U R E

WONEN IN BEWEGING I N F O R M A T I E B R O C H U R E WONEN IN BEWEGING I N F O R M A T I E B R O C H U R E Wonen in beweging De CWS is een woningcorporatie in beweging. Een professionele, klantgerichte organisatie die staat voor goed wonen in een aantrekkelijke

Nadere informatie

Intentieverklaring gemeenten en corporaties in de stadsregio Amsterdam over de betaalbare voorraad in de regio. Maart 2014

Intentieverklaring gemeenten en corporaties in de stadsregio Amsterdam over de betaalbare voorraad in de regio. Maart 2014 Intentieverklaring gemeenten en corporaties in de stadsregio Amsterdam over de betaalbare voorraad in de regio Maart 2014 2 Preambule Gemeenten in de Stadsregio Amsterdam en de woningcorporaties, verenigd

Nadere informatie

Wat is het effect van mentoring?

Wat is het effect van mentoring? Wat is het effect van mentoring? Februari 2016 HET IS AANNEMELIJK DAT MENTORING DE WERKLOOSHEID ONDER MIGRANTENJONGEREN KAN VERMINDEREN De werkloosheid onder jongeren van niet-westerse herkomst is veel

Nadere informatie

Rapport 833 Derriks, M., & Kat, E. de. (2020). Jeugdmonitor Zeeland Amsterdam: Kohnstamm Instituut.

Rapport 833 Derriks, M., & Kat, E. de. (2020). Jeugdmonitor Zeeland Amsterdam: Kohnstamm Instituut. Samenvatting Rapport 833 Derriks, M., & Kat, E. de. (2020). Jeugdmonitor Zeeland Amsterdam: Kohnstamm Instituut. De Jeugdmonitor Zeeland De Jeugdmonitor Zeeland is een plek waar allerlei informatie bij

Nadere informatie

De Meerjarige aanvullende uitkering 2013 t/m 2015

De Meerjarige aanvullende uitkering 2013 t/m 2015 De Meerjarige aanvullende uitkering 2013 t/m 2015 Utrecht, 12 februari 2013 Martin Heekelaar, tel 06-23152767 Ad Baan, tel 06-55364740 1 Gemeenten kunnen (feitelijk: moeten) een MAU aanvragen als: Voldoen

Nadere informatie

OVERZICHTSNOTITIE INZENDINGEN

OVERZICHTSNOTITIE INZENDINGEN OVERZICHTSNOTITIE INZENDINGEN Deze notitie behandelt enkele conclusies op hoofdlijnen, gebaseerd op de 36 inzendingen die zijn ingediend voor de pilot woonconcepten voor EU-arbeidsmigranten. Positieve

Nadere informatie

Op de voordracht van Onze Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties van..., nr..., Directie Constitutionele Zaken en Wetgeving;

Op de voordracht van Onze Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties van..., nr..., Directie Constitutionele Zaken en Wetgeving; Besluit van tot wijziging van het Besluit huurprijzen woonruimte (aanpassing woningwaarderingsstelsel in verband met woonruimte in beschermd monument en beschermd stads- en dorpsgezicht) Op de voordracht

Nadere informatie

BIJLAGE A KENGETALLEN In deze bijlage geven we in overzichtelijke tabellen de kengetallen weer die gebruikt zijn ter bepaling van de effecten van het kantoren- en bedrijventerreinenprogramma voor de regio

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 1984-1985 Rijksbegroting voor het jaar 1985 18600 Hoofdstuk XI Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer Nr. 7 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS

Nadere informatie

VEELGESTELDE VRAGEN ONTWIKKELING SPORTWEG EN MEERWEG

VEELGESTELDE VRAGEN ONTWIKKELING SPORTWEG EN MEERWEG VEELGESTELDE VRAGEN ONTWIKKELING SPORTWEG EN MEERWEG HUURPRIJS 1.1. HOE HOOG WORDT MIJN HUURPRIJS BIJ MODERNISERING? Wij gaan met u in gesprek over de mogelijkheden bij modernisering. Een aantal maatregelen

Nadere informatie

Samenvatting Jaarverslag 2013

Samenvatting Jaarverslag 2013 Samenvatting Jaarverslag 2013 Het jaar 2013 laat zich voor KleurrijkWonen kenmerken door: het realiseren vaneen aantal grote onderhouds- en herstructureringsprojecten; het ruimschoots behalen van onze

Nadere informatie

TIJDSCHRIFT VOOR DE VOLKSHUISVESTING NUMMER 6 DECEMBER 2014 ANALYSE HERVORMINGEN

TIJDSCHRIFT VOOR DE VOLKSHUISVESTING NUMMER 6 DECEMBER 2014 ANALYSE HERVORMINGEN 40 KWETSBAARHEID VAN WONI HERVORMINGEN Het aantal huishoudens met aan het wonen gerelateerde financiële risico s is toegenomen in de periode 2002 2012. Een concentratie van huishoudens met zulke risico

Nadere informatie

Voorkeursbeleid: de (on)mogelijkheden

Voorkeursbeleid: de (on)mogelijkheden Voorkeursbeleid Voorkeursbeleid: de (on)mogelijkheden Als een werkgever een diverse samenstelling van zijn personeelsbestand nastreeft, heeft hij daarvoor enkele instrumenten ter beschikking. Te denken

Nadere informatie

Migratie en pendel Twente. Special bij de Twente Index 2015

Migratie en pendel Twente. Special bij de Twente Index 2015 Migratie en pendel Twente Special bij de Twente Index 2015 Inhoudsopgave Theorieën over wonen, verhuizen 3 Kenmerken Twente: Urbanisatiegraad en aantal inwoners 4 Bevolkingsgroei grensregio s, een vergelijking

Nadere informatie

Eindexamen maatschappijleer 2 vmbo gl/tl 2005 - II

Eindexamen maatschappijleer 2 vmbo gl/tl 2005 - II Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. DE MULTICULTURELE SAMENLEVING tekst 1 Het Koninklijk Nederlands-Indisch Leger (KNIL) werd opgeheven op 26 juli 1950. In maart en

Nadere informatie

De Nieuwe Ontwikkelaar, 20 april 2005. Willem Sulsters (WSA)

De Nieuwe Ontwikkelaar, 20 april 2005. Willem Sulsters (WSA) De Nieuwe Ontwikkelaar, 20 april 2005 Geert Ten Hertog (Staedion) ontwikkeligsmanager uitvoeringsfase Willem Sulsters (WSA) procesmanager wijkplan Inhoud Dichtbij de stad en het Zuiderpark Transvaal Wijkplan

Nadere informatie

Migratiestromen en inkomensontwikkelingen in de provincie Groningen

Migratiestromen en inkomensontwikkelingen in de provincie Groningen Migratiestromen en inkomensontwikkelingen in de provincie Groningen Mensen verhuizen om allerlei redenen. Om samen te wonen, voor werk of studie of vanwege de woning zelf. Deze verhuizingen spelen een

Nadere informatie

Bijlage 1: Ambtelijke toelichting belangrijkste aspecten Huisvestingswet 2014

Bijlage 1: Ambtelijke toelichting belangrijkste aspecten Huisvestingswet 2014 Bijlage 1: Ambtelijke toelichting belangrijkste aspecten Huisvestingswet 2014 Inleiding Met ingang van 1 januari 2015 treedt de Huisvestingswet 2014 in werking. In deze wet is bepaald dat voor bestaande

Nadere informatie

2010-2012 SAMENVATTING

2010-2012 SAMENVATTING 2010-2012 SAMENVATTING Samenvatting De Regionale woningmarktmonitor 2010-2012 beschrijft de ontwikkelingen op de woningmarkt in het gebied binnen de driehoek Waalwijk, Oss en Boxtel. De kredietcrisis

Nadere informatie

Sociaal plan. Uw woning wordt gesloopt of ingrijpend opgeknapt? Daarover hebben wij afspraken gemaakt!

Sociaal plan. Uw woning wordt gesloopt of ingrijpend opgeknapt? Daarover hebben wij afspraken gemaakt! Sociaal plan Uw woning wordt gesloopt of ingrijpend opgeknapt? Daarover hebben wij afspraken gemaakt! Wonen Zuid werkt continu aan het verbeteren van haar woningaanbod. Dat doen we door onze woningen goed

Nadere informatie

Onderwerp Beantwoording vragen PvdA-fractie inzake gebruik leegstaande panden om woningnood op korte termijn op te lossen

Onderwerp Beantwoording vragen PvdA-fractie inzake gebruik leegstaande panden om woningnood op korte termijn op te lossen PvdA-fractie T.a.v. Mevrouw A. Postma De Roede 12 9285 VK Buitenpost Dossiernummer : n.v.t. Stuknummer : n.v.t. Behandeld door : E. Idsardi Email : gemeente@achtkarspelen.nl Uw brief/mail van Uw kenmerk

Nadere informatie

Woonruimtebemiddeling: samen leven met minder regels

Woonruimtebemiddeling: samen leven met minder regels POSITION PAPER Woonruimtebemiddeling: samen leven met minder regels VNG-INZET VOOR DE NIEUWE HUISVESTINGSWET Inleiding In delen van het land is nog steeds sprake van knelpunten op de woningmarkt, met gevolgen

Nadere informatie

Resultaten vragenlijst extra opvang vluchtelingen in de gemeente Wierden (extra informatieronde BFMO)

Resultaten vragenlijst extra opvang vluchtelingen in de gemeente Wierden (extra informatieronde BFMO) Resultaten vragenlijst extra opvang vluchtelingen in de gemeente Wierden (extra informatieronde BFMO) 18 november 2015 Inleiding Op 18 november 2015 konden inwoners van de gemeente Wierden hun mening geven

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018. 2500 EA Den Haag

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018. 2500 EA Den Haag > Retouradres Postbus 20011 2500 EA Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag Directoraat-Generaal Wonen en Bouwen Directie Woningmarkt Turfmarkt

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten Generaal Postbus 20018. 2500 EA Den Haag

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten Generaal Postbus 20018. 2500 EA Den Haag > Retouradres Postbus 20011 2500 EA Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag Directoraat-Generaal Bestuur en Wonen Directie Woningmarkt Turfmarkt

Nadere informatie

Veranderingen in de volkshuisvesting. 10 mei 2011

Veranderingen in de volkshuisvesting. 10 mei 2011 Veranderingen in de volkshuisvesting 10 mei 2011 Opbouw presentatie 1. Veranderingen en gevolgen 2. Betekenis voor PALT 3. Ontwikkelrichtingen De belangrijkste veranderingen 1. Regelgeving Staatssteunregeling

Nadere informatie

Middeninkomens & de staatssteunregeling. Simulatie woningmarkteffecten

Middeninkomens & de staatssteunregeling. Simulatie woningmarkteffecten Middeninkomens & de staatssteunregeling Simulatie woningmarkteffecten 1 Inhoud Context Aanpak Uitkomsten 2 Staatssteunregeling Woningcorporaties Positionering: staat, markt, middenveld? Taakopvatting:

Nadere informatie

Op zoek naar een woning

Op zoek naar een woning Op zoek naar een woning 3 Welkom U bent op zoek naar een woning. Misschien wilt u een grotere woning, of juist een kleinere woning. U gaat op eigen benen staan, krijgt werk in een andere plaats of heeft

Nadere informatie

Woonvisie in t kort 10

Woonvisie in t kort 10 10 Woonvisie in t kort Utrecht is een aantrekkelijke stad om te wonen en te werken. Daarom is de druk op de woningmarkt groot. Deze druk zal de komende jaren blijven waardoor veel doelgroepen niet de woning

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2006 2007 30 595 Wijziging van artikel 247 van Boek 7 van het Burgerlijk Wetboek, de Uitvoeringswet huurprijzen woonruimte en enkele andere wetten als gevolg

Nadere informatie

Rotterdam: volop in beweging. Godfried Engbersen Erasmus Universiteit

Rotterdam: volop in beweging. Godfried Engbersen Erasmus Universiteit Rotterdam: volop in beweging Godfried Engbersen Erasmus Universiteit Rotterdam: volop in beweging 1 Een eeuwige bruiloft in Rotterdam 2 Stedelijke vernieuwing in de tijd 3 De toekomst van de stedelijke

Nadere informatie