Conferentieverslag CBS Heerlen, maart 2014

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Conferentieverslag CBS Heerlen, maart 2014"

Transcriptie

1 Conferentieverslag CBS Heerlen, maart 2014

2 1 locatie 45 deelnemende organisaties 5 workshops 3 landen 6 gastvrouwen 100 aanwezigen 4 grensregio s 17 sprekers 7 organisatoren

3 Introductie Op 20 maart 2014 organiseerde het CBS Heerlen in samenwerking met de regionale krimpkenniscentra uit Groningen (KKNN), Zeeland (Scoop) en Limburg (Neimed) een invitiational conference over grensoverschrijdend wonen en werken in krimpregio s. De dag werd enthousiast voorgezeten door Ben van Essen, senior strateeg bij de provincie Limburg. Voorbij de grens te kijken en met landelijke experts een nieuwe horizon verkennen was de grote uitdaging van deze dag. Daarbij werd niet alleen naar Limburg gekeken, maar werden ook andere grensregio s actief betrokken. Om beleid te kunnen ontwikkelen en de effectiviteit van maatregelen te monitoren zijn cijfers nodig. Deze zijn er in onvoldoende mate. Er is zowel behoefte aan structuurcijfers over de gebieden aan beide kanten van de grens als aan het in kaart brengen van grensoverschrijdende activiteiten. Op basis van de observatie dat de drie krimpregio s weliswaar perifeer liggen vanuit nationaal gezichtspunt, maar alle daarnaast ook aanpalen aan Duitse en Belgische regio s, leek een conferentie over de kansen voor krimpregio s bij oriëntaties op de andere kant van de grens, dan ook zinvol. Het was een levendige conferentie met veel voorbeelden over grensoverschrijdende samenwerking en projecten: de Eems-Dollard in Groningen, Terneuzen en Zeeuws-Vlaanderen en de Euregio Maas-Rijn en Parkstad Limburg.

4 Keynote Henk van Houtum De keynote speech werd verzorgd door prof dr Henk van Houtum, Universitair Hoofddocent Geopolitiek en Politieke Geografie aan de Radboud Universiteit Nijmegen, hoofd van het Nijmegen Centre for Border Research aan de Radboud Universiteit Nijmegen en auteur van het boek Grensland. De grenzen voorbij Ik wil vandaag voorbij de grens kijken. Een grens is een ontwerp, een strategisch product. Als we accepteren dat elke grens een design is, dan kunnen wij het als mens toch herontwerpen? aldus Prof dr van Houtum. Een grens brengt consequenties met zich mee. Als je mensen insluit, sluit je automatisch anderen weer buiten. De vraag is, hoe ga je daarmee om? Je begrenst, maakt een orde, maakt een nationale orde. Je maakt statistiek, een nationale statistiek, nationale demografie, topografie, geschiedenis etc. Dit hoort allemaal bij ordening. Een grens is een lijntje trekken op de kaart, maar eigenlijk maskeert zij van alles. Ze maskeert de mensen die daaronder zitten, misschien gedachten die meer grensoverschrijdend zijn dan het perspectief of misschien niet helemaal identificeerbaar met dat ene nationale gebied. De grens als political trap Een grens maskeert iets naar buiten, ze toont één gezicht met daarachter wellicht een groot gebied van ideeën. Elke grens is dus een val, a political trap. Het lijkt alsof een grens een vanzelfsprekende eenheid is met een vanzelfsprekend lijntje maar dat is dus absoluut niet zo. Het topografisch begrenzen, de nationale oriëntatie, begint al bij het lagere onderwijs. We gaan steeds terug naar het kaartbeeld, maar weten dat de grenslijn continu verandert. De vorm van Nederland zal veranderen, kijk maar naar de geschiedenis.

5 Grensoverschrijdend beleid Voor ons onderzoek in het boek Grensland hebben we alle grensgemeenten gebeld met de vraag: Hoe kijkt u aan tegen grensoverschrijdende samenwerking, kunt u daar plannen maken? Alle antwoorden waren hetzelfde: Nee, dat is einde plangebied. Daar heb ik geen beschikking over of soevereiniteit. Een ander gevolg van dat einde plangebied denken is dat je confrontaties krijgt. Aan de buitengrens laat je je gezicht zien. Als je op de grens je rotzooi neerzet, zegt dat veel over je nationale oriëntatie en dat is iets wat we niet moeten willen. Windparken en fabrieken zie je vaak op het grensland. Áls we dan grensoverschrijdend gaan plannen, zie je grote ruimtelijke kaarten, Europa wordt ingekaart alsof het een land is. Het grensperspectief wordt vergeten, de grenslanders, en er is bijna nooit burgerlijke participatie. Eerst worden nationale programma s ontwikkeld en er wordt niet stilgestaan bij het lokale perspectief; scholen, gemeenschappen. Ook het secretariaat is met handen en voeten gebonden aan die nationale ruimte. Wanneer aan het einde van een project het geld op is, zie je dat het logistiek doodbloedt. Bovendien wordt controle erg overdreven. De grensoverschrijdende samenleving is zo complex geworden dat mensen terugschrikken. Te bureaucratisch, te veel administratieve lasten.

6 Horizontale verbindingen Vandaar dat we besloten dat grensland te onderzoeken en te kijken naar de creatieve potentie van het grenslandschap. We hebben langs de hele grens een nieuwe lijn getrokken en hebben over dat gebied een nieuw dynamisch perspectief proberen te ontwikkelen. We wilden veel minder verticaal kijken, maar een horizontale spontane verbinding maken; is dat mogelijk en waar moeten we dan aan denken? We hebben een radicaal perspectief gemaakt aan beide kanten: Stel dat de grens een janus is en twee gezichten heeft: je kunt dan maximaal inzetten op de grensoverschrijdende gemeenschap. Stel dat we konden spelen met die grens, wat zou er dan mogelijk zijn? Stel dat je die grens theatraal kunt versterken. Je kunt deze dan ook inzetten als een verlangend perspectief, mensen ervan bewust maken dat er een verschil is. Als je een muurtje neerzet, verlang je ernaar om eroverheen te kijken. Een voorbeeld is het doortrekken van de hele Belgische én Nederlandse kustlijn zodat je een grensoverschrijdend kustlandschap maakt. Dat is het idee van het grensoverschrijdende doorkijken. Het perspectief moet dat van een dubbellandschap zijn. Durf te ontwerpen! Maak een nieuwe horizon, van verticaal naar horizontaal. Ook een andere regie van de overheid, minder sturend en meer uitlokkend. Meer durf, durf meer te delegeren, aldus Henk van Houtum.

7 Workshop 1: Werken in een grensoverschrijdend perspectief Sprekers: Niels Kooiman (CBS) en Martin Unfried (EIPA) / Discussieleider: Sabine Meier (KKNN) In de eerste workshop werd vanuit een statistisch en beleidsperspectief gekeken naar het onderwerp werken. Niels Kooiman presenteerde een onderzoek naar de demografische en sociaaleconomische kenmerken van de mensen die tussen regio s verhuizen en de gevolgen hiervan voor de samenstelling van de bevolking. Martin Unfried ging in op de wijze waarop grensoverschrijdend arbeidsbeleid in de Euregio Maas-Rijn wordt vormgegeven. Hierna volgde een discussie rondom de vraag: In hoeverre hebben grensregio s een aantrekkend of afstotend effect op werkenden? Samenwerken in dat opzicht is een complexe materie, zo kwam naar voren. Op nationaal niveau is de grensproblematiek nog vaak geen prioriteit. Samenwerken van organisaties is evenwel belangrijk om de neuzen dezelfde richting op te krijgen. Grensoverschrijdend arbeidsbeleid moet leiden tot het oppakken van werkgelegenheid. De Benelux wil vanuit nationaal niveau meewerken, omdat er nog vaak versnippering heerst. Zij werkt samen met ministeries en andere betrokkenen. De secretaris-generaal van de Benelux werkt aan het in kaart brengen van Benelux-gegevens. Harde en zachte grenzen Van nature kijken we niet over de grenzen, we hebben onze blik op Nederland gericht. Daarom moet men accepteren dat grensoverschrijdende samenwerking lang gaat duren en dat men afhankelijk is van anderen. Een voorbeeld van hoe het anders kan, is het initiatief voor grensoverschrijdende baanvacatures zonder vermelding van het land. Harde grenzen maken een gebied klein, terwijl je als grensgebied juist vaak boeiend bent. De Nederlandse overheid verandert de regels m.b.t. grensoverschrijdend wonen en werken vaak waardoor mensen door de bomen het bos niet meer zien. De vrijwel jaarlijkse wijziging van wetten m.b.t. de grensstreek leidt tot imagoschade van grensoverschrijdend werken. De vraag die tijdens de workshop aan de orde kwam, wat is de grens tussen informatie en adviezen, is dan ook niet eenvoudig te beantwoorden. Soms is het beste advies ga niet de grens over vanwege de regelgeving, maar moet men organisaties die grensoverschrijdend werken eigenlijk willen stimuleren dit advies te geven? Verminder echte drempels (regelgeving) om psychologische drempels te verminderen, wordt tijdens de discussie meegegeven. Voorbeeld: Een in Nederland ontslagen Duitser moet in Duitsland WW aanvragen. In Nederland is de constructie zodanig dat ontslag altijd met wederzijds goedvinden is. In Duitsland krijgt deze persoon dan geen WW.

8 Ontwikkelingen Diverse huidige ontwikkelingen werden besproken. Mensen verhuizen minder, de woningmarkt zit op slot, de krimp stopt (tijdelijk). Mensen met een hoge opleiding zijn mobieler; biedt deze mensen banen aan, dan zullen ze blijven, luidde één van de adviezen. Gegeven is ook dat Oost-Europeanen vooral naar de grensregio s trekken vanwege de economische structuren, zoals landbouw in Noord-Limburg. Andere ontwikkeling is dat in Zeeuws-Vlaanderen juist laagopgeleide mensen de grens over gaan. Mensen worden onder hun niveau aangenomen zodat er weinig banen voor laaggeschoolden overblijven en ze wel de grens over moeten. Conclusies Eén van de conclusies: overschrijdende statistieken dienen de arbeidsbehoeftes in kaart te brengen om onze blik te vergroten. Nederland heeft mogelijk andere wensen en behoeftes dan Duitsland of België. Ideeën over overschrijdend werken moeten worden ondersteund door cijfers. Kijk ook meer naar internationale verhuisbewegingen en pendel, werd het CBS meegegeven. Tenslotte kwamen beroepen en opleidingen aan bod. Omdat technische beroepen zeer verschillend kunnen zijn tussen gebieden, is er sprake van een drempel voor overschrijdende arbeid voor technische opleidingen; taalverschillen spelen in de technische sector een minder prominente rol.

9 Workshop 2: Wonen in een grensoverschrijdend perspectief Sprekers: Jeroen Ooijevaar (CBS) en Robert de Ridder (Clavis) / Discussieleider: Jan Latten (CBS/Neimed) In de tweede workshop werd vanuit verschillende invalshoeken het onderwerp wonen behandeld. Jeroen Ooijevaar presenteerde de vage lijn tussen verhuizen en emigreren in grensgebieden: de casus Kerkrade/Herzogenrath. De lezing van Robert de Ridder ging over aandachtspunten rondom grensoverschrijdend wonen, de stap van Vlaams naar Zeeuws-Vlaams. Uit reacties op de discussievraag, Wat betekent emigratie in een grensstreek?, blijkt dat emigratie een rekbaar begrip is. Emigreren kan naar de overkant van de straat zijn, zoals bij Kerkrade-Herzogenrath, of naar bijvoorbeeld Sydney. Zo vertrekt driekwart van de emigranten uit Kerkrade naar Herzogenrath/Noordrijn-Westfalen en twee derde van de emigranten die naar Herzogenrath vertrekken, komen uit Kerkrade. De verhoudingen in de grensstreek zijn dus behoorlijk in het voordeel van korteafstandemigratie, wat natuurlijk beleidsimplicaties heeft, zeker als het om krimp gaat. Meer inzicht is gewenst in de keuzes die inwoners van de grensregio maken t.a.v. wonen en werk. Het nationale emigratiecijfer dient bijvoorbeeld meer rekening te houden met deze grensstreek-migratie. De huidige emigratiecijfers sluiten mogelijk niet aan bij de ervaren werkelijkheid, in veel gevallen zijn de verhuisbewegingen namelijk kleinschalig (korte afstanden). Vergelijk grensoverschrijdende verhuizingen met de centrumperiferie uitgangspunten; vergelijk de beweging van mensen die trekken naar het centrum van het land met grensoverschrijdende bewegingen, wordt geadviseerd. Wonen in Zeeuws-Vlaanderen Tijdens zijn presentatie behandelt Robert de Ridder de casus van woningmarkt strategie/campagne voor Zeeuws-Vlaanderen. Er is een samenwerkingsverband van vijf woningcorporaties om het grensoverschrijdend wonen te promoten in Vlaanderen.

10 Komen Vlamingen alleen in Nederland wonen of gaan zij zich hier ook settelen? Gaan kinderen naar Nederlandse scholen, doet men inkopen in Nederland en heeft men hier sociale contacten? Vraag is ook of de overheid invloed kan uitoefenen op de plek waar men wil gaan wonen, indien het een grensstreek betreft? Als voorbeeld van beleidsinvloeden wordt de benzineaccijns genoemd, deze is nationaal vastgesteld maar heeft een ander effect in de grensstreken aangezien prijsconcurrentie met het buitenland groter is. Zo gezien zou het nationale beleid gedifferentieerd kunnen worden naar regionale landsdelen. Conclusie De huidige CBS cijfers over wonen en werken stoppen echter bij de grens, een duidelijk kennis-hiaat dat roept om meer samenwerking met statistiekbureaus uit België en Duitsland. Deze aanbeveling wordt door de aanwezigen bevestigd. Ook is het op dit moment niet mogelijk om uit bestaande registers een statistiek samen te stellen die aangeeft wie de mensen zijn die over de grens gaan wonen (getrouwd, gescheiden, jong, oud, etc.) en hun reden van emigratie. Gesproken werd ook over de beleidstool van fiscale compensatie. Economisch voordeel stuurt de woon- en werkvoorkeuren regionaal, meer dan de culturele aspecten of taalbarrière. Door het vrije verkeer binnen Europa is het niet eenvoudig grensoverschrijdend werken en wonen te meten. Er hoeft pas na 4 maanden een verblijfsvergunning aangevraagd te worden. Registratie om dit deel van grenswerkers in kaart te brengen, ontbreekt.

11 Workshop 3: Bedrijvigheid in een grensoverschrijdend perspectief Sprekers: Marjolijn Jaarsma (CBS) en Petra Oden (KKNN) / Discussieleider: Ralph Wijnen (CBS) In deze workshop kwam het onderwerp bedrijvigheid aan bod. Marjolijn Jaarsma presenteerde over internationale handel in de (grens)regio en Petra Oden behandelde de casus Eemshaven in Noord-Oost Groningen. Hier zijn zowel Duitse als Nederlandse bedrijven gevestigd. Soms wordt de indruk gewekt dat we in één groot Europa leven, dat grenzen geen rol meer spelen. In de praktijk blijkt dit echter niet zo eenvoudig. Blik over de grens Zodra je de grens over gaat, komen de problemen om de hoek kijken, weet Petra Oden. Voor multinationals is dat geen probleem, voor kleine ondernemers daarentegen is het over de grens gaan geen doel op zich, het brengt veel onbekende problemen met zich mee. Bij handel over de grens komt veel kijken, ook wanneer de te overbruggen geografische afstand klein is. Er is een goed en doordacht plan nodig, inclusief goede contacten of een betrouwbare partner. Het over de grens werken is de laatste 40 jaar alleen maar moeilijker geworden, door toegenomen regelgeving onder meer rondom pensioenen. Deze administratieve problemen hebben ook betrekking op de aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt in het algemeen. Diploma s zijn onbekend over de grens, onderwijssystemen sluiten niet aan op de arbeidsmarkt aan de andere kant van de grens. Met andere woorden, op dit moment is de grens nog steeds een beperkende factor. Bovendien ontbreekt cijfermateriaal, Nederlandse en Duitse gegevens van grensoverschrijdende arbeid matchen niet.

12 Kleinschalige projecten Er werden enkele kleinschalige projecten genoemd die grensoverschrijdende arbeidsmarktmobiliteit mogelijk maken. Deze projecten lopen echter tegen praktische belemmeringen aan. Zo is er nog geen minimumloon in Duitsland. Zodra werknemers de kosten voor het woon-werkverkeer voor eigen rekening moeten nemen, wordt het voor hen te duur. Het is van belang om via Interreg-gelden een platform op te richten van waaruit meer samenwerking over de grens ontstaat die blijvend van aard is. Geadviseerd wordt de omgevingsvisie te delen met de andere kant van de grens. Het is namelijk van belang het eerst beleidsinhoudelijk eens te zijn over dat wat men samen wil realiseren. Gelderland is hiermee gestart en er zijn enkele obstakels te overwinnen, zoals wet- en regelgeving, taal en de (hiërarchische bedrijfs)cultuur. Er is nog een lange weg te gaan voordat dergelijke projecten goed op de rails staan. Aan beide zijden van de grens bestaat er geen goed beeld van hoe de arbeidsmarkt aan de andere kant uitziet. In Nederland is momenteel veel aanbod van arbeidskrachten uit de kinderopvang en zorg, terwijl daar in Duitsland juist een tekort aan is, komt tijdens de discussie naar voren. Met andere woorden, men is niet goed geïnformeerd over de mogelijkheden aan weerszijden van de grens.

13 Workshop 4: Statistiek in een grensoverschrijdend perspectief Sprekers: Jos Erkens (CBS) en Marc Vancauteren (UHasselt) / Discussieleider: Johan van der Valk (CBS) In de vierde workshop presenteerde Jos Erkens een casus waarbij de grenspendel van arbeiders in beeld werd gebracht. Marc Vancauteren ging in op een onderzoek naar de effecten van de sluiting van Ford Genk. Daarna volgde een discussie rondom de vraag: Wat zijn de mogelijkheden en uitdagingen bij het maken van grensoverschrijdende statistieken? De Euregio is blij met het initiatief tot het maken van statistieken op grensoverschrijdend beleid, wordt benadrukt. Het CBS is bezig met het maken van afspraken met partijen over de grens. De Euregio wil op 16 april partijen samenbrengen om te kijken wat er allemaal mogelijk is om de grenspendelaars in kaart te brengen. Als Euregio zouden we al blij zijn met een pragmatische oplossing. We willen graag weten waar mensen wonen en waar ze werken. Vaak is afstand van grensarbeider nog niet eens zo interessant. Zeker in deze economische crisistijd is afstand minder belangrijk. Wat wel van belang is, van welke plek naar welke plek gaan mensen en met welke frequentie, zo wordt aangegeven. Het is vooral van belang dat regionale statistieken er überhaupt zijn. Liever iets globaler dan niet recent. Het CBS bracht in het verleden grensoverschrijdende pendel in kaart, deze statistiek wordt echter niet meer geüpdatet doordat de bron (verzekerdenadministratie) is beëindigd. Bij het maken van grensoverschrijdende statistieken zijn er vooral problemen in de afstemming. Vragen die spelen: Wanneer is iemand een werkende? Wat is een vestiging? Definities en concepten verschillen tussen de landen. Je kunt de cijfers van verschillende landen niet zomaar naast elkaar zetten. Deze verschillen in definitie zijn lastig op te lossen, wel kan meer inzicht in de verschillen worden verkregen door de metadata erbij te zetten, wordt geadviseerd.

14 Behalve behoefte aan statistieken over woon-werkafstanden - vanuit onderzoek hebben we behoefte aan woon-werkafstanden, hoe lang is iemand bezig om van a naar b te reizen, zeker in Euregio s - is een andere wens het matchen van banen naar opleidingsniveau om integratie van arbeidsmarkt te kunnen onderbouwen. Het is lastig een goed beeld te krijgen van de arbeidsmarkt. Classificaties van beroepen zijn vaak niet vergelijkbaar. Belangrijk is ook effectenmeting: hoeveel bedrijven hebben samenwerkingsverbanden over de grens, hoeveel netwerkverbanden zijn ontstaan? Een nul-meting is gewenst om naderhand te kunnen bekijken hoe de situatie is veranderd. Statistieken zijn niet alleen goed bruikbaar om beleid te maken, maar kunnen ook als basis worden gebruikt voor onderzoek. Zo kunnen meer gedetailleerde informatie en stroomgegevens worden verkregen. Verder kunnen cijfers ondersteuning bieden bij regiobranding. Overigens zijn meer cijfers beschikbaar dan er standaard worden gepubliceerd. Landen leveren alleen waar Eurostat om vraagt en vaak zo beperkt mogelijk. Euregio s zouden eigenlijk rechtstreeks met de regio s moeten praten, wordt geadviseerd. Duurzaamheid is van belang bij grensoverschrijdende statistieken. Dit moet in Brussel duidelijk worden. We hebben iets structureels nodig, wat je over de tijd kunt volgen. Een infrastructuur om dingen in kaart te kunnen blijven brengen, is de slotconclusie.

15 Workshop 5: Beleid in een grensoverschrijdend perspectief Sprekers: Nol Reverda (Neimed) en Nico Out (SCOOP) / Discussieleider: Robert Hermans (CBS) In deze vijfde workshop ligt de focus op het vormgeven van grensoverschrijdend beleid. Nol Reverda en Nico Out gaven hun visie op grensoverschrijdende oriëntaties op het gebied van wonen, werk, talen, studeren en onderwijs/onderzoek. Tijdens de discussie werd de vraag besproken: Wat zijn de mogelijkheden bij het maken van grensoverschrijdend beleid en welke spanningsvelden zijn er? De vraag wie er echt aan de slag is met het afstemmen van wetten, is lastig te beantwoorden. Op fiscaal gebied is meer mogelijk dan op sociaal gebied. Sociale kwesties zijn afhankelijk van de EU, waarbij alle landen moeten meedoen dit overstijgt vaak de mogelijkheden van een Euregio. Er is daarnaast een wirwar aan initiatieven en adviezen op gebied van grensoverschrijdend beleid in de Benelux. De samenhang ontbreekt en de Benelux toont in dat opzicht te veel versnippering. Grensoverschrijding moet op de politieke agenda komen en ook in de praktijk worden opgepakt. Daarbij moet dit beleid zich zowel richten op wet- en regelgeving uit het eigen land als dat van het aangrenzende land. En omdat kennis hierover niet overal aanwezig is, is een backoffice nodig met specialisten. Zo kan verspreide kennis worden samengebracht. Grensoverschrijding biedt kansen. Statistieken dienen deze kansen aan te tonen, met data en kennis. Grensoverschrijdende statistieken zijn moeilijk, maar niet onmogelijk. Voor veel grensgebieden is er interesse en kennis. Start met de analyse en het uitwisselen van gegevens. Dan komt er grensoverschrijdend beleid. Dit type conferentie is een voorbeeld. Men moet streven naar regelgeving en capaciteit voor het grensoverschrijdend vraagstuk, is het advies.

16 Bij de wens grensoverschrijdend beleid te maken, komen ook problemen om de hoek kijken. Men denkt nog in grenzen, waardoor zelden wordt gedacht aan samenwerken om iets te bereiken. Een voorbeeld is de Euregio Maas-Rijn; de afgelopen 40 jaar zijn veel documenten over grensoverschrijding geproduceerd, maar vervolgens komt men niet verder dan papier. Taal kan een reden zijn. Daarnaast zijn ontwikkelingen in grensoverschrijding door de markt gestuurd, er komt weinig beleid aan te pas. Ook de politiek vormt een belemmering: mijn kiezer zit niet over de grens. Weinig partijen geven aandacht aan grensoverschrijding. Bovendien heeft de overheid een dubbele pet: enerzijds wil zij regionale regelgeving bevorderen, maar anderzijds ook de controle behouden. Daarnaast worden beleidswijzigingen doorgevoerd zonder grenseffectrapportage, en gaan er vaak decennia overheen voordat grensproblemen zijn opgelost. Er moet een focus zijn op win-win situaties, niet op problemen, luidde één van de adviezen tijdens de discussie. Smokkelen, oftewel creatief met grenzen omgaan, is een manier om verschillen positief in te zetten.' Succesvolle initiatieven verdienen daarbij veel meer zichtbaarheid en moeten de basis vormen van de ontwikkeling van bottom-up grensoverschrijdend beleid.

17 Nawoord Een belangrijke winst van de conferentie was het groeiende besef, dat we moeten focussen op wat wel kan en niet op wat niet kan. Wat niet kan is het wijzigen van nationale wet- en regelgeving, ook al liggen hier vaak de hobbels om grensoverschrijdend wonen en werken daadwerkelijk te effectueren daarvoor is de invloed van de drie regio s op de landelijke politiek in Duitsland, België en Nederland te beperkt. Wat wel kan is het ontwikkelen van beleid en samenwerking, waar die wetswijziging helemaal niet voor nodig is: het over en weer bij elkaar brengen van werkgevers en werknemers (Eems-Dollard, Charlemagne project), het afstemmen van onderwijs en onderzoek op universiteiten en hogescholen (Erasmus), het investeren in taalonderwijs (Buurtalen project), het synchroniseren van de aankomst en vertrektijden van het openbare vervoer, enz. Of op het gebied van culturele samenwerking, waar cultuurmakers aan weerzijden van de grens met elkaar in gesprek gaan en de mogelijkheden om cultuuragenda s op elkaar af te stemmen onderzocht worden. Interessant is in dit verband, dat men met alle ongemak van verschil in wet- en regelgeving, de bestaande verschillen aan beide zijden van de grens steeds minder als probleem en steeds meer als toegevoegde waarde gaat zien. Juist het verschil in benzineprijs doet ons tanken aan de andere kant van de grens, terwijl de Nederlandse weekmarkten op hun beurt weer voor veel Belgen en Duitsers aantrekkelijk zijn. Juist het failliet van de ene autofabriek en de doorstart van de andere kan de arbeidsmobiliteit doen toenemen voor de zorg geldt hetzelfde verhaal. En juist het verschil in huizenprijs creëert woonmobiliteit en is de groei van het aantal studenten in Aken kansrijk voor de leegstand in Parkstad Limburg. Het verschil in taal, economie en cultuur zorgt ervoor dat we elkaar opzoeken: een verrijking voor de kansen van aan de grensgelegen krimpregio s!

18 De conferentie Wonen en werken in een grensoverschrijdend perspectief werd georganiseerd door:

Grensoverschrijdende samenwerking

Grensoverschrijdende samenwerking Grensoverschrijdende samenwerking Woensdag 19 september 2012 Groningen, 13 mei 2011 Eems Dollard Regio (EDR) Op 28 februari 1977 opgericht en vanaf 1997 openbaar lichaam. 100 leden (gemeenten, Landkreise,

Nadere informatie

9. Masterclass: Voorwaarden voor een succesvolle carrière, welke zijn dat?

9. Masterclass: Voorwaarden voor een succesvolle carrière, welke zijn dat? 9. Masterclass: Voorwaarden voor een succesvolle carrière, welke zijn dat? Eigenlijk weten we weinig van de loopbanen van mensen op de arbeidsmarkt. De Rijksuniversiteit Groningen onderzoekt hoe het schoolverlaters

Nadere informatie

Perspectief voor de Achterhoek

Perspectief voor de Achterhoek Perspectief voor de Achterhoek 1 Perspectief voor de Achterhoek Aanleiding Op 23 september organiseerde De Maatschappij met Rabobank Noord- en Oost-Achterhoek een interactieve bijeenkomst met als doel

Nadere informatie

ONDERZOEK JONGWERKT BEHOEFTEN VAN JONGEREN IN EEN VERANDERENDE ARBEIDSMARKT

ONDERZOEK JONGWERKT BEHOEFTEN VAN JONGEREN IN EEN VERANDERENDE ARBEIDSMARKT ONDERZOEK JONGWERKT BEHOEFTEN VAN JONGEREN IN EEN VERANDERENDE ARBEIDSMARKT Aanleiding Stichting Jongwerkt wil jong talent boeien en binden. De mooie Achterhoek is een krimpgebied en legt zich toe op smart

Nadere informatie

Samenvatting. Achtergrond en adviesvraag. Wie is de kenniswerker? Innovatieve vaardigheden zijn hèt onderscheidende kenmerk

Samenvatting. Achtergrond en adviesvraag. Wie is de kenniswerker? Innovatieve vaardigheden zijn hèt onderscheidende kenmerk Samenvatting Achtergrond en adviesvraag De vraag naar kenniswerkers groeit wereldwijd sterker dan ooit. Kenniswerkers zijn de hoeksteen van de samenleving geworden, en zijn in toenemende mate bepalend

Nadere informatie

Grensoverschrijdende arbeid: werken in Nederland, wonen in het buitenland

Grensoverschrijdende arbeid: werken in Nederland, wonen in het buitenland Grensoverschrijdende arbeid: werken in Nederland, wonen in het buitenland André Corpeleijn Begin 29 werkten in Nederland 45 duizend werknemers die in woonden en 45 duizend werknemers met een woonadres

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 22 452 Internationalisering van het onderwijs Nr. 44 VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG Vastgesteld 18 februari 2015 De vaste commissie voor

Nadere informatie

HAALBAARHEIDSONDERZOEK NAAR EEN EUROPESE SECTORRAAD ARBEIDSMARKT EN KWALIFICATIES IN DE SPORT EN BEWEEGSECTOR

HAALBAARHEIDSONDERZOEK NAAR EEN EUROPESE SECTORRAAD ARBEIDSMARKT EN KWALIFICATIES IN DE SPORT EN BEWEEGSECTOR HAALBAARHEIDSONDERZOEK NAAR EEN EUROPESE SECTORRAAD ARBEIDSMARKT EN KWALIFICATIES IN DE SPORT EN BEWEEGSECTOR essc-sport project www.eose.org 1 De uitdagingen van de Sport- en Beweeg sector De Sport en

Nadere informatie

Zakendoen met België. Jurgen Moors, MA Adviseur Internationale Zaken/Euregio Centre of Excellence België

Zakendoen met België. Jurgen Moors, MA Adviseur Internationale Zaken/Euregio Centre of Excellence België Zakendoen met België Jurgen Moors, MA Adviseur Internationale Zaken/Euregio Centre of Excellence België Overzicht 1. Kamer van Koophandel 2. KvK: afdeling Internationale Zaken 3. België: kansen en ontwikkelingen

Nadere informatie

Grote gemeenten goed voor driekwart van bevolkingsgroei tot 2025

Grote gemeenten goed voor driekwart van bevolkingsgroei tot 2025 Persbericht PB13 062 1 oktober 2013 9:30 uur Grote gemeenten goed voor driekwart van bevolkingsgroei tot 2025 Tussen 2012 en 2025 groeit de bevolking van Nederland met rond 650 duizend tot 17,4 miljoen

Nadere informatie

Economische monitor. Voorne PutteN 5 GEMEENTEN. 4 e editie. Opzet en inhoud

Economische monitor. Voorne PutteN 5 GEMEENTEN. 4 e editie. Opzet en inhoud 4 e editie Economische monitor Voorne PutteN Opzet en inhoud In 2010 verscheen de eerste editie van de Economische Monitor Voorne-Putten, een gezamenlijk initiatief van de vijf gemeenten Bernisse, Brielle,

Nadere informatie

Arbeidsmarkt zonder grenzen. Beleidsstudie

Arbeidsmarkt zonder grenzen. Beleidsstudie Arbeidsmarkt zonder grenzen Beleidsstudie Arbeidsmarkt zonder grenzen Anet Weterings (PBL) Gusta van Gessel-Dabekaussen (CBS) Arbeidsmarkt zonder grenzen PBL (Planbureau voor de Leefomgeving) Den Haag,

Nadere informatie

Internationaliseringsdesk regio Zwolle

Internationaliseringsdesk regio Zwolle Internationaliseringsdesk regio Zwolle Rapportage over de mogelijke behoefte aan een internationaliseringsdesk/duitslanddesk voor de regio Zwolle Lectoraat International Business Kenniscentrum Strategisch

Nadere informatie

Vandaag. Marktverkennen in het Deltaprogramma. Opzet: Marktverkenner bij DPIJ. Achtergrond. November & december. September & oktober

Vandaag. Marktverkennen in het Deltaprogramma. Opzet: Marktverkenner bij DPIJ. Achtergrond. November & december. September & oktober Vandaag Deltaprogramma IJsselmeergebied Marktverkennen in het Deltaprogramma 1. De detachering bedrijfsleven Opzet Vogelvlucht activiteiten 2. Stellingen en reflectie 3. Conclusies en aanbevelingen 24

Nadere informatie

Exportmonitor 2011. Het noordelijke bedrijfsleven wordt steeds internationaler

Exportmonitor 2011. Het noordelijke bedrijfsleven wordt steeds internationaler Exportmonitor 2011 Het noordelijke bedrijfsleven wordt steeds internationaler Uit de Exportmonitor 2011 blijkt dat het noordelijk bedrijfsleven steeds meer aansluiting vindt bij de wereldeconomie. De Exportmonitor

Nadere informatie

Intentieverklaring. inzake onderwijssamenwerking tussen Nederland en Vlaanderen

Intentieverklaring. inzake onderwijssamenwerking tussen Nederland en Vlaanderen Intentieverklaring van de Nederlandse minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, dr. Jet Bussemaker en de Vlaamse minister van Onderwijs en viceministerpresident van de Vlaamse Regering, Hilde Crevits,

Nadere informatie

Hoe staat het er voor? Inclusieve Arbeidsmarkt: Kansen voor iedereen!?!? Inclusieve Arbeidsmarkt: Kansen voor iedereen!

Hoe staat het er voor? Inclusieve Arbeidsmarkt: Kansen voor iedereen!?!? Inclusieve Arbeidsmarkt: Kansen voor iedereen! Inclusieve Arbeidsmarkt: Kansen voor iedereen!?!? Presentatie voor de Conferentie Inclusieve Arbeidsmarkt georganiseerd door Venturaplus en Zowelwerk, De Lawei, Drachten, 4 april 2016 Jouke van Dijk, Hoogleraar

Nadere informatie

Over grenzen kijken. Ingediend door: C.B.M. Lamers (D66) reg.nr.: procesverantw.: INGEKOMEN. Nijmegen, 26-5-2015

Over grenzen kijken. Ingediend door: C.B.M. Lamers (D66) reg.nr.: procesverantw.: INGEKOMEN. Nijmegen, 26-5-2015 Over grenzen kijken initiatiefvoorstel aan de Raad om een Euregloschool in Nijmegen te realiseren Ingediend door: C.B.M. Lamers (D66) Nijmegen, 26-5-2015 reg.nr.: procesverantw.: INGEKOMEN 27 MEI 2015"

Nadere informatie

De Meerjarige aanvullende uitkering 2013 t/m 2015

De Meerjarige aanvullende uitkering 2013 t/m 2015 De Meerjarige aanvullende uitkering 2013 t/m 2015 Utrecht, 12 februari 2013 Martin Heekelaar, tel 06-23152767 Ad Baan, tel 06-55364740 1 Gemeenten kunnen (feitelijk: moeten) een MAU aanvragen als: Voldoen

Nadere informatie

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA..DEN HAAG..

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA..DEN HAAG.. >Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA..DEN HAAG.. Internationaal Beleid IPC 2300 Rijnstraat 50 Den Haag Postbus 16375 2500

Nadere informatie

Aan de voorzitter van de Tweede Kamer. Datum 25 november 2009 Betreft Task Force Grensoverschrijdende Samenwerking (GROS)

Aan de voorzitter van de Tweede Kamer. Datum 25 november 2009 Betreft Task Force Grensoverschrijdende Samenwerking (GROS) > Retouradres Postbus 20011 2500 EA Den Haag Aan de voorzitter van de Tweede Kamer DGBK/Openbaar Bestuur en Democratie Secretariaat Task Force GROS Schedeldoekshaven 200 2511 EZ Den Haag Postbus 20011

Nadere informatie

Reacties op bevolkingsdaling

Reacties op bevolkingsdaling Reacties op bevolkingsdaling Wim Derks Kenniscentrum voor Bevolkingsdaling en Beleid, Universiteit Maastricht en Etil www.bevolkingsdaling.nl w.derks@beoz.unimaas.nl 1 Inhoud 1996-2006 Structurele bevolkingsdaling

Nadere informatie

Kinderopvang in eigen beheer. Resultaten marktonderzoek

Kinderopvang in eigen beheer. Resultaten marktonderzoek Kinderopvang in eigen beheer Resultaten marktonderzoek Opgesteld door K. Soldaat Kenmerk Resultaten marktonderzoek Datum 26 juli 2011 Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 Resultaten algemeen 4 3 Het makelaarsmodel

Nadere informatie

Bedrijven willen elkaar opzoeken, overheden faciliteren

Bedrijven willen elkaar opzoeken, overheden faciliteren Bedrijven willen elkaar opzoeken, overheden faciliteren Kempen broedplaats voor grensoverschrijdende samenwerking Meer dan 250 ondernemers, bestuurders en intermediairs uit Nederland en België waren aanwezig

Nadere informatie

2. Beter nu dan later

2. Beter nu dan later Daarom Duits 1. Engels is niet voldoende Natuurlijk is kennis van de Engelse taal essentieel, maar: Englisch ist ein Muss, Deutsch ist ein Plus. Uit een enquête onder bedrijven die actief zijn in Duitsland

Nadere informatie

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s In een globaliserende economie moeten regio s en ondernemingen internationaal concurreren. Internationalisatie draagt bij tot de economische

Nadere informatie

Paradigmashift in kantelperiode

Paradigmashift in kantelperiode Paradigmashift in kantelperiode Van aanbodgericht naar vraaggericht Van grootschalig naar kleinschalig Centraal naar Decentraal Van landelijk naar lokaal Van hiërarchisch naar zelforganiserend Van bureaucratisch

Nadere informatie

Discussienota Naar een socialere bijstand GroenLinks Den Haag November 2015

Discussienota Naar een socialere bijstand GroenLinks Den Haag November 2015 Discussienota Naar een socialere bijstand GroenLinks Den Haag November 2015 Inleiding Er is veel in beweging rond de bijstand. Sommige gemeenten experimenteren met een andere uitvoeringspraktijk, met minder

Nadere informatie

We zijn op ontdekkingsreis, in een gebied waar de huidige systemen leidend zijn maar onvoldoende werken. Bij een ontdekkingsreis hoort ruimte.

We zijn op ontdekkingsreis, in een gebied waar de huidige systemen leidend zijn maar onvoldoende werken. Bij een ontdekkingsreis hoort ruimte. Het speelveld De wereld om ons heen verandert razend snel. De richting is duidelijk, de sociale zekerheid wordt geprivatiseerd. Samen bouwen we aan een vernieuwende structuur om de arbeidsmarkt essentieel

Nadere informatie

Krimp. Gevolgen voor het hoger onderwijs en de marketingstrategie

Krimp. Gevolgen voor het hoger onderwijs en de marketingstrategie Krimp Gevolgen voor het hoger onderwijs en de marketingstrategie 1 Stéphanie van Noordt adviseur en procesbegeleider leerlingendaling Van Noordt Marketing & Communicatie info@van-noordt.nl 2 Krimp: de

Nadere informatie

Semigratie: verhuizingen van Kerkrade naar Herzogenrath

Semigratie: verhuizingen van Kerkrade naar Herzogenrath Bevolkingstrends Semigratie: verhuizingen van Kerkrade naar Herzogenrath 2015 08 Jeroen Ooijevaar Roel Jennissen (WODC) CBS Bevolkingstrends mei 2015 08 1 Internationale migratie roept beelden van verre

Nadere informatie

Verkiezingsprogramma D66 Maastricht 2014-2018. Samen Sterker

Verkiezingsprogramma D66 Maastricht 2014-2018. Samen Sterker Samen Sterker Werk > flexibelere arbeidsmarkt > verminderen bureaucratie > betere kansen voor startende (jonge) ondernemers Werk Algemeen Op dit moment hebben mensen die langs de kant staan te weinig kans

Nadere informatie

Competitieve regio s: buitenlandse werknemers?

Competitieve regio s: buitenlandse werknemers? Ruimteconferentie Fokkerterminal, Den Haag 21 mei 2013 op basis van een project in samenwerking met CBS en PBL financierde dit project Martijn J. Smit u i t e e n p r o j e c t m e t J a n S. M ö h l m

Nadere informatie

Plan van Aanpak Vrijwilligerswerk 2007 tot 2011. Aanpakken Maar!

Plan van Aanpak Vrijwilligerswerk 2007 tot 2011. Aanpakken Maar! Plan van Aanpak Vrijwilligerswerk 2007 tot 2011 Aanpakken Maar! INHOUDSOPGAVE 1. INLEIDING 2. RONDETAFELGESPREKKEN 2.1 Algemene uitkomsten van de rondetafelgesprekken 2.2 Aanbevelingen professor Meijs

Nadere informatie

Verkiezingsprogramma D66 Maastricht 2014-2018. Samen Sterker

Verkiezingsprogramma D66 Maastricht 2014-2018. Samen Sterker Samen Sterker Internationalisering > wegnemen barrières grensoverschrijdend vervoer > werken waar je wilt > meer innovatie over de grenzen heen Internationalisering Maastricht is de meest internationale

Nadere informatie

Ideeënpaper Politieke Jongerendag 22 september 2015

Ideeënpaper Politieke Jongerendag 22 september 2015 Ideeënpaper Politieke Jongerendag 22 september 2015 Onder het motto Wir Gemeinsam Grenzen überwinden: Niederländische und deutsche Jugendliche für Europa Wij - samen de grenzen overwinnen: Nederlandse

Nadere informatie

SOCIAAL PERSPECTIEF. sociale structuurvisie Zaanstad 2009-2020

SOCIAAL PERSPECTIEF. sociale structuurvisie Zaanstad 2009-2020 SOCIAAL PERSPECTIEF sociale structuurvisie Zaanstad 2009-2020 SOCIAAL PERSPECTIEF sociale structuurvisie Zaanstad 2009-2020 De sociale ambitie: Zaanstad manifesteert zich binnen de metropoolregio Amsterdam

Nadere informatie

Arbeidsmarkt zonder grenzen

Arbeidsmarkt zonder grenzen Arbeidsmarkt zonder grenzen Weterings, A., & van Gessel-Dabekaussen, G. (2015). Arbeidsmarkt zonder grenzen. Den Haag: PBL, Den Haag/Heerlen: CBS. Landsgrenzen belemmeren nog altijd het functioneren van

Nadere informatie

B&W besluit Publicatie

B&W besluit Publicatie B&W besluit Publicatie Onderwerp Samenwerkingsovereenkomst met opleiding Sport & Bewegen van Hogeschool Inholland Collegebesluit Besluitpunten college 1. Het college stelt de samenwerkingsovereenkomst

Nadere informatie

Werkgelegenheid, vacatures en werving in de provincie Utrecht 2013. De knelpunten die Utrechtse bedrijven ervaren

Werkgelegenheid, vacatures en werving in de provincie Utrecht 2013. De knelpunten die Utrechtse bedrijven ervaren Werkgelegenheid, vacatures en werving in de provincie Utrecht 2013 De knelpunten die Utrechtse bedrijven ervaren Ester Hilhorst Economic Board Utrecht Februari 2014 Inhoud Samenvatting Crisis kost meer

Nadere informatie

Wat verwachten werkgevers van het onderwijs als het gaat om duurzaamheid?

Wat verwachten werkgevers van het onderwijs als het gaat om duurzaamheid? Wat verwachten werkgevers van het onderwijs als het gaat om duurzaamheid? Een onderzoek onder werkgevers in de topsectoren en de overheid. Onderzoeksrapport Samenvatting 1-11-2013 1 7 Facts & figures.

Nadere informatie

Inkomsten uit arbeid van vrouwen en hun partners

Inkomsten uit arbeid van vrouwen en hun partners Inkomsten uit arbeid van vrouwen en hun s Karin Hagoort en Maaike Hersevoort In 24 verdienden samenwonende of gehuwde vrouwen van 25 tot 55 jaar ongeveer de helft van wat hun s verdienden. Naarmate het

Nadere informatie

Workshops Arbeidsmarktbeleid

Workshops Arbeidsmarktbeleid bij de invoering van de Participatiewet Workshops Arbeidsmarktbeleid November 2014 Stimulansz-CliP in opdracht van de LCR 1 Programma Workshop Introductie Ontwikkelingen / achtergrond arbeidsmarktbeleid

Nadere informatie

Seminar grensoverschrijdende samenwerking crisisbeheersing Nederland - België

Seminar grensoverschrijdende samenwerking crisisbeheersing Nederland - België Seminar grensoverschrijdende samenwerking crisisbeheersing Nederland - België Veiligheid vervaagt grenzen 15 oktober 2014, baarle-nassau Op woensdag 15 oktober 2014 vindt in Hotel Brasserie Den Engel Schaluinen

Nadere informatie

Krimp in Fryslân. Inwonertal

Krimp in Fryslân. Inwonertal Krimp in Fryslân Bevolkingsdaling, lokaal en regionaal, is een vraagstuk van nu én de komende jaren. Hoewel pas over enkele decennia de bevolking van Fryslân als geheel niet meer zal groeien, is in sommige

Nadere informatie

Peiling over Europa en EDIC

Peiling over Europa en EDIC Peiling over Europa en EDIC Peiling over Europa en EDIC Datum: september 2013 Colofon Gemeente Nijmegen Onderzoek en Statistiek contactpersoon: Ad Manders tel.: (024) 329 98 89 emailadres: onderzoek.statistiek@nijmegen.nl

Nadere informatie

Zzp ers in de provincie Utrecht 2013. Onderzoek naar een groeiende beroepsgroep

Zzp ers in de provincie Utrecht 2013. Onderzoek naar een groeiende beroepsgroep Zzp ers in de provincie Utrecht 2013 Onderzoek naar een groeiende beroepsgroep Ester Hilhorst Economic Board Utrecht Februari 2014 Inhoud Samenvatting Samenvatting Crisis kost meer banen in 2013 Banenverlies

Nadere informatie

Krimp Prognose 2010-2025

Krimp Prognose 2010-2025 Provincie: (Stads)regio gemeenten: Limburg Profiel gemeente: Maastricht Zuid-Limburg: Maastricht, Sittard-Geleen en Heerlen Regio: 35 Aanbod van leegstand Leegstand per stad: Huidige leegstand: aantal

Nadere informatie

Demografische ontwikkelingen: krimp en vergrijzing

Demografische ontwikkelingen: krimp en vergrijzing 1 Onderwijs en Arbeidsmarkt: schieten op bewegende doelen Presentatie conferentie 100% Ondernemend Vennekerk Oldambt, Winschoten, 10 september 2012 Prof. dr Jouke van Dijk Hoogleraar regionale arbeidsmarktanalyse

Nadere informatie

Verdiepingsonderzoek naar vergrijzing en flexibilisering arbeidsmarkt

Verdiepingsonderzoek naar vergrijzing en flexibilisering arbeidsmarkt Verdiepingsonderzoek naar vergrijzing en flexibilisering arbeidsmarkt Arbeidsmarkt en Onderwijs Monitor Noord-Holland Henry de Vaan I&O Research 23 november 2012 Onderzoeksvragen 1. Hoe zit het met de

Nadere informatie

Emigrerende Nederlander heeft nooit heel erge haast

Emigrerende Nederlander heeft nooit heel erge haast Tekst 4 Emigrerende Nederlander heeft nooit heel erge haast 5 10 15 20 25 30 35 40 (1) Postbodes gezocht. Standplaats: Reykjavik. Vereist: een goede conditie. Kennis van de IJslandse taal niet nodig. Zomaar

Nadere informatie

Kansen voor Noord-Drenthe Triple P-monitor: onderzoek naar de duurzaamheid in Tynaarlo en Aa en Hunze.

Kansen voor Noord-Drenthe Triple P-monitor: onderzoek naar de duurzaamheid in Tynaarlo en Aa en Hunze. Kansen voor Noord-Drenthe Triple P-monitor: onderzoek naar de duurzaamheid in Tynaarlo en Aa en Hunze. Rabobank Noord-Drenthe. Een bank met ideeen. www.rabobank.nl/noord-drenthe Triple P-onderzoek Rabobank

Nadere informatie

Windpark Fryslân Nieuwsflits is een digitale nieuwsbrief met korte berichten over ontwikkelingen rond Windpark Fryslân

Windpark Fryslân Nieuwsflits is een digitale nieuwsbrief met korte berichten over ontwikkelingen rond Windpark Fryslân Roo, Marijke de Van: Windpark Fryslân Verzonden: dinsdag 08 juli 2014 17:20 Aan: Statengriffie provinsje Fryslân Onderwerp: Windpark Fryslân Nieuwsflits (4) Opvolgingsmarkering:

Nadere informatie

Zeeuwse Verhuisatlas deel III

Zeeuwse Verhuisatlas deel III Zeeuwse Verhuisatlas deel III Verhuizen meer mensen naar de stad of naar het platteland? Zeeuws-Vlaanderen Middelburg, augustus 2012 Sociale Staat van Zeeland Colofon SCOOP 2012 Samenstelling Ankie Smit

Nadere informatie

Uitnodiging Congres Is er nog een grens in de Euregio Rijn-Waal?

Uitnodiging Congres Is er nog een grens in de Euregio Rijn-Waal? Uitnodiging Congres Is er nog een grens in de Euregio Rijn-Waal? Congres over grensoverschrijdende samenwerking in het beroepsonderwijs in de Euregio Rijn-Waal 6 november 2013 Stadthalle Kleef Duitsland

Nadere informatie

2. Beter nu dan later

2. Beter nu dan later Daarom Duits 1. Engels is niet voldoende Natuurlijk is kennis van de Engelse taal essentieel, maar: Englisch ist ein Muss, Deutsch ist ein Plus. Onderzoek wijst uit dat 86 procent van de Nederlandse ondernemers

Nadere informatie

De eerste baan is niet de beste

De eerste baan is niet de beste De eerste baan is niet de beste Auteur(s): Velden, R. van der (auteur) Welters, R. (auteur) Willems, E. (auteur) Wolbers, M. (auteur) Werkzaam bij het Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt (ROA)

Nadere informatie

7 op 10 internationale bedrijven ondervinden problemen. Vlaamse exportondersteuning onvoldoende gekend en gebruikt

7 op 10 internationale bedrijven ondervinden problemen. Vlaamse exportondersteuning onvoldoende gekend en gebruikt PERSBERICHT Hasselt, 12 april 2012 Onderzoek UNIZO-Limburg en VKW Limburg: 7 op 10 internationale bedrijven ondervinden problemen Vlaamse exportondersteuning onvoldoende gekend en gebruikt UNIZO-Limburg

Nadere informatie

Ambities van ZZP ers. Een verkennend onderzoek.

Ambities van ZZP ers. Een verkennend onderzoek. Ambities van ZZP ers. Een verkennend onderzoek. Ambities van ZZP ers. Wat drijft hen, wat vinden zij belangrijk? In hun ondernemerschap, in de manier waarop ze zichzelf willen ontwikkelen. Een onderwerp

Nadere informatie

Gelderland Algemene Ledenvergadering

Gelderland Algemene Ledenvergadering Gelderland Algemene Ledenvergadering De volgende personen worden door het bestuur voorgedragen Voor de functie van vicevoorzitter Mevr. J.H.A (Anita) Sørensen uit Culemborg Beroep: Fractievoorzitter CDA

Nadere informatie

Steunpunt tot bestrijding van armoede, bestaansonzekerheid en sociale uitsluiting

Steunpunt tot bestrijding van armoede, bestaansonzekerheid en sociale uitsluiting Steunpunt tot bestrijding van armoede, bestaansonzekerheid en sociale uitsluiting Feiten en cijfers Hebben laaggeschoolden een hoger risico om in armoede te belanden? Ja. Laagopgeleiden hebben het vaak

Nadere informatie

Aanleiding voor het onderzoek

Aanleiding voor het onderzoek Aanleiding voor het onderzoek Gemeente Heerlen, juni 2013, alle zondagen koopzondag; wekelijkse koopzondag Centrum gestart m.i.v. september 2013 Heroverweging wekelijkse koopzondag in 2015 Breed gedragen

Nadere informatie

Nieuwsbrief Sociaal Domein Kop van Noord-Holland

Nieuwsbrief Sociaal Domein Kop van Noord-Holland Nieuwsbrief Sociaal Domein Kop van Noord-Holland Maandag 28 juli 2014 Nieuwsbrief nummer 3 Colleges Den Helder, Schagen en Hollands Kroon wijzigen samenwerking Sociaal Domein De colleges van Den Helder,

Nadere informatie

De ambtenaar als ambassadeur aan de slag met social business Door: Jochem Koole

De ambtenaar als ambassadeur aan de slag met social business Door: Jochem Koole De ambtenaar als ambassadeur aan de slag met social business Door: Jochem Koole Sociale media hebben individuen meer macht gegeven. De wereldwijde beschikbaarheid van gratis online netwerken, zoals Facebook,

Nadere informatie

Interreg A Euregio Maas-Rijn

Interreg A Euregio Maas-Rijn Interreg A Euregio Maas-Rijn Growing Together EU 2020 strategie limburg.be EU 2020 strategie limburg.be Inhoud van het Interregprogramma As 1 As 2 As 3 As 4 Innovatie 2020 Economie 2020 Sociale inclusie

Nadere informatie

Eijsden. Economische activiteit

Eijsden. Economische activiteit Eijsden Eijsden Eijsden is met ruim 8000 inwoners de grootste kern van de Limburgse gemeente Eijsden-Margraten. Deze fusiegemeente, die in 2011 ontstond, bestaat verder uit 14 andere kernen, en 25 gehuchten

Nadere informatie

CONVENANT GOLD - LOGISTIEKE ACHTERLANDREGIO S

CONVENANT GOLD - LOGISTIEKE ACHTERLANDREGIO S + CONVENANT GOLD - LOGISTIEKE ACHTERLANDREGIO S Samenwerken aan de versterking van de logistieke achterlandregio s in Gelderland, Overijssel, Limburg en Drenthe CONVENANT GOLD - LOGISTIEKE ACHTERLANDREGIO

Nadere informatie

Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg, Symposium LifeLines, Groningen (UMCG), 1 oktober 2012

Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg, Symposium LifeLines, Groningen (UMCG), 1 oktober 2012 Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg, Symposium LifeLines, Groningen (UMCG), 1 oktober 2012 Dames en heren, [Inleiding] Ik vind het wel leuk, maar ook een beetje spannend. Maar moet

Nadere informatie

SPEELWIJZE LEKKER BLIJVEN WERKEN SPEL

SPEELWIJZE LEKKER BLIJVEN WERKEN SPEL SPEELWIJZE LEKKER BLIJVEN WERKEN SPEL De huidige arbeidsmarkt ziet er heel anders uit dan die van vroeger: we veranderen vaker van baan of de inhoud ervan verandert, banen zijn minder zeker en de groei

Nadere informatie

Docentenvel Opdracht 10 (het paspoortenspel)

Docentenvel Opdracht 10 (het paspoortenspel) Docentenvel Opdracht 10 (het paspoortenspel) Als voorbereiding op de opdracht kunt u onderstaande tekst lezen. Wat heb jij aan Europa Europa een ver van je bed show? Nee hoor. Je eten, je kleding, de prijs

Nadere informatie

Brochure voor docenten met Duitse studenten die een beroepsopleiding aan een ROC volgen

Brochure voor docenten met Duitse studenten die een beroepsopleiding aan een ROC volgen Brochure voor docenten met Duitse studenten die een beroepsopleiding aan een ROC volgen Dit is een van de vier handleidingen / brochures die medewerkers op een ROC kunnen gebruiken bij de instroom van

Nadere informatie

Institute fortransnational and Euregional cross border cooperation and Mobility /ITEM

Institute fortransnational and Euregional cross border cooperation and Mobility /ITEM Maastricht UniversityL i~~ Tweede Kamer der Staten-Generaal Vaste commissie voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG uw kenmerk ons kenmerk doorkiesnummer Maastricht ITEM090616

Nadere informatie

1,9 miljoen Belgen hebben nog nooit een computer gebruikt; 2,6 miljoen Belgen hebben nog nooit op het internet gesurft.

1,9 miljoen Belgen hebben nog nooit een computer gebruikt; 2,6 miljoen Belgen hebben nog nooit op het internet gesurft. ALGEMENE DIRECTIE STATISTIEK EN ECONOMISCHE INFORMATIE PERSBERICHT 8 november 2006 1,9 miljoen Belgen hebben nog nooit een computer gebruikt; 2,6 miljoen Belgen hebben nog nooit op het internet gesurft.

Nadere informatie

Rapport 833 Derriks, M., & Kat, E. de. (2020). Jeugdmonitor Zeeland Amsterdam: Kohnstamm Instituut.

Rapport 833 Derriks, M., & Kat, E. de. (2020). Jeugdmonitor Zeeland Amsterdam: Kohnstamm Instituut. Samenvatting Rapport 833 Derriks, M., & Kat, E. de. (2020). Jeugdmonitor Zeeland Amsterdam: Kohnstamm Instituut. De Jeugdmonitor Zeeland De Jeugdmonitor Zeeland is een plek waar allerlei informatie bij

Nadere informatie

Intentieverklaring. DE ONDERGETEKENDEN (1) Euregio Scheldemond rechtsgeldig vertegenwoordigd door de heer Han Polman,

Intentieverklaring. DE ONDERGETEKENDEN (1) Euregio Scheldemond rechtsgeldig vertegenwoordigd door de heer Han Polman, Intentieverklaring 13-03-2015 Gesloten te Ulft (Oude Ijsselstreek) tussen de grensregio s Euregio Scheldemond, Euregio Maas-Rijn, euregio rijn-maas-noord, Euregio Rijn-Waal, EUREGIO en Eems-Dollard-Regio

Nadere informatie

Duurzame inzetbaarheid in de HR praktijk Onderzoeksrapport 2012

Duurzame inzetbaarheid in de HR praktijk Onderzoeksrapport 2012 Duurzame inzetbaarheid in de HR praktijk Onderzoeksrapport 2012 Zicht krijgen op duurzame inzetbaarheid en direct aan de slag met handvatten voor HR-professionals INHOUDSOPGAVE 1. Duurzame inzetbaarheid

Nadere informatie

Hoe staan we er nu voor?

Hoe staan we er nu voor? Presentatie voor het debat Iedereen ZZP-er: Over winners' en 'losers' op de arbeidsmarkt, Groninger Forum, 26 maart 2015 Prof.dr. Jouke van Dijk Hoogleraar Regionale Arbeidsmarktanalyse Rijksuniversiteit

Nadere informatie

Participatieverslag Nieuw & Anders

Participatieverslag Nieuw & Anders Participatieverslag Nieuw & Anders Op 26 en 31 maart vonden twee bijeenkomsten plaats met de titel Nieuw & Anders plaats. Twee bijeenkomsten die druk bezocht werden door vrijwilligers, verenigingen en

Nadere informatie

Investeren in de grensregio s is investeren in de toekomst

Investeren in de grensregio s is investeren in de toekomst Investeren in de grensregio s is investeren in de toekomst 1 De grens is geen barrière, maar een verbinding. Als de knelpunten die de grens met zich meebrengt langs de onderzochte grensregio s worden opgelost

Nadere informatie

Arbeidsmarkt Achterhoek Februari 2013

Arbeidsmarkt Achterhoek Februari 2013 Arbeidsmarkt Achterhoek Februari 2013 Inhoud Werkgelegenheid Vacatures Werkloosheid Bevolkingsontwikkeling Aandachtspunten komende jaren Activiteiten POA Achterhoek PAG 2 Structuur werkgelegenheid regio

Nadere informatie

Nederlands-Duitse grensstreek Sociaal-economische foto

Nederlands-Duitse grensstreek Sociaal-economische foto Nederlands-Duitse grensstreek Sociaal-economische foto 1 Rabobank Groep Duits-Nederlandse grensstreek Inhoudsopgave Demografie Dynamiek, groen-grijs, beroepsbevolking, inkomen, migratie Werkgelegenheid

Nadere informatie

Wooninfo Duitsland Emigreren, een persoonlijke keuze!

Wooninfo Duitsland Emigreren, een persoonlijke keuze! Het doel van deze site is u informatie te verstrekken over emigreren naar en wonen in Duitsland. U kunt op onze site belangrijke informatie vinden. Indien nodig verwijzen wij u dan ook door naar de belangrijkste

Nadere informatie

Gebruik van kinderopvang

Gebruik van kinderopvang Gebruik van kinderopvang Saskia te Riele In zes van de tien gezinnen met kinderen onder de twaalf jaar hebben de ouders hun werk en de zorg voor hun kinderen zodanig georganiseerd dat er geen gebruik hoeft

Nadere informatie

Actiedocument grensoverschrijdende arbeidsmarkt Duitsland Drenthe.

Actiedocument grensoverschrijdende arbeidsmarkt Duitsland Drenthe. Actiedocument grensoverschrijdende arbeidsmarkt Duitsland Drenthe. Inleiding In Drenthe is de werkloosheid hoog. De relatief gunstige economische ontwikkelingen in Duitsland bieden perspectief voor werkzoekenden

Nadere informatie

Btw, een hele zorg Een onderzoek naar de fiscale aspecten van arbeidsmobiliteit in de sector zorg & welzijn

Btw, een hele zorg Een onderzoek naar de fiscale aspecten van arbeidsmobiliteit in de sector zorg & welzijn Btw, een hele zorg Een onderzoek naar de fiscale aspecten van arbeidsmobiliteit in de sector zorg & welzijn Managementsamenvatting De arbeidsmarkt in de sector zorg en welzijn is sterk in beweging. Zorg-

Nadere informatie

Gids voor werknemers. Rexel, Building the future together

Gids voor werknemers. Rexel, Building the future together Gids voor werknemers Rexel, Building the future together Editorial Beste collega s, De wereld om ons heen verandert snel en biedt ons nieuwe uitdagingen en kansen. Aan ons de taak om effectievere oplossingen

Nadere informatie

Parkstad Limburg EnergieTransitie (PALET)

Parkstad Limburg EnergieTransitie (PALET) Parkstad Limburg EnergieTransitie (PALET) Startbijeenkomst Energiestrategie Midden-Holland Woensdag 22 juni 2016 Workshopronde I sessie C Parkstad Limburg EnergieTransitie (PALET) GR: samenwerking van

Nadere informatie

Aandacht voor voedsel bij Gelderse gemeenten. Resultaten digitale verkenning 22 september 14

Aandacht voor voedsel bij Gelderse gemeenten. Resultaten digitale verkenning 22 september 14 Aandacht voor voedsel bij Gelderse gemeenten Resultaten digitale verkenning 22 september 14 In het kort Doelgroep: Gelderse gemeenten Doel: verkennen behoefte aan provinciale ondersteuning bij faciliterende

Nadere informatie

Werkloosheid nauwelijks veranderd

Werkloosheid nauwelijks veranderd Persbericht Pb14-084 18-12-2014 09.30 uur Werkloosheid nauwelijks veranderd - Werkloosheid blijft 8 procent - Meer mensen aan het werk in de afgelopen drie maanden - Aantal WW-uitkeringen met 6 duizend

Nadere informatie

Kraak de code naar meer goesting en plezier op de werkvloer. Tijd voor nieuwe HR-inzichten

Kraak de code naar meer goesting en plezier op de werkvloer. Tijd voor nieuwe HR-inzichten Kraak de code naar meer goesting en plezier op de werkvloer Tijd voor nieuwe HR-inzichten I. Opzet van het onderzoek Enquête bij 4.000 Belgen: face-to-face decision en opinion makers Representatieve quota-steekproef

Nadere informatie

Economie en arbeidsmarkt in Noord-Nederland

Economie en arbeidsmarkt in Noord-Nederland Economie en arbeidsmarkt in Noord-Nederland Jan Dirk Gardenier 17 april 2015 Lokale verschillen in leefbaarheid veel gesloten platteland Economie is afhankelijk van ruimtelijke gebiedsontwikkeling en de

Nadere informatie

Verslag participatiedebat deel 2. Het werknemersperspectief

Verslag participatiedebat deel 2. Het werknemersperspectief Verslag participatiedebat deel 2. Het werknemersperspectief Datum: Plaats: Gespreksleiding: Gastsprekers: Participanten: Bezoekers: Thema: vrijdag 17 oktober 2014, 15:00-17:00 uur De Gouden Zaal van DROOMvilla

Nadere informatie

Wat beweegt kennismigranten?

Wat beweegt kennismigranten? Wat beweegt kennismigranten? seminar arbeidsmigratie NIDI-NVD 30 maart 2011 Ernest Berkhout www.seo.nl e.berkhout@seo.nl - +31 20 525 1630 Wat beweegt kennismigranten EZ: Hoe concurrerend is NL bij het

Nadere informatie

Rapport. Johan van der Valk Gusta van Gessel Katja Sillen

Rapport. Johan van der Valk Gusta van Gessel Katja Sillen Rapport 3333 w Johan van der Valk Gusta van Gessel Katja Sillen CBS Heerlen CBS weg 11 6412 EX Heerlen Postbus 4481 6401 CZ Heerlen +31 45 570 60 00 www.cbs.nl projectnummer EBH/SER 20 01 2015 kennisgeving

Nadere informatie

Aan de raad. No. 5 en 5A Wissenkerke, 5 januari 2015

Aan de raad. No. 5 en 5A Wissenkerke, 5 januari 2015 Raadsvergadering d.d. 15 januari 2015 Aan de raad Voorstraat 31, 4491 EV Wissenkerke Postbus 3, 4490 AA Wissenkerke Tel (0113) 377377 Fax (0113) 377300 No. 5 en 5A Wissenkerke, 5 januari 2015 Onderwerp:

Nadere informatie