Markt Proces Model Nieuw Marktmodel Wholesale Gas

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Markt Proces Model Nieuw Marktmodel Wholesale Gas"

Transcriptie

1 Markt Proces Model Nieuw Marktmodel Wholesale Gas Auteur Werkgroep Marktmodel Wholesale Gas Versienummer 3.0 Versiedatum 12 januari 2010 Status Richtinggevend vastgesteld in de ALV NEDU op 3 maart 2010 Marktprocesmodel Marktmodel Wholesale Gas V ALV NEDU pag. 1/87

2 Versiebeheer Versie Naam Datum Status Distributie 0.4 Wim Borghols (eindredactie) Concept WMWG + intern 0.5 Wim Borghols (inclusief getallenvoorbeelden) Concept WMWG 0.6f Wim Borghols Concept WMWG 0.7 Peter van Wesenbeeck Concept WMWG 1.0 Wim Borghols Definitief ALV NEDU 1.5 Wim Borghols Concept NEDU Sectorplanning 2.0 Wim Borghols (eindredactie) Definitief ALV NEDU 2.5 Peter van Wesenbeeck / Wim Borghols Concept WMWG 3.0 Wim Borghols (eindredactie) Definitief ALV NEDU In versie 3 heeft de synchronisatie plaatsgevonden met de voorstellen tot wijziging van de gasvoorwaarden die op 30 september 2009 zijn ingediend bij de Energiekamer van de NMa. In deze versie zijn verder de paragrafen betreffende de implementatie, het implementatiemodel voor de markt en het transitiemodel voor de systemen buiten het MPM gebracht omdat deze paragrafen sterk afhankelijk zijn van externe ontwikkelingen zoals de voortgang van het wetgevingsproces en de voortgang van het vaststellen van de gasvoorwaarden. De genoemde onderwerpen zijn ondergebracht in een separaat document. Marktprocesmodel Marktmodel Wholesale Gas V ALV NEDU pag. 2/87

3 Inhoudsopgave 1. Inleiding tot het nieuwe marktmodel en het nieuwe balanceringsregime Inleiding: aanleiding en proces Outline marktmodel wholesale gas en balanceringsregime Programmauitgangspunten en verantwoordelijkheden Rollen en verantwoordelijkheden Uitwerking van het marktmodel Uitgangspunten Relatie leverancier en erkende programmaverantwoordelijke op exitpunten (Handels)programmaverantwoordelijke De processen PV-proces Leverancier proces Programmaproces Biedladderproces Balanceringsproces Allocatieproces Settlementproces Elektronisch berichtenverkeer Getallenvoorbeelden Verbruiker koopt gas bij leverancier en draag PV over aan deze leverancier (Case 1.1) Optie 1 uit Memorie van toelichting (Case 1.2) Leverancier koopt gas van ander (Case 1.3) Optie 3 uit Memorie van toelichting (Case 1.4) Verbruiker koopt gas van een leverancier en draagt PV over aan een derde (Case 2.1) Optie 2 uit Memorie van toelichting (Case 2.2) Verbruiker koopt gas van meerdere leveranciers, waarvan er een de programmaverantwoordelijkheid invult (Case 2.3) Twee leveranciers met maxbalans (Case 3.1) Balansrelatie op TTF (Case 4.1) Invoeder doet levering en draagt PV-schap zelf (Case 5.1) Invoeder draagt levering en PV-schap over (Case 5.2) Invoeder draagt alleen PV-schap over (Case 5.3) Verklarende woordenlijst Marktprocesmodel Marktmodel Wholesale Gas V ALV NEDU pag. 3/87

4 Lijst met tabellen Tabel 2.1: Verantwoordelijkheden marktrollen Tabel 2.2: Vergelijking verantwoordelijkheden marktpartijen huidig en nieuw marktmodel Tabel 4.1: Dienstbeschrijving erkenning erkende programmaverantwoordelijke Tabel 4.2: Dienstbeschrijving indienen programma Tabel 4.3: Dienstbeschrijving Uitbrengen bieding Tabel 4.4: Dienstbeschrijving Publicatie biedladder Tabel 4.5: Dienstbeschrijving Afroep biedladder Tabel 4.6: Dienstbeschrijving Publicatie Portfolio Onbalans Signaal Tabel 4.7: Dienstbeschrijving Publicatie Systeem Balans Signaal Tabel 4.8: Onbeschikbaarheid near real-time ICT-systemen Tabel 4.9: Dienstbeschrijving versturen off-line allocatie informatie Tabel 5.1: Voorbeeld van een balansrelatie Lijst met figuren Figuur 1.1: Proces op hoofdlijnen voorafgaande aan de gasdag... 9 Figuur 1.2: Proces op hoofdlijnen op de gasdag... 9 Figuur 1.3: Het volledige proces op hoofdlijnen Figuur 2.1: Rolverdeling nieuw marktmodel Figuur 4.1: Proces PV-erkenning Figuur 4.2: Indienen en verwerken programma Figuur 4.3: Extrapolatie mechanisme verwachte uurwaarde Figuur 4.4: Verschil gebruik own-use en minimum parameter Figuur 5.1: Uitwerking Case Figuur 5.2: Case 1.2 (optie 1 uit Memorie van toelichting) Figuur 5.3: Case Figuur 5.4: Case 1.4 (optie 3 uit Memorie van toelichting) Figuur 5.5: Case 2.1 (1 Leverancier, 1 erkende programmaverantwoordelijke) Figuur 5.6: Case 2.2 (optie 2 uit Memorie van toelichting) Figuur 5.7: Case 2.3 (2 leveranciers en 1 erkende programmaverantwoordelijke) Figuur 5.8: Case 3.1 (2 leveranciers met maxbalans) Figuur 5.9: Case 4.1a: eenvoudige 1 op 1 case Figuur 5.10: Case 4.1b: Balansrelatie beperkt tot één afnemercategorie Figuur 5.11: Case 4.1c: Balansrelatie tussen twee leverende erkende programmaverantwoordelijken met één ontvangende PV waarbij 90% van de benodigde hoeveelheid door de balansleverende erkende programmaverantwoordelijken geleverd wordt Figuur 5.12: Case 5.1 (producent is zelf PV) Figuur 5.13: Case 5.2 (producent draagt gas en programmaverantwoordelijkheid over) Figuur 5.14: Case 5.3 (producent draagt PV over en verkoopt gas zelf op TTF) Marktprocesmodel Marktmodel Wholesale Gas V ALV NEDU pag. 4/87

5 1. Inleiding tot het nieuwe marktmodel en het nieuwe balanceringsregime 1.1 Inleiding: aanleiding en proces Op 18 februari 2008 heeft de Minister van Economische Zaken een brief gestuurd naar de Tweede Kamer waarin zij een modernisering van de spelregels voor de Nederlandse gasmarkt heeft aangekondigd, hetgeen in de brief als volgt is omschreven: Om onze markt beter te integreren in de Noordwest-Europese gasmarkt en daarmee de liquiditeit te bevorderen is het volgende nodig: het integreren van verschillende gaskwaliteiten; een eenvoudiger systeem voor het in balans houden van het gastransportnet; het beter benutten van de capaciteit van de gastransportleidingen; het samenvoegen van vele kleine afleverplaatsen tot één grote. Het tweede punt heeft geleid tot het ontwerp van een nieuw balanceringsregime voor het landelijk gastransportnet, het vierde tot het ontwerp van een nieuw marktmodel voor de wholesale markt gas. De aangekondigde maatregelen zijn nader uitgewerkt in een wetsvoorstel dat op 1 augustus 2008 in concept naar de Nederlandse energiesector is gestuurd ter consultatie en op 27 maart 2009 in een definitieve versie aan de Tweede Kamer is aangeboden. De beoogde implementatiedatum van de maatregelen was bij de aanvang van het proces 1 januari Inmiddels heeft de sector in overleg met het ministerie van EZ aangegeven dat een transitiefase wenselijk is, waardoor de nieuwe werkwijze vanaf 1 oktober 2010 eerst stapsgewijs getest wordt, waarna deze per 1 april 2011 formeel in bedrijf kan gaan. Er bestaat een intensieve interactie tussen wijzigingen in het marktmodel en wijzigingen in het balanceringsregime. Beiden bepalen immers voor marktpartijen hoeveel gas ze waar en wanneer in het gasnet moeten voeden of onttrekken. Het is daarom van belang de details van beide veranderingen in samenhang uit te werken. Vanaf 2007 heeft GTS in nauw overleg met de Nederlandse energiesector gewerkt aan de studie naar een nieuw balanceringsregime. De contouren van dit nieuwe balanceringsregime zijn eind augustus 2008 gereedgekomen, zijn in het najaar van 2008 nader uitgeschreven en in een achttal workshops besproken met de sector. Op basis hiervan is in januari 2009 een concept eindrapportage opgesteld dat, na bespreking met de sector, in juni 2009 in een definitieve versie aan het Ministerie van Economische Zaken is aangeboden. Ten aanzien van het marktmodel is in het najaar van 2008 de Werkgroep Marktmodel Wholesale Gas (WMWG) opgericht, als subgroep van de Issuecommissie Wholesale Gas, om het wetsvoorstel uit te werken zodat dit door de Nederlandse energiesector geïmplementeerd kan worden, in samenhang met de voorstellen voor de implementatie van het nieuwe balanceringsregime. De opdracht van de WMWG bestaat uit drie deelopdrachten: 1. Beschrijven van de toekomstige werkwijze, inclusief een aantal concrete voorbeelden a. Het opstellen van programma s door programmaverantwoordelijken (het traject van het komen tot een programma t/m het daadwerkelijk indienen van programma s) b. Het afstemmen van programma s (matching; acceptatie GTS) c. Het bepalen van de resultaten in de praktijk (allocatie) d. De impact op verwante onderwerpen 2. Becommentariëren van concept codeteksten Marktprocesmodel Marktmodel Wholesale Gas V ALV NEDU pag. 5/87

6 3. Uitwerken van het berichtenverkeer tussen partijen (inhoudelijke beschrijving van de berichten; eisen aan de systemen waarmee de berichten uitgewisseld worden) Het voorliggende Markt Proces Model (MPM) is de weerslag van deelopdracht 1 en een eerste aanzet voor deelopdracht 3. De werkgroep heeft als uitgangspunt gebruikt: 1. Het concept wetsvoorstel van 1 augustus De door het Ministerie van Economische Zaken aangereikte delen van de nieuwere versie waarin de resultaten van de consultatie verwerkt zijn. 3. Een mondelinge toelichting van het Ministerie van Economische Zaken, gegeven op 5 januari 2009 in de werkgroep en vast te leggen in het verslag 4. Het definitieve wetsvoorstel dat op 27 maart 2009 naar de kamer is gestuurd en de nota s van wijziging Deelnemers In de werkgroep zijn vertegenwoordigd: Shippers/leveranciers, verenigd in EnergieNed (drie leden) o Ale Jan Algra (GasTerra) o Huub Halsema (Eneco) o Joël van Andel (Essent Trading) Shippers/leveranciers, verenigd in VME (drie leden) o Gerda Frans (Electrabel) o Rainier Stolk (RWE Energy Nederland) o Michel Tetteroo (Oxxio) Shippers/leveranciers, verenigd in VOEG (twee leden) o Jeroen Risseeuw (Delta) o Boudewijn Reiniers (TOTAL) Afnemers, verenigd in VEMW (twee leden) o Jacques van der Worp o Dirk Jan Meuzelaar (Utility Support Group BV) Afnemers, verenigd in LTO/glaskracht ( meelees lid) o Rob van der Valk Producenten verenigd in NOGEPA (een lid) o Maarten van IJcken (NAM) RNB s (twee leden) o Louis Lolkema (Enexis) o Paul de Wit (Liander) Beurs: APX o Egbert-Jan Schutte-Hiemstra LNB-gas: GTS (voorzitter + ter zake kundige experts, aanwezig en betrokken afhankelijk van het onderwerp) o Wim Borghols (voorzitter) o Jan Willem van Dijk Peter van Wesenbeeck o Robert Luchies Altinus Meijer o Walter Crommelin EDSN (secretariaat) o Joost van Unnik Marktprocesmodel Marktmodel Wholesale Gas V ALV NEDU pag. 6/87

7 Naast de bovenstaande leden zijn een vertegenwoordiger van het Ministerie van Economische Zaken en een vertegenwoordiger van de Energiekamer bij een aantal vergaderingen als toehoorder en/of informatieverschaffer aanwezig geweest. Beiden hebben van alle correspondentie binnen de werkgroep die via het secretariaat is gelopen kopieën gehad ter informatie. 1.2 Outline marktmodel wholesale gas en balanceringsregime Het nieuwe balanceringsregime voor het landelijk gastransportnet is zodanig ontwikkeld dat iedere marktpartij zelf kan bijdragen aan het in balans houden van het gastransportnet. De inrichting van het nieuwe balanceringsregime wordt echter ook beïnvloed door de wijziging van het marktmodel dat er op gericht is dat een koper van gas zelf kan bepalen wat hij met zijn gas doet: verbruiken of doorverkopen.. (De aangehaalde teksten zijn citaten uit de Memorie van toelichting van het wetsvoorstel wijziging Gaswet.) Dat wordt namelijk gerealiseerd door een tweetal vrijheidsgraden: a. de koper van gas mag zelf bepalen of hij zijn programmaverantwoordelijkheid al dan niet overdraagt aan een andere partij en b. de koper en verkoper bepalen onderling in commerciële onderhandelingen op welke plaats het gas geleverd wordt en wat daarbij aard en prijs van het verhandelde product is. Het balanceringsregime beperkt zich tot het oplossen van onbalans van netgebruikers; de netbeheerder van het landelijk gastransportnet blijft verantwoordelijk voor het operationele gastransport. In dit marktprocesmodel wordt voor de duidelijkheid de naam gehanteerd van Gas Transport Services (GTS) in de rol van netbeheerder van het landelijk gastransportnet (LNB). Het wetsvoorstel Wijziging van de Gaswet en de Elektriciteitswet 1998, tot versterking van de werking van de gasmarkt, verbetering van de voorzieningszekerheid en houdende regels met betrekking tot de voorrang voor duurzame elektriciteit, alsmede enkele andere wijzigingen van deze wetten introduceert programmaverantwoordelijkheid voor alle afnemers van het gastransportnet met uitzondering van kleinverbruikers, waar de vergunninghouder (leverancier) de programmaverantwoordelijkheid draagt. Programmaverantwoordelijkheid houdt het indienen van een programma in en het dragen van de verantwoordelijkheid voor de afwijkingen van het programma. Het wetsvoorstel voert verder een scheiding in tussen entry programma s en exit programma s, waarmee de productie en invoer van gas wordt gescheiden van het verbruik van gas. Aanbod en afzet worden samengebracht op een Virtueel Punt. In het nieuwe balanceringsregime vormt het ingediende programma de kern. Dit programma beschrijft op welke wijze marktpartijen gedurende de dag in gasaanbod en gasafzet gaan voorzien. GTS stelt bepaalde eisen aan dit programma waarmee tevens de bufferwerking van het gastransportsysteem, voor zover beschikbaar, aan marktpartijen ten goede komt. Programmaverantwoordelijken krijgen near real-time de beschikking over informatie betreffende de afwijkingen van hun programma. Hiermee zijn zij in principe in staat hun programma met de hun ter beschikking staande middelen te balanceren, hetzij met fysieke middelen, hetzij met commerciële middelen. Zij worden hier ook uitdrukkelijk toe uitgenodigd. Marktpartijen krijgen daarnaast de beschikking over balans informatie van het totale landelijke systeem 1 (de gesaldeerde programma afwijkingen) zodat zij kunnen assisteren bij het balanceren van het landelijk gastransportnet. 1 ) De balansinformatie van het totale landelijke systeem, het Systeem Balans Signaal (SBS), zal door GTS ook publiekelijk beschikbaar worden gesteld. Marktprocesmodel Marktmodel Wholesale Gas V ALV NEDU pag. 7/87

8 Als de balanssituatie hiertoe aanleiding geeft koopt of verkoopt GTS gas om de systeembalans te herstellen. Alleen als GTS dergelijke herstelacties moet uitvoeren worden programmaverantwoordelijken geconfronteerd met zowel volumematige als financiële consequenties van onbalans. GTS koopt of verkoopt gas op een transparante biedladder. Op de biedladder wordt gas aangeboden of onttrokken door marktpartijen met GTS als enige tegenpartij. GTS koopt of verkoopt gas tegen respectievelijk de hoogste of laagste prijs van de ingezette treden. Het door GTS gekochte of verkochte gas wordt geleverd aan de programma s met onbalans tegen de prijs die GTS op de biedladder heeft betaald. Tevens is er een mechanisme waarbij programmaverantwoordelijken die hebben bijgedragen het systeem te balanceren een vergoeding ontvangen voor het gas dat zij daartoe hebben ingezet. Dit gas wordt assistentiegas genoemd. Het balanceren is hiermee een near real-time operationeel proces gebaseerd op near real-time informatie. Dit rechtvaardigt ook het verrekenen van onbalansen op basis van deze operationele gegevens. Immers op het moment van handelen was geen andere informatie beschikbaar. Het proces voorziet in een settlement na ongeveer een maand. Deze settlement zal plaats vinden op basis van een neutrale gasprijs. De settlement heeft geen invloed op de near real-time toewijzing en verrekening van onbalansgas. Indien onvoldoende gas op de biedladder wordt aangeboden om het systeem te balanceren kan GTS instructies geven om de systeembalans te doen herstellen Enkele specifieke aspecten Onder het nieuwe balanceringsregime wordt informatie ten aanzien van de portfolio onbalans ter beschikking gesteld. Deze informatie is de basis voor de verrekening van onbalans. De verrekening van onbalans vindt daarmee plaats op basis van near real-time data. Dit is nieuw. De kwaliteit van de balansinformatie, de hele keten van meting tot informatie verstrekking, is een van de belangrijkste risico s die uit een analyse naar voren is gekomen. De beschikbaarheid van het signaal, de onderliggende systemen, data overdracht, onderhoudpositie en de wijze waarop indien noodzakelijk vervangende waarden worden gerealiseerd zijn hierbij punten van aandacht. Ervaringen met een deel van deze informatieverstrekking (stuursignaal) wordt vanaf januari 2009 opgebouwd. Marktpartijen zullen er goed van doordrongen moeten zijn dat de near real-time informatie van de portfolio onbalans, goed of fout, onomkeerbaar is omdat van marktpartijen wordt verwacht dat zij op dit onbalans signaal reageren. Immers van partijen kan niet worden verwacht dat zij actief deelnemen aan de balancering van hun portfolio en/of het totale systeem als zij achteraf kunnen worden geconfronteerd met afrekening van de onbalans op andere of zelfs tegengestelde informatie. Met het onomkeerbaar zijn van portfolio onbalans informatie en daarmee het afrekenen van onbalans wordt tevens bewerkstelligd dat er een ontkoppeling optreedt tussen de verrekening van onbalans op basis van near real-time informatie en het verrekenen van commodity op basis van definitieve allocaties/reconciliaties. Vanuit GTS is geconcludeerd dat de hierdoor bereikte vereenvoudiging essentieel is om het administratieve proces beheersbaar te houden. Het indienen van programma s heeft qua proces een sterke verwantschap met het nominatieproces zoals dat in de huidige situatie gehanteerd wordt. Toch zijn er enkele belangrijke verschillen. Het huidige nominatieproces levert hulpgetallen op die gebruikt worden voor: 1. Het bepalen van fysiek benodigde capaciteit op bepaalde plaatsen in het landelijk gastransportnet Marktprocesmodel Marktmodel Wholesale Gas V ALV NEDU pag. 8/87

9 2. De bepaling van de technische instelling van onderdelen van het landelijk gastransport of verbindingen met andere gastransportnetten, zoals bijvoorbeeld een regelklep op een grenspunt 3. Het bepalen van de verdeling van de gasstroom tussen meerdere partijen die op hetzelfde moment op hetzelfde punt leveren of onttrekken en waar slecht één meting beschikbaar is. Nominaties kunnen gedurende de gasdag aangepast worden. Per punt zijn hiervoor specifieke afspraken gemaakt, o.a. over de lead time. Programma s daarentegen worden day ahead (D-1) ingediend en kunnen na vaststelling niet meer gewijzigd worden. In de onderstaande figuren is het totale proces met zowel de activiteiten ten gevolge van het marktmodel als van het balanceringsregime in grote blokken samengevat. Hierin geven de licht blauwe ovalen en de rode ovaal de activiteiten vóór de dag aan. Figuur 1.1: Proces op hoofdlijnen voorafgaande aan de gasdag De groene ovalen geven de near real-time activiteiten aan die dienen om de erkende programmaverantwoordelijke te informeren over zijn eigen positie en die van het systeem, de oranje ovalen de mogelijke daaruit volgende on-the-day activiteiten en de donker blauwe de effecten van de eventuele inzet van de biedladder. Figuur 1.2: Proces op hoofdlijnen op de gasdag Marktprocesmodel Marktmodel Wholesale Gas V ALV NEDU pag. 9/87

10 De bruine ovalen tot slot geven de settlement aan die geruime tijd na afloop van dag wordt uitgevoerd. In de volgende hoofdstukken zullen de details van de diverse deelprocessen besproken worden. Overdracht PV? Relatie PV A Handelsrelatie PV B Al dan niet bieden op biedladder Entry programma Exit programma Confirmatie (TTF) nominaties Confirmatie Input Stuursignaal Systeem Balans Signaal Settlement Alle PV ers Portfolio Onbalans Signaal PV A Verplichte (ver)koop Fysieke hoeveelheid aanpassen? GTS (TTF) nominaties Handelsrelatie Portfolio Onbalans Signaal Verplichte (ver)koop Fysieke hoeveelheid aanpassen? PV B Settlement Comptabele meting Al dan niet kopen op biedladder Relatie Relatie Figuur 1.3: Het volledige proces op hoofdlijnen Marktprocesmodel Marktmodel Wholesale Gas V ALV NEDU pag. 10/87

11 2. Programmauitgangspunten en verantwoordelijkheden 2.1 Rollen en verantwoordelijkheden In het hoofdproces zoals omvat door artikel 17b van het wetsvoorstel zullen de programmaverantwoordelijken en de netbeheerder van het landelijk gastransportnet de hoofdrol spelen. Voor hen zullen na implementatie van het wetsvoorstel een aantal zaken wezenlijk anders verlopen dan momenteel. Daarnaast zullen in bepaalde ondersteunende processen ook leveranciers en regionale netbeheerders een rol hebben, waarbij beperkte accentverschuivingen plaats zullen vinden ten opzichte van de huidige situatie. Uitgangspunt is dat de wijzigingen in de werkwijze van RNB s en leveranciers die het gevolg zijn van het wetsvoorstel Wijziging van de Elektriciteitswet 1998 en de Gaswet ter verbetering van de werking van de elektriciteits- en gasmarkt [kamerstukken eerste kamer nr ] waarvan de ingangsdatum nog onbekend is op geen enkele wijze geraakt worden. Dit betekent ook dat het voorliggende MPM geen invloed heeft op de werkzaamheden van meetbedrijven of meetdatabedrijven. Een speciaal punt van aandacht hierin is dat de leverancier van kleinverbruikers volgens het wetsvoorstel de taak van erkende programmaverantwoordelijke voor deze kleinverbruikers krijgt. Er is dus sprake van een extra taak voor deze leveranciers, die de andere taken en verantwoordelijkheden die ze reeds hadden niet beïnvloedt. Er zal geen speciale aandacht zijn voor de taak die een leverancier moet uitoefenen in zijn rol als erkende programmaverantwoordelijke, omdat deze wordt meegenomen in de beschrijving van taken, verantwoordelijkheden en activiteiten van alle programmaverantwoordelijken. Verder is het aan iedere leverancier zelf om te beoordelen of hij zijn taak als erkende programmaverantwoordelijke zelf uit wil oefenen, of deze taak over wil dragen. In onderstaande tabel zijn de taken en verantwoordelijkheden van de diverse betrokkenen aangegeven ten aanzien van de balancering van het gastransportnet. Tabel 2.1: Verantwoordelijkheden marktrollen Marktrol Taak Status Volgt uit Aangeslotene In beginsel programmaverantwoordelijke 2 Verplicht Gaswet Wettelijke Programmaverantwoordelijke Programmaverantwoordelijkheid overdragen aan erkende programmaverantwoordelijke of zelf erkende programmaverantwoordelijke worden Verplicht Gasvoorwaarden Erkende programmaverantwoordelijke Erkenning regelen Verplicht Gasvoorwaarden Programma indienen Verplicht Gaswet Aanbieden op biedladder Facultatief Gasvoorwaarden Kopen/verkopen gas van/aan GTS indien biedladder afgeroepen wordt Het administreren en verwerken van alle handelstransacties betreffende een afnemer Verplicht Facultatief Gasvoorwaarden Gasvoorwaarden 2 ) In dit MPM is verdere invulling gegeven aan dit beginsel waarbij niet altijd geldt dat de aangeslotene programmaverantwoordelijke is. Zie ook figuur 2.1 Marktprocesmodel Marktmodel Wholesale Gas V ALV NEDU pag. 11/87

12 Marktrol Taak Status Volgt uit Handels-PV Kopen/verkopen gas op TTF Facultatief Erkenning regelen Verplicht Gasvoorwaarden Programma indienen Verplicht Gaswet Kopen/verkopen gas van/aan GTS indien biedladder afgeroepen wordt Verplicht Gasvoorwaarden Leverancier 3 Leveringscontract met verbruiker Verplicht Wettelijke programmaverantwoordelijke voor kleinverbruikers Verplicht Gaswet Verkoper Verkopen van gas aan andere partij dan een verbruiker (geen leveringscontract) RNB Uitvoeren allocatie en reconciliatie voor netgebieden Verplicht Gaswet Aanleveren data t.b.v. near real-time allocatie voor netgebieden Verplicht Gaswet Aanleveren data t.b.v. contractering capaciteit voor netgebieden Verplicht Gasvoorwaarden Registreren erkende programmaverantwoordelijke per aansluiting Verplicht Gasvoorwaarden in aansluitregister GTS Bewaken balans landelijk gastransportnet Verplicht Gaswet Erkennen programmaverantwoordelijken Verplicht Gaswet Registreren erkende programmaverantwoordelijke per aansluiting in aansluitregister Verplicht Gasvoorwaarden Ontvangen en beoordelen programma s Verplicht Gaswet Afroepen biedladder Verplicht Gasvoorwaarden Opstellen en verzenden POS Verplicht Gaswet Opstellen en verzenden SBS Verplicht Gaswet Afrekenen Onbalans Verplicht Gasvoorwaarden Afrekenen Settlement Verplicht Gasvoorwaarden Naast de wijzigingen in taken en verantwoordelijkheden ten gevolge van het wetsvoorstel, zullen ook taken ten aanzien van het contracteren van capaciteit op het landelijk gastransportnet wijzigen, simpelweg omdat de marktrol van shipper in het nieuwe marktmodel niet meer bestaat en deze momenteel een belangrijke rol heeft in de contractering van capaciteit. In de onderstaande tabel zijn de nieuwe en de oude situatie met elkaar vergeleken. 3 ) In dit marktprocesmodel wordt conform de definitie uit de Begrippenlijst Gas de term leverancier gebruikt voor een marktpartij die de levering van gas verzorgt ten behoeve van een verbruiker. Een marktpartij die de levering van gas verzorgt aan een andere partij dan een verbruiker, zoals bijvoorbeeld een leverancier, wordt aangeduid met de term verkoper. Marktprocesmodel Marktmodel Wholesale Gas V ALV NEDU pag. 12/87

13 Tabel 2.2: Vergelijking verantwoordelijkheden marktpartijen huidig en nieuw marktmodel Capaciteit op Huidige contractant Contractant na wijziging Aansluiting bij RNB Aangeslotene Aangeslotene RNB exit landelijk net Gezamenlijke shippers Gezamenlijke erkende programmaverantwoordelijken 4 Industrie exit landelijk net Shipper of AMEX 5 Aangeslotene 6 Entrycapaciteit landelijk net op grenspunt Shipper Erkend PV Exitcapaciteit landelijk net op grenspunt Shipper Erkend PV Entrycapaciteit landelijk net op productienet Shipper Erkend PV Exitcapaciteit landelijk net bij berging Shipper Erkend PV Entrycapaciteit landelijk net bij berging Shipper Erkend PV In de onderstaande figuur staat de rolverdeling in het nieuwe marktmodel whole sale gas beschreven. Rolverdelingen nieuw marktmodel Voeding / LNB Groengas RNB Import Berging PV = invoeder op gasproductienet PV = producent PV = transportcapaciteithouder TTF PV = transportcapaciteithouder PV = HandelsPV Fysiek: Directe levering mogelijk (geen overdracht) Fysiek: Levering via TTF mogelijk (incl balansrelatie) Virtueel: Overdracht via VPPV verplicht PV = Afnemer, leverancier of derde Transportcapaciteithouder = Aangeslotene Leverancier = aangeslotene PV of derde PV = Leverancier Transportcapaciteithouder = gezamenlijke PV PV = transport capaciteithouder PV = HandelsPV TTF PV = Afnemer Transportcapaciteithouder = gezamenlijke PV Leverancier: PV of derde PV = transport capaciteitshouder LNB / Industrie RNB / Grootverbruik RNB / Kleinverbruik Export Berging Figuur 2.1: Rolverdeling nieuw marktmodel 4 ) Er wordt aangesloten bij de huidige praktijk waarbij de PV er als erfopvolger van de shipper wordt gezien. Binnen de sector is geen eensluidende mening over eventuele wijzigingen op dit punt, 5 ) AMEX= Aangeslotene met exit capaciteit 6 ) Er van uit gaande dat de codewijziging daartoe geaccordeerd wordt door NMa Marktprocesmodel Marktmodel Wholesale Gas V ALV NEDU pag. 13/87

14 3. Uitwerking van het marktmodel In het wetsvoorstel is het marktmodel als volgt verwoord: Artikel 1 y. programmaverantwoordelijkheid: de verantwoordelijkheid voor het opstellen van een programma als bedoeld in artikel 17b, eerste of tweede lid; z. programmaverantwoordelijke: degene op wie programmaverantwoordelijkheid rust; Artikel 17b 1. Degene die gas op het gastransportnet invoedt is tot een virtueel punt op het gastransportnet verantwoordelijk voor het opstellen van een programma, waarin is opgenomen: a. hoeveel gas waar op het gastransportnet wordt ingevoed en b. ten aanzien van hoeveel gas netto op het virtuele punt op het gastransportnet de programmaverantwoordelijkheid overgaat en op wie. 2. Degene die gas aan het gastransportnet onttrekt is vanaf een virtueel punt op het gastransportnet verantwoordelijk voor het opstellen van een programma, waarin is opgenomen: a. ten aanzien van hoeveel gas netto op het virtuele punt op het gastransportnet de programmaverantwoordelijkheid overgaat en van wie en b. hoeveel gas waar aan het gastransportnet wordt onttrokken. 3. Een programmaverantwoordelijke is verantwoordelijk voor een afwijking van zijn programma. 4. Voor de onttrekking van gas door een afnemer als bedoeld in artikel 43, eerste lid, draagt een vergunninghouder programmaverantwoordelijkheid. 5. De programmaverantwoordelijkheid kan worden overgedragen. Een nadere uitwerking van het marktmodel wordt gegeven in de Memorie van toelichting van het wetsvoorstel. In dit hoofdstuk van het MPM zullen de voorstellen voor de wettekst en de Memorie van Toelichting nader uitgewerkt worden. In hoofdstuk 4 wordt nader ingegaan op de verschillende processen die ingericht dienen te worden ten behoeve van het nieuwe marktmodel. Tot slot zijn in hoofdstuk 5 van dit MPM een aantal karakteristieke voorbeelden nader uitgewerkt. 3.1 Uitgangspunten Enige uitgangspunten vooraf: In het nieuwe marktmodel blijven leveranciers gewoon hun huidige rol vervullen. Volgens de begrippenlijst gas is de leverancier degene die de levering verzorgt ten behoeve van een verbruiker. Evenzo blijft het mogelijk dat kopers en verkopers van gas in commerciële onderhandelingen samen bepalen op welke wijze ze de handel inrichten. Het balanceringsregime heeft op zich geen invloed op de mogelijkheden voor handel in commodity In het wetsvoorstel wordt in lid 1 en lid 2 van artikel 17b gesproken van een virtueel punt. Dit punt zal worden aangeduid als VPPV (Virtueel Punt voor de overgang van Programma Verantwoordelijkheid) Marktprocesmodel Marktmodel Wholesale Gas V ALV NEDU pag. 14/87

15 3.2 Relatie leverancier en erkende programmaverantwoordelijke op exitpunten De leverancier en de erkende programmaverantwoordelijke hebben ook na implementatie van het wetsvoorstel ieder hun eigen rol. De leverancier verzorgt de levering van gas ten behoeve van een verbruiker, terwijl een erkende programmaverantwoordelijke verantwoordelijk is voor het opstellen van een programma en voor (het corrigeren van) de afwijking van zijn programma. De relatie tussen leverancier en erkende programmaverantwoordelijke is in het wetsvoorstel niet vastgelegd, behalve de initiële situatie voor de kleinverbruiker, waar de vergunninghouder de programmaverantwoordelijkheid draagt. De erkende programmaverantwoordelijke is dus geen handelaar maar levert een dienst aan afnemers, invoeders en handelaren op het gebied van balancering. In eerste instantie is, behalve bij kleinverbruikers, de afnemer degene die bepaalt wie deze dienst levert; dit kan de afnemer zelf zijn of een handelaar, maar ook een serviceprovider die het leveren van de PV-dienst als corebusiness heeft. Ten einde zijn taak adequaat uit te kunnen oefenen, dient de erkende programmaverantwoordelijke op de hoogte te zijn van alle handelsstromen die betrekking hebben op de afnemer waarvoor de erkende programmaverantwoordelijke de programmaverantwoordelijkheid draagt. Deze kennis van de erkende programmaverantwoordelijke dient bovendien actueel te zijn: indien er within-day wijzigingen in de handelsstromen optreden, dan dient de PV-er dit te weten. Dit betekent onder meer dat de erkende programmaverantwoordelijke taken betreffende het administreren en verwerken van alle handelstransacties betreffende een afnemer op zich neemt, daar waar deze taken momenteel voor een deel door de netbeheerder wordt uitgevoerd. Bij de uitwerking in dit MPM wordt voor het merendeel van de verbruikers uitgegaan van één erkende programmaverantwoordelijke per aansluiting 7. Deze erkende programmaverantwoordelijke is verantwoordelijk voor het in balans zijn van de gasstroom voor die betreffende aansluiting. Alleen bij eindverbruikers die direct verbonden zijn aan het landelijk gastransportnet is het mogelijk de programmaverantwoordelijkheid op te delen over meerdere erkende programmaverantwoordelijken, waarbij geldt dat iedere erkende programmaverantwoordelijke de verantwoordelijkheid heeft voor zijn deel van de balans op de aansluiting en dat voor dat deel dezelfde regels gelden als voor de aansluitingen met één erkende programmaverantwoordelijke. De volgende situaties zullen naar verwachting het meest voorkomen: 1. een verbruiker koopt zijn gas bij een leverancier en draagt zijn programmaverantwoordelijkheid over aan diezelfde leverancier. De leverancier zorgt dat hij het gas beschikbaar krijgt op een entrypunt van het landelijk gastransportnet. Deze situatie wordt uitgewerkt in case 1.1 (zie ook paragraaf 5.1). 2. een verbruiker koopt zijn gas bij een leverancier E1 en draagt zijn programmaverantwoordelijkheid over aan diezelfde leverancier. Leverancier E1 koopt op de voordeur het gas van leverancier E2 en draagt de programmaverantwoordelijkheid weer over aan E2. Deze situatie wordt uitgewerkt in case 1.3 en komt momenteel veelvuldig voor in Nederland (zie ook paragraaf 5.3). Let op dat in geval van levering aan kleinverbruikers leverancier 1 vergunningplichtig is en leverancier 2 niet. Omdat de aansluitingenregisters van de 7 ) In Nederland zijn er momenteel een beperkt aantal (<20) direct aangeslotenen aan het landelijk gastransportnet die jaarlijks zeer veel gas verbruiken en daarnaast tegelijkertijd gebruik maken van de diensten van meerdere shippers. Zij doen dit onder andere om de risico s van onbalans te spreiden over meerdere partijen. Om deze risicospreiding ook in het nieuwe marktmodel mogelijk te maken kunnen de grootverbruikers die verbonden zijn aan het landelijk gastransportnet gebruik maken van meerdere erkende programmaverantwoordelijken. Marktprocesmodel Marktmodel Wholesale Gas V ALV NEDU pag. 15/87

16 netbeheerders slechts één laag aan vergunninghouders kunnen bevatten, zal er optisch sprake zijn van één leverancier, te weten E1, en één erkende programmaverantwoordelijke, E2. Andere manieren om deze situatie te karakteriseren zijn: a. E1 levert exclusief aan de verbruiker, E2 levert balancerend aan E1 b. E1 koopt zijn gas bij E2 c. E1 komt uitsluitend op de aansluiting voor 3. een verbruiker koopt zijn gas bij een leverancier E2 en draagt zijn programmaverantwoordelijkheid over aan een andere partij, E1. Deze situatie wordt uitgewerkt in case 2.1 (zie paragraaf 5.5). In dit geval zal E2 ergens een vaste hoeveelheid gas moeten kopen, die door E2 wordt afgeleverd bij de verbruiker. E1 moet ten behoeve van het opstellen van zijn programma op de hoogte zijn van de vaste hoeveelheid die E2 aan de verbruiker levert. E2 zal dit melden bij E1, bijvoorbeeld middels een leveringsinstructie (nominatie). Verder is E1 verantwoordelijk voor het (positieve of negatieve) verschil tussen het programma en de daadwerkelijke afname en zal hij dit verschil uiteindelijk moeten verrekenen. Dit verschil is in de praktijk geleverd door E1 aan de verbruiker. Ten behoeve van de administratieve verwerking van deze situatie in de systemen van de netbeheerders wordt aan E2 de rol van leverancier toegekend, terwijl E1 als erkende programmaverantwoordelijke te boek staat. 3.3 (Handels)programmaverantwoordelijke In artikel 17b van de wettekst wordt de rol van de erkende programmaverantwoordelijke gedefinieerd. In deze definitie is er sprake van (fysieke) invoeding op het gastransportnet of (fysieke) onttrekking aan het gastransportnet. Daarnaast is bepaald dat er door de erkende programmaverantwoordelijke dient te worden aangegeven van hoeveel gas netto op het virtuele punt programma verantwoordelijkheid (VPPV) de programmaverantwoordelijkheid overgaat en op wie. Zonder inzicht in de handelstransacties op de TTF is het niet mogelijk om op het VPPV de eerder genoemde overgang van programmaverantwoordelijkheid te kunnen faciliteren. Het is namelijk gebruikelijk dat het gas op de TTF meermaals wordt verhandeld. GTS dient derhalve inzicht te hebben in de eventuele handelstransacties op de TTF die ten grondslag liggen aan de door de erkende programmaverantwoordelijken aangeboden programma s. Hiertoe is het noodzakelijk dat ook de handelaren op TTF een soort programma indienen waarin aangegeven wordt welke hoeveelheden gas men netto denkt over te dragen en op wie. Voor partijen die alleen op het virtuele punt (TTF) actief zijn gelden dezelfde voorwaarden als andere programmaverantwoordelijken. Alleen met betrekking tot het indienen van programma s geldt dat zij een handelsprogramma indienen in plaats van een entry en/of exitprogramma. De introductie van een separate erkende programmaverantwoordelijke voor beurzen is niet voorzien; in de transportvoorwaarden is wel een extra voorwaarde opgenomen die recht doet aan de speciale status van de beurs (zie het DPM).. Marktprocesmodel Marktmodel Wholesale Gas V ALV NEDU pag. 16/87

17 4. De processen In dit hoofdstuk wordt het marktprocesmodel voor het nieuwe balanceringsregime uitgewerkt voor de verschillende processen tussen de marktpartijen. In deze marktprocessen wordt weergegeven hoe informatie wordt uitgewisseld tussen de betrokken marktrollen. 4.1 PV-proces Erkenning Elke partij die actief wil zijn als erkende programmaverantwoordelijke dient erkend te zijn. Dit geldt dus ook voor rechtspersonen die conform de wet de programmaverantwoordelijkheid dragen en dit zelf ter hand willen nemen. In de Gasvoorwaarden zal worden vastgelegd dat het erkenningproces door GTS wordt uitgevoerd. GTS erkent een partij als erkende programmaverantwoordelijke indien deze voldoet aan eisen ten aanzien van kredietwaardigheid en communicatie (elektronisch berichtenverkeer). Het proces van PV-erkenning is grafisch weergegeven in de onderstaande figuur. In de onderstaande hoofdstukken wordt verder ingegaan op de detailinvulling. Figuur 4.1: Proces PV-erkenning De eisen waaraan de erkende programmaverantwoordelijke dient te voldoen om een erkenning te verwerven dienen te worden vastgelegd in de Gasvoorwaarden Kredietruimte bepaling en handhaving Kredietlimiet bewaking nieuw markt model/balancering. Als gevolg van het nieuwe marktmodel en het nieuwe balanceringsregime veranderen het proces en de rollen ten aanzien van de balanshandhaving in het GTS-net. Zoals voor het huidige proces geldt, wil GTS ook in het nieuwe proces geen onaanvaardbare financiële risico's lopen en past ze Marktprocesmodel Marktmodel Wholesale Gas V ALV NEDU pag. 17/87

18 daarom haar huidige kredietwaardigheidbeleid op het nieuwe marktmodel aan. Deze aanpassing zal worden vorm gegeven door binnen de kredietlimiet bewaking een onderverdeling te maken in: 1. kredietlimiet bewaking voor de transportcapaciteithouder; 2. kredietlimiet bewaking voor de erkende programmaverantwoordelijke. Conform het huidige beleid zal GTS voor iedere partij die één van beide of beide rollen op zich neemt een kredietanalyse uitvoeren conform de Transportvoorwaarden Gas LNB. Als gevolg van deze kredietanalyse krijgt de partij een risicocategorie en een daarbij behorende kredietlimiet. Indien een partij een exposure voor GTS heeft die groter is dan zijn kredietlimiet kan GTS, overeenkomstig de huidige situatie, aanvullende zekerheden eisen of besluiten rekeningen tussentijds te verrekenen. De mate waarin de exposure voor GTS wordt bepaald, wordt hieronder per rol toegelicht. Kredietlimiet bewaking voor de transportcapaciteithouder. De mate waarin de exposure voor GTS toeneemt wordt bepaald door de looptijd van het contract. Indien de looptijd meer dan 3 maanden betreft, is de waarde gelijk aan 3 maal de maximale maandfactuur (excl. BTW) per maand. Voor kortere contracten is de exposure zoveel lager als volgt uit de verhouding tussen de looptijd en de periode van 3 maanden. In de kredietlimiet bewaking wordt gelijk aan de huidige situatie per nieuw contract gecontroleerd of de toename van de exposure nog past binnen de kredietlimiet van de betreffende partij (gelijk aan de huidige creditworthiness check in GEA Click & Book). Kredietlimiet bewaking voor de (handels-)programmaverantwoordelijke. De exposure voor balancering is gelijk aan de maximaal gerealiseerde exposure met betrekking tot balancering in de afgelopen twaalf maanden. De maximaal gerealiseerde exposure kan worden opgebouwd door de volgende componenten te sommeren: 1) Saldo van het cumulatieve portfolio onbalanssignaal (POS) 2) Biedladderexposure (incl. noodmaatregel en flex): i) cumulatief saldo nog te factureren (maandelijks) en afgeroepen (mogelijk ieder uur) biedladders ii) gefactureerd maar nog niet betaalde biedladderfacturen (zowel credit als debet) 3) Openstaande positie (zowel schuld als vordering) als gevolg van het verschil tussen online stuursignaal en comptabele allocatie (settlement) Voor nieuwe toetreders zal de exposure bepaald worden op basis van de maximale hoeveelheid gas die in een periode van drie dagen geleverd zal worden en waarvoor hij programmaverantwoordelijkheid zal dragen en de hierboven beschreven maximaal gerealiseerde exposure. Als overgangsregeling geldt gedurende een periode van 12 maanden dat de exposure na de introductie van het nieuwe balanceringsregime gelijk blijft aan de exposure op de datum van de introductie van het nieuwe balanceringsregime, zolang de gerealiseerde exposure met betrekking tot balancering en contracten daar onder blijft. Marktprocesmodel Marktmodel Wholesale Gas V ALV NEDU pag. 18/87

19 De financiële positie van de erkende programmaverantwoordelijken op de biedladder wordt bepaald bij de afroep van de biedladder. De wijze van verrekening van de biedladder is beschreven in het hoofdstuk Biedladder van dit document. De verrekening van het verschil tussen de near real-time allocaties en de offline allocaties (settlement) is beschreven in het hoofdstuk Settlement van dit document. GTS zal voor de afroepen van biedladder, noodmaatregel, het inzetten van flex-diensten, alsmede voor het settlement facturen versturen Deelname aan Elektronisch Berichtenverkeer Een erkende programmaverantwoordelijke zal afhankelijk van haar rol aan de volgende vormen van berichtenverkeer 8 deelnemen: Het indienen van programma s Het elektronisch berichtenverkeer voor de biedladder Nomineren (huidige transportnominatie) o De huidige voorwaarden blijven hier van kracht (zie Berichtenverkeer voor de allocatie van netgebieden en op directe exitaansluitingen op landelijk transportnet o Daarnaast gelden op dit moment voor partijen die gebruik maken van transportcapaciteit voor een netgebied aanvullende eisen ten behoeve van communicatie. Deze partijen dienen in dat geval deel te nemen aan het berichtenverkeer met betrekking tot allocatie. Om hieraan te kunnen deelnemen, dient een partij zich aan te melden voor het Virtual Private Network (VPN). Biedladder; o Voor de details wordt verwezen naar paragraaf 4.4 waar het biedladderproces nader zal worden toegelicht. Overdracht naar erkende PV o overdracht van programmaverantwoordelijkheid naar een andere (erkende) programmaverantwoordelijke vindt plaats door het versturen van een PV-switch bericht door de leverancier (zie voor details paragraaf 4.1.5) Het kunnen ontvangen van het Portfolio Onbalans Signaal (POS) en Systeem Balans Signaal (SBS) Voor meer detail informatie over de inrichting van het elektronisch berichtenverkeer wordt verwezen naar hoofdstuk Volledige erkenning en handelserkenning Volgens artikel 17b van het huidige wetsvoorstel is degene die gas op het gastransportnet invoedt tot een virtueel punt op het gastransportnet of degene die aan het gastransportnet onttrekt vanaf een virtueel punt op het gastransportnet verantwoordelijk voor het opstellen van een programma. De netbeheerder van het landelijk gastransportnet kan, wanneer voldaan wordt aan de in de Gasvoorwaarden gestelde eisen, aan een natuurlijke of rechtspersoon op aanvraag een erkenning als erkende programmaverantwoordelijke verlenen. Voor partijen die alleen op het virtuele punt (TTF) actief zijn gelden dezelfde voorwaarden als andere programmaverantwoordelijken. Alleen 8 ) De PV er dient hiertoe te beschikken over een EAN-code, deze kan aangevraagd worden bij EAN-Nederland Marktprocesmodel Marktmodel Wholesale Gas V ALV NEDU pag. 19/87

20 met betrekking tot het indienen van programma s geldt dat zij een handelsprogramma indienen in plaats van een entry en/of exitprogramma. Tabel 4.1: Dienstbeschrijving erkenning erkende programmaverantwoordelijke Naam dienst Globale beschrijving van dienst Type dienst (informatief / transactie) Trigger voor gebruik van dienst Frequentie van gebruik (aantal per min/uur/dag/maand/jaar) Tijdsaspecten Inhoud van inkomende informatie Erkenning PV Omdat GTS de hele keten van programma s nodig heeft voor de goedkeuring van programma s zal ook voor handelaren op de TTF een programma nodig zijn. Met betrekking tot de erkenning zijn er geen andere voorwaarden voor pure handelaren.(partijen die alleen op de TTF actief zijn). T De aanvrager dient een verzoek tot erkenning in. Er vindt een toetsing plaats conform de gestelde eisen in de Gasvoorwaarden onder verantwoordelijkheid van GTS of de aanvrager voldoet aan de gestelde eisen. Indien aan de eisen wordt voldaan, wordt een partij geregistreerd als erkend. Pakket van eisen dient afkomstig te zijn van GTS. Nadat een partij erkend is als PV, zal deze opgenomen worden in de openbare lijst van erkende programmaverantwoordelijken op de GTS website. Meerdere keren per jaar Verwerking mag enkele dagen duren. Gegevens voor erkenning. Volume van inkomende informatie per verzoek Inhoud van uitgaande informatie Omvang van uitgaande informatie per verzoek Specifieke eisen aan dienst Globale beschrijving dienstafhandeling Contractuele & wettelijke aspecten Erkenning ja/nee Klein Een partij die een erkenning aanvraagt hoeft niet altijd zelf te beschikken over een wettelijk PV-schap. Let op dit proces heeft sterke overeenkomst met het PV-schap. De eisen waaraan een erkende programmaverantwoordelijke moet voldoen om een erkenning te verkrijgen worden vastgelegd in de Gasvoorwaarden. Dit betreft eisen ten aanzien van onder andere kredietwaardigheid en communicatie. Overdracht van programmaverantwoordelijkheid kan slechts aan erkende programmaverantwoordelijken. Een lijst met erkende programmaverantwoordelijken zal gepubliceerd worden op de website van GTS. Indien de bij wet aangewezen programmaverantwoordelijke zijn verantwoordelijkheid niet overdraagt dient hij erkend te zijn. Marktprocesmodel Marktmodel Wholesale Gas V ALV NEDU pag. 20/87

Visie op Nieuw Marktmodel Wholesale Gas en het nieuwe Balanceringsregime

Visie op Nieuw Marktmodel Wholesale Gas en het nieuwe Balanceringsregime Visie op Nieuw Marktmodel Wholesale Gas en het nieuwe Balanceringsregime De impact op de marktrollen shipper, leverancier en regionale netbeheerder Creating Business Ecellence. Together. Copyright Zest

Nadere informatie

DPM. Verkrijgen en beëindigen programmaverantwoordelijkheid & financiële gevolgen

DPM. Verkrijgen en beëindigen programmaverantwoordelijkheid & financiële gevolgen DPM Verkrijgen en beëindigen programmaverantwoordelijkheid & financiële gevolgen Uitgave van EDSN Auteur WMWG Versienummer 2.0 Versiedatum 8 januari 2010 Status Richtinggevend vastgesteld in de ALV NEDU

Nadere informatie

DPM Markt & Allocatie Pagina 1 van 47 DPM. Markt en allocatie

DPM Markt & Allocatie Pagina 1 van 47 DPM. Markt en allocatie DPM Markt & Allocatie Pagina 1 van 47 DPM Markt en allocatie Uitgave van EDSN Auteur WMWG (Werkgroep Marktmodel Wholesale Gas) Versienummer 2.0 Versiedatum 12 januari 2010 Status Richtinggevend vastgesteld

Nadere informatie

Allocatievoorwaarden Gas

Allocatievoorwaarden Gas Allocatievoorwaarden Gas Onderdeel van de voorwaarden als bedoeld in artikel 12b van de Gaswet Disclaimer: Deze bundel bevat de doorlopende tekst van een onderdeel van de voorwaarden als bedoeld in artikel

Nadere informatie

Transportvoorwaarden Gas LNB

Transportvoorwaarden Gas LNB Transportvoorwaarden Gas LNB Onderdeel van de voorwaarden als bedoeld in artikel 12b van de Gaswet Disclaimer: Deze bundel bevat de doorlopende tekst van een onderdeel van de voorwaarden als bedoeld in

Nadere informatie

Issue IC139 Correcties en verrekening foutieve captarcodes

Issue IC139 Correcties en verrekening foutieve captarcodes Baarnsche Dijk 4 D T (035) 54 80 180 3741 LR Baarn F (035) 54 80 184 www.edsn.nl Issue IC139 Correcties en verrekening foutieve captarcodes Status Vastgesteld door ALV Versienummer 1.0 Versiedatum 27 november

Nadere informatie

STROOMOPWAARTS. Gezamenlijk stapsgewijs naar een beter functionerend marktmodel voor kleinverbruik. DPM Facturering en Afdracht

STROOMOPWAARTS. Gezamenlijk stapsgewijs naar een beter functionerend marktmodel voor kleinverbruik. DPM Facturering en Afdracht STROOMOPWAARTS Gezamenlijk stapsgewijs naar een beter functionerend marktmodel voor kleinverbruik DPM Facturering en Afdracht Versie 9.0 14 januari 2015 Versiebeheer Versie Naam Datum Status Distributie

Nadere informatie

STROOMOPWAARTS. Gezamenlijk stapsgewijs naar een beter functionerend marktmodel voor kleinverbruik

STROOMOPWAARTS. Gezamenlijk stapsgewijs naar een beter functionerend marktmodel voor kleinverbruik STROOMOPWAARTS Gezamenlijk stapsgewijs naar een beter functionerend marktmodel voor kleinverbruik DPM Communicatie gereguleerde Versie 7.0 1 augustus 2013 DPM Communicatie gereguleerde Versie 7.0 Versiebeheer

Nadere informatie

STROOMOPWAARTS Gezamenlijk stapsgewijs naar een beter functionerend marktmodel

STROOMOPWAARTS Gezamenlijk stapsgewijs naar een beter functionerend marktmodel STROOMOPWAARTS Gezamenlijk stapsgewijs naar een beter functionerend marktmodel Detailprocesmodellen Mutatie- & meetprocessen Grootverbruik Versie 6.0 22 februari 2014 Versiebeheer Versie Naam Datum Status

Nadere informatie

Issue IC159 Aanpassen proces einde levering inzake schakelaar uit de slimme meter

Issue IC159 Aanpassen proces einde levering inzake schakelaar uit de slimme meter Baarnsche Dijk 4 D T (035) 54 80 180 3741 LR Baarn F (035) 54 80 184 www.nedu.nl Issue IC159 Aanpassen proces einde levering inzake schakelaar uit de slimme meter Status Vastgesteld ALV NEDU Versienummer

Nadere informatie

Aanpassing te reserveren biedladder middelen

Aanpassing te reserveren biedladder middelen Aanpassing te reserveren biedladder middelen Door Walter F. Crommelin Afdeling Gastransport Planning Rapport Aanpassing te reserveren hoeveelheid biedladder capaciteit Gereed 15 januari 2013 Document Document1

Nadere informatie

STROOMOPWAARTS. Gezamenlijk stapsgewijs naar een beter functionerend marktmodel voor kleinverbruik. DPM Facturering en Afdracht

STROOMOPWAARTS. Gezamenlijk stapsgewijs naar een beter functionerend marktmodel voor kleinverbruik. DPM Facturering en Afdracht STROOMOPWAARTS Gezamenlijk stapsgewijs naar een beter functionerend marktmodel voor kleinverbruik DPM Facturering en Afdracht Versie 7.0 1 augustus 2013 Versiebeheer Versie Naam Datum Status Distributie

Nadere informatie

Wijziging volumeherleiding gas en netverliezen

Wijziging volumeherleiding gas en netverliezen Wijziging volumeherleiding gas en netverliezen Impact op administratieve processen netbeheerders 21 november 2013 Aanleiding Naar aanleiding van Kamervragen over de zogenaamde liegende gasmeter heeft NMa

Nadere informatie

Begrippenlijst Gas. Onderdeel van de voorwaarden als bedoeld in artikel 12b van de Gaswet

Begrippenlijst Gas. Onderdeel van de voorwaarden als bedoeld in artikel 12b van de Gaswet Begrippenlijst Gas Onderdeel van de voorwaarden als bedoeld in artikel 12b van de Gaswet Disclaimer: Deze bundel bevat de doorlopende tekst van een onderdeel van de voorwaarden als bedoeld in artikel 12b

Nadere informatie

Definitielijst HG- Certificatensysteem

Definitielijst HG- Certificatensysteem Definitielijst HG- Certificatensysteem versie 2.0 december 2009 1 In de in de Overeenkomst HG-Certificatensysteem hebben de met een hoofdletter aangeduide begrippen de betekenis als hieronder beschreven:

Nadere informatie

Issue IC148 Uitwisselen contractantgegevens ten behoeve van uitvoering ATO en uitrol slimme meter

Issue IC148 Uitwisselen contractantgegevens ten behoeve van uitvoering ATO en uitrol slimme meter Baarnsche Dijk 4 D T (035) 54 80 180 3741 LR Baarn F (035) 54 80 184 www.nedu.nl Issue IC148 Uitwisselen contractantgegevens ten behoeve van uitvoering ATO en uitrol slimme Status Vastgesteld ALV NEDU

Nadere informatie

Begrippenlijst Gas. Onderdeel van de voorwaarden als bedoeld in artikel 12b van de Gaswet

Begrippenlijst Gas. Onderdeel van de voorwaarden als bedoeld in artikel 12b van de Gaswet Begrippenlijst Gas Onderdeel van de voorwaarden als bedoeld in artikel 12b van de Gaswet Disclaimer: Deze bundel bevat de doorlopende tekst van een onderdeel van de voorwaarden als bedoeld in artikel 12b

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 1999 2000 26 463 Regels omtrent het transport en de levering van gas (Gaswet) Nr. 95 DERDE NOTA VAN WIJZIGING Ontvangen 4 april 2000 Het voorstel van wet

Nadere informatie

Wat is het product noodvermogen? Hoe wordt er gecontracteerd?

Wat is het product noodvermogen? Hoe wordt er gecontracteerd? Noodvermogen Noodvermogen Deze brochure geeft u uitgebreide informatie over de werking van noodvermogen binnen TenneT. Daarnaast geeft het een beeld aan (potentiele) leveranciers van noodvermogen over

Nadere informatie

DPM Mutatie- & meetprocessen KLEINVERBRUIK Versie 5.0 STROOMOPWAARTS. Gezamenlijk stapsgewijs naar een beter functionerend marktmodel

DPM Mutatie- & meetprocessen KLEINVERBRUIK Versie 5.0 STROOMOPWAARTS. Gezamenlijk stapsgewijs naar een beter functionerend marktmodel STROOMOPWAARTS Gezamenlijk stapsgewijs naar een beter functionerend marktmodel Detailprocesmodellen Mutatie- & meetprocessen Kleinverbruik Versie 5.0 1 augustus 2013 Pag. 1 van 117 Versiebeheer Versie

Nadere informatie

BESLUIT. Besluit van de Raad van Bestuur van de Nederlandse Mededingingsautoriteit als bedoeld in artikel 95c, derde lid, E-wet.

BESLUIT. Besluit van de Raad van Bestuur van de Nederlandse Mededingingsautoriteit als bedoeld in artikel 95c, derde lid, E-wet. Nederlandse Mededingingsautoriteit BESLUIT Besluit van de Raad van Bestuur van de Nederlandse Mededingingsautoriteit als bedoeld in artikel 95c, derde lid, E-wet. Nummer 102252-1 Betreft zaak: Beleidsregel

Nadere informatie

Invoering besluit administratieve volumeherleiding en beperking netverliezen voor gas

Invoering besluit administratieve volumeherleiding en beperking netverliezen voor gas Baarnsche Dijk 4 D T (035) 54 80 180 3741 LR Baarn F (035) 54 80 184 www.nedu.nl Issue IC131 / Invoering besluit administratieve volumeherleiding en beperking Status Vastgesteld ALV NEDU Versienummer 3.0

Nadere informatie

STROOMOPWAARTS Gezamenlijk stapsgewijs naar een beter functionerend marktmodel

STROOMOPWAARTS Gezamenlijk stapsgewijs naar een beter functionerend marktmodel STROOMOPWAARTS Gezamenlijk stapsgewijs naar een beter functionerend marktmodel Detailprocesmodellen Mutatie- & meetprocessen Kleinverbruik Versie 9.0 9 december 2015 Versiebeheer Versie Naam Datum Status

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2009 2010 31 904 Wijziging van de Gaswet en de Elektriciteitswet 1998, tot versterking van de werking van de gasmarkt, verbetering van de voorzieningszekerheid

Nadere informatie

Aanvraagformulier. voor het aanvragen van een vergunning voor het leveren van elektriciteit en/of gas aan kleinverbruikers

Aanvraagformulier. voor het aanvragen van een vergunning voor het leveren van elektriciteit en/of gas aan kleinverbruikers Aanvraagformulier voor het aanvragen van een vergunning voor het leveren van elektriciteit en/of gas aan kleinverbruikers Versie van 13 januari 2015 1 Inleiding De Elektriciteitswet 1998 (hierna: E-wet)

Nadere informatie

ALGEMENE VOORWAARDEN ENERGIEMONITORINGSABONNEMENT VAN DELTA INFRA B.V.

ALGEMENE VOORWAARDEN ENERGIEMONITORINGSABONNEMENT VAN DELTA INFRA B.V. ALGEMENE VOORWAARDEN ENERGIEMONITORINGSABONNEMENT VAN DELTA INFRA B.V. Artikel 1 Begripsomschrijving Aansluiting: Algemene Voorwaarden: DELTA: Commodities of Commodity: Klant: Eindgebruiker: Gebruiksgegevens:

Nadere informatie

Issue IC149 Procesaanpassingen als gevolg van verwijderen schakelfunctionaliteit slimme meter

Issue IC149 Procesaanpassingen als gevolg van verwijderen schakelfunctionaliteit slimme meter Baarnsche Dijk 4 D T (035) 54 80 180 3741 LR Baarn F (035) 54 80 184 www.edsn.nl Issue IC149 Procesaanpassingen als gevolg van verwijderen schakelfunctionaliteit slimme Status Vastgesteld ALV NEDU Versienummer

Nadere informatie

Regeling wegvallen PV en Leverancier

Regeling wegvallen PV en Leverancier Regeling wegvallen PV en Leverancier Leveringszekerheid Menno van Oostveen en Jan-Willem Meulenbroeks Arnhem, 1 oktober 2014 Stay tuned. Safety first! Voor uw en onze veiligheid vragen wij uw aandacht

Nadere informatie

BESLUIT. Besluit van 2 juni 2003, Stb. 2003, nr. 234, zoals laatstelijk gewijzigd bij besluit van 5 april 2005, Stb. 2005, nr. 200.

BESLUIT. Besluit van 2 juni 2003, Stb. 2003, nr. 234, zoals laatstelijk gewijzigd bij besluit van 5 april 2005, Stb. 2005, nr. 200. Nederlandse Mededingingsautoriteit BESLUIT Nummer 102551_2 / 10.BT1290 Betreft zaak: Besluit tot het verlenen van een vergunning voor de levering van gas aan kleinverbruikers op grond van artikel 45, eerste

Nadere informatie

BESLUIT. Dienst uitvoering en toezicht Energie. Inleiding en verloop procedure

BESLUIT. Dienst uitvoering en toezicht Energie. Inleiding en verloop procedure Dienst uitvoering en toezicht Energie BESLUIT Nummer: 100792/ 47 Betreft: Besluit tot wijziging van het besluit van 18 juli 2001 kenmerk 100247/37, waarbij de tarieven zijn vastgesteld die Westland Energie

Nadere informatie

Inhoud van het wetsvoorstel

Inhoud van het wetsvoorstel POSTADRES Postbus 93374, 2509 AJ Den Haag BEZOEKADRES Juliana van Stolberglaan 4-10 TEL 070-88 88 500 FAX 070-88 88 501 E-MAIL info@cbpweb.nl INTERNET www.cbpweb.nl AAN De Minister van Economische Zaken

Nadere informatie

33 493 Wijziging van de Elektriciteitswet 1998, de Gaswet en de Warmtewet (wijzigingen samenhangend met het energierapport 2011)

33 493 Wijziging van de Elektriciteitswet 1998, de Gaswet en de Warmtewet (wijzigingen samenhangend met het energierapport 2011) TWEEDE KAMER DER STATEN- 2 GENERAAL Vergaderjaar 2012-2013 33 493 Wijziging van de Elektriciteitswet 1998, de Gaswet en de Warmtewet (wijzigingen samenhangend met het energierapport 2011) Nr. 2 VOORSTEL

Nadere informatie

STROOMOPWAARTS Gezamenlijk stapsgewijs naar een beter functionerend marktmodel voor kleinverbruik

STROOMOPWAARTS Gezamenlijk stapsgewijs naar een beter functionerend marktmodel voor kleinverbruik STROOMOPWAARTS Gezamenlijk stapsgewijs naar een beter functionerend marktmodel voor kleinverbruik DPM Beheer leveranciers- en netbeheerdersregister Versie 6.0 7 Maart 2012 Versiebeheer Versie Naam Datum

Nadere informatie

Informatiecode Elektriciteit en Gas

Informatiecode Elektriciteit en Gas Informatiecode Elektriciteit en Gas Voorwaarden als bedoeld in artikel 31, eerste lid van de Elektriciteitswet 1998 en artikel 12b, eerste lid van de Gaswet Disclaimer Dit document bevat de doorlopende

Nadere informatie

T-prognoses. nut en noodzaak

T-prognoses. nut en noodzaak nut en noodzaak : nut en noodzaak Wat zijn? staat voor Transportprognoses, oftewel een verwachting van het benodigde transport voor de levering of productie van elektriciteit. Producenten, regionale netbeheerders

Nadere informatie

Demand response en balancering

Demand response en balancering Demand response en balancering congres flexibiliteit industrie en energie/netwerkbedrijven 15 oktober 2015 Erik van der Hoofd 1 Doel en kader het Europese gekoppelde systeem en synchrone zones Nederland

Nadere informatie

Pagina 1/8. «Besluit»

Pagina 1/8. «Besluit» Ontwerpbesluit van de Autoriteit Consument en Markt op grond van artikel 12f van de Gaswet inhoudende wijziging van de Tarievencode Gas, de Allocatievoorwaarden Gas en de Meetvoorwaarden Gas. Zaaknummer:

Nadere informatie

codewijzigingsvoorstel inzake nieuw marktmodel naar aanleiding van wetswijzigingen 31 374 en 32 374

codewijzigingsvoorstel inzake nieuw marktmodel naar aanleiding van wetswijzigingen 31 374 en 32 374 Vereniging NEDU Baarnsche Dijk 4 D 3741 LR Baarn Raad van Bestuur van de NMa de heer mr. C.A. Fonteijn Postbus 16326 2500 BH DEN HAAG Telefoon 035-548 01 80 Fax 035-548 01 84 secretariaat@edsn.nl www.edsn.nl

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 1997 1998 25 621 Regels met betrekking tot de productie, het transport en de levering van elektriciteit (Elektriciteitswet...) Nr. 8 NOTA VAN WIJZIGING Ontvangen

Nadere informatie

1. Verplichtingen, vaststelling volume, vergoedingen en sancties

1. Verplichtingen, vaststelling volume, vergoedingen en sancties NOTITIE AAN Aanbieders noodvermogen VAN SO-SOC ONDERWERP Productinformatie noodvermogen 1. Verplichtingen, vaststelling volume, vergoedingen en sancties 1.1 Contract verplichting De Leverancier Noodvermogen

Nadere informatie

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Jaargang 2013 573 Wet van 18 december 2013 tot wijziging van de Elektriciteitswet 1998, de Gaswet en de Warmtewet (wijzigingen samenhangend met het energierapport

Nadere informatie

certificeert duurzame energie

certificeert duurzame energie certificeert duurzame energie Met het certificeren van duurzame energie voorzien we deze energieproductie van een echtheidscertificaat. Dit draagt wezenlijk bij aan het goed functioneren van de groeneenergiemarkt.

Nadere informatie

ONTWERPBESLUIT. Nederlandse Mededingingsautoriteit. 2 Aanleiding ontwerpbesluit. 1 Inleiding. Openbaar

ONTWERPBESLUIT. Nederlandse Mededingingsautoriteit. 2 Aanleiding ontwerpbesluit. 1 Inleiding. Openbaar Nederlandse Mededingingsautoriteit ONTWERPBESLUIT Ontwerpbesluit van de Raad van Bestuur van de Nederlandse Mededingingsautoriteit als bedoeld in artikel 12c, tweede lid, van de Gaswet. Nummer 103640 /

Nadere informatie

Issue IC140 Volume-bepaling bij defecte meetinrichtingen KV

Issue IC140 Volume-bepaling bij defecte meetinrichtingen KV Baarnsche Dijk 4 D T (035) 54 80 180 3741 LR Baarn F (035) 54 80 184 www.edsn.nl Issue IC140 Volume-bepaling bij defecte meetinrichtingen KV Status Vastgesteld Versienummer 1.0 Versiedatum 7 november 2013

Nadere informatie

1 Juridisch kader BESLUIT ENERGIEKAMER

1 Juridisch kader BESLUIT ENERGIEKAMER ENERGIEKAMER BESLUIT Nummer: 102556_1/8. Betreft: Besluit tot het verlenen van een vergunning voor de levering van elektriciteit aan kleinverbruikers op grond van artikel 95d, eerste lid Elektriciteitswet

Nadere informatie

Regeling Scholing Welzijn & Maatschappelijke Dienstverlening per 1 juli 2015

Regeling Scholing Welzijn & Maatschappelijke Dienstverlening per 1 juli 2015 Regeling Scholing Welzijn & Maatschappelijke Dienstverlening per 1 juli 2015 Inleiding Gezien de arbeidsmarktsituatie in Welzijn & Maatschappelijke Dienstverlening, Jeugdzorg en Kinderopvang, heeft het

Nadere informatie

STROOMOPWAARTS Gezamenlijk stapsgewijs naar een beter functionerend marktmodel voor kleinverbruik

STROOMOPWAARTS Gezamenlijk stapsgewijs naar een beter functionerend marktmodel voor kleinverbruik STROOMOPWAARTS Gezamenlijk stapsgewijs naar een beter functionerend marktmodel voor kleinverbruik DPM Beheer leveranciers- en netbeheerdersregister Versie 7.0 1 augustus 2013 Versiebeheer Versie Naam Datum

Nadere informatie

Autoriteit Consument & Markt de heer prof.dr. F.J.H. Don Postbus 16326 2500 BH DEN HAAG. jjanssen@netbeheernederland.nl

Autoriteit Consument & Markt de heer prof.dr. F.J.H. Don Postbus 16326 2500 BH DEN HAAG. jjanssen@netbeheernederland.nl vereniging van energienetbeheerders in Nederland Anna van Buerenplein 43 2595 DA Den Haag Postbus 90608 Autoriteit Consument & Markt de heer prof.dr. F.J.H. Don Postbus 16326 2500 BH DEN HAAG 2509 LP Den

Nadere informatie

BESLUIT. I. Juridisch kader. Dienst uitvoering en toezicht Energie

BESLUIT. I. Juridisch kader. Dienst uitvoering en toezicht Energie Dienst uitvoering en toezicht Energie BESLUIT Nummer: Betreft: 101758_13-4 Besluit tot het verlenen van een vergunning voor de levering van elektriciteit aan kleinverbruikers op grond van artikel 95d,

Nadere informatie

Certificate Policy Bedrijfstestomgeving ZOVAR

Certificate Policy Bedrijfstestomgeving ZOVAR Certificate Policy Bedrijfstestomgeving ZOVAR Uitgave : agentschap Versie : 1.0 Definitief Datum : 26-7-2007 Bestandsnaam : 20070726 CP bedrijfstestomgeving ZOVAR 1.0.doc Organisatie ZOVAR Pagina 2 van

Nadere informatie

BIJLAGEN BEHORENDE BIJ DE TUSSENRAPPORTAGE LIEGEN DE GASMETERS?

BIJLAGEN BEHORENDE BIJ DE TUSSENRAPPORTAGE LIEGEN DE GASMETERS? BIJLAGEN BEHORENDE BIJ DE TUSSENRAPPORTAGE LIEGEN DE GASMETERS? Bijlage 1 Informatieverzoek aan vergunninghouders Geachte heer/mevrouw, De Tweede Kamer heeft op 3 april jl. met de Minister van Economische

Nadere informatie

Leveringsvoorwaarden Elektriciteit & Gas Zeker v3.0

Leveringsvoorwaarden Elektriciteit & Gas Zeker v3.0 Leveringsvoorwaarden Elektriciteit & Gas Zeker v3.0 (Terug) leveringsprijzen elektriciteit Wij brengen u de leveringsprijs in rekening voor door Gazprom Energy aan u geleverde volumes en betalen u een

Nadere informatie

TOELICHTING OP DE ALGEMENE VOORWAARDEN 2006 VOOR AANSLUITING EN TRANSPORT ELEKTRICITEIT EN GAS VOOR KLEINVERBRUIKERS

TOELICHTING OP DE ALGEMENE VOORWAARDEN 2006 VOOR AANSLUITING EN TRANSPORT ELEKTRICITEIT EN GAS VOOR KLEINVERBRUIKERS TOELICHTING OP DE ALGEMENE VOORWAARDEN 2006 VOOR AANSLUITING EN TRANSPORT ELEKTRICITEIT EN GAS VOOR KLEINVERBRUIKERS Deze Algemene Voorwaarden zijn tot stand gekomen in overeenstemming met de Consumentenbond

Nadere informatie

BESLUIT. I. Juridisch kader

BESLUIT. I. Juridisch kader Dienst uitvoering en toezicht Energie BESLUIT Nummer: Betreft; 101698-12 Besluit tot het verlenen van een vergunning voor de levering van elektriciteit aan kleinverbruikers op grond van artikel 95d, eerste

Nadere informatie

Informatiecode Elektriciteit en Gas

Informatiecode Elektriciteit en Gas Informatiecode Elektriciteit en Gas Voorwaarden als bedoeld in artikel 31, eerste lid van de Elektriciteitswet 1998 en artikel 12b, eerste lid van de Gaswet Disclaimer Dit document bevat de doorlopende

Nadere informatie

Consultatiedocument Redelijke Terugleververgoedingen Vergunninghouders Elektriciteit

Consultatiedocument Redelijke Terugleververgoedingen Vergunninghouders Elektriciteit Consultatiedocument Redelijke Terugleververgoedingen Vergunninghouders Elektriciteit Den Haag, augustus 2005 Directie Toezicht Energie PAGINA 1 VAN 9 PROJECTNAAM: REDELIJKE TERUGLEVERVERGOEDING (RTV) PROJECTNUMMER:

Nadere informatie

Wat betekenen de SDE+, Salderen, en postcoderoos voor de netbeheerder?

Wat betekenen de SDE+, Salderen, en postcoderoos voor de netbeheerder? Wat betekenen de SDE+, Salderen, en postcoderoos voor de netbeheerder? Enexis: Wij brengen energie waar mensen licht en warmte nodig hebben. Enexis: Een rijke historie IJsselmij Frigem EGD Ruil verzorgingsgebied

Nadere informatie

Regeling Toekomstgerichte Scholing FLOW

Regeling Toekomstgerichte Scholing FLOW Regeling Toekomstgerichte Scholing FLOW Inleiding Gezien de arbeidsmarktsituatie bij woningcorporaties, heeft het FLOW-bestuur in afstemming met sociale partners besloten dat zij meer wil doen om werkgevers

Nadere informatie

BESLUIT. Juridisch kader

BESLUIT. Juridisch kader Dienst uitvoering en toezicht Energie BESLUIT Nummer: Betreft: 101759_12-5 Besluit tot het verlenen van een vergunning voor de levering van gas aan kleinverbruikers op grond van artikel 45, eerste lid,

Nadere informatie

Pagina 1/7. Prikkel relatieve beschikbaarheid 2012. Besluit. Ons 104407/12 kenmerk: Zaaknummer: 104407 / NorNed bonus_malus 2012.

Pagina 1/7. Prikkel relatieve beschikbaarheid 2012. Besluit. Ons 104407/12 kenmerk: Zaaknummer: 104407 / NorNed bonus_malus 2012. Besluit Ons 104407/12 kenmerk: Zaaknummer: 104407 / NorNed bonus_malus 2012. Prikkel relatieve beschikbaarheid 2012 Pagina 1/7 Besluit van de Autoriteit Consument en Markt ter vaststelling van de prikkel

Nadere informatie

HUISHOUDELIJK REGLEMENT STICHTING VERA

HUISHOUDELIJK REGLEMENT STICHTING VERA HUISHOUDELIJK REGLEMENT STICHTING VERA 1. Vaststelling en reikwijdte 1.1 Dit huishoudelijk reglement (het Reglement ) is overeenkomstig artikel 12 van de statuten van Stichting Volkshuisvesting Enterprise

Nadere informatie

Visie op de Warmtewet

Visie op de Warmtewet Visie op de Warmtewet De impact op Warmtebedrijven Creating Business Excellence. Together. Copyright Zest Utilities BV Aanleiding en doel Aanleiding In 2004 is de kleinverbruikersmarkt voor elektriciteit

Nadere informatie

1 Juridisch kader BESLUIT ENERGIEKAMER

1 Juridisch kader BESLUIT ENERGIEKAMER ENERGIEKAMER BESLUIT Nummer: 102557_1/6 Betreft: Besluit tot het verlenen van een vergunning voor de levering van elektriciteit aan kleinverbruikers op grond van artikel 95d, eerste lid, van de Elektriciteitswet

Nadere informatie

Wido van Heemstra. Adviseur Agentschap NL. Saldering, de stand van zaken

Wido van Heemstra. Adviseur Agentschap NL. Saldering, de stand van zaken Wido van Heemstra Adviseur Agentschap NL Saldering, de stand van zaken Saldering: de stand van zaken Wido van Heemstra Agentschap NL Nationaal Zonne-energiedebat Universiteit Utrecht 13 mei 2013 Overzicht

Nadere informatie

DTe richtlijn factureren voor consumenten 2004

DTe richtlijn factureren voor consumenten 2004 DTe richtlijn factureren voor consumenten 2004 Den Haag, juli 2004 Dienst uitvoering en toezicht Energie PAGINA 1 VAN 8 PROJECTNAAM: DUIDELIJKE NOTA S (DUIN) PROJECTNUMMER: 300039 DIENST UITVOERING EN

Nadere informatie

Aan het Ministerie van Economische Zaken Postbus 20401 2500 EK Den Haag Nederland

Aan het Ministerie van Economische Zaken Postbus 20401 2500 EK Den Haag Nederland Aan het Ministerie van Economische Zaken Postbus 20401 2500 EK Den Haag Nederland Bonaire, 26 augustus 2013 Betreft: internetconsultatie Wet elektriciteit en drinkwater BES Status: openbaar Geachte heer,

Nadere informatie

Verzilvering van flexibiliteit

Verzilvering van flexibiliteit Verzilvering van flexibiliteit Sjak Lomme SLEA B.V. De Vrieslaan 16 6705AV Wageningen The Netherlands Tel: +31 317 427 217 Mob: +31 6 4478 4990 E-mail: info@slea.nl Internet: www.slea.nl Inleiding: Commodities

Nadere informatie

Bestuurlijke Netwerkkaarten Crisisbeheersing. Bevoegdhedenschema 11 Elektriciteit en gas

Bestuurlijke Netwerkkaarten Crisisbeheersing. Bevoegdhedenschema 11 Elektriciteit en gas Bestuurlijke Netwerkkaarten Crisisbeheersing Bevoegdhedenschema 11 Elektriciteit en gas Bevoegdhedenschema elektriciteit en gas versie 2015 onderbreking levering elektriciteit maatregel instantie wettelijke

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Beleidskader intrekken erkenning als Jobcoachorganisatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Beleidskader intrekken erkenning als Jobcoachorganisatie STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 13672 27 mei 2013 Beleidskader intrekken erkenning als Jobcoachorganisatie Het Uitvoeringsinstituut werknemersverzekeringen,

Nadere informatie

BESLUIT. Juridisch kader

BESLUIT. Juridisch kader Dienst uitvoering en toezicht Energie BESLUIT Nummer: Betreft: 101759_19-6 Besluit tot het verlenen van een vergunning voor de levering van gas aan kleinverbruikers op grond van artikel 45, eerste lid,

Nadere informatie

Is uw organisatie grootverbruiker van gas en/of elektriciteit? In deze brochure vindt u belangrijke informatie voor uw aansluiting. www.dnwg.

Is uw organisatie grootverbruiker van gas en/of elektriciteit? In deze brochure vindt u belangrijke informatie voor uw aansluiting. www.dnwg. Is uw organisatie grootverbruiker van gas en/of elektriciteit? In deze brochure vindt u belangrijke informatie voor uw aansluiting www.dnwg.nl Wanneer wordt u aangemerkt als grootverbruiker? U valt in

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2008 2009 31 904 Wijziging van de Gaswet en de Elektriciteitswet 1998, tot versterking van de werking van de gasmarkt, verbetering van de voorzieningszekerheid

Nadere informatie

Wijziging van de Elektriciteitswet 1998 en van de Gaswet (wijzigingen voortvloeiend uit het energierapport 2011)

Wijziging van de Elektriciteitswet 1998 en van de Gaswet (wijzigingen voortvloeiend uit het energierapport 2011) Wijziging van de Elektriciteitswet 1998 en van de Gaswet (wijzigingen voortvloeiend uit het energierapport 2011) MEMORIE VAN TOELICHTING (26-01-2012) I. ALGEMEEN 1. Doel en aanleiding Het onderhavige wetsvoorstel

Nadere informatie

Handreiking voor het Menzis beleid betreffende het Inhuren van Interim Medewerkers in de vrije markt

Handreiking voor het Menzis beleid betreffende het Inhuren van Interim Medewerkers in de vrije markt Handreiking voor het Menzis beleid betreffende het Inhuren van Interim Medewerkers in de vrije markt Pagina 1 van 7 1. Inhoud 1. Inhoud... 2 2. Inleiding... 3 2.1 Beleid... 3 2.2 Doel... 3 2.3 Marktbenadering...

Nadere informatie

Informele verslaglegging KBG 1 MB GTS

Informele verslaglegging KBG 1 MB GTS Informele verslaglegging KBG 1 MB GTS Tijdens de klankbordgroep (=KBG) van 22 januari 2008 waren aanwezig: Mira Huussen NMa/DTe Samuel Pronk NMa/DTe Ariane Kruijtzer NMa/DTe Marleen Holtslag Dorien Bennink

Nadere informatie

Regeling Kwalificerende opleidingen

Regeling Kwalificerende opleidingen Regeling Kwalificerende opleidingen Inleiding Gezien de arbeidsmarktsituatie bij woningcorporaties, heeft het FLOW-bestuur in afstemming met sociale partners besloten dat zij meer wil doen om werkgevers

Nadere informatie

Mantelovereenkomst voor de levering van Elektrische Energie

Mantelovereenkomst voor de levering van Elektrische Energie Mantelovereenkomst voor de levering van Elektrische Energie De ondergetekenden: Stichting Bedrijventerreinen Ede, gevestigd te Ede, verder te noemen: SBE, te dezen rechtsgeldig vertegenwoordigd door R.

Nadere informatie

Is uw organisatie grootverbruiker van gas en/of elektriciteit? In deze brochure vindt u belangrijke informatie voor uw aansluiting. www.enduris.

Is uw organisatie grootverbruiker van gas en/of elektriciteit? In deze brochure vindt u belangrijke informatie voor uw aansluiting. www.enduris. Is uw organisatie grootverbruiker van gas en/of elektriciteit? In deze brochure vindt u belangrijke informatie voor uw aansluiting www.enduris.nl Wanneer wordt u aangemerkt als grootverbruiker? U valt

Nadere informatie

Beleid schadevergoeding tussentijdse contractbeëindiging - van toepassing op beëindigingen in 2015 van leveringsovereenkomsten 2015 en verdere jaren

Beleid schadevergoeding tussentijdse contractbeëindiging - van toepassing op beëindigingen in 2015 van leveringsovereenkomsten 2015 en verdere jaren Beleid schadevergoeding tussentijdse contractbeëindiging - van toepassing op beëindigingen in 2015 van leveringsovereenkomsten 2015 en verdere jaren Aanleiding AgroEnergy krijgt van tijd tot tijd vragen

Nadere informatie

Beleidsregel Redelijke Opzegvergoedingen Vergunninghouders

Beleidsregel Redelijke Opzegvergoedingen Vergunninghouders Beleidsregel Redelijke Opzegvergoedingen Vergunninghouders Den Haag, maart 2005 Dienst uitvoering en toezicht Energie Pagina 1 van 11 PROJECTNAAM: REDELIJKE OPZEGVERGOEDINGEN (ROVER) PROJECTNUMMER: 101948-30

Nadere informatie

NOTA VAN WIJZIGING. Het voorstel van wet wordt als volgt gewijzigd: Na artikel I, onderdeel B, wordt een onderdeel ingevoegd, luidende:

NOTA VAN WIJZIGING. Het voorstel van wet wordt als volgt gewijzigd: Na artikel I, onderdeel B, wordt een onderdeel ingevoegd, luidende: Wijziging van de Gaswet en de Elektriciteitswet 1998, tot versterking van de werking van de gasmarkt, verbetering van de voorzieningszekerheid en houdende regels met betrekking tot de voorrang voor duurzame

Nadere informatie

Inrichting marktplaats voor Flexines

Inrichting marktplaats voor Flexines Inrichting marktplaats voor Flexines Binnen een huishouden is voortdurend behoefte aan energie, die wellicht deels zelf kan worden opgewekt, en deels moet worden ingekocht. Of, zoals steeds meer gebeurt,

Nadere informatie

Codewijzigingsvoorstel inzake optimalisatie allocatie en reconciliatie elektriciteit [McE, ScE, BegrE]

Codewijzigingsvoorstel inzake optimalisatie allocatie en reconciliatie elektriciteit [McE, ScE, BegrE] Vereniging van Energienetbeheerders in Nederland Utrechtseweg 310 6812 AR Arnhem Postbus 1156 Raad van Bestuur van de NMa de heer mr. C.A. Fonteijn Postbus 16326 2500 BH DEN HAAG 6801 BD Arnhem Telefoon

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2003 2004 29 372 Wijziging van de Elektriciteitswet 1998 en de Gaswet ter uitvoering van richtlijn nr. 2003/54/EG, (PbEG L 176), verordening nr. 1228/2003

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2003 2004 29 372 Wijziging van de Elektriciteitswet 1998 en de Gaswet ter uitvoering van richtlijn nr. 2003/54/EG, (PbEG L 176), verordening nr. 1228/2003

Nadere informatie

BESLUIT. Nederlandse Mededingingsautoriteit

BESLUIT. Nederlandse Mededingingsautoriteit Nederlandse Mededingingsautoriteit BESLUIT Nummer 102450 / 28.BT253 Betreft zaak: Richtsnoeren NMa informatieverstrekking energieleveranciers aan consumenten De Raad van Bestuur van de Nederlandse Mededingingsautoriteit;

Nadere informatie

Beleid & regelgeving, nu & straks

Beleid & regelgeving, nu & straks Beleid & regelgeving, nu & straks Gassamenstelling & gastoestellen Aurél Kenessey de Kenese 2 Ministerie van Economische Zaken Beleidsdoelstellingen Publieke belangen Veiligheid gasgebruik Verduurzaming

Nadere informatie

Visie op Stroomopwaarts - Impact op de marktrol netbeheerder - Creating Business Excellence, Together.

Visie op Stroomopwaarts - Impact op de marktrol netbeheerder - Creating Business Excellence, Together. Visie op Stroomopwaarts - Impact op de marktrol netbeheerder - Creating Business Excellence, Together. Creating Business Excellence, Together. Stroomopwaarts komt er aan Per 1 april 2013 worden in de energiesector

Nadere informatie

Flexibiliteit op de elektriciteitsmarkt

Flexibiliteit op de elektriciteitsmarkt Flexibiliteit op de elektriciteitsmarkt Achtergrond Industriële demand response is één van de mogelijke aanbieders van flexibiliteit op de elektriciteitsmarkten van de toekomst en ook nu al. Dit heeft

Nadere informatie

GAS TARIEVEN 2012. Aansluiting en Transport voor kleinverbruikers

GAS TARIEVEN 2012. Aansluiting en Transport voor kleinverbruikers GAS TARIEVEN 2012 Aansluiting en Transport voor kleinverbruikers GAS TARIEVEN 2012 Aansluiting en Transport voor kleinverbruikers Sinds de invoering van de Elektriciteitswet 1998 en de Gaswet bestaat er

Nadere informatie

Transportovereenkomst Gas van de regionale netbeheerder en de afnemer indien de. op deze voorwaarden worden ook van toepassing op reeds gesloten

Transportovereenkomst Gas van de regionale netbeheerder en de afnemer indien de. op deze voorwaarden worden ook van toepassing op reeds gesloten Aanvullende Voorwaarden RNB Groen Gas Invoeders versie aangemaakt door aard wijziging kenmerk status D14.0 I. Schoemaker Inhoud 1 Algemeen... 3 2 Definities... 3 3 Invoedingsinstallatie... 5 4 De RNB Meet-

Nadere informatie

Productvoorwaarden Leveringscontract Consumenten

Productvoorwaarden Leveringscontract Consumenten Productvoorwaarden Leveringscontract Consumenten 1. Toepassing Deze Productvoorwaarden zijn een aanvulling op de Leveringsovereenkomst voor Elektriciteit en/of Gas aan consumenten en de daarop geldende

Nadere informatie

Interpretatie Eletriciteitswet 1998 art. 1 lid 2

Interpretatie Eletriciteitswet 1998 art. 1 lid 2 Interpretatie Eletriciteitswet 1998 art. 1 lid 2 In het laatste kwartaal van 2011 hebben gemeenten, provincies en waterschappen een brief ontvangen van hun netbeheerder betreffende artikel 1, tweede lid,

Nadere informatie

GAS TARIEVEN 2013. Aansluiting en Transport voor kleinverbruikers

GAS TARIEVEN 2013. Aansluiting en Transport voor kleinverbruikers GAS TARIEVEN 2013 Aansluiting en Transport voor kleinverbruikers GAS TARIEVEN 2013 Aansluiting en Transport voor kleinverbruikers Sinds de invoering van de Elektriciteitswet 1998 en de Gaswet bestaat er

Nadere informatie

PROJECT PLAN VOOR DE IMPLEMENTATIE VAN EEN STANDAARD SITE VOOR DE VERENIGING O3D

PROJECT PLAN VOOR DE IMPLEMENTATIE VAN EEN STANDAARD SITE VOOR DE VERENIGING O3D PROJECT PLAN VOOR DE IMPLEMENTATIE VAN EEN STANDAARD SITE VOOR DE VERENIGING O3D Auteur : P. van der Meer, Ritense B.V. Datum : 17 juli 2008 Versie : 1.3 2008 Ritense B.V. INHOUD 1 VERSIEBEHEER...1 2 PROJECT

Nadere informatie

Leeswijzer Tarievencode Elektriciteit

Leeswijzer Tarievencode Elektriciteit Leeswijzer Tarievencode Elektriciteit Doel leeswijzer TarievenCode... 2 Aansluittarieven (hoofdstuk 2 TarievenCode)... 2 2. Twee soorten aansluittarieven... 2 2.. Eenmalig aansluittarief afhankelijk van

Nadere informatie

maatregel instantie wettelijke basis toelichting

maatregel instantie wettelijke basis toelichting Elektriciteit en gas onderbreking levering elektriciteit maatregel instantie wettelijke basis toelichting 1. informatie 1a. inlichtingen 1a1. door een producent, een leverancier, een handelaar, een netbeheerder,

Nadere informatie

Toelichting. I. Algemeen. 1. Inleiding

Toelichting. I. Algemeen. 1. Inleiding Toelichting I. Algemeen 1. Inleiding Aanleiding voor deze regeling is de wet van 21 juni 2001 houdende wijziging van de Wet milieubeheer (structuur beheer afvalstoffen) (Stb. 346) die op 8 mei 2002 in

Nadere informatie