Suikerziekte type 2 (diabetes type 2)

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Suikerziekte type 2 (diabetes type 2)"

Transcriptie

1 Uw fysiotherapeut is kwaliteitspartner van Fys Optima. Fys Optima is een landelijk netwerk van fysiotherapiepraktijken, dat alle vormen van fysiotherapie en een diversiteit aan beweegprogramma s die functioneel en leuk zijn aanbiedt. Samen met de zorgverzekeraar creëren wij een situatie waarin zoveel mogelijk mensen gebruik kunnen maken van de gezondheidszorg. Suikerziekte type 2 (diabetes type 2) Diabetes en bewegen Effecten van lichamelijke inspanning bij diabetes mellitus Een actieve leefstijl is een onderdeel van het normale leven. Lichamelijke inspanning heeft dezelfde positieve effecten bij mensen met diabetes mellitus als bij mensen zonder handicap of ziekte: gunstig effect op uw lichaamsgewicht en vetpercentage; gunstig effect op uw bloeddruk; gunstig effect op uw cholesterolgehaltes; verbetering van uw bloedsuikerwaarden; gunstig effect op uw botdichtheid (minder botontkalking); vermindering van uw risico op hart- en vaatziekten; verbetering van uw algehele welbevinden. Lichamelijke inspanning verlaagt de kans op het ontstaan van diabetes type 2; mensen die lichamelijk actief zijn hebben een 35-50% kleinere kans op het ontwikkelen van diabetes type 2, dan mensen die niet actief zijn. Daarnaast neemt door lichamelijke inspanning het risico op het ontstaan van complicaties als hart- en vaataandoeningen bij diabetespatiënten sterk af. De werking van insuline Insuline verlaagt de bloedsuikerwaarde door er onder andere voor te zorgen dat glucose uit de bloedbaan de spiercel in kan; het is als een sleutel die de deur van de spiercel opent voor de glucose. De spier gebruikt de glucose vervolgens voor het leveren van energie en slaat de overtollige hoeveelheid op als glycogeen of vet. Bij diabetes type 2 is er sprake van: 1. ongevoeligheid voor insuline, de sleutels passen niet of, 2. te weinig insuline, te weinig sleutels of, 3. een combinatie van bovenstaande. Fysieke activiteit kan net als medicatie de bloedsuikerwaarden verlagen en de gevoeligheid voor insuline vergroten doordat: 1. Er glucose (suiker) nodig is als energieleverancier voor de te leveren inspanning en het herstel hierna. De bloedsuikerwaarde zal hierdoor 24 tot 72 uur na de inspanning lager zijn dan voor ervoor; 2. Spieren door inspanning in omvang kunnen toenemen, waardoor ze meer glucose als reservestof kunnen opslaan ( meer sleutels die passen ); 3. Meer spierweefsel ook betekent dat het energieverbruik toeneemt. Dit niet alleen tijdens inspanning, maar ook in rust. Een spier heeft namelijk ook in rust energie, glucose nodig. Een gespierd persoon zal dus ook in rust meer energie, glucose nodig hebben dan een minder gespierd type en daardoor minder snel teveel glucose in het bloed hebben. 1

2 Meer bewegen kan betekenen dat u het gebruik van tabletten kunt verminderen. Het moeten spuiten van insuline kan eventueel worden uitgesteld. Naast voeding en insuline of tabletten is regelmatige lichamelijke activiteit de derde pijler waarop een goede behandeling van diabetes berust. Waar moet ik rekening mee houden? In principe kan een diabeet net als iemand zonder diabetes gewoon gaan sporten er zijn echter een aantal dingen waar u rekening mee dient te houden: 1. De mogelijke complicaties van de diabetes; 2. Het verhoogde blessurerisico bij diabetes; 3. De kans op ontregeling van de bloedsuikerwaardes door bewegen. Ad 1) Complicaties bij diabetes Diabetes leidt tot een versnelde aderverkalking (arteriosclerose). Een diabeet heeft hierdoor een vergroot risico op het krijgen van hart- en vaatziekten. Om het risico hiervan in te schatten is het in veel gevallen zinvol om voordat u intensiever gaat bewegen een maximale inspanningstest te doen. Aan de hand hiervan kan bepaald worden tot welke mate van inspanning u veilig kunt bewegen. Regelmatig bewegen op een veilig niveau zorgt ook dan voor gezondheidswinst en geeft daarnaast vaak een verbetering in het dagelijks functioneren. Uw arts zal u, als dat nodig is, verwijzen voor een maximale inspanningstest voorafgaand aan of eventueel tijdens het programma. Naast het verhoogde risico op hart- en vaatziekten zorgt de arteriosclerose ervoor dat alle weefsels in het lichaam minder goed doorbloed worden en daardoor kwetsbaarder zijn. Een aantal weefsels zijn extra kwetsbaar. Dit zijn de ogen, de zenuwen en de nieren. Beschadiging van de ogen kan leiden tot netvliesloslating. Mensen die hier last van hebben moeten drukverhogende momenten vermijden. Dit betekent dat zij geen krachtoefeningen mogen doen waarbij zij echt maximale kracht moeten zetten. De huisarts heeft uw fysiotherapeut hier via het verwijsformulier van op de hoogte gebracht. Veel diabeten ontwikkelen door beschadiging van de zenuwen gevoelsstoornissen aan de voeten. De kans op het ontwikkelen van wondjes en/of het verzwikken van de enkel is hierdoor groter. Activiteiten als fietsen en roeien zijn voor deze mensen veiliger dan bijvoorbeeld lopen. Evenwichtsoefeningen kunnen daarnaast de kans op verzwikken verkleinen. Controleer bovendien regelmatig uw voeten op wondjes; het zou namelijk kunnen dat u wondjes oploopt zonder dat u dit voelt. Ontstane wondjes aan de voeten genezen door de slechte bloedvaten vaak langzaam. U kunt de kans op wondjes zo veel mogelijk vermijden door het dragen van goed zitten schoeisel en sokken met zo min mogelijk naden. Nierbeschadiging tot slot kan het maximale inspanningsvermogen fors beperken. Meedoen aan het beweegprogramma is hierdoor vaak niet mogelijk. Ad 2) Verhoogd blessurerisico bij diabetes Diabeten hebben een verhoogd risico op blessures doordat hun weefsels slechter doorbloed zijn. Zo komen m.n. schouderklachten vaker voor bij diabeten. Extreme bewegingen kunnen daarom beter vermeden worden. Uw fysiotherapeut zal u adviseren over het voorkomen van blessures. Veel diabeten hebben daarnaast jarenlang weinig bewogen en zullen hierdoor extra voorzichtig hun belasting moeten opbouwen. Meer informatie hierover vindt u bij de informatie met betrekking tot de opbouw van conditie en kracht. Ad 3) Ontregeling van de bloedsuikerwaarde Bewegen leidt tot een verhoogde gevoeligheid voor insuline en een hogere suiker (glucose) opname. Bewegen verlaagt hiermee de suikerspiegel. Bij mensen die medicatie gebruiken die de insulinespiegel verhogen dan wel insuline spuiten ontstaat hierdoor de kans op het ontwikkelen van een hypo. Door aanpassing van de medicatie en/of voeding kan dit opgelost worden. U dient hiervoor echter wel een redelijk constante bloedsuiker te hebben, zodat goed te bepalen is wat het effect van bewegen is. Bij erg wisselende bloedsuikers is het vaak verstandiger om de bloedsuikers met behulp van aanpassingen in medicatie en/of voeding constanter te krijgen voordat u meer gaat bewegen. Uw diabetesverpleegkundige en/of huisarts zullen u hierbij adviseren. Bewegen met een te hoge bloedsuikerwaarde kan daarnaast ook voor problemen zorgen. Bij intensiever bewegen met een bloedsuikerwaarde boven de 16 bestaat er een risico op een verdere stijging van de bloedsuiker doordat het lichaam tijdens bewegen nog meer suiker (glucose) gaat vrijmaken. Bij onvoldoende opname hiervan door de spieren ten gevolge van een te lage hoeveelheid insuline in het bloed stijgt de hoeveelheid suiker in het bloed hierdoor tot nog hogere waarden. De bloedsuikerspiegel dient daarom eerst met medicatie en/of insuline te worden verlaagd. Uw diabetesverpleegkundige en/of huisarts adviseren u hierbij. 2

3 Hypo s voorkomen tijdens bewegen Mensen met type 2 diabetes lopen het risico om tijdens bewegen een te lage bloedsuikerwaarde, een hypo te krijgen. Dit geldt in de praktijk alleen voor mensen die medicatie gebruiken die de insulineproductie bevordert dan wel insuline spuiten. De hoeveelheid insuline in het bloed wordt bij deze mensen (hoofdzakelijk) bepaald door de medicatie. Een te grote hoeveelheid insuline in het bloed kan er voor zorgen dat er onvoldoende suiker in het bloed zit aan om de toegenomen energiebehoefte van de spieren tijdens bewegen te voldoen. Bij mensen die nog zelf insuline aanmaken, neemt de aanmaak van insuline tijdens bewegen af. Dit gebeurt tot een niveau waarop de spieren nog wel in staat zijn om suiker op te nemen (sleutels blijven passen in het slot), maar tegelijkertijd de daling van de insuline zorgt voor een toename van de hoeveelheid suiker in het bloed. De spieren kunnen hierdoor voldoende suiker opnemen om goed te presteren. De beste manier om hypo s te vermijden, is het verlagen van de hoeveelheid insuline. De hoeveelheid insuline moet hierbij vooraf en vaak ook na het bewegen in lagere doseringen worden toegediend. Aan de hand van de geschatte inspanning past u de insulinedosering aan. De manier waarop u de insuline aanpast is voor iedereen verschillend. Wat voor u de juiste aanpassing is, zult u in de praktijk moeten ervaren door te kijken wat het effect is van verlagen van de insuline bij een bepaalde inspanning. Uw praktijkondersteuner, diabetesverpleegkundige of arts zal u hierbij adviseren. Bij ongepland bewegen dan wel het gebruik van medicatie die de hoeveelheid insuline in het bloed over een langere periode op een bepaald niveau houdt, dient u de verandering in bloedsuikerwaarden op te lossen met extra eten. Het is onmogelijk om precies aan te geven hoeveel koolhydraten iemand extra nodig heeft, dit is individueel verschillend. E Bij mensen met insuline-afhankelijke type 2 diabetes moet één uur tot enkele minuten voorafgaand aan het starten van lichamelijke inspanning de bloedglucoseconcentratie worden gecontroleerd. Het beloop van de glucoseconcentratie op basis van meerdere glucosewaarden is zo te beoordelen. Door ook na de inspanning te controleren kan een hypoglycemie die zelfs tot 24 uur tot 48 uur na de inspanning door een hogere insulinegevoeligheid kan ontstaan, vermeden worden. Bewegen en bewegen Bewegen kan op allerlei manieren en op verschillende niveaus. Afhankelijk van uw voorkeuren, mogelijkheden en de doelen die u na wilt streven, kiest u voor de vorm die bij u past. Mogelijke doelen die u zou kunnen nastreven zijn: Gezondheidswinst: een kleinere kans op m.n. het ontwikkelen van hart- en vaatziekten; Makkelijker bewegen in het dagelijkse leven zoals gemakkelijker opstaan uit een stoel, beter traplopen, mak kelijker fietsen om boodschappen te kunnen doen; Afvallen; Verlagen van de bloedsuikerwaarde en daarmee uitstel van complicaties; Fitter worden. Gezondheidswinst Om uw gezondheid te verbeteren is het belangrijk om dagelijks tenminste 30 minuten matig intensief te bewegen. Dit bij voorkeur zo veel mogelijk aangesloten, maar minimaal gedurende 5 minuten per keer. Bewegen op dit niveau voelt aan als tamelijk licht; u kunt licht gaan zweten en de ademhaling wordt iets verdiept. U raakt echter niet buiten adem en kunt zodoende nog een gewoon gesprek voeren. Bewegen op deze manier komt overeen met de Nationale Norm Gezond Bewegen (NNGB) en is te bereiken door meer beweging in te bouwen in uw dagelijkse leven. Zo kunt u bijvoorbeeld eens wat vaker de fiets pakken, wandelingen maken of tuinieren. Naast de NNGB wordt kan ook de totale hoeveelheid beweging per dag bekeken worden. Uit onderzoek blijkt dat hierbij rond de stappen per dag belangrijk zijn om duidelijk gezondheidswinst te behalen. In dit programma werken we onder andere met een stappenteller om uw beweegniveau te bepalen en om eigen doelen te stellen om het beweegniveau te verhogen. In hoofdstuk 4 komen we daar uitgebreid op terug. Beter functioneren Uw functioneren kunt u het beste verbeteren door die dingen te doen (te oefenen) waar u moeite mee heeft. Door bijvoorbeeld het opstaan uit een stoel te oefenen, zult u daadwerkelijk makkelijker kunnen opstaan uit een stoel. Variatie in hoogte, snelheid en het wel of niet gebruiken van de handen kunnen hierbij de oefening verzwaren dan wel lichter maken. Aanvullende kracht of conditietraining kan daarnaast zorgen voor goede randvoorwaarden. Enkel kracht- of conditietraining is vaak niet afdoende. 3

4 Bloedsuiker verlagen Tijdens het bewegen verbruikt u glucose. Hoe langer en vooral ook hoe intensiever u beweegt, hoe meer glucose u verbruikt. De bloedsuikerspiegel daalt hierdoor meteen en zal 24 tot maximaal 72 uur na het bewegen lager blijven. De spieren zijn namelijk ook na bewegen nog tijdelijk gevoeliger voor de werking van insuline en kunnen hierdoor tijdelijk meer glucose opnemen. Daarnaast worden de reservevoorraden glucose in de spieren en de lever die tijdens het bewegen zijn verbruikt weer aangevuld. Door minimaal 3 keer per week te bewegen op een intensief niveau kan de bloedsuikerspiegel constant verlaagd worden. Het beste resultaat wordt bereikt door een gecombineerde krachten conditietraining. Meer bewegen kan betekenen dat de insuline-injecties met 30% verminderd kunnen worden en er zelfs 50% minder medicatie geslikt kan worden. Het lichaam verbruikt naar verhouding de meeste glucose bij inspanningen met een relatief hoge intensiteit. Voor zowel conditie- als krachttraining is belasten op 70-80% van het maximale kunnen het meest effectief. Voor mensen die lange tijd weinig hebben bewogen is dit een te hoge intensiteit. Zij kunnen onvoldoende lang op dit niveau belasten om de positieve effecten ervan te bereiken en lopen bovendien een onevenredig groot risico op het krijgen van blessures. Bewegen op een lagere intensiteit is voor deze mensen in eerst instantie effectiever. Op de langere termijn kunnen zij in de meeste gevallen wel toewerken naar deze hogere intensiteiten. Het is hierbij echter wel aan te raden om een maximale inspanningstest bij een arts (cardioloog/sportarts/sommige huisartsen) te hebben gedaan, zodat u weet tot welk inspanningsniveau u veilig kunt doorbelasten. De belastbaarheid van het hart en de bloedvaten is namelijk door de arteriosclerose bij veel diabeten beperkt. Toename fitheid Twee tot drie keer per week 20 tot 30 minuten bewegen op een intensiteit tussen de 50 en de 75% van uw maximale vermogen zorgt ervoor dat u fit blijft (2 keer per week) of fitter wordt (3 keer per week). Bewegen op dit niveau zorgt er onder andere voor dat de spieren in omvang toenemen, het hart beter gaat werken en de longen beter zuurstof opnemen. Kortom dit is een niveau van bewegen waarbij het lichaam daadwerkelijk sterker wordt. Belastingen op dit niveau voelen aan als redelijk zwaar tot zwaar. U zult normaal gesproken gaan zweten. De ademhaling wordt dieper en iets sneller en bij de zwaardere belastingen zal hierbij het voeren van een gesprek moeilijker worden. Het is echter niet de bedoeling dat u buiten adem raakt. Ook bij gaan sporten op dit niveau is het verstandig om vooraf een maximale inspanningstest bij een cardioloog, sportarts of speciaal opgeleide huisarts te laten doen. Ideale hoeveelheid beweging De meest effectieve manier van bewegen voor diabeten bestaat uit: Dagelijks ongeveer stappen maken, dan wel dagelijks een half uur matig intensief bewegen om zo het risico op hart- en vaatziekten en vroegtijdig overlijden te verkleinen; + 3 keer per week intensiever bewegen (50-75% van de maximale vermogen/ maximale kracht) om zo de bloedsuikerspiegel constant lager te houden. U kunt hiermee vooral het ontstaan van complicaties aan de ogen, zenuwen en de nieren uitstellen; Om af te vallen: met name de duur van bewegen verlengen. Algemene adviezen Meten = weten: Zorg dat u voorafgaand aan het sporten en nadien u bloedsuikers meet. U kunt op deze manier bepalen of het veilig is om te gaan sporten en bij een te lage bloedsuiker daarna op tijd maatregelen nemen. Beweeg regelmatig: Door regelmatig te bewegen vermijdt u onnodige schommelingen in uw bloedsuiker en houdt u uw bloedsuiker constant op een lager niveau n 5 en 10 mmol gram per uur Tussen 10 en 16 mmol 15 gram per uur Bij mensen met insuline-afhankelijke type 2 diabetes moet één uur tot enkele minuten voorafgaand aan het starten van lichamelijke inspanning de bloedglucoseconcentratie worden gecontroleerd. Het beloop van de glucoseconcentratie op basis van meerdere glucosewaarden is zo te beoordelen. Door ook na de inspanning te controleren kan een hypoglycemie die zelfs tot uren na de inspanning door een hogere insulinegevoeligheid kan ontstaan, vermeden worden. 4

5 Acties bij een hypoglycemie Wanneer een hypoglycemie, ondanks voorzorgsmaatregelen toch optreedt, gelden de algemene richtlijnen. Ideaal is de toediening van 20 gram glucose, opgelost in een vloeistof. Als dit niet voorhanden is kunnen andere koolhydraatbronnen worden gebruikt. Producten die bij hypoglycemie een snelle bloedglucosestijging geven: Product Hoeveelheid Gram koolhydraten Limonade siroop 40 ml 20 Dextro energydrik ½ flesje/ 165 ml 20 Twee-/ dubbeldrank 150 ml 20 Glucosetabletten 20 gram/ 5-6 tabletten, afhankelijk van merk/ gewicht. 20 Het is aan te raden na 20 minuten de bloedglucose weer te bepalen; is het bloedglucosegehalte dan nog te laag, dan is nog een keer dezelfde hoeveelheid glucose nodig. Als er geen druivensuiker of suikerhoudende drank voorhanden is, kunnen andere koolhydraatrijke producten genomen worden, zoals 5 suikerklontjes, een eetlepel suiker opgelost in water, een paar biscuits, een snee brood, een groot glas vruchtensap etc. Indien de eerstvolgende maaltijd niet binnen 1 uur wordt gebruikt dan wordt geadviseerd ongeveer 15 gram langzaam werkende koolhydraten te nemen. Dit om een nieuwe hypo te voorkomen. Uiteraard blijft het verstandig ook nadien de bloedsuikerspiegel extra te controleren, aangezien tot uren na de inspanning door een hogere insulinegevoeligheid er opnieuw een hypo kan ontstaan. 2. Hyperglycemie: bloedglucose > 16 tot 20 mmol/l Geen of te weinig insuline leidt tot hyperglycemie en eventueel keto-acidose. Dit gevaar dreigt met name als de inspanning wordt aangevangen bij glucosewaarden van 16 tot 20 mmol/l of hoger. Door het tekort aan insuline (met daardoor verhoogd glucagongehalte) en de stress van de inspanning (cortisol, catecholaminene) kunnen door gluconeogenese en lipolyse met ketogenese, hyperglycemie en keto-acidose optreden. Klachten die daardoor kunnen ontstaan zijn: een vieze adem, die naar aceton ruikt; veel moeten plassen; droge mond, dorst; misselijkheid; buikpijn; braken; uitdrogingsverschijnselen; bewustzijnsverlies. Als bloedonderzoek (gehalten aan bloedgassen, glucose, natrium, kalium, ureum, creatinine en ketonen) diabetische ketoacidose uitwijst, krijgt iemand zowel vocht als insuline toegediend via een infuus. Vaak heeft iemand met een diabetische ketoacidose ook kalium, bicarbonaat en fosfaat nodig. Keto-acidose is een ernstig ziektebeeld; behandeling zal altijd in het ziekenhuis moeten plaatsvinden, niet zelden op een afdeling voor Intensive Care. Richtlijnen acties hyperglycemie bij sport en bewegen: bloedglucosewaarde 20 mmol/l niet sporten, rust nemen en insuline bijspuiten. Bij onvoldoende daling van de bloedglucose waarde binnen 2 uur dient een arts geraadpleegd worden. Deelnemers die geen insuline spuiten of niet weten hoeveel zij bij mogen spuiten, dienen ten alle tijde contact op te nemen met een arts. Bij voldoende daling bloedglucose waarde regelmatig (om de 2 uur) blijven controleren in verband met de kans op het ontwikkelen van een hypoglycaemie. Bloedglucosewaarde tussen evt. op rustige intensiteit bewegen met extra controle bloedglucosewaarde en subjectieve verschijnselen. Bij een relatief tekort aan insuline door een lage insulineproductie in combinatie met een glucose rijke maaltijd/ tussendoortje en/of stress lukt het vaak om met bewegen de glucosespiegel weer op normalere waarden te krijgen. Bij een absoluut insuline tekort (te lage insulineproductie en/of te weinig spuiten) zal de bloedglucosewaarde verder stijgen. Sporten is dan onverstandig. Insuline bijspuiten is de enige optie. Bij onvoldoende effect dient hierbij ook weer contact opgenomen te worden met een arts. 5

6 Nb.: probeer altijd te achterhalen wat de mogelijke oorzaak is van een hyperglycemie. Hierdoor kan een hyperglycemie in de toekomst mogelijk voorkomen worden. Het risico op een hyper is groter bij het eten van te veel koolhydraten, te weinig insuline spuiten, ziekte (koorts) en stress. 6

Diabetes, sport en voeding

Diabetes, sport en voeding Diabetes, sport en voeding Als u diabetes mellitus heeft, dan kan er veel verbeteren door u lichamelijk in te spannen. Hierdoor verbeteren bijvoorbeeld: uw insulinegevoeligheid en daardoor uw glucosewaarden;

Nadere informatie

Lichaamsbeweging en sport

Lichaamsbeweging en sport Hoofdstuk 6B Lichaamsbeweging en sport 6b.1 Inleiding Regelmatig bewegen heeft een positieve invloed op de gezondheid. En het zorgt voor ontspanning en plezier. Dit geldt voor iedereen, dus ook voor mensen

Nadere informatie

Informatie sport en bewegen bij diabetes mellitus

Informatie sport en bewegen bij diabetes mellitus FYSIOTHERAPIE Informatie sport en bewegen bij diabetes mellitus ADVIES Informatie sport en bewegen bij diabetes mellitus In deze folder vindt u informatie over het effect van sport en bewegen bij diabetes

Nadere informatie

Hypo- en hyperglycaemie

Hypo- en hyperglycaemie Hoofdstuk 4 Hypo- en hyperglycaemie 4.1 Inleiding Normaal schommelt het bloedglucosegehalte tussen 4 en 8 mmo/l. Bij mensen met diabetes mellitus is een waarde tussen de 4 en de 10 mmol/l acceptabel. Bij

Nadere informatie

DIABETES EN BEWEGEN Hypo of hyper

DIABETES EN BEWEGEN Hypo of hyper DIABETES EN BEWEGEN Bewegen is voor iedereen belangrijk. Als u regelmatig beweegt, verbetert uw conditie. Ook kan voldoende beweging voorkomen dat u te zwaar wordt, en het helpt bij afvallen. Bovendien

Nadere informatie

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Zelfregulatie bij intensieve therapie

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Zelfregulatie bij intensieve therapie Zelfregulatie bij intensieve therapie ZELFREGULATIE BIJ INTENSIEVE THERAPIE INLEIDING Deze folder geeft u algemene richtlijnen over zelfregulatie bij intensieve insulinetherapie. Zelfregulatie is het zelfstandig

Nadere informatie

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Kind met diabetes en intensieve therapie. Algemene informatie voor kind en ouders

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Kind met diabetes en intensieve therapie. Algemene informatie voor kind en ouders Kind met diabetes en intensieve therapie Algemene informatie voor kind en ouders KIND MET DIABETES EN INTENSIEVE THERAPIE ALGEMENE INFORMATIE VOOR KIND EN OUDERS INLEIDING Je bent voor de behandeling van

Nadere informatie

Beweegprogramma diabetes mellitus

Beweegprogramma diabetes mellitus Beweegprogramma diabetes mellitus U heeft het advies gekregen van uw internist, diabetesverpleegkundige of diëtist om een beweegprogramma te volgen bij afdeling fysiotherapie in Gelre ziekenhuizen. Het

Nadere informatie

DIEET BIJ CF-GERELATEERDE DIABETES. In deze folder vindt u informatie over het Dieet bij CF-gerelateerde Diabetes

DIEET BIJ CF-GERELATEERDE DIABETES. In deze folder vindt u informatie over het Dieet bij CF-gerelateerde Diabetes DIEET BIJ CF-GERELATEERDE DIABETES In deze folder vindt u informatie over het Dieet bij CF-gerelateerde Diabetes Inhoud 1. Inleiding 3 2. Diabetes bij CF 4 3. Behandeling 4 3.1. Doel van de behandeling

Nadere informatie

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Wat te doen bij ontregeling van een kind met diabetes mellitus en een insulinepomp

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Wat te doen bij ontregeling van een kind met diabetes mellitus en een insulinepomp Wat te doen bij ontregeling van een kind met diabetes mellitus en een insulinepomp WAT TE DOEN BIJ ONTREGELING VAN EEN KIND MET DIABETES MELLITUS EN EEN INSULINEPOMP INLEIDING Het toedienen van de juiste

Nadere informatie

Praktische adviezen bij een 4 keer daags insulineregime

Praktische adviezen bij een 4 keer daags insulineregime Praktische adviezen bij een 4 keer daags insulineregime Inhoudsopgave Bladzijde Streefwaarden voor de bloedglucose 3 Bijstelregels 3 Wat te doen bij een hypoglycemie 3 Voorkomen van hypoglycemie bij lichamelijke

Nadere informatie

Voedingsadviezen bij twee maal daags insulinegebruik

Voedingsadviezen bij twee maal daags insulinegebruik Voedingsadviezen bij twee maal daags insulinegebruik U heeft diabetes mellitus en gebruikt hiervoor twee maal daags insuline. Deze brochure geeft extra informatie over uw dieet in bijzondere situaties

Nadere informatie

Praktische adviezen bij een 4 keer daags insulineregime

Praktische adviezen bij een 4 keer daags insulineregime Praktische adviezen bij een 4 keer daags insulineregime Inhoudsopgave Bladzijde Streefwaarden voor de bloedglucose 3 Bijstelregels 3 Wat te doen bij een hypoglycemie? 3 Voorkomen van hypoglycemie bij lichamelijke

Nadere informatie

sportmedische voorlichtingsavond

sportmedische voorlichtingsavond sportmedische voorlichtingsavond kun je met diabetes wel een marathon lopen? Christine Oldenburg, internist 25 april 2016 Meander Medisch Centrum Maar eerst Hoe vaak komt diabetes voor? Is bewegen zo

Nadere informatie

Praktische adviezen bij een 2 keer daags insulineregime

Praktische adviezen bij een 2 keer daags insulineregime Praktische adviezen bij een 2 keer daags insulineregime Inhoudsopgave Bladzijde Streefwaarden voor de bloedglucose. 3 Bijstelregels 3 Wat te doen bij een hypoglycemie? 3 Bijstel-schema hypoglycemie 4 Voorkomen

Nadere informatie

Beweging en diabetes. Informatiebrochure Beweging en Diabetes

Beweging en diabetes. Informatiebrochure Beweging en Diabetes Beweging en diabetes Informatiebrochure Beweging en Diabetes Items: Sporten en lichaam Hypo voorkomen Nog meer opletten Richtlijnen Algemeen Advies Samengevat Fysiogroep I Bewegen en zeker het beoefenen

Nadere informatie

Voedingsadviezen bij tablet-gereguleerde diabetes mellitus

Voedingsadviezen bij tablet-gereguleerde diabetes mellitus Voedingsadviezen bij tablet-gereguleerde diabetes mellitus U heeft diabetes mellitus (suikerziekte) en gebruikt hiervoor tabletten. Deze folder geeft informatie over uw dieet in bijzondere situaties en

Nadere informatie

Zelfregulatie. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee!

Zelfregulatie. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee! Zelfregulatie U heft suikerziekte (diabetes mellitus) en gebruikt daarvoor twee of vier maal per dag insuline. In overleg met uw arts heeft u besloten dat u zelf uw diabetes mellitus gaat regelen (zelfregulatie).

Nadere informatie

Sportief bewegen en diabetes mellitus. Het effect van bewegen bij diabetes. Insulinegevoeligheid. Inactiviteit bevolking

Sportief bewegen en diabetes mellitus. Het effect van bewegen bij diabetes. Insulinegevoeligheid. Inactiviteit bevolking Het effect van bewegen bij diabetes Sportief bewegen en diabetes mellitus Leo Heere, sportarts Sport Medisch Centrum Papendal Sportieve lichamelijke inspanning kan zowel voor type 1 als type 2 diabetes

Nadere informatie

Werkboek Diabetes en zelfregulatie

Werkboek Diabetes en zelfregulatie Werkboek Diabetes en zelfregulatie Inleiding Dit werkboek is bedoeld voor diabetespatiënten die in overleg met hun diabetesverpleegkundige gaan werken met zelfregulatie. Het doel van zelfregulatie is het

Nadere informatie

Praktische adviezen bij een 2 keer daags insulineregime

Praktische adviezen bij een 2 keer daags insulineregime Praktische adviezen bij een 2 keer daags insulineregime Inhoudsopgave Bladzijde Streefwaarden voor de bloedglucose. 3 Bijstelregels 3 Wat te doen bij een hypoglycemie? 3 Bijregel-schema hypoglycemie 4

Nadere informatie

Sporten met diabetes

Sporten met diabetes Sporten met diabetes Inleiding Sport en beweging hebben invloed op de bloedsuikerwaarden. Voor iedereen is de invloed hiervan op de diabetesregulatie anders. In deze folder leest u een aantal basisadviezen

Nadere informatie

PATIËNTEN INFORMATIE. Diabetes en sport

PATIËNTEN INFORMATIE. Diabetes en sport PATIËNTEN INFORMATIE Diabetes en sport 2 PATIËNTENINFORMATIE Waarom aan beweging doen? Het Maasstad Ziekenhuis vindt het belangrijk om u te motiveren tot beweging/sport. Een actieve leefstijl is voor iedereen

Nadere informatie

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Zelfregulatie bij pomptherapie

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Zelfregulatie bij pomptherapie Zelfregulatie bij pomptherapie ZELFREGULATIE BIJ POMPTHERAPIE INLEIDING Deze folder geeft u algemene richtlijnen over zelfregulatie. Zelfregulatie is het zelfstandig aanpassen van de bolusinsuline aan

Nadere informatie

Adviezen voor sport en beweging bij diabetes

Adviezen voor sport en beweging bij diabetes Adviezen voor sport en beweging bij diabetes Inleiding Lichaamsbeweging is erg gezond, ook als u diabetes heeft. Wel gelden er bij diabetes een aantal adviezen rond sport en beweging. De diabetesverpleegkundige

Nadere informatie

Zelfregulatie voor vrouwen met zwangerschapsdiabetes die één of meerdere malen per dag insuline spuiten

Zelfregulatie voor vrouwen met zwangerschapsdiabetes die één of meerdere malen per dag insuline spuiten Interne Geneeskunde Diabetes Zelfregulatie voor vrouwen met zwangerschapsdiabetes die één of meerdere malen per dag insuline spuiten i Patiënteninformatie Slingeland Ziekenhuis Algemeen Deze folder geeft

Nadere informatie

Beweegprogramma voor mensen met Diabetes

Beweegprogramma voor mensen met Diabetes Beweegprogramma voor mensen met Diabetes In deze folder geven wij u meer informatie over het beweegprogramma van TopSupport voor mensen met diabetes. Diabetes Mellitus Diabetes is een groot maatschappelijk

Nadere informatie

Heb je na het lezen van het boekje nog vragen? Stel die vragen dan aan je ouders, de kinderarts of de kinderdiabetesverpleegkundige.

Heb je na het lezen van het boekje nog vragen? Stel die vragen dan aan je ouders, de kinderarts of de kinderdiabetesverpleegkundige. Wat moet je doen bij een hypo of hyper? Deze folder is geschreven voor kinderen met diabetes en hun ouders/ verzorgers. Als je diabetes hebt, dan zijn er een aantal belangrijke regels waar je naar moet

Nadere informatie

Voedingsadviezen bij vier maal daags insulinegebruik

Voedingsadviezen bij vier maal daags insulinegebruik Voedingsadviezen bij vier maal daags insulinegebruik U heeft diabetes mellitus en gebruikt hiervoor vier maal daags insuline. Deze brochure geeft extra informatie over uw dieet in bijzondere situaties

Nadere informatie

Diabetes en zwangerschap

Diabetes en zwangerschap Diabetes en zwangerschap Inhoudsopgave In het kort Wat is diabetes? Vormen van diabetes Diabetes type 1 Diabetes type 2 Zwangerschapsdiabetes Onderzoek Glucosedagcurve Glucosetolerantietest HbA1C Behandeling

Nadere informatie

Behandeling van diabetes type 2

Behandeling van diabetes type 2 Behandeling van diabetes type 2 Diabetes type 2 is de meest voorkomende vorm van diabetes: ongeveer negentig procent van de mensen heeft diabetes type 2. Hierbij is vaak sprake van een combinatie van factoren.

Nadere informatie

EEN GEZONDE LEVENSSTIJL AANNEMEN

EEN GEZONDE LEVENSSTIJL AANNEMEN EEN GEZONDE LEVENSSTIJL AANNEMEN Eet gezond en gevarieerd Vermijd overgewicht Beweeg voldoende Stop met roken en beperk alcoholgebruik www.diabetescoach.be EEN GEZONDE LEVENSSTIJL AANNEMEN Een gezonde

Nadere informatie

Diabetes of suikerziekte

Diabetes of suikerziekte Diabetes of suikerziekte (bron: Weet je voldoende over diabetes - Vlaamse Diabetes Vereniging) SUIKER EN HET MENSELIJK LICHAAM In onze dagelijke voeding zijn tal van koolhydraten (=suikers) aanwezig. Deze

Nadere informatie

Inleiding. 1. Waarom is bewegen goed voor de gezondheid? 3. Doel. 2. Trainingsvormen

Inleiding. 1. Waarom is bewegen goed voor de gezondheid? 3. Doel. 2. Trainingsvormen Inleiding U bent opgenomen of onder behandeling in het Leids Universitair Medisch Centrum. Wanneer u door uw opname minder aan lichaamsbeweging doet, kan uw conditie achteruit gaan. Door actief te blijven,

Nadere informatie

Hoe kan ik voorkomen dat er ketonen ontstaan? Er zijn een aantal dingen die u kunt doen om te helpen verhoogde ketonenniveaus en DKA te voorkomen:

Hoe kan ik voorkomen dat er ketonen ontstaan? Er zijn een aantal dingen die u kunt doen om te helpen verhoogde ketonenniveaus en DKA te voorkomen: Ketonen en diabetes Wat zijn ketonen? Ketonen zijn een bepaald type zuur. Ketonen blijven over wanneer het lichaam een deel van zijn eigen vet verbrandt, dit gebeurt als er niet genoeg glucose aanwezig

Nadere informatie

Diabetes en zwangerschap - Marokkaans/Arabisch مرض السكر والحمل

Diabetes en zwangerschap - Marokkaans/Arabisch مرض السكر والحمل Diabetes en zwangerschap - Marokkaans/Arabisch مرض السكر والحمل Diabetes en zwangerschap Bij diabetes mellitus is er te veel glucose in uw bloed: de bloedglucose waarde is te hoog. Diabetes kan al bestaan

Nadere informatie

Diabetes en zwangerschap

Diabetes en zwangerschap Diabetes en zwangerschap DIABETES EN ZWANGERSCHAP Bij diabetes mellitus is er te veel glucose in uw bloed: de bloedglucosewaarde is te hoog. Diabetes kan al bestaan voordat u zwanger bent, er is dan sprake

Nadere informatie

Inwendige geneeskunde. Diabetes en ziekte. www.catharinaziekenhuis.nl

Inwendige geneeskunde. Diabetes en ziekte. www.catharinaziekenhuis.nl Inwendige geneeskunde Diabetes en ziekte www.catharinaziekenhuis.nl Patiëntenvoorlichting: patienten.voorlichting@catharinaziekenhuis.nl INW004 / Diabetes en ziekte / 24-07-2013 2 Diabetes en ziekte De

Nadere informatie

Beweegprogramma voor mensen met Diabetes

Beweegprogramma voor mensen met Diabetes Beweegprogramma voor mensen met Diabetes In deze folder geven wij u meer informatie over het beweegprogramma van TopSupport voor mensen met diabetes. Diabetes Mellitus Diabetes is een groot maatschappelijk

Nadere informatie

Beter Leven met diabetes type 2 Voorlichtingsmateriaal voor mensen met diabetes type 2

Beter Leven met diabetes type 2 Voorlichtingsmateriaal voor mensen met diabetes type 2 Beter Leven met diabetes type 2 Voorlichtingsmateriaal voor mensen met diabetes type 2 Beter Leven met diabetes type 2 Voorlichtingsmateriaal voor mensen met diabetes type 2 De flip-over Beter Leven met

Nadere informatie

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Zwangerschapsdiabetes. Begeleiding in het Refaja ziekenhuis

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Zwangerschapsdiabetes. Begeleiding in het Refaja ziekenhuis Zwangerschapsdiabetes Begeleiding in het Refaja ziekenhuis ZWANGERSCHAPSDIABETES BEGELEIDING IN HET REFAJA ZIEKENHUIS INLEIDING waar het ziekenhuis, omdat tijdens heeft ontwikkeld. Zwangerschapsdiabetes

Nadere informatie

Ik ben voel ziek me niet lekker

Ik ben voel ziek me niet lekker Diabetesstrip Ik ben voel ziek me niet lekker Ik voel Ik me ben niet ziek lekker. Ik voel me moe, moet vaak plassen en veel drinken, zie wazig en val af. 2 Gluky heeft diabetes Naar het ziekenhuis Naar

Nadere informatie

Zet uzelf in beweging!

Zet uzelf in beweging! Informatie voor mensen met diabetes type 2 en mensen met een verhoogd risico op diabetes type 2 Zet uzelf in beweging! De BeweegKuur is speciaal ontwikkeld voor mensen die diabetes type 2 hebben of hier

Nadere informatie

Diabetes en zwangerschap

Diabetes en zwangerschap Afdeling: Onderwerp: Gynaecologie 1 In het kort Bij diabetes (suikerziekte) is er te veel suiker (glucose) in uw bloed: de bloedsuikerspiegel is te hoog. Diabetes kan al bestaan voordat u zwanger bent,

Nadere informatie

Interne Geneeskunde Diabetesverpleegkundigen

Interne Geneeskunde Diabetesverpleegkundigen Zelfregulatie voor mensen die drie keer per dag kortwerkende insuline voor de maaltijd en één keer (middel)langwerkende insuline spuiten en zo nodig bloedglucose verlagende tabletten gebruiken Zelfregulatie

Nadere informatie

SCHOOLEDUCATIE DIABETES MELLITUS TYPE I. Informatie voor leerkrachten uit onze voorlichtingsavonden.

SCHOOLEDUCATIE DIABETES MELLITUS TYPE I. Informatie voor leerkrachten uit onze voorlichtingsavonden. SCHOOLEDUCATIE DIABETES MELLITUS TYPE I Informatie voor leerkrachten uit onze voorlichtingsavonden. Welkom Een kind met diabetes in de klas/groep Programma Over Diabeter Wat is Diabetes Mellitus type I

Nadere informatie

Bij type 1 diabetes verbetert. Lichaamsbeweging draagt bij aan goede regulatie type 2 diabetes

Bij type 1 diabetes verbetert. Lichaamsbeweging draagt bij aan goede regulatie type 2 diabetes L THEMA DIABETESZORG OP MAAT Lichaamsbeweging draagt bij aan goede regulatie type 2 diabetes J.E. Heeg, internist Isala Klinieken, Zwolle Lichaamsbeweging draagt bij aan een goede regulatie van diabetes

Nadere informatie

Diabetes. Inhoud. In Nederland hebben ongeveer 750.000 mensen diabetes. Van die 750.000 weten 200.000 personen niet dat ze de ziekte hebben.

Diabetes. Inhoud. In Nederland hebben ongeveer 750.000 mensen diabetes. Van die 750.000 weten 200.000 personen niet dat ze de ziekte hebben. Zorg bij diabetes Inhoud Vormen van diabetes 4 Klachten en symptomen 5 Oorzaken 6 Behandeling 7 Leven met diabetes 8 Meer informatie 9 Wat kan Kring-apotheek voor jou betekenen? 10 Diabetes Diabetes is

Nadere informatie

Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie PATIËNTENVOORLICHTING

Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie PATIËNTENVOORLICHTING NVOG Nederlandse Vereniging voor PATIËNTENVOORLICHTING Diabetes en Zwangerschap No 16 2004 NVOG Het copyright en de verantwoordelijkheid voor deze folder berusten bij de Nederlandse Vereniging voor (NVOG)

Nadere informatie

Zelfregulatie bij Diabetes Mellitus

Zelfregulatie bij Diabetes Mellitus Zelfregulatie bij Diabetes Mellitus Zelfregulatie voor mensen met diabetes die: drie keer per dag (ultra)kortwerkende insuline spuiten voor de maaltijd en één keer langwerkende insuline voor de nacht.

Nadere informatie

Wilhelmina Ziekenhuis Assen. Vertrouwd en dichtbij. Informatie voor patiënten. Kindergeneeskunde. Keto-acidose

Wilhelmina Ziekenhuis Assen. Vertrouwd en dichtbij. Informatie voor patiënten. Kindergeneeskunde. Keto-acidose Wilhelmina Ziekenhuis Assen Vertrouwd en dichtbij Informatie voor patiënten Kindergeneeskunde Keto-acidose 1 Keto-acidose Onze lichaamscellen gebruiken glucose als brandstof. Als er in het lichaam een

Nadere informatie

diabetes en zwangerschap

diabetes en zwangerschap diabetes en zwangerschap Inhoud Inleiding 3 1 Wat is diabetes? 3 2 Vormen van diabetes 3 3 Onderzoek 4 4 Behandeling 5 5 Zwangerschap 5 6 Wat betekent diabetes voor uw baby? 6 7 De bevalling 7 8 Na de

Nadere informatie

VOEDINGS- EN DIEETVOORLICHTING. Diabetes Mellitus. Zeker als u ons nodig heeft

VOEDINGS- EN DIEETVOORLICHTING. Diabetes Mellitus. Zeker als u ons nodig heeft VOEDINGS- EN DIEETVOORLICHTING Diabetes Mellitus Zeker als u ons nodig heeft THUISZORG De Friese Wouden JEUGDGEZONDHEIDSZORG KRAAMZORG VOEDINGS- EN DIEETVOORLICHTING Diabetes Mellitus In deze folder vindt

Nadere informatie

Diabetes mellitus. De behandeling van diabetes mellitus

Diabetes mellitus. De behandeling van diabetes mellitus Diabetes mellitus Diabetes mellitus (suikerziekte) is een ziekte van de stofwisseling; hierbij zit er te veel glucose in het bloed Dat kan twee oorzaken hebben: bil type 1 diabetes maakt het lichaam niet

Nadere informatie

24-06-12. Sporten en diabetes type 2 Van 15 minuten per dag bewegen tot de marathon, maar eerst een fietsproef. Sport is goed voor elk?

24-06-12. Sporten en diabetes type 2 Van 15 minuten per dag bewegen tot de marathon, maar eerst een fietsproef. Sport is goed voor elk? Sporten en diabetes type 2 Van 15 minuten per dag bewegen tot de marathon, maar eerst een fietsproef Jan Evert Heeg, internist, Isala Klinieken, Zwolle 1 Lichaamsbeweging is goed Voor DM type 2: Betere

Nadere informatie

Wat te doen bij een hyperglycaemie 3 Zelfregulatie 3 Wat zijn de streefwaarden voor bloedglucose? 4 Aandachtspunten bij het bijreguleren 11 13

Wat te doen bij een hyperglycaemie 3 Zelfregulatie 3 Wat zijn de streefwaarden voor bloedglucose? 4 Aandachtspunten bij het bijreguleren 11 13 Bij een hyper is er een te hoge bloedglucose, vaak boven de 10 mmol/l. U kunt dezelfde waarschuwingssignalen ondervinden als in de periode voordat de diagnose werd gesteld. De meest opvallende verschijnselen:

Nadere informatie

4 hoog is? Hoe merk je dat je bloedglucosewaarde te laag is? 10 Wat moet je doen als je bloedglucosewaarde te

4 hoog is? Hoe merk je dat je bloedglucosewaarde te laag is? 10 Wat moet je doen als je bloedglucosewaarde te Wat moet je doen bij een hypo of hyper? Als je diabetes hebt, dan zijn er een aantal belangrijke regels waar je naar moet handelen in geval van een hypo of hyper. In dit boekje kun je nalezen wat je moet

Nadere informatie

Diabetes. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg

Diabetes. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg Diabetes Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies Jouw gezondheid is onze zorg Inhoud Diabetes 3 Vormen van diabetes 4 Type1 4 Type2 4 Klachten en symptomen 5 Type1 5 Type2 5 Oorzaken 6 Behandeling

Nadere informatie

COMPLICATIES Lange termijn complicaties Complicaties van de ogen (retinopathie) Complicaties van de nieren (nefropathie)

COMPLICATIES Lange termijn complicaties Complicaties van de ogen (retinopathie) Complicaties van de nieren (nefropathie) COMPLICATIES Lange termijn complicaties Wanneer u al een lange tijd diabetes heeft, kunnen er complicaties optreden. Deze treden zeker niet bij alle mensen met diabetes in dezelfde mate op. Waarom deze

Nadere informatie

Diabetes en zwangerschap

Diabetes en zwangerschap Verloskunde/Gynaecologie Diabetes en zwangerschap Bij diabetes (suikerziekte) is er te veel suiker (glucose) in uw bloed: de bloedsuikerspiegel is te hoog. Diabetes kan al bestaan voordat u zwanger bent,

Nadere informatie

FoodSteps - diabetes in beweging 28/10/2013

FoodSteps - diabetes in beweging 28/10/2013 FoodSteps - diabetes in beweging Wat is diabetes Symptomen Gevolgen Behandeling 5% van de bevolking heeft diabetes (= 1 op 20) Zuid West-Vlaanderen: 15 000 Verwachting komende jaar: x 2 (= 1 op 10) Pancreas

Nadere informatie

Wie van hen heeft diabetes?

Wie van hen heeft diabetes? verbindt Wie van hen heeft diabetes? De verwachting is dat in de toekomst één op de drie patiënten diabetes heeft. En wist u dat er een relatie is tussen diabetes en de mondgezondheid? In deze brochure

Nadere informatie

Diabetes en zwangerschap

Diabetes en zwangerschap Gynaecologie Diabetes en zwangerschap www.catharinaziekenhuis.nl Inhoud Wat is diabetes?... 3 Vormen van diabetes... 4 Diabetes type 1... 4 Diabetes type 2... 4 Zwangerschapsdiabetes... 4 Onderzoek...

Nadere informatie

Toelichting op de jaarcontrole Voor mensen met diabetes mellitus

Toelichting op de jaarcontrole Voor mensen met diabetes mellitus Toelichting op de jaarcontrole Voor mensen met diabetes mellitus Afdeling interne geneeskunde Deze informatie is een aanvulling op de folder Jaarcontrole voor mensen met diabetes mellitus, die u heeft

Nadere informatie

Eerste hulp bij ketonen

Eerste hulp bij ketonen Eerste hulp bij ketonen Wat zijn Ketonen Wat is Keto-Acidose? Bij een tekort aan aanwezige insuline in het lichaam kunnen de koolhydraten of suikers niet in de lichaamscellen. Gevolg is dat het lichaam

Nadere informatie

Wat is diabetes mellitus?

Wat is diabetes mellitus? Hoofdstuk 1 Wat is diabetes mellitus? 1.1 Inleiding Uw arts heeft u verteld dat u diabetes mellitus (suikerziekte) heeft. Ongetwijfeld heeft u veel vragen, zoals: hoe kom ik aan diabetes, wat is er aan

Nadere informatie

Voedingsadviezen bij Diabetes Mellitus

Voedingsadviezen bij Diabetes Mellitus Voedingsadviezen bij Diabetes Mellitus Deze folder gaat over voedingsadviezen als u Diabetes Mellitus heeft. Inleiding Diabetes Mellitus, beter bekend als diabetes of suikerziekte, is een stofwisselingsziekte

Nadere informatie

Protocol Ontregelde Diabetes Mellitus Patiënt

Protocol Ontregelde Diabetes Mellitus Patiënt Doel: Het op verantwoorde wijze telefonisch heldere afspraken maken over het bijreguleren van diabetespatiënten met een hyperglycemische of hypoglycemische ontregeling. Hyperglycemie: Een episode van een

Nadere informatie

www.diabetesopschool.nl

www.diabetesopschool.nl Informatie begeleiding schoolkamp Deze informatie is bestemd voor mensen die een schoolkamp begeleiden waaraan een kind met diabetes deelneemt. Als begeleiders weten hoe zij moeten handelen in bepaalde

Nadere informatie

Als u zwanger wilt worden 6 De zwangerschap 6 7. Diabetes type 1 en 2 7 8. Tot slot 9 Colofon 10

Als u zwanger wilt worden 6 De zwangerschap 6 7. Diabetes type 1 en 2 7 8. Tot slot 9 Colofon 10 Bij diabetes (suikerziekte) is er te veel suiker (glucose) in uw bloed: de bloedsuikerspiegel is te hoog. Diabetes kan al bestaan voordat u zwanger bent, diabetes type 1 of 2. Krijgt u tijdens uw zwangerschap

Nadere informatie

Informatie diabetes bij kinderen. Afdeling Kindergeneeskunde

Informatie diabetes bij kinderen. Afdeling Kindergeneeskunde Informatie diabetes bij kinderen Afdeling Kindergeneeskunde Beste lezer, Voor je ligt de informatiefolder van het Kinderdiabetesteam van het Waterlandziekenhuis. Deze folder is gemaakt voor kinderen (en

Nadere informatie

Medicatiewijzer Diabetes mellitus type 2

Medicatiewijzer Diabetes mellitus type 2 Medicatiewijzer Diabetes mellitus type 2 Ze vindt hem zo schattig, maar ze weet niet dat m n medicijnen er inzitten Sylvia, 34 jaar Deze medicatiewijzer Diabetes Mellitus is voor mensen met Diabetes Mellitus

Nadere informatie

Diabetespoli. Zelfregulatie bij Diabetes Mellitus

Diabetespoli. Zelfregulatie bij Diabetes Mellitus Diabetespoli Zelfregulatie bij Diabetes Mellitus 1 Zelfregulatie is voor mensen met diabetes die: drie keer per dag (ultra)kortwerkende insuline spuiten voor de maaltijd en één keer langwerkende insuline

Nadere informatie

OMGAAN MET DIABETES MELLITUS OF SUIKERZIEKTE

OMGAAN MET DIABETES MELLITUS OF SUIKERZIEKTE OMGAAN MET DIABETES MELLITUS OF SUIKERZIEKTE Congres Zorgkundigen BEFEZO Ivan Tanghe Docent KTA Brugge DIABETES WERELDWIJD Wereld Het IDF (International Diabetes Federation) schatte het aantal diabetespatiënten

Nadere informatie

Insulinepomptherapie Adviezen bij ontregeling

Insulinepomptherapie Adviezen bij ontregeling In deze brochure worden punten beschreven waarop u moet letten als u een insulinepomp gebruikt. De diabetesverpleegkundige heeft dit met u besproken. In deze brochure kunt u de informatie nalezen. Hoge

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Diabetes en zwangerschap

Patiënteninformatie. Diabetes en zwangerschap Diabetes en zwangerschap Patiënteninformatie Diabetes en zwangerschap Inhoudsopgave: 1 Inleiding 2 Wat is diabetes 3 Vormen van diabetes 4 Onderzoek 5 Behandeling 6 Zwangerschap 7 Wat betekent diabetes

Nadere informatie

INFORMATIE OVER DIABETES

INFORMATIE OVER DIABETES INFORMATIE OVER DIABETES 1126 DIABETES MELLITUS In Nederland lijden naar schatting ongeveer 650.000 mensen aan diabetes mellitus (suikerziekte). Van de Nederlandse bevolking heeft 3,9 procent nu of binnenkort

Nadere informatie

Hypoglycemie bij kinderen en adolescenten met diabetes mellitus

Hypoglycemie bij kinderen en adolescenten met diabetes mellitus Hypoglycemie bij kinderen en adolescenten met diabetes mellitus Dr. G. Massa in samenwerking met de Kinder- en Jeugddiabetesteam Jessa Ziekenhuis Hasselt Hypoglycemie Definitie en voorkomen Oorzaken Symptomen

Nadere informatie

Diabetes mellitus. Diabetesverpleegkundigen IJsselland Ziekenhuis

Diabetes mellitus. Diabetesverpleegkundigen IJsselland Ziekenhuis Diabetes mellitus Diabetesverpleegkundigen IJsselland Ziekenhuis U hebt te horen gekregen dat u diabetes heeft. Uw internist en diabetesverpleegkundige zullen u veel informatie geven over deze aandoening

Nadere informatie

Zelfregulatie voor mensen met diabetes die combinatieinsuline

Zelfregulatie voor mensen met diabetes die combinatieinsuline Interne Geneeskunde Diabetes i Zelfregulatie voor mensen met diabetes die combinatieinsuline gebruiken Patiënteninformatie Slingeland Ziekenhuis Algemeen Deze folder geeft u algemene en veilige richtlijnen

Nadere informatie

Voorlichting. diabetes sport & beweging. P a s s i e v o o r l e v e n. www.novonordisk.nl

Voorlichting. diabetes sport & beweging. P a s s i e v o o r l e v e n. www.novonordisk.nl Voorlichting diabetes sport & beweging www.novonordisk.nl P a s s i e v o o r l e v e n Hoe houdt u t leven met diabetes leefbaar? Op geen enkele wijze wil Novo Nordisk Farma B.V. de rol van behandelaar

Nadere informatie

Changing Diabetes is een geregistreerd handelsmerk van Novo Nordisk A/S. Mariska Francke, diabetes type 1

Changing Diabetes is een geregistreerd handelsmerk van Novo Nordisk A/S. Mariska Francke, diabetes type 1 Novo Nordisk beschouwt het als haar missie om de toekomst van diabetes te veranderen. Om deze visie gestalte te geven hebben wij het Changing Diabetes-programma ontwikkeld. Changing Diabetes omvat diverse

Nadere informatie

Diabetesvoorlichting Flexibele Insuline Therapie

Diabetesvoorlichting Flexibele Insuline Therapie Diabetesvoorlichting Flexibele Insuline Therapie (met Humalog of Novorapid als maaltijdinsuline) Voordelen van Flexibele insuline therapie Er wordt een natuurlijk ritme nagestreefd van extra insuline aanbod

Nadere informatie

Diabetes mellitus VRAAG OVER UW MEDICIJNEN?? WWW.APOTHEEK.NL

Diabetes mellitus VRAAG OVER UW MEDICIJNEN?? WWW.APOTHEEK.NL Diabetes mellitus WAT IS DIABETES MELLITUS BEHANDELING: MEDICIJNEN EN DIEET WAT KUNT U ZELF DOEN WAT KAN UW APOTHEKER VUUR U DOEN ADVIES IN EEN PERSOONLIJK GESPREK INFORMATIE MEDICIJNEN OP RECEPT VRAAG

Nadere informatie

Diabetes en mondgezondheid

Diabetes en mondgezondheid Diabetes en mondgezondheid Dit doet diabetes met de mond Hebt u suikerziekte? Let dan extra op uw gebit en tandvlees. Mensen met diabetes hebben vaker problemen met hun tanden en tandvlees. Dat kan komen

Nadere informatie

Het Diabetesteam. Meenemen voor de controle: Een dagboekje met recente dagcurves. Een lijst van de medicijnen die u gebruikt.

Het Diabetesteam. Meenemen voor de controle: Een dagboekje met recente dagcurves. Een lijst van de medicijnen die u gebruikt. Het Diabetesteam Vanwege uw diabetes bent u onder behandeling bij de internist. De internist werkt nauw samen met de diabetesverpleegkundige. In deze folder wordt beschreven wat het doel is van de behandeling

Nadere informatie

Domino-effect. Gevolgen van diabetes

Domino-effect. Gevolgen van diabetes Domino-effect Het gevaar van complicaties is dat ze pas na jaren optreden. Bovendien heeft diabetes een domino-effect. Vanaf dat je één aandoening hebt, zijn deze een trigger voor meerdere aandoeningen.

Nadere informatie

Diabetes: zo zit dat. Iedere dag krijgen 200 Nederlanders diabetes. Wat is het? Hoe herkent u het? Is het te genezen?

Diabetes: zo zit dat. Iedere dag krijgen 200 Nederlanders diabetes. Wat is het? Hoe herkent u het? Is het te genezen? Diabetes: zo zit dat Veelgestelde vragen en antwoorden Iedere dag krijgen 200 Nederlanders diabetes Wat is het? Hoe herkent u het? Is het te genezen? Wat is diabetes? Diabetes type 1, diabetes type 2 de

Nadere informatie

DIABETES JAARCONTROLE

DIABETES JAARCONTROLE DIABETES JAARCONTROLE 284 Inleiding U krijgt deze folder omdat voor u afspraken gemaakt zijn voor de diabetes jaarcontrole. Mensen met diabetes type 1 of type 2 kunnen op termijn te maken krijgen met complicaties.

Nadere informatie

Zwangerschapsdiabetes. Diabetesteam IJsselland Ziekenhuis

Zwangerschapsdiabetes. Diabetesteam IJsselland Ziekenhuis Zwangerschapsdiabetes Diabetesteam IJsselland Ziekenhuis Zwangerschapsdiabetes ontstaat tijdens de zwangerschap; meestal rondom de 30 e week. Wat is zwangerschapsdiabetes? Bij diabetes is het glucosegehalte

Nadere informatie

VLAAMSE DIABETESCENTRA VOOR KINDEREN EN ADOLESCENTEN

VLAAMSE DIABETESCENTRA VOOR KINDEREN EN ADOLESCENTEN VLAAMSE DIABETESCENTRA VOOR KINDEREN EN ADOLESCENTEN NAAM KIND:.............. CONTACTNUMMERS Mama..................... Papa....................... Andere..................... Behandelende arts.........

Nadere informatie

Voorlichtingsavond suikerziekte. GEZ het Centrum. 11 juni 2014 Maranathakerk

Voorlichtingsavond suikerziekte. GEZ het Centrum. 11 juni 2014 Maranathakerk Voorlichtingsavond suikerziekte GEZ het Centrum 11 juni 2014 Maranathakerk Inleiding Huisartsen het Centrum R. Luining K. Saeed R. Leddy Voorlichtingsavond Nieuwe aanpak van de zorg rond suikerziekte (Diabetes

Nadere informatie

DIABETES MELLITUS. www.benuapotheek.nl

DIABETES MELLITUS. www.benuapotheek.nl DIABETES MELLITUS www.benuapotheek.nl DIABETES MELLITUS DIABETES MELLITUS (SUIKERZIEKTE) IS EEN STOFWISSELINGSZIEKTE WAARBIJ ER TE VEEL GLUCOSE IN HET BLOED ZIT. HIERDOOR KUNNEN BLOEDVATEN EN ZENUWWEEFSEL

Nadere informatie

Wat is diabetes Mellitus

Wat is diabetes Mellitus Diabetes Mellitus Wat is diabetes Mellitus Bij diabetes kan het lichaam de bloedsuiker niet meer goed houden. Normaal regelt het lichaam de bloedsuikerspiegel heel precies, met het hormoon insuline. Mensen

Nadere informatie

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Zwangerschapsdiabetes. Begeleiding in het Refaja ziekenhuis

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Zwangerschapsdiabetes. Begeleiding in het Refaja ziekenhuis Refaja Ziekenhuis Stadskanaal Zwangerschapsdiabetes Begeleiding in het Refaja ziekenhuis ZWANGERSCHAPDIABETES BEGELEIDING IN HET REFAJA ZIEKENHUIS INLEIDING Deze folder is voor u bedoeld als u tijdens

Nadere informatie

Pre-diabetes. Vasculair Preventie Centrum

Pre-diabetes. Vasculair Preventie Centrum Pre-diabetes Vasculair Preventie Centrum Wat is pre-diabetes? Pre-diabetes is het stadium vóór diabetes (suikerziekte). Het glucosegehalte in uw bloed (bloedsuiker) is, vooral s ochtends voordat u gegeten

Nadere informatie

Pre-diabetes, wat is het en wat kan ik er zelf aan doen? In deze folder krijgt u hier meer informatie over.

Pre-diabetes, wat is het en wat kan ik er zelf aan doen? In deze folder krijgt u hier meer informatie over. Pre-diabetes Pre-diabetes, wat is het en wat kan ik er zelf aan doen? In deze folder krijgt u hier meer informatie over. Wat is pre-diabetes Pre-diabetes is het stadium vóór diabetes (suikerziekte). Het

Nadere informatie