Bestrijding van mond- en klauwzeer Stamping out, of gebruik maken van wetenschappelijk onderzoek?

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Bestrijding van mond- en klauwzeer Stamping out, of gebruik maken van wetenschappelijk onderzoek?"

Transcriptie

1 Bestrijding van mond- en klauwzeer Stamping out, of gebruik maken van wetenschappelijk onderzoek?

2

3 Bestrijding van mond- en klauwzeer Stamping out, of gebruik maken van wetenschappelijk onderzoek? Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen, januari 2002

4 4

5 Inleiding Doel van de notitie In de voorliggende notitie wordt aangegeven wat resultaten van wetenschappelijk onderzoek hebben bijgedragen aan de formulering van het Nederlandse en Europese beleid voor de preventie en remedie van uitbraken van mond- en klauwzeer (MKZ). De doelen zijn het aangeven van het gebruik dat bij beleidsvorming is gemaakt van resultaten van wetenschappelijk onderzoek en het inventariseren van mogelijkheden voor onderzoek dat kan bijdragen aan het voorkomen van nieuwe uitbraken van epidemische ziekten in de (Nederlandse) veestapel. Tevens worden opmerkingen gemaakt over de verantwoordelijkheid van de wetenschapsbeoefening ten aanzien van het optreden en voorkomen van epizoötieën. De Advies Commissie Wetenschap en Ethiek (ACWE) van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW) geeft gevraagd en ongevraagd advies aan het bestuur van de KNAW over wetenschapsethische kwesties. De ACWE heeft zich gebogen over de wetenschappelijke en wetenschapsethische aspecten van de bestrijding van MKZ. De notitie is gericht aan actoren in het wetenschapsbeleid en aan politici en beleidsmakers die verantwoordelijk zijn voor het MKZ-beleid. Betoogd wordt dat onderzoek wordt gedaan waarvan resultaten een rol kunnen spelen bij de bestrijding van grote epizoötieën. Bij het bestuur en in de politiek kan meer gebruik worden gemaakt van wetenschap. De notitie behandelt achtereenvolgens de situatie in Nederland, de ontwikkelingen in de Europese Unie en de mogelijke consequenties voor toekomstig wetenschappelijk onderzoek. Achtergrond In het voorjaar van 2001 heeft in Nederland een uitbraak plaatsgevonden van mond- en klauwzeer (MKZ). Deze uitbraak heeft veel maatschappelijke commotie opgeroepen. De bestrijding van de epidemie door het afgrendelen van gebieden, het op grote schaal doden van dieren en het vernietigen van kadavers heeft de ethiek van de moderne veeteelt op de proef gesteld. Bovendien heeft men zich afgevraagd of het massaal vernietigen van vee onder de gegeven omstandigheden wel de beste remedie tegen de verspreiding van de ziekte is geweest. Welke criteria moeten worden aangelegd om bestrijdingsmethoden aan te toetsen? Was het bijvoorbeeld noodzakelijk om zelfs preventief gevaccineerde dieren in de besmette gebieden te doden? De vraag rijst of de ingrijpende wijze van bestrijden van MKZ (en de maatschappelijke ophef die er het gevolg van is geweest) vermeden had kunnen worden, bijvoorbeeld als gebruik was gemaakt van resultaten van wetenschappelijk onderzoek op het gebied van preventie en bestrijding van uitbraken van besmettelijke dierziekten. Ook kan worden nagegaan wat de toekomstige bijdragen vanuit de wetenschap kunnen zijn aan de preventie en bestrijding van MKZ. Over het huidige en toekomstige gebruik van resultaten van wetenschappelijk onderzoek gaat deze notitie. 5

6 In de landbouw speelt handelsbelang een grote rol. Het is tevens een moderne sector waarin veel gebruik wordt gemaakt van uit wetenschappelijk onderzoek verkregen inzichten. Het is de vraag welke rol onderzoeksresultaten hebben gespeeld bij het beteugelen van MKZ. Daarbij kan onderscheid worden gemaakt tussen de totstandkoming van het huidige (non-vaccinatie) beleid, en het bestrijden van de recente epidemie. Is het beleid gebaseerd op beschikbare - epidemiologische, populatiebiologische, diergeneeskundige en economische - kennis? Hebben wetenschapsethische overwegingen een rol gespeeld? Welk gewicht hebben handelsbelangen gehad bij de bepaling van het huidige Nederlandse en Europese beleid en de bestrijding van de recente epidemie? 6

7 Beleidsmatige ontwikkelingen in Nederland vanaf 1950 Tot in de jaren- 50 kwam MKZ regelmatig voor in Nederland. Dankzij jaarlijkse preventieve vaccinatie van de gehele rundveestapel kwam de ziekte in de jaren- 70 en - 80 in Nederland bijna niet meer voor. De sporadisch voorkomende uitbraken waren onder meer een gevolg van ontsnapping van virus uit laboratoria en van gebruik van ondeugdelijk vaccin. De omvang van die uitbraken was klein, zoals valt te verwachten in gevaccineerde populaties 1. In het midden van de jaren- 80 overwoog men de jaarlijkse preventieve vaccinatie van runderen te staken. In maart 1988 stelt de Veterinaire Dienst van het ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij voor dat Nederland zou kunnen besluiten preventieve vaccinatie te beëindigen vooruitlopend op een nog te nemen EU-vaccinatieverbod. In een nota over dit onderwerp - Beëindiging jaarlijkse mond- en klauwzeervaccinaties - wordt beargumenteerd dat sinds het midden van de jaren- 70 MKZ niet meer endemisch is in Europa en dat vaccineren belemmeringen voor de handel met zich mee brengt: landen waarin geen MKZ voorkomt en waar tevens niet wordt gevaccineerd kunnen een importverbod opleggen aan landen waar wel wordt gevaccineerd. Met het oog op het destijds op handen zijnde non-vaccinatiebeleid in de EU is onderzocht welk belang Nederland had reeds vroegtijdig een non-vaccinatiebeleid te hanteren 2. Van de zijde van diergeneeskundigen is in de discussie over het vaccinatiebeleid gepleit vóór vaccinatie. Zij betoogden dat vaccinatie een betrekkelijk goedkope verzekering inhield tegen uitbraken van MKZ. Deze uitbraken kunnen, met name in een niet gevaccineerde populatie, aanzienlijk zijn. De ziekte kan nog geruime tijd na een uitbraak in de veestapel endemisch zijn als gevolg van dragerschap. Vaccineren leek in de ogen van sommige diergeneeskundigen bovendien noodzakelijk om de veestapel te beschermen tegen in de wildpopulatie voorkomend MKZ-virus en vanwege de onmogelijkheid (indirect) contact met besmet vee afdoende te kunnen uitsluiten. De stichting van de EEG heeft de handel in landbouwproducten en de mobiliteit van vee enorm doen toenemen. De kans is betrekkelijk groot dat in Nederland een epidemie kan uitbreken als gevolg van de toegenomen mobiliteit van dieren, het endemisch voorkomen van MKZ in Noord-Afrika en het Midden-Oosten, de mogelijkheid dat MKZ-virus zichzelf in de wildpopulatie in stand houdt en de afwezigheid van een efficiënte Europese grensbewaking en kustwacht 3. Van veterinaire zijde is daarom destijds getracht de overheid duidelijk te maken, dat preventieve bestrijding van MKZ dringend gewenst is en dat MKZ met de gangbare vaccins doelmatig kon worden bestreden. Uit oogpunt van volksgezondheid is vaccinatie niet bezwaarlijk aangezien de kwaliteit van producten van gevaccineerd vee niet inferieur is aan die van producten van niet gevaccineerde dieren. Vanwege de grote omloopsnelheid van de veestapel en als gevolg van het beheer van individuele veehouders was een aanmerkelijk deel van de 1 De Nota beëindiging jaarlijkse mond- en klauwzeervaccinaties van de Veterinaire Dienst uit 1988 noemt voor 1983 en 1984, 1 resp. 3 MKZ-gevallen. Meuwissen et al., 1997, p : 4, 1984: 2 besmette bedrijven; deze bedrijven zouden tot de(zelfde) uitbraak behoren uit Report from the Commission to the Council on a study carried out by the Commission on policies currently applied by Member States in the control of foot and mouth disease, annex 1: 1983: 1, 1984: 5 (zonder vermelding van eenheid). 2 Zie Berentsen, et al, In de VS komt sinds de jaren-20 geen MKZ meer voor. Dit land hanteert strikte preventiemaatregelen. De effectieve uitvoering daarvan berust deels op het tegengaan van illegale of heimelijke invoer van dieren of dierproducten via zee. 7

8 veestapel ten tijde van het vaccinatiebeleid niet gevaccineerd. Het antivaccinatiebeleid van de overheid was geïnspireerd door handelsbelangen. Deze belangen bestaan in de eerste plaats uit het wegvallen van de kosten die aan vaccinatie zijn verbonden. In de reeds genoemde LNV-Nota uit 1988 wordt het economisch voordeel van een non-vaccinatiebeleid benadrukt. Er staat onder meer dat noodenting of het preventief ruimen van contactbedrijven, naast de gebruikelijke stamping-out, de omvang van de uitbraak en de kosten van de bestrijding zo sterk beperken dat deze omgerekend op jaarbasis duidelijk onder de kosten van preventieve vaccinatie liggen 4. De psychosociale consequenties en de gevolgen voor bedreigde diersoorten en het toerisme werden daarbij niet in de overwegingen betrokken. Een tweede zakelijk voordeel voor Nederland van beëindiging van preventieve vaccinatie werd gezien in de plaatsing van Nederland op een door het Office International des Epizooties (OIE; zie bijlage) vastgestelde lijst van landen waarin MKZ niet voorkomt terwijl er evenmin tegen wordt gevaccineerd. De landen die op deze lijst staan kunnen de import van vlees uit landen waar wordt gevaccineerd of waar MKZ voorkomt aan banden leggen met als resultaat dat de marktprijs voor vlees uit MKZ-vrije landen hoger kan zijn dan voor vlees uit landen waar wordt gevaccineerd of waar MKZ voorkomt. In het pleidooi tegen vaccinatie speelden tot slot enkele technische argumenten een rol. Er werd gewezen op de kans op ontsnapping van virus uit laboratoria en de risico s ten gevolge van het gebruik van ondeugdelijk vaccin. De MKZ-uitbraak in 2001 is voor de regering aanleiding geweest om de EU-lidstaten aandacht te vragen voor het herzien van het non-vaccinatiebeleid 5. Voorgesteld is onder meer om gebruik te maken van te ontwikkelen en te operationaliseren mogelijkheden om te onderscheiden tussen vaccinatie en besmetting. 4 p. 4. Nota beëindiging jaarlijkse mond- en klauwzeervaccinaties 5 Op 12 en 13 december 2001 heeft op verzoek van Nederland, met steun van het Verenigd Koninkrijk, een conferentie plaatsgevonden over de preventie en beheersing van MKZ. 8

9 Beleidsmatige ontwikkelingen op Europees niveau De Europese discussie over MKZ-vaccinatie was onder meer een gevolg van het toetreden van Ierland, Verenigd Koninkrijk en Denemarken tot de EG (1973). In de EG werd destijds in een groot aantal, maar niet in alle, landen gevaccineerd. Op de eilanden van Ierland en het Verenigd Koninkrijk en het schiereiland Denemarken werd niet gevaccineerd. MKZ kwam daar vanaf 1971 tot 1981 niet voor; daarna was het aantal uitbraken gering. Als oorzaak daarvoor werd het geografische isolement van deze landen gezien. Dat vormde voor deze landen de aanleiding om vast te houden aan het eigen non-vaccinatiebeleid. In de EU werd ernaar gestreefd tot een uniform beleid te komen, wat als gevolg van de opstelling van de genoemde landen uit moest gaan van non-vaccinatie. In 1985 is een richtlijn aanvaard (85/511/EEC, 18 november 1985) waarin maatregelen ter beheersing van (uitbraken van) mond- en klauwzeer zijn vastgelegd. Samengevat gaat die richtlijn uit van nonvaccinatie en - in het geval zich uitbraken van de ziekte voordoen - destructie van alle dieren op besmette bedrijven en een vervoersverbod in een gebied met vooraf vastgelegde straal rond het bedrijf waar een uitbraak is vastgesteld. Daarbij kan gebruik worden gemaakt van nood-vaccinatie. De EU heeft in 1991 de maatregel aangescherpt tot een verbod op MKZ-vaccinatie. Dit besluit paste bij de gedachte van een ongedeelde Europese markt en is genomen op instigatie van het Permanent Veterinair Comité van de EU. Dit valt thans onder het Directoraat-Generaal Voedsel en Consumentenveiligheid en destijds onder het Directoraat-Generaal Landbouw (DGVL). Het Comité heeft een regelgevende taak binnen het DG. Het beleid was er destijds op gericht om in alle landen van de EU tot een en dezelfde praktijk te komen. Onderdeel van het Europese beleid is thans om preventie van uitbraken van onder meer MKZ in landen direct ten Zuid-Oosten van de EU financieel te steunen. 9

10 De rol van wetenschappelijk onderzoek bij beleidsvorming Nederland had voorafgaande aan de afschaffing van de vaccinatie, in het ID-DLO een productieplaats voor vaccin en een faciliteit om onderzoek te doen aan MKZ (High Containment Facility). Van de zijde van het ministerie van LNV is destijds bepleit deze voorziening af te schaffen nadat Nederland, conform het beleid van de EU, de algehele vaccinatie van vee tegen MKZ had afgeschaft. Op aandringen van het ID-DLO zijn de High Containment Facility en een operationele voorraad van twee miljoen doses per virustype A, O en C in stand gehouden. De EU heeft van 1993 tot 1996 onderzoek gesteund dat ten doel had diagnostische methoden te vinden om onderscheid te kunnen maken tussen dieren die zijn gevaccineerd en die met vrij voorkomend virus zijn besmet. Nadat dit onderzoek in 1997 was afgerond is weinig tot geen onderzoek gedaan om de ontwikkelde tests te valideren en gebruiksklaar te maken 6. Het is onduidelijk of destijds de argumenten vóór algehele vaccinatie voldoende zijn verwoord en of wetenschappelijk onderzoekers voldoende aandacht hebben gevraagd voor uitkomsten van onderzoek die een pleidooi voor vaccinatie ondersteunen. Aangezien vanuit kringen van diergeneeskundigen wel is gewezen op de mogelijk grote gevolgen van een non-vaccinatiebeleid moet worden vermoed dat dit pleidooi voor vaccinatie door de beleidsmakers is genegeerd. Achteraf moet worden geconcludeerd, dat bij de vaststelling van het beleid en van onderzoeksagenda s belangrijke aspecten van (grote) MKZ-uitbraken weinig aandacht hebben gekregen. Het gaat hierbij om drie dimensies. 1) De psychosociale gevolgen voor de veetelers van de gekozen bestrijdingsmethode en de politieke verontwaardiging over het dierenleed. Vragen van psychosociale en (dier)ethische aard hebben geen rol gespeeld in de uiteindelijk beslissing om de algehele vaccinatie in de EU en daarmee in Nederland af te schaffen. 2) Epidemiologische en populatiebiologische noties zijn nauwelijks in de argumentaties te vinden, terwijl inzichten uit deze disciplines van groot belang zijn voor de bestrijding van epizoötieën. Nederland kende ten tijde van het vaststellen van het non-vaccinatiebeleid reeds een hoge veedichtheid. Deze is in de afgelopen jaren toegenomen, evenals de omvang van het (internationale) veetransport. Het risico dat uit deze omstandigheden voortvloeit en dat bekend kan zijn uit epidemiologisch en populatiebiologisch onderzoek, is onvoldoende meegewogen. 3) Een aantal afgeleide effecten van een uitbraak is bij de totstandkoming van het beleid in het geheel niet in beschouwing genomen en derhalve ook niet betrokken bij de afweging van alternatief beleid. Het gaat om gevolgen voor de recreatie, risico s voor populaties van dierentuinen, wild en zeldzame rassen van landbouwhuisdieren en gevolgen vanwege aantasting van het imago van de landbouw. 6 Brief van de minister van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij aan de Vaste (Tweede Kamer) Commissie voor LNV, 5 september In de brief wordt opgemerkt dat het ID-Lelystad op dit moment niet werkt aan het ontwikkelen van een MKZ-onderscheidende test. 10

11 Bij uitbraken van epidemieën blijken meer factoren een rol te spelen dan door zowel beleidsmakers als onderzoekers destijds is voorzien. De doelmatigheid van het beleid kan worden vergroot indien dit op onderzoek met inbreng vanuit verschillende disciplines wordt gecombineerd. Voor dit probleem heeft multidisciplinair onderzoek bij uitstek een meerwaarde. Diergeneeskundigen, virologen, populatiebiologen, epidemiologen, economen en sociaal-wetenschappelijk onderzoekers zouden gezamenlijk waarschijnlijk sneller oplossingen kunnen vinden dan wanneer het onderzoek tot de afzonderlijke disciplines beperkt blijft. 11

12 Conclusies en aanbevelingen voor onderzoek Mond- en klauwzeer is een dierziekte met sterk besmettelijk karakter. De recente uitbraak in het voorjaar van 2001 is in Nederland tot staan gebracht met behulp van grootscheepse preventieve ruimingen van dieren. Deze handelwijze heeft brede lagen van de maatschappij verontrust. Het gehanteerde beleid vloeide voort uit de Nederlandse interpretatie van het Europese non-vaccinatiebeleid. Tot nu toe spelen in het huidige Nederlandse beleid non-vaccinatie en op grote schaal preventief ruimen van bedrijven rondom besmettingshaarden een belangrijke rol. Politieke en financiële overwegingen hebben er toe geleid dat vaccinatie niet als reële mogelijkheid wordt overwogen. Handelsbelangen hebben een veel grotere rol gespeeld dan wetenschappelijke inzichten bij de vaststelling van dit beleid. Inzichten uit de diergeneeskunde, epidemiologie en (populatie)biologie lijken in het verleden en vooral bij de recente uitbraken te hebben verloren van politieke en bedrijfsmatige belangen. De Europese regelgeving biedt alleen ruimte om een nationaal beleid ten aanzien van besmettelijke dierziekten te voeren indien daarbij aanzienlijke nadelen worden geaccepteerd. Politici hebben onvoldoende geanticipeerd op de grote gevolgen van een eventuele uitbraak noch op de ingrijpende wijze van bestrijden ervan en de daaraan gepaard gaande commotie. Daarom is te weinig prioriteit gegeven aan het ontwikkelen van nieuw, op wetenschappelijk onderzoek gebaseerd beleid ten aanzien van MKZ-uitbraken als die van Het imago van de landbouw is hierdoor aangetast. De recente initiatieven van de zijde van het ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij verdienen steun. Zij doen een beroep op een bijdrage van het wetenschappelijk onderzoek, die de wetenschappelijke wereld kan leveren. De uitbraken geven aanleiding tot het formuleren van prioriteiten voor wetenschappelijk onderzoek in disciplines als diergeneeskunde, immunologie, populatiebiologie, epidemiologie en agrarische economie; te denken valt aan onderzoek dat is gericht op: nieuw opkomende ziekten en nieuwe agentia, detectiemethoden ter onderscheiding van gevaccineerde en geïnfecteerde dieren bij veel voorkomende, economisch belangrijke of virulente aandoeningen en ontwikkeling van markervaccins, virale variabiliteit en (selectieve) vaccins, verspreidingswijzen van infectieziekten (kritische dichtheid van geïnfecteerde individuen in dierpopulaties), ontwikkeling van strategieën ter reductie van schade aan in het wild levende dieren, populaties van dierentuinen en zeldzame huisdierrassen, gedragswetenschappelijk onderzoek van consumenten en burgers, waarbij aandacht wordt geschonken aan de invloed van massamedia op de publieke opinie, ontwikkeling van economische en besliskundige modellen om sociale, ethische en psychologische factoren, af te wegen tegen bedrijfskundige en financiële grootheden. 12

13 Bijlagen 13

14 Wat is mond- en klauwzeer? Mond en Klauwzeer is een virale aandoening die bij evenhoevigen tot ziekte en sterfte kan leiden. Er zijn zeven hoofdtypen bekend waarvan historisch gezien drie, de typen A, C en O, relevant waren voor Nederland. Als gevolg van insleep kunnen thans alle bekende typen in Nederland voorkomen. Het virus kan zich verspreiden via dierlijk materiaal en via materiaal dat in contact is geweest met besmette dieren (veewagens e.d.). Het virus kan zich tevens over grote afstanden door de lucht verplaatsen (meestal minder dan vijf kilometer, incidenteel tot tweehonderd), maar sterft in het milieu snel af. Het virus kan zich verspreiden via slacht- en voedselafval in diervoeder. Het virus is goed bestand tegen lage temperaturen. Invriezen is derhalve geen afdoende behandeling van vlees en vleesproducten om de verspreiding van de ziekte tegen te gaan. Van de landbouwhuisdieren zijn runderen, varkens, schapen en geiten gevoelig voor het virus. Vooral onder jonge aangedane dieren treedt sterfte op. Oudere dieren overleven de ziekte over het algemeen. Runderen zijn van de genoemde dieren het meest bevattelijk voor de ziekte. Met MKZvirus besmette varkens zijn de grootste verspreiders van het virus. Schapen kunnen drager zijn van virus terwijl zij niet of nauwelijks klinische verschijnselen vertonen. Runderen en schapen kunnen na het doormaken van de ziekte nog enige tijd drager zijn van het virus, varkens niet. Na slacht en uitbenen daalt de zuurgraad van het vlees met als gevolg dat het virus afsterft. In beenmerg en keelklieren kan het virus wel langere tijd actief blijven. Vlees kan daarom alleen zonder gevaar van verspreiding van de ziekte worden vervoerd indien het is uitgebeend. Voor mensen is geen schadelijk of anderszins nadelig effect aangetoond van het eten van met MKZ besmet vlees. Het is bij sommige ziekten mogelijk om de aanwezigheid van antistoffen in dieren vanwege vaccinatie en vanwege de ziekte zelf van elkaar te onderscheiden. Het is sinds kort mogelijk dieren die zijn gevaccineerd met een geïnactiveerd, gezuiverd MKZ-virus met behulp van een speciale diagnostische test te onderscheiden van dieren die zijn geïnfecteerd met veldvirus. Dankzij het gebruik van dergelijke tests zijn gevaccineerde dieren te onderscheiden van dieren die de ziekte hebben (gehad). Overigens is volgens het ministerie van LNV thans tegen het MKZ-virus geen markervaccin beschikbaar 6. Zoals eerder aangegeven is een markervaccin met de bijbehorende differentiërende test ontwikkeld in de jaren- 90. Dit vaccin en deze test zijn daarna niet verder geschikt gemaakt voor productie en toepassing. 7 De OIE hanteert de volgende definitie voor ziekten die op lijst A voorkomen: Transmissible diseases that have the potential for very serious and rapid spread, irrespective of national borders, that are of serious socioeconomic or public health consequence and that are of major importance in the international trade of animals and animal products. Reports are submitted to the OIE as often as necessary to comply with Articles and of the International Animal Health Code. 14

15 Nederland is, tezamen met 157 andere landen, aangesloten bij het Office International des Épizooties (OIE). Deze organisatie registreert het voorkomen van de meest belangrijke ziekten van dieren die uit economisch oogpunt belangrijk zijn. Tot de activiteiten van het OIE behoort het classificeren van besmettelijke dierziekten. Deze ziekten worden ingedeeld in twee categorieën, waarbij de mate van besmettelijkheid, sociaal-economische consequenties en gevolgen voor de volksgezondheid van uitbraken onderscheidende kenmerken zijn. In de categorie van meest besmettelijke ziekten (OIE-lijst A 7 ) staat onder meer mond- en klauwzeer. De lidstaten verplichten zich speciale maatregelen te treffen wanneer zich uitbraken voordoen van een op de A-lijst voorkomende ziekte. Deze verplichtingen aan landen houden onder meer in dat de overheid zorg draagt voor een voortvarende bestrijding, indien één geval van een ziekte voorkomend op lijst-a wordt geconstateerd. De OIE stelt voorts vast in welke landen epizoötieën voorkomen en in welke landen vaccinatie wordt toegepast om dierziekten tegen te gaan. De gedachtengang daarbij is dat de aanwezigheid van besmettelijke ziekten aanleiding kan vormen tot het toepassen van vaccinatie. Vaccinatie kan ertoe leiden dat de ziekte niet meer voorkomt, waarna kan worden besloten de vaccinatie te beëindigen. De hoogste status die een land kan bereiken is te worden aangemerkt als land waarin een ziekte niet voorkomt terwijl tevens niet wordt gevaccineerd. Deze status kan voordeel opleveren in verband met im- en export van vee en vlees. Zo kunnen niet-vaccinerende landen die vrij zijn van een bepaalde ziekte eisen stellen aan de import van vee en vlees uit andere landen of import verbieden teneinde op die wijze de eigen productie in een gunstige concurrentiepositie brengen. Importrestricties kunnen eveneens de insleep van een ziekte voorkomen of tenminste de kans erop reduceren. Volgens de OIE zijn Noorwegen, Denemarken, Duitsland, Zwitserland, Italië en Spanje gedurende de MKZ-crisis in 2001 vrij geweest van MKZ, terwijl in die landen niet wordt gevaccineerd. Nederland staat sinds 19 september 2001 tezamen met Frankrijk en Ierland weer aangemerkt als land waarin geen MKZ voorkomt en waar niet wordt gevaccineerd. Voor 1990 werd in veel van de landen van de EU (klinisch) diagnostisch en wetenschappelijk onderzoek gedaan naar MKZ. In de daarvoor toegeruste instituten vond ook de productie plaats van vaccins. Tot die tijd werd ook onderzoek gedaan teneinde diagnostische tests te ontwikkelen. In een aantal gevallen is ontsnapt vaccin de oorzaak geweest van uitbraken van MKZ; dit was het geval bij de voorlaatste uitbraak in Nederland. Dergelijke incidenten hebben bijgedragen aan de beëindiging van de algehele vaccinatie. Sinds de invoering van het non-vaccinatiebeleid is het onderzoek naar MKZ in omvang gereduceerd. Het Instituut voor Dierhouderij en Diergezondheid (ID-DLO) is thans nog een van de weinige instituten in Europa waar onderzoek wordt gedaan naar MKZ. 15

16 Geraadpleegde personen De volgende personen zijn geïnterviewd: prof. dr. ir. R.B.M. Huirne, Agrarische bedrijfseconomie WUR prof. dr. ir. M.C.M. de Jong, Onderzoeksleider kwantitatieve veterinaire epidemiologie ID-DLO dr. M. Nielen, Agrarische bedrijfseconomie WUR dr. R.S. Schrijver, Divisiehoofd infectieziekten en ketenkwaliteit ID-DLO dr. C. Terpstra, oud-hoofd afdeling zoogdierenvirologie ID-DLO prof. dr. C.J.G. Wensing, oud-directeur ID-DLO De volgende personen hebben commentaar geleverd op een versie van de notitie: prof. dr. H.P.J. Bloemers, Biochemie KUN prof. dr. N.J.M. Nelissen, Bestuurskunde KUN prof. dr. ir. A.J. Oskam, Algemene agrarische economie en landbouwpolitiek WUR 16

17 Geraadpleegde literatuur - Berentsen, P., Dijkhuizen, A.A. and Oskam, A.J. (1992) A dynamic model for cost-benefit analyses of foot-and-mouth disease control strategies, in: Preventive Veterinairy Medicine 12, p Berentsen, P., Dijkhuizen, A.A. and Oskam, A.J. (1992) A critique of published cost-benefit analyses of foot-and-mouth disease, in: Preventive Veterinairy Medicine 12, p Berentsen, P.B.M., Dijkhuizen, A.A. en Oskam, A.J., (1990) Foot-and-Mouth disease and export. Wageningse Economische Studies 20, Pudoc, Wageningen, 89 pp. - Brocchi, E. et al. Diagnostic potential of MAB-based ELISAs for antibodies to non-structural proteins of food-and-mouth disease virus to differentiate infection from vaccination, in: The veterinary quarterly 20, mei Commission of the European Comunities. Report from the Commission to the Council on a study carried out by the Commission on policies currently applied by Member States in the control of foot and mouth disease. Brussel, 18 oktober Commissie-Wijffels. Toekomst voor de veehouderij: agenda voor een herontwerp van de sector. Ministerie van LNV, EU. Council Directive 85/511/EEC introducing Community measures for the control of foot and mouth disease, 18 november Horst, H.S. Risk and economic consequences of contagious animal disease introduction. Wageningen, Jong, M.C.M. de, Tj.G. Kimman. Experimental quantification of vaccine-induced reduction in virus transmission, in: Vaccine 12, Jong, M.C.M. de, A. Bouma. Herd immunity after vaccination: how to quantify it and to how to use it to halt disease, in: Vaccine 19, Jong, M.C.M. de. Ruimen, in: NRC Handelsblad, 5 mei Kasteren, J. van. Veehouderij is doodziek. Natuur en Techniek, mei Mackay, D.K.J. Differentiating infection from vaccination in foot-and-mouth disease, in: The veterinary quarterly 20, mei Meuwissen, M.P.M. et al. Schade verzekerd!? Een haalbaarheidsstudie naar risicokwantificering van veewetziekten. Wageningen, Meuwissen, M.P.M. De haalbaarheid van een verzekering voor Veewetziekten in de varkenssector. Wageningen, Meuwissen, M.P.M. Insurance as a risk managment tool for European agriculture (proefschrift). Wageningen, Office International des Epizooties. Code Zoosanitair. (http://www.oie.int) - Scientific Committee on Animal Health and Animal Welfare. Strategy for Emergency Vaccination against Foot and Mouth Disease (FMD), Scientific Veterinary Committee. The Killing of Animals for Disease Control Purpose, Smit, A.J. de. Laboratory diagnosis, epizootiology, and efficacy of marker vaccines in classical swine fever: a review, in: The veterinary quarterly 22, oktober

18 - Veterinaire Dienst, Ministerie van Landbouw en Visserij. Nota beëindiging jaarlijkse mond- en klauwzeervaccinaties. Den Haag, 16 maart brief van de minister van LNV aan de Vaste Commissie voor LNV, VVM , 5 september Speech at the International Conference on the Prevention and Control of Foot-and-Mouth Disease in Brussel on December Minister van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij. ww.minlnv.actueel/speech/2001/speech055.htm ACWE/165, 8 januari

Zorgvuldige bestrijding van zeer besmettelijke dierziekten

Zorgvuldige bestrijding van zeer besmettelijke dierziekten Zorgvuldige bestrijding van zeer besmettelijke dierziekten Prof. dr. ir. Mart de Jong, Leerstoelgroep Kwantitatieve Veterinaire Epidemiologie Dr. Thomas Hagenaars, Central Veterinary Institute Prof. dr.

Nadere informatie

15-07-2008 Kamervragen aan de ministers van VWS en LNV over de explosieve stijging van het aantal Q-koorts gevallen in Brabant

15-07-2008 Kamervragen aan de ministers van VWS en LNV over de explosieve stijging van het aantal Q-koorts gevallen in Brabant 15-07-2008 Kamervragen aan de ministers van VWS en LNV over de explosieve stijging van het aantal Q-koorts gevallen in Brabant Kamervragen van het lid Thieme aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn

Nadere informatie

Bestuurlijke Netwerkkaarten Crisisbeheersing. Netwerkkaart 8 Dierziekte

Bestuurlijke Netwerkkaarten Crisisbeheersing. Netwerkkaart 8 Dierziekte Bestuurlijke Netwerkkaarten Crisisbeheersing Netwerkkaart 8 Dierziekte 8 Dierziekte versie 2015 Crisistypen (dreigende) ernstige dierziekte Bevoegd gezag Europese Commissie en Raad minister van Economische

Nadere informatie

Epidemiologische en economische aspecten van de bestrijding zonder routinevaccinatie. Bestrijdingsscenario s voor de ziekte van Aujeszky:

Epidemiologische en economische aspecten van de bestrijding zonder routinevaccinatie. Bestrijdingsscenario s voor de ziekte van Aujeszky: EIEREN VLEES VEE Epidemiologische en economische aspecten van de bestrijding zonder routinevaccinatie. Bestrijdingsscenario s voor de ziekte van Aujeszky: Aline de Koeijer (ASG/WUR), Don Klinkenberg (FD/UvU),

Nadere informatie

Voorstel voor een RICHTLIJN VAN DE RAAD. tot wijziging van Richtlijn 2000/75/EG wat vaccinatie tegen bluetongue betreft

Voorstel voor een RICHTLIJN VAN DE RAAD. tot wijziging van Richtlijn 2000/75/EG wat vaccinatie tegen bluetongue betreft NL NL NL EUROPESE COMMISSIE Voorstel voor een Brussel, 15.11.2010 COM(2010) 666 definitief 2010/0326 (NLE) RICHTLIJN VAN DE RAAD tot wijziging van Richtlijn 2000/75/EG wat vaccinatie tegen bluetongue betreft

Nadere informatie

Besmettelijke dierziekten

Besmettelijke dierziekten Besmettelijke dierziekten Beheersen-bestrijden-voorkomen Aline de Koeijer Aline de Koeijer Epidemiologie en risicoanalyse Besmettelijke dierziekten - historie De grote vrees van veehouders sinds eeuwen

Nadere informatie

PUBLIC RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 21 november 2005 (02.12) (OR. en) 14116/05 LIMITE AGRILEG 166

PUBLIC RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 21 november 2005 (02.12) (OR. en) 14116/05 LIMITE AGRILEG 166 Conseil UE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 21 november 2005 (02.12) (OR. en) PUBLIC 14116/05 LIMITE AGRILEG 166 ZITTINGSDOCUMENT van: het voorzitterschap aan: de Groep hoofden van de veterinaire diensten

Nadere informatie

Het GLB en dierenwelzijn: hoge normen in de EU

Het GLB en dierenwelzijn: hoge normen in de EU Het GLB en dierenwelzijn: hoge normen in de EU De Europese Unie mikt hoog Europese Commissie Landbouw en plattelandsontwikkeling Bijdrage van het landbouwbeleid Het GLB biedt landbouwers een aantal stimuli

Nadere informatie

Dierziekten en plantenziekten

Dierziekten en plantenziekten Dierziekten en plantenziekten dierziekten maatregelen bij milieu-incidenten, zie het schema milieu maatregel instantie wettelijke basis toelichting 1. informatie 1a. informatie aan overheid 1a1. melding

Nadere informatie

DE MINISTER VAN LANDBOUW, NATUUR EN VOEDSELKWALITEIT,

DE MINISTER VAN LANDBOUW, NATUUR EN VOEDSELKWALITEIT, MINISTERIE VAN LANDBOUW, NATUUR EN VOEDSELKWALITEIT Regeling van de Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit van 2009, TRCJZ/2009/ houdende een vaccinatiecampagne ter bestrijding van Q-koorts

Nadere informatie

MKZ-crisis maart 2001: naar de toekomst. drs E.B. Visser

MKZ-crisis maart 2001: naar de toekomst. drs E.B. Visser MKZ-crisis maart 2001: Evaluatie en maatregelen naar de toekomst drs E.B. Visser Even voorstellen: Edwin Visser. Dierenarts in maatschap te Etten-Leur (1994). Nu 6 jaar bestuurslid KNMvD. Vakgroep Gezondheidszorg

Nadere informatie

Centraal Veterinair Instituut van Wageningen UR: onderzoek en business opportunity's

Centraal Veterinair Instituut van Wageningen UR: onderzoek en business opportunity's Centraal Veterinair Instituut van Wageningen UR: onderzoek en business opportunity's Riks Maas, 18 oktober 2012 Business café Wageningen Onze missie Protecting animal and public health through top level

Nadere informatie

Maatregelen Uitvoering

Maatregelen Uitvoering Samenvatting I n de eerste helft van 2001 maart tot juni - verkeerde Nederland in de ban van de mond- en klauwzeer. Er zijn 26 besmettingen vastgesteld, vrijwel alle in de driehoek Noord-Veluwe, en enkele

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2000 2001 27 622 Mond- en Klauwzeer Nr. 17 BRIEF VAN DE MINISTER VAN LANDBOUW, NATUURBEHEER EN VISSERIJ Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. handelende in overeenstemming met de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport;

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. handelende in overeenstemming met de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport; STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 5289 6 april 2010 Regeling van de Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit van 26 maart 2010, nr. 115877, houdende

Nadere informatie

Stand van zaken en vooruitzichten. 1 Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen

Stand van zaken en vooruitzichten. 1 Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen BLAUWTONG Stand van zaken en vooruitzichten Jozef Hooyberghs FAVV DG Controlebeleid Gent, 21 november 2007 1 Federaal Agentschap voor de Inhoud Situatie in België Situatie in Europa Maatregelen in België

Nadere informatie

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4

Nadere informatie

Veterinaire volksgezondheid en vogelinfluenza

Veterinaire volksgezondheid en vogelinfluenza Veterinaire volksgezondheid en vogelinfluenza NVAG themamiddag d.d. 02-03 2006, Utrecht Prof.dr. Frans van Knapen influenza virus typeringen: H-antigeen N-antigeen Permanente veranderingen in influenza

Nadere informatie

1 Bent u bekend met het artikel problemen met buxus en mogelijke vervangers?

1 Bent u bekend met het artikel problemen met buxus en mogelijke vervangers? > Retouradres Postbus 20401 2500 EK DEN HAAG De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Prins Clauslaan 8 2595 AJ DEN HAAG Postbus 20401 2500 EK DEN HAAG www.rijksoverheid.nl/eleni

Nadere informatie

De rol van het ministerie van LNV bij besmettelijke dierziekten

De rol van het ministerie van LNV bij besmettelijke dierziekten De rol van het ministerie van LNV bij besmettelijke dierziekten Eelco Ronteltap / Huibert Maurice Directie Voedselkwaliteit en Diergezondheid Inhoud van de presentatie Waarom bijeenkomst over dierziektebestrijding

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus EA DEN HAAG. Datum 20 augustus 2010 Betreft Q-koorts. Geachte Voorzitter,

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus EA DEN HAAG. Datum 20 augustus 2010 Betreft Q-koorts. Geachte Voorzitter, > Retouradres Postbus 20401 2500 EK DEN HAAG De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Directie Voedselkwaliteit en Diergezondheid Cluster Landbouwhuisdieren

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA 's-gravenhage. Geachte Voorzitter,

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA 's-gravenhage. Geachte Voorzitter, Directie Voedselkwaliteit en Diergezondheid De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA 's-gravenhage uw brief van uw kenmerk ons kenmerk datum 10 september 2008 08-LNV-107

Nadere informatie

Blauw Tong vaccinatie??

Blauw Tong vaccinatie?? Blauw Tong vaccinatie?? Veearts Marcel Van Aert Vakgroep voortplanting, verloskunde en bedrijfsdiergeneeskunde Universiteit Gent Vaccinatie??? Inleiding Gewenste karakteristieken van BT-vaccins BT-vaccins

Nadere informatie

Symposium GKZ & Hygieia - Import, o.d.z. Better safe than sorry. Dierziektebestrijding bij het invoeren van (volgens de GWWD ) besmette dieren

Symposium GKZ & Hygieia - Import, o.d.z. Better safe than sorry. Dierziektebestrijding bij het invoeren van (volgens de GWWD ) besmette dieren Symposium GKZ & Hygieia - Import, o.d.z. Better safe than sorry Dierziektebestrijding bij het invoeren van (volgens de GWWD ) besmette dieren Mauro De Rosa Inleiding Doel presentatie Dierziektebestrijding

Nadere informatie

DE MINISTER VAN LANDBOUW, NATUUR EN VOEDSELKWALITEIT,

DE MINISTER VAN LANDBOUW, NATUUR EN VOEDSELKWALITEIT, MINISTERIE VAN LANDBOUW, NATUUR EN VOEDSELKWALITEIT Regeling van de Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit van 20 april 2009, TRCJZ/2009/1142 houdende een vaccinatiecampagne ter bestrijding

Nadere informatie

Het handelen in strijd met de voorschriften uit onderhavige regeling levert op grond van de Wet op de economische delicten een economisch delict op.

Het handelen in strijd met de voorschriften uit onderhavige regeling levert op grond van de Wet op de economische delicten een economisch delict op. Toelichting voor de Staatscourant 1. Algemeen Onlangs zijn in Rusland en Kazakstan uitbraken van hoogpathogeen Aviaire Influenza (hierna: AI) geconstateerd. Het betreft uitbraken van virustype H5N1 dat

Nadere informatie

Belang van diergezondheid en bioveiligheid in de intensieve varkenshouderij Prof. dr. D. Maes

Belang van diergezondheid en bioveiligheid in de intensieve varkenshouderij Prof. dr. D. Maes Belang van diergezondheid en bioveiligheid in de intensieve varkenshouderij Prof. dr. D. Maes Afdeling bedrijfsdiergeneeskunde varken Faculteit Diergeneeskunde UGent Brugge, 29 november 2013 1 Belang van

Nadere informatie

KNMvD-standpunt: massaal doden en destrueren van gezonde dieren in het kader van

KNMvD-standpunt: massaal doden en destrueren van gezonde dieren in het kader van dierziektebestrijding? Vraagstelling De vraagstelling, die ten grondslag ligt aan deze nota van de Koninklijke Nederlandse Maatschappij voor Diergeneeskunde luidt: Om welke redenen en onder welke voorwaarden

Nadere informatie

BVD-bestrijding in België: een algemene aanpak lijkt er te komen.

BVD-bestrijding in België: een algemene aanpak lijkt er te komen. Auteur: Steven Sarrazin BVD-bestrijding in België: een algemene aanpak lijkt er te komen. Nu IBR een verplichte nationale aanpak kent bij rundvee, komt ook een bestrijding van BVD (Boviene Virale Diarree)

Nadere informatie

9UDJHQHQDQWZRRUGHQRYHUNODVVLHNHYDUNHQVSHVW

9UDJHQHQDQWZRRUGHQRYHUNODVVLHNHYDUNHQVSHVW 0(02 Brussel, 5 december 2001 9UDJHQHQDQWZRRUGHQRYHUNODVVLHNHYDUNHQVSHVW :DWLVNODVVLHNHYDUNHQVSHVW" Klassieke varkenspest is een uiterst besmettelijke virale aandoening waaraan tamme varkens en everzwijnen

Nadere informatie

toch ziektetekens opwekken. Anderzijds kunnen om dezelfde reden de symptomen van een ziekte erger worden dan ze zouden zijn zonder de bijkomende

toch ziektetekens opwekken. Anderzijds kunnen om dezelfde reden de symptomen van een ziekte erger worden dan ze zouden zijn zonder de bijkomende De BVD Boviene virale diarree of BVD is een aandoening bij runderen die zwaar onderschat wordt.de besmetting brengt veel meer schade toe aan de veestapel dan men over het algemeen aanneemt, maar komt ook

Nadere informatie

VRAGEN EN ANTWOORDEN VOOR HOUDERS VAN HERKAUWERS (klik op de vraag om naar het antwoord te gaan om terug te keren)

VRAGEN EN ANTWOORDEN VOOR HOUDERS VAN HERKAUWERS (klik op de vraag om naar het antwoord te gaan <ctrl+home> om terug te keren) FAQ S VERSIE 21 OP DATUM VAN 31 OKTOBER 2007 (geldig vanaf 2 november 2007) Wijzigingen t.o.v. de vorige versie zijn aangeduid in het rood. VRAGEN EN ANTWOORDEN VOOR HOUDERS VAN HERKAUWERS (klik op de

Nadere informatie

DE MINISTER VAN LANDBOUW, NATUUR EN VOEDSELKWALITEIT,

DE MINISTER VAN LANDBOUW, NATUUR EN VOEDSELKWALITEIT, MINISTERIE VAN LANDBOUW, NATUUR EN VOEDSELKWALITEIT Regeling van de Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit van 20 september 2006, TRCJZ/2006/2966 houdende wijziging (9) van de Regeling beperkingsgebieden

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage Directoraat-generaal Agro Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC Den

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2012 2013 29 683 Dierziektebeleid Nr. 166 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ECONOMISCHE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den

Nadere informatie

Naar aanleiding van de recente uitbraak van de ziekte blauwtong in Nederland en omringende landen deelt de COGEM u het volgende mee.

Naar aanleiding van de recente uitbraak van de ziekte blauwtong in Nederland en omringende landen deelt de COGEM u het volgende mee. Aan de staatssecretaris van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer De heer drs. P.L.B.A. van Geel Postbus 30945 2500 GX Den Haag DATUM 24 oktober 2006 KENMERK CGM/061024-03 ONDERWERP Advies

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2001 2002 28 367 Voorstel van wet van het lid Atsma tot wijziging van de Gezondheids- en welzijnswet voor dieren in verband met wijziging van het kortingeninstrument

Nadere informatie

Niet technische samenvatting. 1 Algemene gegevens. 2 Categorie van het project

Niet technische samenvatting. 1 Algemene gegevens. 2 Categorie van het project Niettechnische samenvatting 1 Algemene gegevens 1.1 Titel van het project Respiratoir Syncytieel Virus (RSV) in kalveren 1.2 Looptijd van het project 1.3 Trefwoorden (maximaal 5) Oktober 2015 oktober 2020

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2000 2001 27 622 Mond- en Klauwzeer Nr. 13 VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG Vastgesteld 30 maart 2001 De vaste commissie voor Landbouw, Natuurbeheer en Visserij

Nadere informatie

Wat levert het vaccineren tegen griep op?

Wat levert het vaccineren tegen griep op? Wat levert het vaccineren tegen griep op? Door Drs. Maurice de Hond (Peil.nl) Website RIVM: Elke winter krijgt gemiddeld ongeveer één op de tien mensen griep. Als u de jaarlijkse griepprik heeft gehad,

Nadere informatie

A In artikel 5.5 vervallen het tweede lid alsmede de aanduiding 1. voor het eerste lid.

A In artikel 5.5 vervallen het tweede lid alsmede de aanduiding 1. voor het eerste lid. Grondslag Gelet op de artikelen 2.2, tiende lid, onderdelen d, e, f, g, i, j, l, onder 1 en 4º, m, n, p, 2.8, vierde lid, onderdelen a en b, 7.1, 7.2, tweede lid, 7.8, eerste lid, van de Wet dieren; Artikelen

Nadere informatie

DE MINISTER VAN LANDBOUW, NATUUR EN VOEDSELKWALITEIT, Gelet op de artikelen 17 en 31 van de Gezondheids- en welzijnswet voor dieren; BESLUIT:

DE MINISTER VAN LANDBOUW, NATUUR EN VOEDSELKWALITEIT, Gelet op de artikelen 17 en 31 van de Gezondheids- en welzijnswet voor dieren; BESLUIT: MINISTERIE VAN LANDBOUW, NATUUR EN VOEDSELKWALITEIT Regeling van de Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit van 30 januari 2009, nr. TRCJZ/2009/244, houdende wijziging van de Regeling tijdelijke

Nadere informatie

PUBLIC RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 14 maart 2003 (OR. en) 7276/03 LIMITE AGRILEG 49 ENV 150

PUBLIC RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 14 maart 2003 (OR. en) 7276/03 LIMITE AGRILEG 49 ENV 150 Conseil UE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 14 maart 2003 (OR. en) PUBLIC 7276/03 LIMITE AGRILEG 49 ENV 150 WETGEVINGSBESLUITEN EN ANDERE INSTRUMENTEN Betreft: Beschikking van de Raad betreffende de

Nadere informatie

BESLUIT. 3. Op 19 november 2002 heeft een hoorzitting plaatsgevonden. Daar zijn de standpunten van Incine en Rendac nader toegelicht.

BESLUIT. 3. Op 19 november 2002 heeft een hoorzitting plaatsgevonden. Daar zijn de standpunten van Incine en Rendac nader toegelicht. Nederlandse Mededingingsautoriteit BESLUIT Nummer 2709/40 Betreft zaak: Incine-Rendac Besluit van de directeur-generaal van de Nederlandse Mededingingsautoriteit tot ongegrondverklaring van het tegen zijn

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof AA s-gravenhage

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof AA s-gravenhage > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage Directoraat-generaal Agro Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC Den

Nadere informatie

Samenvatting. Indicatoren voor ecologische effecten hangen sterk met elkaar samen

Samenvatting. Indicatoren voor ecologische effecten hangen sterk met elkaar samen Samenvatting Er bestaan al jaren de zogeheten Richtlijnen voor goede voeding, die beschrijven wat een gezonde voeding inhoudt. Maar in hoeverre is een gezonde voeding ook duurzaam? Daarover gaat dit advies.

Nadere informatie

VERSLAG VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD

VERSLAG VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD EUROPESE COMMISSIE Brussel, 8.2.2016 COM(2016) 48 final VERSLAG VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD over fixatiesystemen waarin runderen ondersteboven of in een onnatuurlijke houding

Nadere informatie

Welkom. Heleen Prinsen. Specialist Diergezondheid en paardenhouderij

Welkom. Heleen Prinsen. Specialist Diergezondheid en paardenhouderij Welkom Heleen Prinsen Specialist Diergezondheid en paardenhouderij Het Paard van Troje Griekse mythe Het paard was een geschenk van de Grieken aan de Trojanen. Maar toen zij het paard binnen hun stadsmuren

Nadere informatie

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 17 oktober 2007 (OR. en) 12723/07 EEE 62 VETER 22 PHYTOSAN 29 PECHE 257 DENLEG 83 AGRILEG 130 ANIMAUX 6 ISL 61

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 17 oktober 2007 (OR. en) 12723/07 EEE 62 VETER 22 PHYTOSAN 29 PECHE 257 DENLEG 83 AGRILEG 130 ANIMAUX 6 ISL 61 RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 17 oktober 2007 (OR. en) 12723/07 EEE 62 VETER 22 PHYTOSAN 29 PECHE 257 DENLEG 83 AGRILEG 130 ANIMAUX 6 ISL 61 WETGEVINGSBESLUITEN EN ANDERE INSTRUMENTEN Betreft: ONTWERP-BESLUIT

Nadere informatie

VERORDENINGEN. (Voor de EER relevante tekst)

VERORDENINGEN. (Voor de EER relevante tekst) L 125/10 VERORDENINGEN VERORDENING (EU) 2015/786 VAN DE COMMISSIE van 19 mei 2015 tot vaststelling van criteria voor de aanvaardbaarheid van zuiveringsprocedés die worden toegepast op producten die bedoeld

Nadere informatie

Besmet met IBR. Congres Gezonde melkveehouderij 10-11-2015. En hoe nu verder? copyright Gezondheidsdienst voor Dieren 1. Inhoud presentatie IBR

Besmet met IBR. Congres Gezonde melkveehouderij 10-11-2015. En hoe nu verder? copyright Gezondheidsdienst voor Dieren 1. Inhoud presentatie IBR Besmet met IBR En hoe nu verder? Drs. Frederik Waldeck, dierenarts Congres Gezonde melkveeh Zwolle, 10 november 2015 Inhoud presentatie IBR Stand van zaken Besmet: hoe komt het, wat is het? Aanpak Boerderij,

Nadere informatie

EUROPESE COMMISSIE DIRECTORAAT-GENERAAL LANDBOUW EN PLATTELANDSONTWIKKELING. INTERPRETATIENOTA Nr. 2015-01

EUROPESE COMMISSIE DIRECTORAAT-GENERAAL LANDBOUW EN PLATTELANDSONTWIKKELING. INTERPRETATIENOTA Nr. 2015-01 EUROPESE COMMISSIE DIRECTORAAT-GENERAAL LANDBOUW EN PLATTELANDSONTWIKKELING Directoraat I. Landbouwwetgeving en procedures I.1. Landbouwwetgeving; vereenvoudiging Datum van verspreiding 8.7.2015 INTERPRETATIENOTA

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 28 807 Vogelpestcrisis (Aviaire influenza) Nr. 180 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ECONOMISCHE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2010 2011 32 574 Wijziging van de Visserijwet 1963 in verband met de bestrijding van visstroperij en het vervallen van de akte, alsmede enkele andere wijzigingen

Nadere informatie

Rubella Synoniemen: rodehond, German measles, Röteln

Rubella Synoniemen: rodehond, German measles, Röteln Rubella Synoniemen: rodehond, German measles, Röteln B06 Bijlage I Rubella en zwangerschap, richtlijnen voor de praktijk Beleid naar aanleiding van een (mogelijk) contact (zie toelichting 1) Inventariseer

Nadere informatie

SGIU-001 bijlage 9.1.8b Bijlage 5

SGIU-001 bijlage 9.1.8b Bijlage 5 SGIU-001 bijlage 9.1.8b Bijlage 5 Invulvoorbeeld Traces certificaat mestschapen/mestgeiten II. Informatie over de gezondheid Ondergetekende, officieel dierenarts, verklaart dat de in dit certificaat beschreven

Nadere informatie

Het belang van monitoring en vaccinatie in de BVD-aanpak

Het belang van monitoring en vaccinatie in de BVD-aanpak Auteur: Steven Sarrazin Het belang van monitoring en vaccinatie in de BVD-aanpak Veelal wordt de bestrijding van het Boviene Virale Diarree-virus (BVD) enkel geassocieerd met vaccinatie. Echter, met vaccinatie

Nadere informatie

Vertaling. Overwegende:

Vertaling. Overwegende: Vertaling Protocol van akkoord over de voorwaarden voor de grensoverschrijdende handel in slachtdieren en slachtpluimvee tussen het Koninkrijk België, het Groothertogdom Luxemburg en de Franse Republiek.

Nadere informatie

Advies van de directeur bureau Risicobeoordeling Aan de minister van LNV en de minister van VWS

Advies van de directeur bureau Risicobeoordeling Aan de minister van LNV en de minister van VWS Advies van de directeur bureau Risicobeoordeling Aan de minister van LNV en de minister van VWS onderwerp Advies inzake risico s van introductie van dieren uit een koppel met Q-koorts in een andere koppel

Nadere informatie

Kinkhoest is gevaarlijk voor zuigelingen en jonge kinderen

Kinkhoest is gevaarlijk voor zuigelingen en jonge kinderen Samenvatting Kinkhoest is gevaarlijk voor zuigelingen en jonge kinderen Kinkhoest is een gevaarlijke ziekte voor zuigelingen en jonge kinderen. Hoe jonger het kind is, des te vaker zich restverschijnselen

Nadere informatie

DE MINISTER VAN LANDBOUW, NATUUR EN VOEDSELKWALITEIT,

DE MINISTER VAN LANDBOUW, NATUUR EN VOEDSELKWALITEIT, MINISTERIE VAN LANDBOUW, NATUUR EN VOEDSELKWALITEIT Regeling van de Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit van 18 november 2005, TRCJZ/2005/3460, houdende wijziging van de Tijdelijke regeling

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus EA DEN HAAG. Datum 14 september 2010 Betreft Stand van zaken Q-koorts

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus EA DEN HAAG. Datum 14 september 2010 Betreft Stand van zaken Q-koorts > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Prins Clauslaan 8 2595 AJ Den Haag Postbus 20401 2500 EK Den Haag www.minlnv.nl

Nadere informatie

Verklaring van Belangen

Verklaring van Belangen Verklaring van Belangen Algemeen Titel(s) Prof. Dr. Voornaam Ludo J. Tussenvoegsels Achternaam Functie Hellebrekers X voorzitter O lid Korte omschrijving huidige werkzaamheden Sinds 18 december 2014 lid

Nadere informatie

PUBLIC. Brussel, 2 juli 2004 (06.07) (OR. en) RAAD VAN DE EUROPESE UNIE /04 Interinstitutioneel dossier: 2002/0254 (COD) LIMITE

PUBLIC. Brussel, 2 juli 2004 (06.07) (OR. en) RAAD VAN DE EUROPESE UNIE /04 Interinstitutioneel dossier: 2002/0254 (COD) LIMITE Conseil UE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 2 juli 2004 (06.07) (OR. en) 11061/04 Interinstitutioneel dossier: 2002/0254 (COD) LIMITE PUBLIC ENV 387 TOUR 14 AGRI 177 MAR 128 IND 91 CODEC 869 NOTA van:

Nadere informatie

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 26 november 2003 (27.11) (OR. fr) 15314/03 Interinstitutioneel dossier: 2003/0274 (COD) CULT 66 CODEC 1678

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 26 november 2003 (27.11) (OR. fr) 15314/03 Interinstitutioneel dossier: 2003/0274 (COD) CULT 66 CODEC 1678 RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 26 november 2003 (27.11) (OR. fr) 15314/03 Interinstitutioneel dossier: 2003/0274 (COD) CULT 66 CODEC 1678 VOORSTEL van: de Europese Commissie d.d.: 18 november 2003

Nadere informatie

4 BASISCURSUS VETERINAIRE EPIDEMIOLOGIE

4 BASISCURSUS VETERINAIRE EPIDEMIOLOGIE DE VAKGROEP VOORTPLANTING, VERLOSKUNDE EN BEDRIJFSDIERGENEESKUNDE VAN DE FACULTEIT DIERGENEESKUNDE, UNIVERSITEIT GENT ORGANSEERT 4 BASISCURSUS VETERINAIRE EPIDEMIOLOGIE OKTOBER 2009 APRIL 2010 INLEIDING

Nadere informatie

Vogelgriep-vaccinatie van hobbypluimvee.

Vogelgriep-vaccinatie van hobbypluimvee. Vogelgriep-vaccinatie van hobbypluimvee. Het vogelgriepvirus en vaccinatie Het zal u niet ontgaan zijn: het H5N1-vogelgriepvirus heeft zich vanuit Zuidoost-Azië verspreid richting Europa. Sinds eind februari

Nadere informatie

Het doden van dieren:

Het doden van dieren: Het doden van dieren: ja, mits..., of nee, tenzij...? Elsbeth Stassen Hoogleraar Dier en Samenleving Gezondheids- en Welzijnswet voor Dieren Art 43: het is verboden dieren te doden in andere dan bij algemene

Nadere informatie

2. Bestrijding Insluiting Monitoring 3. Vaccinatie

2. Bestrijding Insluiting  Monitoring 3. Vaccinatie Advies van de groep van deskundigen varkensziekten ten aanzien van de bestrijding van een besmetting met het Klassieke varkenspest-virus onder wilde zwijnen. Inleiding De wilde zwijnen populatie in Nederland

Nadere informatie

FES-AI onderzoek als respons op de uitbraak

FES-AI onderzoek als respons op de uitbraak Tjeerd Kimman Nu weten we (niet) alles De afkortingen: FES: Fonds Economische Structuurversterking AI: Aviaire Influenza FES-AI: Impulse Program on Avian Influenza De uitbraak van 2003 in kille cijfers

Nadere informatie

1 Kent u het bericht Politiek: Euthanasie asieldieren voorkomen? 1)

1 Kent u het bericht Politiek: Euthanasie asieldieren voorkomen? 1) Directie Landbouw De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA 's-gravenhage uw brief van uw kenmerk ons kenmerk datum 30 augustus 2007 2060724210 DL. 2007/2615 16 oktober

Nadere informatie

CGM/101129-01 Aanbieding onderzoeksrapport international medical tourism from the Netherlands for gene therapy

CGM/101129-01 Aanbieding onderzoeksrapport international medical tourism from the Netherlands for gene therapy Aan de staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu Dhr. J.J. Atsma Postbus 30945 2500 GX Den Haag DATUM 29 november 2010 KENMERK ONDERWERP CGM/101129-01 Aanbieding onderzoeksrapport international medical

Nadere informatie

DE MINISTER VAN LANDBOUW, NATUUR EN VOEDSELKWALITEIT, HANDELENDE IN OVEREENSTEMMING MET DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORT

DE MINISTER VAN LANDBOUW, NATUUR EN VOEDSELKWALITEIT, HANDELENDE IN OVEREENSTEMMING MET DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORT MINISTERIE VAN LANDBOUW, NATUUR EN VOEDSELKWALITEIT Regeling van de Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit van 16 december 2009, nr. 99604, houdende wijziging van de Regeling tijdelijke maatregelen

Nadere informatie

Hierbij bied ik u de Signalering Criteria voor de classificatie van dierpathogene microorganismen

Hierbij bied ik u de Signalering Criteria voor de classificatie van dierpathogene microorganismen Aan de staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu Mevrouw W.J. Mansveld Postbus 20901 2500 EX Den Haag DATUM 13 oktober 2014 KENMERK ONDERWERP CGM/141013-02 Signalering: Criteria classificatie dierpathogenen

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Nr. Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. 20198 24 december 2009 Regeling van de Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit van 18 december 2009, nr. 95104,

Nadere informatie

EUROPEES PARLEMENT. Commissie milieubeheer, volksgezondheid en voedselveiligheid. van de Commissie milieubeheer, volksgezondheid en voedselveiligheid

EUROPEES PARLEMENT. Commissie milieubeheer, volksgezondheid en voedselveiligheid. van de Commissie milieubeheer, volksgezondheid en voedselveiligheid EUROPEES PARLEMENT 2004 ««««««««««««2009 Commissie milieubeheer, volksgezondheid en voedselveiligheid 19.7.2005 VOORLOPIGE VERSIE 2005/0063(CNS) ONTWERPADVIES van de Commissie milieubeheer, volksgezondheid

Nadere informatie

Hierbij gaat voor de delegaties Commissiedocument SEC(2008) 1995.

Hierbij gaat voor de delegaties Commissiedocument SEC(2008) 1995. RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 12 juni 2008 (13.06) (OR. fr) Interinstitutioneel dossier: 2008/0110 (COD) 10637/08 ADD 2 AGRILEG 104 CODEC 769 INGEKOMEN DOCUMENT van: de heer Jordi AYET PUIGARNAU,

Nadere informatie

P6/200V 591 0 1 OKI 2007

P6/200V 591 0 1 OKI 2007 VAN Reg.nr Dat. ontv.: P6/200V 591 0 1 OKI 2007 a.d. Luttenbergstraat 2 Postbus 10078 8000 GB Zwolle Telefoon 038 499 Fax 038 425 48 88 provincie.overijssel.nl postbus@overijssel.nl \ Routing Bijl: RABO

Nadere informatie

Leven met vogelgriep. Arjan Stegeman Gezondheidszorg Landbouwhuisdieren j.a.stegemanuu.nl

Leven met vogelgriep. Arjan Stegeman Gezondheidszorg Landbouwhuisdieren j.a.stegemanuu.nl Leven met vogelgriep Arjan Stegeman Gezondheidszorg Landbouwhuisdieren j.a.stegemanuu.nl Leven met vogelgriep Achtergrond informatie Insleep en verspreiding milde variant vogelgriep Insleep en verspreiding

Nadere informatie

Op een modern melkveebedrijf horen BVD en IBR niet thuis!

Op een modern melkveebedrijf horen BVD en IBR niet thuis! Op een modern melkveebedrijf horen BVD en IBR niet thuis! Bedrijfsinfectie BVD Bedrijfsinfectie Op dit bedrijf loopt een pink van ca. 9 maanden die drager is van het BVD-virus. Deze pink is drager geworden

Nadere informatie

Ontwikkelingen aantal landbouwbedrijven en dieren rondom 5 Vogel- en Habitatgebieden

Ontwikkelingen aantal landbouwbedrijven en dieren rondom 5 Vogel- en Habitatgebieden Ontwikkelingen aantal landbouwbedrijven en dieren rondom 5 Vogel- en Habitatgebieden Een analyse op basis van CBS landbouwtelling en GIAB Edo Gies Han Naeff Werkverslag, december 2005 Alterra, Wageningen,

Nadere informatie

In ons advies zullen wij hieronder nader op deze punten ingaan.

In ons advies zullen wij hieronder nader op deze punten ingaan. Advies van de groep van deskundigen inzake bestrijding en preventie van ziekten bij paardachtigen op het concept beleidsdraaiboek Afrikaanse Paardenpest. 22 december 2008 Inleiding De Groep van Deskundigen

Nadere informatie

CIRCULAIRE Gewijz. 10/4/2008

CIRCULAIRE Gewijz. 10/4/2008 CIRCULAIRE Gewijz. 10/4/2008 EIEREN VLEES VEE nummer : 19/2008 datum : 10 maart 2008 onderwerp bijlagen : Voorwaarden bij de invoer van fokrunderen van zuiver ras : Zie inhoudsopgave Voorwaarden bij de

Nadere informatie

Het vaccinatieplan tegen NCD

Het vaccinatieplan tegen NCD Het vaccinatieplan tegen NCD Inhoudsopgave Vaccinatieplan tegen NCD 3 Vermeerderingsdieren 5 Leghennen 7 Vleeskuikens 8 Vleeskalkoenen 10 Newcastle Disease 12 Vaccinatieplan tegen NCD Om het pluimvee in

Nadere informatie

Voor al uw onderhoud en reparatie aan machines

Voor al uw onderhoud en reparatie aan machines Voor al uw onderhoud en reparatie aan machines In de compleet ingerichte werkplaats kunnen de volgende werkzaamheden voor u worden verricht: - Onderhoud/reparatie/revisie van landbouw- tuin- en parkmachines

Nadere informatie

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 15 oktober 2010 (20.10) (OR. en) 12847/2/10 REV 2 CORDROGUE 68

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 15 oktober 2010 (20.10) (OR. en) 12847/2/10 REV 2 CORDROGUE 68 RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 15 oktober 2010 (20.10) (OR. en) 12847/2/10 REV 2 CORDROGUE 68 NOTA van: aan: Betreft: het voorzitterschap de Horizontale Groep drugs Ontwerp-conclusies van de Raad over

Nadere informatie

Prikaccidenten: epidemiologie, opvang en mogelijkheden voor reductie

Prikaccidenten: epidemiologie, opvang en mogelijkheden voor reductie Prikaccidenten: epidemiologie, opvang en mogelijkheden voor reductie Paul van Wijk, september 2014 VU medisch centrum, Amsterdam Jeroen Bosch Ziekenhuis, s-hertogenbosch Inhoud Prikaccidenten risico s

Nadere informatie

EUROPEES PARLEMENT 2009-2014. Zittingsdocument 23.1.2014 B7-0000/2014 ONTWERPRESOLUTIE. naar aanleiding van vraag voor mondeling antwoord B7-0000/2014

EUROPEES PARLEMENT 2009-2014. Zittingsdocument 23.1.2014 B7-0000/2014 ONTWERPRESOLUTIE. naar aanleiding van vraag voor mondeling antwoord B7-0000/2014 EUROPEES PARLEMENT 2009-2014 Zittingsdocument 23.1.2014 B7-0000/2014 ONTWERPRESOLUTIE naar aanleiding van vraag voor mondeling antwoord B7-0000/2014 ingediend overeenkomstig artikel 115, lid 5, van het

Nadere informatie

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Jaargang 2001 403 Besluit van 16 juli 2001, houdende een algemene maatregel van bestuur tot wijziging van het Destructiebesluit 1996 (sluitend maken van het

Nadere informatie

1/2. Staten-Generaal. Vergaderjaar BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN. Aan de Voorzitters van de Eerste en van de Tweede Kamer der

1/2. Staten-Generaal. Vergaderjaar BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN. Aan de Voorzitters van de Eerste en van de Tweede Kamer der Staten-Generaal 1/2 Vergaderjaar 2006 2007 A 31 026 Protocol van wijziging van de Europese Overeenkomst inzake de bescherming van landbouwhuisdieren; Straatsburg, 6 februari 1992 (Trb. 2006, 253) Nr. 1

Nadere informatie

De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag. The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior

De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag. The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior Martin. W. van Duijn Student: 838797266 Eerste begeleider:

Nadere informatie

Samenvatting. Q-koorts in Nederland

Samenvatting. Q-koorts in Nederland Samenvatting Q-koorts is een zoönose een infectieziekte die kan worden overgedragen van dieren op mensen veroorzaakt door de bacterie Coxiella burnetii (C. burnetii). Bij mensen verloopt een infectie met

Nadere informatie

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 26 oktober 2010 (03.11) (OR. en) 7512/10 ADD 1 PV/CONS 15 ENV 169

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 26 oktober 2010 (03.11) (OR. en) 7512/10 ADD 1 PV/CONS 15 ENV 169 RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 26 oktober 2010 (03.11) (OR. en) 7512/10 ADD 1 PV/CONS 15 ENV 169 ONTWERP-NOTULEN - ADDENDUM Betreft: 3002e zitting van de Raad van de Europese Unie (MILIEU), gehouden

Nadere informatie

Moderne biotechnologie, kans of bedreiging voor een duurzame landbouw? Peter Besseling Frank Tillie Jan van Vliet

Moderne biotechnologie, kans of bedreiging voor een duurzame landbouw? Peter Besseling Frank Tillie Jan van Vliet Moderne biotechnologie, kans of bedreiging voor een duurzame landbouw? Peter Besseling Frank Tillie Jan van Vliet Informatie- en KennisCentrum Landbouw 1 Informatie- en KennisCentrum Landbouw/Ede, oktober

Nadere informatie

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Jaargang 2004 497 Besluit van 20 augustus 2004, houdende wijziging van het Besluit bescherming tegen Wij Beatrix, bij de gratie Gods, Koningin der Nederlanden,

Nadere informatie

Onze missie. Wij beschermen de dier- en volksgezondheid door veterinair onderzoek op topniveau. For quality of life

Onze missie. Wij beschermen de dier- en volksgezondheid door veterinair onderzoek op topniveau. For quality of life Onze missie Wij beschermen de dier- en volksgezondheid door veterinair onderzoek op topniveau. For quality of life Centraal Veterinair Instituut Directeur Andre Bianchi Dierverzorging en Biotechniek Henk

Nadere informatie

Duifvriendelijke duivensport heeft toekomst!

Duifvriendelijke duivensport heeft toekomst! Duifvriendelijke duivensport heeft toekomst! Feestelijke opening en mini-symposium Logistiek Duivencentrum Nishoek, Zeeland zaterdag 19 maart 2011 Albert Winkel werkgroep Wetenschappelijk Onderzoek Welzijn

Nadere informatie

Systematische review naar effectieve interventies ter preventie van kindermishandeling.

Systematische review naar effectieve interventies ter preventie van kindermishandeling. Rapport Systematische review naar effectieve interventies ter preventie van kindermishandeling. Auteurs: F.J.M. van Leerdam 1 K. Kooijman 2 F. Öry 1 M. Landweer 3 1: TNO Preventie en Gezondheid Postbus

Nadere informatie

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 20 februari 2004 (27.02) (OR. en) 6548/1/04 REV 1 SOC 83 SAN 34 TRANS 82 MAR 24

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 20 februari 2004 (27.02) (OR. en) 6548/1/04 REV 1 SOC 83 SAN 34 TRANS 82 MAR 24 RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 20 februari 2004 (27.02) (OR. en) 6548/1/04 REV 1 SOC 83 SAN 34 TRANS 82 MAR 24 NOTA van: het voorzitterschap aan: het Comité van permanente vertegenwoordigers (1e deel)

Nadere informatie

Niet-technische samenvatting

Niet-technische samenvatting Niet-technische samenvatting 2016403 1 Algemene gegevens 1.1 Titel van het project Geneesmiddelenontwikkeling voor malaria 1.2 Looptijd van het project 1-4-2016-1-4-2021 1.3 Trefwoorden (maximaal 5) malaria,

Nadere informatie