Transformaties en Veerkracht

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Transformaties en Veerkracht"

Transcriptie

1 Maatschappij- en Gedragswetenschappen Transformaties en Veerkracht Strategie van NWO Maatschappij- en Gedragswetenschappen Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek

2

3 Transformaties en Veerkracht Strategie van NWO Maatschappij- en Gedragswetenschappen

4

5 Inhoud 1 Uitdagingen 5 2 Uitwerking van de NWO Strategie Ambities 9

6

7 5 NWO Maatschappij- en Gedragswetenschappen Strategienota Uitdagingen NWO Maatschappij- en Gedragswetenschappen (NWO-MaGW) zal voor de wetenschappelijke disciplines van de maatschappij- en gedragswetenschappen bijdragen aan de uitwerking van de NWO Strategie Daarbij is een aantal uitdagingen leidend: > Het Nederlandse onderzoek in de maatschappij- en gedragswetenschappen is van zeer goede kwaliteit, scoort goed in internationale competities en is van evident belang voor het oplossen van nationale en mondiale maatschappelijke vraagstukken. Toch staan de maatschappij- en gedragswetenschappen steeds meer onder druk. > Wil Nederland de ambitie van een lerende economie waar maken, is er een nieuwe kijk nodig op groei, ecologische en geografische randvoorwaarden, toenemende schaarste, duurzaamheid, kennis, innovatie en de rol van kennisinstellingen in de kennisketen. De maatschappij- en gedragswetenschappen spelen hierbij een sleutelrol. > Om de verscheidenheid van al die disciplines in de maatschappij- en gedragswetenschappen maximaal te benutten, zal versnippering tegengegaan moeten worden en samenwerking tussen de disciplines gestimuleerd moeten worden. NWO-MaGW wil hierin in overleg met de partners het voortouw nemen. > Nieuwe mogelijkheden voor onderzoekers in de maatschappij- en gedragswetenschappen zijn vooral te vinden door het nationaal en internationaal vervlechten van hoogwaardige vernieuwende thematische programma s. De uitdaging is om met een basisbudget samen met andere partners extra financiële middelen te verwerven. Dit biedt de achterban van NWO-MaGW de mogelijkheid om met de onderkende hoge kwaliteit in competitie middelen te verwerven.

8

9 7 NWO Maatschappij- en Gedragswetenschappen Strategienota Uitwerking van de NWO Strategie NWO-MaGW zal in de komende strategieperiode de verschillende NWO-brede beleidsdoelen en financieringsinstrumenten zoals de Vernieuwingsimpuls, internationale samenwerking, open access publiceren en datamanagement uitvoeren. Daarnaast zal NWO-MaGW de samenwerking bevorderen tussen de onderzoekers van de sociale wetenschappen en belanghebbenden in de samenleving. Zij doet dit door partijen samen te brengen, samen te werken en in samenhang onderzoek te programmeren op die terreinen waar maatschappij- en gedragswetenschappers een bijdrage kunnen leveren. NWO-MaGW ontwikkelt financieringsinstrumenten zoals Vitale Logistiek en Accelerator voor de Topsector Logistiek en is partner in het Topconsortium Kennis en Innovatie Logistiek, samen met Dinalog en TNO. Ook zal NWO-MaGW de ontwikkeling van programma s binnen de Sociale Infrastructuur Agenda voortzetten als doorsnijdend onderzoek voor de Nederlandse topsectoren en als stimulans voor de maatschappij- en gedragswetenschappen om een bijdrage te leveren aan maatschappelijke, economische en technologische ontwikkelingen. NWO-MaGW zal in de periode belangrijke thema- en topsectorprogramma s zoals Verbinden van Duurzame Steden (VerDuS) en Uncertainty Reduction in Smart Energy Systems (URSES), het NWO-programma binnen de topsector Energie, voortzetten en uitbouwen. NWO-MaGW zal bijdragen aan de maatschappelijke uitdagingen die NWO heeft gedefinieerd voor de periode en die ook ingebracht zijn in de Nationale Wetenschapsagenda. Deze maatschappelijke uitdagingen zijn: > Veerkrachtiger samenlevingen > Een circulaire economie > Een hoge kwaliteit van leven > Bouwstenen van leven > Big data verantwoord gebruiken > Grip krijgen op complexiteit NWO-MaGW zal met maatschappelijke organisaties, kennisinstellingen, departementen en bedrijfsleven werken aan de invulling van deze uitdagingen en daarmee een bijdrage leveren aan de Nationale Wetenschapsagenda.

10

11 9 NWO Strategie Ambities De ambities die NWO-MaGW zichzelf stelt voor de periode zijn: 1 Een sterke basis 2 Talentprogramma s 3 (Big)data, infrastructuur en nieuwe methodes 4 Verbinding Social Sciences & Humanities (SSH) 5 Inter- en transdisciplinair onderzoek, nationaal en internationaal 6 Onderzoeksprogrammering samen met relevante beleidsinstanties 7 Samenwerking met private partners Ambitie 1: Een sterke basis NWO-MaGW zal Onderzoekstalent, een beurs voor promotietrajecten voor jong en excellent onderzoekstalent, ook in de periode voortzetten in het kader van de Vrije Competitie. i-books gaan helpen bij het afleren van aangeleerd schrans- en snackgedrag Anita Jansen doet sinds de jaren tachtig aan de Universiteit Maastricht onderzoek naar eetstoornissen. Onderzoek naar anorexia en bulimia nervosa kreeg mede door haar landelijke bekendheid. In 2011 kreeg de eetprofessor, zoals de bijnaam van Jansen luidt, een Vicitoekenning. Zij en haar groep richten zich de laatste jaren vooral op oorzaken en behandeling van obesitas, ernstige zwaarlijvigheid. In Nederland is 17 procent van de kosten in de gezondheidszorg obesitas-gerelateerd: ernstig overgewicht zorgt voor een sterk verhoogd risico op diabetes, hart- en vaatziekten, ademhalingsproblemen, gewrichtsklachten, kanker, hand in hand gaand met depressies en lage zelfwaardering. Zeer dikke mensen zijn ook vaker en langer ziek thuis. Anita Jansen: Obesitas wordt vaak gezien als een probleem van de maatschappij en de voedingsindustrie. Als je genetisch belast bent, heb je het zwaar in onze dikmakende omgeving. Vaak worden de psychologische processen die mensen aanzetten tot te veel eten vergeten, zoals bijvoorbeeld leerprocessen en andere cognitieve processen. Wij hebben een aantal interventies uitgewerkt die kunnen helpen om minder te leren eten, door juist precies op die psychologische processen in te grijpen. Met financiering uit het programma MeerWaarde maakten we op basis hiervan twee i-books met demonstratiemateriaal en films voor hulpverleners in de ggz. Die vind je eind maart 2015 in de i-bookstore. PROF. DR. A. JANSEN, MAASTRICHT UNIVERSITY, FACULTEIT PSYCHOLOGIE EN NEUROWETENSCHAPPEN NWO-PROJECT: WHEN LOSING IS WINNING: BEATING OBESE GENES THROUGH EXTINCTION TRAINING EN LEREN OM NIET TE ETEN

12 10 NWO Maatschappij- en Gedragswetenschappen Strategienota Ambitie 2: Talentprogramma s NWO-MaGW zal bijdragen aan de uitvoering en bijstelling van de verschillende beurzen van de Vernieuwingsimpuls: Veni, Vidi en Vici. NWO-MaGW zal ook bijdragen aan de andere talentprogramma s zoals de Spinozapremie, het Graduate programma, Rubicon en Aspasia. De verdeling van de middelen over de Veni, Vidi en Vici blijft gehandhaafd (piramidemodel). NWO-MaGW blijft met de talentprogramma s inzetten op kwaliteit en wetenschappelijk talent. Ambitie 3: (Big) data, infrastructuur en nieuwe methodes NWO-MaGW zal aansluitend bij de uitdaging die NWO zich heeft gesteld, inzetten op Big Data. Dataverzameling- en ontsluiting is de laatste jaren sterk toegenomen en steeds belangrijker geworden voor de maatschappij- en gedragswetenschappen. Steeds meer bronnen worden gedigitaliseerd, databronnen worden verrijkt en Internet en social media leveren enorme hoeveelheden nieuwe soorten data op. Disciplinaire specialisaties hebben ertoe geleid dat het aantal waarnemingsstudies, net als de laboratoriumstudies, sterk is toegenomen. Door deze specialisatie is de dataverzameling echter ook gefragmenteerd. Het programma Veranderingsstudies loopt af en het programma Measurement and Experimentation in the Social Sciences (MESS) van CentERdata dat met een NWO BIG-subsidie werd gestart, dreigt te verdwijnen door gebrek aan financiering. Tegen deze achtergrond wil NWO-MaGW samen met de trekkers van de belangrijkste longitudinale grootschalige waarnemingsstudies bouwen aan een Nationale Datainfrastructuur voor de Sociale Wetenschappen (NDSW). Een integraal plan voor een datainfrastructuur overschrijdt per definitie de disciplinaire grenzen en dient aan de volgende randvoorwaarden te voldoen. Een nationale infrastructuur waarborgt de continuïteit van de belangrijke langlopende dataverzamelingen voor waarnemingsonderzoek. De voortdurende ontsluiting van de gegevensbronnen is de laatste jaren door verschillende partijen zoals DANS en het Centraal Bureau voor de Statistiek opgepakt. Met de slimme inzet van geavanceerde methoden kan historisch materiaal (door digitalisering) en hedendaagse bronnen (datamining van sociale media) worden ontsloten. Nieuwe onderzoeksvragen kunnen worden beantwoord als uiteenlopende dataverzamelingen met elkaar worden verbonden. DANS heeft duurzame opslag en toegankelijkheid van data als kerntaak en werkt nauw samen met universitaire bibliotheken en het CBS. Hierbij dienen voortdurend privacy en persoonsbescherming en openheid bewaakt te worden. NWO-MaGW wil met de Nederlandse universiteiten en samenwerkingspartners zoals CentERdata, Sociaal Cultureel Planbureau, De Nederlandse Bank, Planbureau voor de Leefomgeving, het RIVM, DANS, Centraal Bureau voor de Statistiek, de KNAW en MESS een

13 11 NWO Maatschappij- en Gedragswetenschappen Strategienota plan van aanpak ontwikkelen. Daarbij zal aansluiting bij internationale initiatieven gezocht worden. Ook zal NWO-MaGW voor de maatschappij- en gedragswetenschappen de uitvoering van de Permanente Nationale Commissie voor Grootschalige Wetenschappelijke Infrastructuur ondersteunen. NWO-MaGW zal rondes voor Investeringen Middelgroot, dat dient voor het aanschaffen van apparatuur en voor het opzetten, koppelen en verrijken van dataverzamelingen, niet meer jaarlijks maar tweejaarlijks organiseren. Ambitie 4: Verbinding Sociale Sciences & Humanities (SSH) Grenzen tussen disciplines vervagen en bij het aanpakken van maatschappelijke vraagstukken zijn de invalshoeken van zowel de sociale als de geesteswetenschappen onmisbaar. Bij relevante zuster councils en de Europese Commissie is de combinatie van Social Sciences & Humanities dan ook vanzelfsprekend. De op handen zijnde versterkte samenwerking tussen NWO-MaGW en het NWO-gebied Geesteswetenschappen (NWO-GW) in een nieuw domeinbestuur Sociale en Geesteswetenschappen van NWO is daarom een positieve ontwikkeling. Ambitie 5: Inter- en transdisciplinair onderzoek, nationaal en internationaal Veel vernieuwing komt tot stand op de grensvlakken tussen wetenschappelijke disciplines- en gebieden, door de toepassing van nieuwe methodes en in de samenwerking met partners. Het is de uitdaging om het belang van deze inter- en transdisciplinaire samenwerking te verankeren bij de achterban. De profilering van universiteiten en onderwerpen van onderzoekagenda s zowel nationaal als internationaal vragen om een interdisciplinaire samenwerking. Kennis voor onderwerpen als duurzaamheid, veerkrachtige samenlevingen, representatieve democratie en stedelijke ontwikkeling kan alleen waardevol zijn als over de grenzen van disciplines wordt samengewerkt. Toenemende samenwerking tussen de disciplines in de maatschappij- en gedragswetenschappen zal ook bijdragen aan een krachtiger profiel van het veld. Dat is van belang bij het behouden van het eigen gezicht in de samenwerking met andere wetenschapsgebieden (bijvoorbeeld wanneer biologie, genetica en gedrag, houdingen en meningen met elkaar verbonden worden). NWO-MaGW streeft ernaar om in Europees verband de sterke positie van de Nederlandse maatschappij- en gedragswetenschappen te consolideren en uit te bouwen. De uitdaging is om de werkplannen van de Societal Challenges van Horizon 2020 zo te operationaliseren dat de Nederlandse onderzoekers hierop optimaal kunnen inspelen. Hetzelfde geldt voor onderzoek in mondiaal verband. Inter- en transdisciplinaire samenwerking van de sociale

14 12 NWO Maatschappij- en Gedragswetenschappen Strategienota wetenschappen met andere disciplines is essentieel voor inzicht in en kennis voor grote maatschappelijke vraagstukken waar sociale en natuurlijke systemen interacteren zoals gezondheid, voedsel, water, energie, materialen, klimaat, transport, verstedelijking en veiligheid. Daarom zullen de thema s Transformaties en Veerkracht de komende jaren de leidraad zijn. Deze focus biedt de sociale wetenschappen een goede basis om samen te werken met de alfa- en bètawetenschappen. De sociale wetenschappen kunnen antwoord geven op de vraag welke transformaties nodig zijn om te komen tot veerkracht en evenwicht in de samenleving en de omringende systemen als klimaat en natuur. NWO-MaGW levert hiermee ook een bijdrage aan Veerkrachtige Samenlevingen, een van de uitdagingen in de strategie van NWO. Voortbouwend op de focus op Transformaties en Veerkracht zal NWO-MaGW, samen met NWO Geesteswetenschappen, nieuwe thematische programma s ontwikkelen op basis van de concepten Duurzaamheid, Governance, Human Capital, Ondernemerschap, Cognitie & Gedrag, Ethiek en Collectief Geheugen. Deze programma s zullen zelfstandig maar vooral doorsnijdend van belang zijn voor Horizon 2020 en de Topsectoren. Slimme Sturing Hoe worden sturingsmechanismen slimmer en effectiever? De gangbare methoden van bestuur zijn niet goed toegesneden op de huidige structuur en uitdagingen van de Nederlandse economie en samenleving. Het vertrouwen in instituties zoals de overheid daalt en de sociale cohesie neemt af. Daarom is het nodig om nieuwe vormen van governance te onderzoeken. Slimme sturing is vooral te vinden in combinaties van klassieke governance via markten, overheidsgezag, netwerken en gemeenschappen. Er is weliswaar kennis over deze afzonderlijke governance modellen, maar veel minder over de combinatie hiervan in nieuwe sturingsvormen. Het NWO-MaGW-programma Slimme Sturing stimuleert systematisch, multidisciplinair onderzoek naar nieuwe, hybride sturingsvormen in het publieke domein, en wil de onderzoekskracht en opgedane kennis inzetten voor het aanpakken van economische en maatschappelijke vraagstukken. Om deze kennis te verwerven, brengt NWO de expertise van verschillende disciplines samen en stimuleert het samenwerking met partijen uit de samenleving en het bedrijfsleven. Er is kennis vanuit afzonderlijke disciplines als de economie, sociologie, rechten, geschiedenis en bestuurskunde, maar slechts door die te combineren rond concrete vraagstukken, te leren van historische ervaringen en actuele innovaties in binnen- en buitenland snel onder de loep te nemen kunnen we een beter inzicht krijgen in het samenspel tussen de verschillende sturingsmechanismen en in de sleutelfactoren in succes of falen van verschillende vormen van governance. Meer informatie:

15 13 NWO Maatschappij- en Gedragswetenschappen Strategienota Interdisciplinaire samenwerking Voor de inzet bij de interdisciplinaire internationale samenwerking kiest NWO-MaGW voor drie categorieën: a) flagships, b) brede dwarsdoorsnijdende thema s en c) ondersteunende of pilotprogramma s. Deze zullen zoveel mogelijk verbonden worden met lopende en nieuwe ontwikkelingen en met nationale en internationale initiatieven. a Flagships: programma s met een brede thematiek Sustainable Urban Regions for the Future. In deze flagship staan de stad, creatieve industrie, nieuwe business-modellen, slimme infrastructuur, sociale spanningen, welvaart en welzijn, (on)gelijkheid, cultureel erfgoed en toerisme centraal. Het inter-, multi- en intradisciplinaire onderzoek zal verbonden worden met lopende nationale initiatieven zoals de Sociale Infrastructuur Agenda, de topsectoren/thema s Water, Voedsel, Energie (URSES), Logistiek (Duurzame Logistiek, Vitale Logistiek en Accelerator) en Creatieve Industrie (Business Models). Internationale verbinding zal gezocht worden met de Joint Programme Initiatives Urban Europe en Climate en er wordt gestreefd naar mondiale samenwerking met partners in Brazilië, China en India. Met schrijfgroepen en experts zullen nieuwe onderzoekslijnen voor de flagships worden ontwikkeld. Om de aanpak van SSH (Social Sciences and Humanities) verder te ontwikkelen, zal voortgebouwd worden op het werk van de League of European Research Universities (LERU) zoals in de Horizon 2020 Societal Challenges. Gebruikmakend van de infrastructuur van het Lorentz Centre zullen interdisciplinaire SSH-workshops worden georganiseerd. b Brede dwarsdoorsnijdende thema s, die ook bijdragen aan de thematiek van Sociale Transformatie Dynamics of (in)equality over the life course is een volgend doorsnijdende thema van NORFACE, het Europese samenwerkingsverband van zestien onderzoekfinanciers waarvan NWO-MaGW deel uit maakt en de coördinatie voert. Vanuit wetenschappelijk onderzoek zal bijgedragen worden aan belangrijke maatschappelijke vraagstukken rondom onderwijs, arbeidsmarkten en mobiliteit, flexibilsering van de arbeidsmarkt, diversiteit en opleidingsprocessen, pad-afhankelijkheid en levensloop, genderkloof in leren, volwassenenonderwijs, nieuwe middelen en methoden om te leren. Onderzoekers uit onder andere de sociologie, het onderwijsonderzoek, economische wetenschappen, demografie en psychologie kunnen bijdragen aan dit thema met een multidisciplinaire Europese aanpak voor met mogelijkheden voor vergelijkend onderzoek. Dit thema zal worden verbonden met de lijn Human Capital uit de Sociale Infrastructuur Agenda en als doorsnijdend programma bijdragen aan de Nederlandse topsectoren.

16 14 NWO Strategie Human Capital Hoe kan de aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt verbeterd worden? Op welke manier kunnen bedrijven doeltreffend omgaan met hun menselijk kapitaal? Welke 21 e eeuwse vaardigheden zijn van belang voor kinderen en hoe kunnen deze het beste aangeleerd worden? Onderzoekers en professionals uit de praktijk bundelen hun krachten binnen dit onderzoeksprogramma om tot wetenschappelijke kennis te komen die direct in organisaties toepasbaar is. Meer informatie: De topsectoren signaleren dat de aansluiting van het onderwijs op de arbeidsmarkt te wensen over laat, en dat bedrijven hun menselijk kapitaal niet optimaal benutten. Het onderzoeksprogramma Human Capital neemt deze twee vraagstukken onder de loep en ontrafelt tevens de onderlinge, complexe samenhang. NWO voert dit onderzoeksprogramma uit in samenwerking met TNO, Syntens, de Human Capital coördinatoren vanuit de topsectoren, de Creatieve Industrie en de Ministeries van Economische Zaken en Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. Het onderzoeksprogramma maakt onderdeel uit van de Sociale Infrastructuur Agenda. Cybersecurity Prof. Michel van Eeten (TU Delft) leidt een project waarin onderzoek wordt gedaan naar marktpartijen die keuzes maken die de veiligheid van ICT beïnvloeden. Of een consument veilig kan internetbankieren, hangt niet alleen van de consument zelf af, maar ook van keuzes gemaakt door de softwareproducent, de telecomaanbieder die de internetverbinding maakt, de certificaatverstrekker die helpt de verbinding te versleutelen, de bank die de betaalomgeving ontwerpt, het hostingbedrijf waar criminelen een nepversie van de bank-site terecht komt. Deze marktpartijen vormen belangrijke schakels die steeds meer invloed uitoefenen op cybersecurity. Er is echter weinig zicht op hun prestaties. Dit onderzoek ontwikkelt reputatiemetingen voor deze marktpartijen, opdat consumenten en bedrijven een beeld krijgen van de veiligheidsprestaties van deze aanbieders. Dit versterkt de prikkels voor veiligheid. PROF. DR. M.J.G. VAN EETEN, TECHNISCHE UNIVERSITEIT DELFT, FACULTEIT TECHNIEK, BESTUUR EN MANAGEMENT NWO-PROJECT: REPUTATION METRICS DESIGN TO IMPROVE INTERMEDIARY INCENTIVES FOR SECURITY

17 15 NWO Maatschappij- en Gedragswetenschappen Strategienota Security and Integrity is een mogelijk toekomstig onderwerp voor het Europese samenwerkingsverband van NORFACE. Uitgangspunt voor onderzoek binnen dit thema is een multidisciplinaire Europese aanpak waarin wetenschappelijke disciplines zoals politieke wetenschappen, internationale relaties, sociologie, criminologie, internationale wetgeving en ICT een sleutelrol kunnen vervullen. Belangrijke thema s waar aan gedacht wordt, zijn terrorisme, conflict en ontwikkeling, digitale veiligheid, big data, veiligheid, surveillance, privacy, proliferatie van gevaarlijke stoffen, risico en veerkrachtige overheid. Dit dwarsdoorsnijdende thema zal verbonden worden met programma s en initiatieven zoals de Sociale Infrastructuur Agenda, de topsector High Tech Systemen en Materialen (STW), privacy (NWO Geesteswetenschappen) en ICT & Cyber Security (NWO Exacte Wetenschappen). De uitwerking van de NWO uitdagingen Complexiteit en Big Data zal verbonden worden met de ontwikkeling van dit NORFACE thema en met Challenge 7 van de Europese Commissie. Het thema Self-governance Cooperation, collective action and participation is in ontwikkeling. Centraal staan de formele en informele instituties die van cruciaal belang zijn voor het functioneren van de samenleving. Door de economische crisis, marktfalen en een terugtrek-kende overheid staan deze instituties onder druk. Dit leidt tot een aantal nieuwe en belang-rijke onderzoeksvragen over sociale institutionele sturing, participatie en samenwerking. Initiatieven binnen dit thema kunnen mogelijk aangesloten worden op programma s binnen de Sociale Infrastructuur Agenda en de uitwerking van de NWO uitdagingen Circulaire economie, Kwaliteit van leven en Veerkrachtige samenlevingen. De kansen voor internationale samenwerking zijn vooral te vinden bij Challenge 6 van Horizon c Ondersteunde of pilotprogramma s voor het ontwikkelen van nieuwe onderzoekslijnen, ook passend in het concept van Horizon Brain and Cognition research for the benefit of Education, Health and Safety bouwt voort op de sterktes van het Nationaal Instituut voor Hersenen en Cognitie (NIHC). In samenwerking met de NWO-onderdelen Aard- en Levenswetenschappen, Geesteswetenschappen, Exacte Wetenschappen, ZonMW, STW en het Nationaal Regieorgaan Onderwijsonderzoek wil NWO-MaGW nieuwe onderzoekslijnen ontwikkelen voor de volgende thema s: Een leven lang ontwikkelen, Zelfsturing in een responsieve omgeving, Data Science en Van gen tot gedachte. Het onderzoek in deze lijnen biedt mogelijkheden voor verbinding met de Sociale Infrastructuur Agenda, en kan bijdragen aan de topsector Life Sciences and Health en de NWO uitdagingen Kwaliteit van Leven, Big Data en Complexiteit. Internationale aansluiting is mogelijk bij Challenge 1 en 6 van Horizon Het NIHC is een onafhankelijk regieorgaan dat financiële steun ontvangt van NWO, samen met de ministeries van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, Volksgezondheid, Welzijn en Sport, Veiligheid en Justitie en Defensie.

18 16 NWO Maatschappij- en Gedragswetenschappen Strategienota Nationaal Initiatief Hersenen en Cognitie (NIHC) Een inclusieve, lerende en veilige samenleving vraagt om begrip van de hersenen. Los van de toegevoegde waarde van inzichten in de werking van ons brein (Wie zijn wij? Waarom gedragen wij ons zo, in een veranderende wereld?) is voortgang bij de vele uitdagingen die onze maatschappij kent ondenkbaar zonder dit onderzoek. Het is om deze maatschappelijke problemen het hoofd te bieden dat het Nationaal Initiatief Hersenen en Cognitie (NIHC) in 2010 in het leven is geroepen. Binnen dit onderzoeksverband doen taalwetenschappers, ICT-wetenschappers, psychiaters, neurologen, biologen, psycho-logen en pedagogen gezamenlijk onderzoek naar de hersenen en hun invloed op menselijk gedrag en de maatschappij. Topwetenschappers werken hierbij samen met partners uit maatschappelijke instellingen en het bedrijfsleven. Het NIHC ondersteunt de ontwikkeling van nieuwe strategische of toegepaste onderzoeksprogramma s in binnen- en buitenland. Het onderzoek levert kennis en kunde op over hersenen, cognitie en gedrag, met praktische potentie op het gebied van gezondheid, onderwijs en veiligheid. Onderwerpen van onderzoek zijn onder andere het verbeteren van leermotivatie en schoolprestaties, preventie en beheersing van antisociaal gedrag, het beter beslissen in stressvolle situaties en het herstelproces van patiënten na hersenletsel. Meer informatie: Ambitie 6: Onderzoeksprogrammering samen met relevante beleidsinstanties Onderdelen van het Nederlandse NWO-MaGW-onderzoek zijn traditioneel verbonden met beleid en vertaling van onderzoek naar beleid voor het Nederlands Instituut voor Onderzoek van de Gezondheidszorg (NIVEL), Platform31, het Network for Study on Pensions, Aging and Retirement (Netspar), het Sociaal Cultureel Planbureau, het Planbureau voor de Leefomgeving etc.. In programma s zoals van Verbinden van Duurzame Steden is succesvol geëxperimenteerd met aansluiting van onderzoek op strategische kennis- en innovatieagenda s van de overheid. De partners van NWO-MaGW, leden van schrijfgroepen en commissies, zijn hier nauw bij betrokken. NWO-MaGW werkt intensief samen met het ministerie van Infrastructuur en Milieu om vraag en aanbod rond kennisoverdracht en valorisatie goed op elkaar aan te laten sluiten. Bij andere departementen en ook interdepartementaal is nog veel te winnen bij het structureel en langdurig verbinden van kennisvragen aan onderzoeksaanbod. De komende jaren zal NWO-MaGW, samen met andere NWO-onderdelen, streven naar intensivering van samenwerking tussen overheid en verwante instelleningen. Hiermee geeft NWO-MaGW gehoor aan de wens van de Europese Commissie om de relatie tussen beleid en onderzoek te verstevigen.

19 17 NWO Maatschappij- en Gedragswetenschappen Strategienota Eerdere initiatieven van NWO-MaGW waren gericht op het stimuleren en realiseren van onderzoek op de terreinen van onderwijs en hersenen en cognitie. Dit was mede de basis voor het Nationaal Initiatief voor Hersenen en Cognitie (NIHC) en het Nationaal Regieorgaan Onderwijsonderzoek (NRO), spin-offs die nu zelfstandig de ambities van NWO vervullen. In Engeland wordt succesvol in kaart gebracht en aangetoond welke implicatie sociaal wetenschappelijk onderzoek heeft voor beleid. Onderzocht zou moeten worden of dit in Nederland op soortgelijke wijze kan worden vormgegeven. NATIONAAL REGIEORGAAN ONDERWIJSONDERZOEK Onderwijsonderzoek voor beleid en onderwijs Het Nationaal Regieorgaan Onderwijsonderzoek (NRO) heeft onder andere voor beleidsgericht onderwijsonderzoek een speciale programmaraad, met een vast jaarlijks budget van 1,2 miljoen euro. Het onderzoek dat hieruit wordt gefinancierd richt zich op alle onderwijssectoren en is bijvoorbeeld bedoeld om onderwerpen op de beleidsagenda te zetten, een bewustere keuze te kunnen maken uit verschillende beleidsalternatieven of om een wetenschappelijke onderbouwing te geven aan onderwijsbeleid. Ook worden wel recent ingevoerde beleidsmaatregelen geëvalueerd op hun uiteindelijke effecten. Behalve in algemene aanbevelingen voor beleid, kan beleidsgericht onderwijsonderzoek daarnaast resulteren in aanbevelingen voor de onderwijspraktijk en voor (vervolg)onderzoek. De onderwerpen voor het uit te voeren onderzoek worden vastgesteld op basis van beleidsnotities van het ministerie van OCW en andere relevante organisaties, zoals de sectorraden voor primair onderwijs en voor voortgezet onderwijs. Beleidsmakers zijn ook vertegenwoordigd in de NRO Programmaraad voor Beleidsgericht Onderwijsonderzoek en in de commissies die de onderzoeksvoorstellen beoordelen. Meer informatie: Ambitie 7: Samenwerking met private partners Voor de samenwerking met private partners zowel in de topsectoren als in de themaprogramma s zijn de eerste successen te melden zoals de samenwerking met de Amsterdam Institute for Advanced Metropolitan Solutions (AMS) en Shell voor het programma URSES. Maar voor de samenwerking met private partners en het gezamenlijk programmeren van onderzoek dienen ook nieuwe mechanismen ontwikkeld te worden. De pilots van NWO-MaGW (en NWO Geesteswetenschappen) met de organisatie van matchmaking events en het in een vroeg stadium betrekken van de afnemers van de kennis bij het programmeren en uitvoeren van onderzoeksprogramma s bieden goede uitgangspunten hiervoor. Voorbeelden hiervan zijn de programma s Duurzame Businessmodellen waarbij met het Groene Brein en De Groene Zaak wordt samengewerkt, Explorail waarbij de NS en ProRail

20 18 NWO Maatschappij- en Gedragswetenschappen Strategienota samen met NWO-MaGW het programma hebben ontwikkeld en uitgevoerd, de programma s van NWO-MaGW/NIHC over de wisselwerking van cognitie en voedsel, en cognitie en licht waar Philips nauw bij betrokken is, en nieuw te ontwikkelen duurzame energieprogramma s waarbij ENECO betrokken is. Wetenschap helpt bij optimalisering onderhoud en gebruik spoorwegen Binnen het programma ExploRail werken de wetenschap, spoormanager ProRail en vier aannemers nauw samen om optimaal gebruik van het spoor te kunnen maken. Want stakeholders die het Nederlandse spoor berijden (de treinen) en zij die het onderhouden (de aannemers) beconcurreren elkaar voortdurend om gebruikstijd. Hoe vind je de gulden snede? Wie wijkt er voor wie zonder reiziger en vrachtvervoerder nodeloos dwars te zitten? ExploRail is in 2012 door NWO-MaGW, STW, én ProRail opgezet. Van meet af aan was samenwerking met een private partij dus al in de programmaopzet opgenomen. Hoe de inmiddels jarenlange praktijk van samenwerking tussen de uiteenlopende deelnemers aan de projecten (ProRail, wetenschap en aannemers) heeft uitgepakt kan behartigenswaardige lessons learned herbergen. Projectleider Rob Basten van de Technische Universiteit Eindhoven: Er is op het Nederlandse spoorwegnet eigenlijk geen tijd voor onderhoud. Het spoor is vol en de dienstregelingen zijn onverbiddelijk! Daarom is de uitdaging zo groot om in samenwerking met alle partijen een optimum te vinden. Het aantal belanghebbenden maakt afstemming nog complexer: vier grote aannemers voeren het onderhoud uit ASSET Rail, Strukton Rail, BAM Infra Rail en VolkerRail binnen meer dan twintig regio s. Leveranciers van veelal voor ons spoornet op maat gemaakte onderdelen spelen ook een rol, net als allerlei overheden. Door wiskundige modellen toe te passen op het bedrijfssysteem benaderen we het ideaal van synchroon onderhoud én gebruik van spoor. DR. IR. R.J.I. BASTEN, TECHNISCHE UNIVERSITEIT EINDHOVEN, FACULTEIT INDUSTRIAL ENGINEERING & INNOVATION SCIENCES NWO PROJECT: OPTIMIZATION FOR CONFLICTING PERFORMANCE REQUIREMENTS OF RAIL OPERATION AND MAINTENANCE Samenwerking 1 e en 2 e geldstroom Met de activiteiten in de themaprogramma s en de topsectoren heeft NWO-MaGW in 2014 naast het basis budget van 41 miljoen 20 miljoen euro inverdiend aan departementale subsidies en bijdragen van private partijen en van de Europese commissie en zuster councils. Dit extra verkregen budget dat in 2015 naar verwachting in de zelfde orde van grootte of hoger zal zijn, komt voor het grootste deel ten goede aan goed scorende Nederlandse onderzoekers in kwalitatief zeer goede samenwerkingsprogramma s. Het bestuur van NWO-MaGW heeft goede hoop met de in Ambitie 5 genoemde nieuwe thema-activiteiten evenzeer extra nationale en internationale middelen te vergaren. Dit wordt het nieuwe

Optimaliseren van Impact door

Optimaliseren van Impact door Optimaliseren van Impact door Alfa- en Gammawetenschappen Aantonen en stimuleren van Societal Impact in synergie met andere wetenschappen Wifi: CongresAlfaGamma Wachtwoord: Impact2016 Optimaliseren van

Nadere informatie

NWO-bijdrage voor het dwarsdoorsnijdende thema Sociale Infrastructuur Agenda (SIA) voor

NWO-bijdrage voor het dwarsdoorsnijdende thema Sociale Infrastructuur Agenda (SIA) voor NWO-bijdrage voor het dwarsdoorsnijdende thema Sociale Infrastructuur Agenda (SIA) voor 2014-2015 Inleiding In samenhang met, en ondersteunend aan, de economische topsectoren heeft NWO de Sociale Infrastructuur

Nadere informatie

Nederland: de Maritieme Wereldtop

Nederland: de Maritieme Wereldtop 1 Nederland: de Maritieme Wereldtop Veilig, duurzaam en economisch sterk Maritiem Cluster in de Topsector Water: Innovatiecontract en Topconsortium Kennis en Innovatie V2.0, Samenvatting, 23 december 2011

Nadere informatie

Tilburg University 2020 Toekomstbeeld. College van Bestuur, april 2013

Tilburg University 2020 Toekomstbeeld. College van Bestuur, april 2013 Tilburg University 2020 Toekomstbeeld College van Bestuur, april 2013 Strategie in dialoog met stakeholders Open voor iedere inbreng die de strategie sterker maakt Proces met respect en waardering voor

Nadere informatie

Profiel NWO. Voorzitter

Profiel NWO. Voorzitter Profiel NWO Voorzitter NWO Voorzitter Profiel voorzitter Algemeen De Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO) zet zich in voor een sterk wetenschapsstelsel in Nederland. Daartoe bevordert

Nadere informatie

Het creëren van een innovatieklimaat

Het creëren van een innovatieklimaat Het creëren van een innovatieklimaat Bertholt Leeftink Directeur- Generaal Bedrijfsleven & Innovatie Inhoud 1. Waarom bedrijven- en topsectorenbeleid? 2. Verdienvermogen en oplossingen voor maatschappelijke

Nadere informatie

Samenwerkingsagenda Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en de Provincie Gelderland

Samenwerkingsagenda Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en de Provincie Gelderland en de Provincie Gelderland 22 maart 2016 Overwegende dat: De provincie Gelderland veel waarde hecht aan de aanwezigheid van onderwijs/kennisinstellingen in haar Provincie. Uiteraard in hun functie van

Nadere informatie

Topsectoren. Hoe & Waarom

Topsectoren. Hoe & Waarom Topsectoren Hoe & Waarom 1 Index Waarom de topsectorenaanpak? 3 Wat is het internationale belang? 4 Hoe werken de topsectoren samen? 5 Wat is de rol voor het MKB in de topsectoren? 6 Wat is de rol van

Nadere informatie

SCRIPTS: Mobiliteitsdiensten voor toekomst Beginnend in heden. Prof. Dr. Henk Meurs, Radboud Universiteit

SCRIPTS: Mobiliteitsdiensten voor toekomst Beginnend in heden. Prof. Dr. Henk Meurs, Radboud Universiteit SCRIPTS: Mobiliteitsdiensten voor toekomst Beginnend in heden Prof. Dr. Henk Meurs, Radboud Universiteit Innovaties in verkeer en vervoer SURF: Smart Urban Regions of the Future (SURF) - Vanuit onder meer:

Nadere informatie

Wegwijzer Horizon 2020

Wegwijzer Horizon 2020 Wegwijzer Horizon 2020 1 Voorwoord Deze wegwijzer leidt u door Horizon 2020, hét programma van de Europese Commissie om onderzoek en innovatie (financieel) te ondersteunen. Het geeft een overzicht van

Nadere informatie

Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland

Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland Samenvatting Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland 2014-2020 Inzet op innovatie en een koolstofarme economie In het Europa van 2020 wil Noord-Nederland zich ontwikkelen en profileren als een regio

Nadere informatie

Sociale Infrastructuur Agenda (SIA) NWO-bijdrage 2016-2017. Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek

Sociale Infrastructuur Agenda (SIA) NWO-bijdrage 2016-2017. Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek Sociale Infrastructuur Agenda (SIA) NWO-bijdrage 2016-2017 Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek Inhoudsopgave Inleiding 1 Aanpak en totstandkoming NWO-bijdrage 1 Voorgestelde activiteiten

Nadere informatie

Matchmaking Event Cyber Security Research 22 May 2012 Jan Piet Barthel

Matchmaking Event Cyber Security Research 22 May 2012 Jan Piet Barthel Matchmaking Event Cyber Security Research 22 May 2012 Jan Piet Barthel Uitvoering lange termijn onderzoek call for proposals cyber security research NWO 2012 Jan Piet Barthel (NWO) Programma coördinator

Nadere informatie

Holland High Tech High Tech Solutions for Global Challenges Topsector High Tech Systemen en Materialen

Holland High Tech High Tech Solutions for Global Challenges Topsector High Tech Systemen en Materialen Holland High Tech High Tech Solutions for Global Challenges Topsector High Tech Systemen en Materialen Amandus Lundqvist Voorzitter Topteam HTSM 21 maart 2014 Topteam HTSM advies toename private én publieke

Nadere informatie

Adviesraad voor wetenschap, technologie en innovatie DURVEN DELEN OP WEG NAAR EEN TOEGANKELIJKE WETENSCHAP

Adviesraad voor wetenschap, technologie en innovatie DURVEN DELEN OP WEG NAAR EEN TOEGANKELIJKE WETENSCHAP Adviesraad voor wetenschap, technologie en innovatie DURVEN DELEN OP WEG NAAR EEN TOEGANKELIJKE WETENSCHAP Adviesraad voor wetenschap, technologie en innovatie!! " # "# $ -. #, '& ( )*(+ % & /%01 0.%2

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2015 2016 33 009 Innovatiebeleid Nr. 13 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN EN STAATSSECRETARIS VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAP Aan de Voorzitter

Nadere informatie

Verbinden van Duurzame Steden

Verbinden van Duurzame Steden Verbinden van Duurzame Steden Managen van verwachtingen Jan Klinkenberg, Netwerkmanager VerDuS Startbijeenkomst URD2-projecten 11 oktober 2012 Programma vanmiddag 13.00-13.15 uur Introductie VerDuS 13.15-15.15

Nadere informatie

Logistieke uitdagingen en kansen binnen Horizon 2020

Logistieke uitdagingen en kansen binnen Horizon 2020 Logistieke uitdagingen en kansen binnen Horizon 2020 Martin Bakker, november 2013 Samenvatting Het nieuwe kaderprogramma voor onderzoek & innovatie van de Europese Unie, Horizon 2020, geeft een breed scala

Nadere informatie

HU GERICHT IN BEWEGING

HU GERICHT IN BEWEGING HU GERICHT IN BEWEGING Organisatieontwikkeling HU het verhaal - versie maart 2016 - Agenda Waar komen we vandaan? Waarom gaan we veranderen? Wie willen we zijn? Hoe gaan we dit bereiken? Wat verandert

Nadere informatie

Profiel NWO. Wetenschappelijke leden raad van bestuur, toekomstig domeinvoorzitters

Profiel NWO. Wetenschappelijke leden raad van bestuur, toekomstig domeinvoorzitters Profiel NWO Wetenschappelijke leden raad van bestuur, toekomstig domeinvoorzitters NWO Wetenschappelijke leden raad van bestuur, toekomstig domeinvoorzitters Algemeen De Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk

Nadere informatie

BIJLAGE EXPO 2025 COMMITMENT

BIJLAGE EXPO 2025 COMMITMENT LETTER OF COMMITMENT BIJLAGE EXPO 2025 COMMITMENT Vrijdag 2 oktober 2015, 2 e concept Leeswijzer en de relatie van dit document tot andere documenten 1. De afzender van een Letter of Commitment wordt aangeduid

Nadere informatie

DE INDUSTRIE: MOTOR VAN VERNIEUWING. Drie acties voor een nieuw Kabinet. Manifest 2017

DE INDUSTRIE: MOTOR VAN VERNIEUWING. Drie acties voor een nieuw Kabinet. Manifest 2017 DE INDUSTRIE: Drie acties voor een nieuw Kabinet MOTOR VAN Manifest 2017 VERNIEUWING Nederlandse industriële bedrijven behoren tot de top van de wereld. We zijn wereldmarktleider in chipmachines en medische

Nadere informatie

Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG a 1 > Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Datum: 22 april 2013 Betreft: Beleidsreactie op het advies "De

Nadere informatie

Onderwijs en Kennisoverdracht

Onderwijs en Kennisoverdracht Onderwijs en Kennisoverdracht Ontwikkelingen in de duurzame landbouw in Suriname Prof. Tiny van Boekel, Decaan voor Onderwijs/Vice-rector, Wageningen University & Research Centre, NL Inhoud lezing Ontwikkelingen

Nadere informatie

Topsectoren aanpak en de Nederlandse Defensie & Veiligheid gerelateerde industrie. Samen naar de top!

Topsectoren aanpak en de Nederlandse Defensie & Veiligheid gerelateerde industrie. Samen naar de top! Ministerie van Economische Zaken, Landbouw & Innovatie Topsectoren aanpak en de Nederlandse Defensie & Veiligheid gerelateerde industrie Samen naar de top! Drs. G.M. Landheer Directeur Topsectoren en Industriebeleid

Nadere informatie

Toelichting criteria kleine projecten Brabant C versie 18-01-2016

Toelichting criteria kleine projecten Brabant C versie 18-01-2016 Toelichting criteria kleine projecten Brabant C versie 18-01-2016 Om in aanmerking te komen voor een subsidie tussen 25.000 en 65.000 euro moet een project aan de volgende criteria voldoen: 1. het project

Nadere informatie

RICHES Renewal, Innovation and Change: Heritage and European Society

RICHES Renewal, Innovation and Change: Heritage and European Society This project has received funding from the European Union s Seventh Framework Programme for research, technological development and demonstration under grant agreement no 612789 RICHES Renewal, Innovation

Nadere informatie

Het Bedrijfslevenbeleid

Het Bedrijfslevenbeleid Het Bedrijfslevenbeleid NAAR DE TOP! Sjoerd Visser Programmadirectie Topsectoren i.o. Inhoud Regeerakkoord Bedrijfslevenbeleid - ambitie - topsectoren - ruimtelijke aspecten - financiering - Proces fasering

Nadere informatie

Anders kijken, anders leren, anders doen

Anders kijken, anders leren, anders doen Anders kijken, anders leren, anders doen Grensoverstijgend leren en opleiden in zorg en welzijn in het digitale tijdperk HOOFDLIJN 8 Hoofdlijn 8. Onderzoek, onderwijs, praktijk en beleid verbinden Kernboodschap

Nadere informatie

NATIONALE COALITIE DIGITALE DUURZAAMHEID BEGINSELVERKLARING. CONCEPT 4 juni 2007 DE UITDAGING

NATIONALE COALITIE DIGITALE DUURZAAMHEID BEGINSELVERKLARING. CONCEPT 4 juni 2007 DE UITDAGING NATIONALE COALITIE DIGITALE DUURZAAMHEID BEGINSELVERKLARING CONCEPT 4 juni 2007 DE UITDAGING Versterking van de wetenschap en een betere benutting van de resultaten zijn een onmisbare basis, als Nederland

Nadere informatie

Universitaire Campus Venlo

Universitaire Campus Venlo Universitaire Campus Venlo Kennis/As Limburg Noordelijkste campus in de kennis/as plannen Ook de kleinste Universitaire campus binnen brede Greenport campus Universitaire Campus Venlo Doel bij te dragen

Nadere informatie

Advies Universiteit van Tilburg

Advies Universiteit van Tilburg Advies Universiteit van Tilburg De Reviewcommissie (hierna commissie) heeft kennisgenomen van het voorstel van de Universiteit van Tilburg (hierna UvT) dat het College van Bestuur met zijn brieven van

Nadere informatie

Hoe gebruiken we de Maritieme Strategie om maritieme innovatie te stimuleren?

Hoe gebruiken we de Maritieme Strategie om maritieme innovatie te stimuleren? Hoe gebruiken we de Maritieme Strategie om maritieme innovatie te stimuleren? Brigit Gijsbers - Directeur Maritieme Zaken, Ministerie van Infrastructuur en Milieu De Nederlandse Maritieme Strategie 2015-2025

Nadere informatie

Kenniscentrum Risicomanagement

Kenniscentrum Risicomanagement Deskundigheid op het gebied van veiligheid High Tech Human Touch Samenwerking Het is de ambitie van het om opdrachtgevers, zoals bedrijven, overheden, nationale en internationale organisaties, te ondersteunen

Nadere informatie

DE GOUDEN KIEM Prijs voor de beste chemische start-up 2014. Oproep voor het nomineren van kandidaten voor

DE GOUDEN KIEM Prijs voor de beste chemische start-up 2014. Oproep voor het nomineren van kandidaten voor 1 Chemische Wetenschappen TKI Nieuwe Chemische Innovaties 14 NCI 45A Oproep voor nominaties Gouden KIEM-competitie versie 13-6-20 Oproep voor het nomineren van kandidaten voor DE GOUDEN KIEM Prijs voor

Nadere informatie

Nieuwe verbindingen. Inspiratie voor innovatie. Van Kenniscreatie naar Kenniscirculatie. Peter Koudstaal 3 juni 2010

Nieuwe verbindingen. Inspiratie voor innovatie. Van Kenniscreatie naar Kenniscirculatie. Peter Koudstaal 3 juni 2010 Nieuwe verbindingen Inspiratie voor innovatie Van Kenniscreatie naar Kenniscirculatie Peter Koudstaal 3 juni 2010 2 Inhoud 1. Hoe behoeften leiden tot nieuwe verbindingen 2. Aan de slag met nieuwe verbindingen

Nadere informatie

Informational Governance

Informational Governance Story Informational Governance Juli 2013 Nog niet zo heel lang geleden voltrokken veranderingen in de maatschappij zich volgens logische, min of meer vaste patronen. Overheden, bedrijven, wetenschappers,

Nadere informatie

ambitieakkoord stichting jongeren op gezond gewicht

ambitieakkoord stichting jongeren op gezond gewicht akkoord stichting jongeren op gezond gewicht De stichting Jongeren Op Gezond Gewicht en haar partners verbinden zich met dit akkoord gezamenlijk, elk vanuit de eigen verantwoordelijkheid, in de periode

Nadere informatie

DOC en EZ-innovatiebeleid: dat moet (kunnen) passen. Luuk Klomp Plv directeur Innovatie en Kennis. 19 oktober 2016

DOC en EZ-innovatiebeleid: dat moet (kunnen) passen. Luuk Klomp Plv directeur Innovatie en Kennis. 19 oktober 2016 DOC en EZ-innovatiebeleid: dat moet (kunnen) passen Luuk Klomp Plv directeur Innovatie en Kennis 19 oktober 2016 Beleidsthema s en doelen innovatie 1 Generiek spoor: ruimte voor ondernemers Doelen: NL

Nadere informatie

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus EA Den Haag

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus EA Den Haag a 1 > Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag Rijnstraat 50 Den Haag Postbus 16375 2500 BJ Den Haag www.rijksoverheid.nl

Nadere informatie

praktijkseminarie de operationele aanpak valorisatieproblematiek

praktijkseminarie de operationele aanpak valorisatieproblematiek praktijkseminarie de operationele aanpak valorisatieproblematiek SBO maatschappelijke finaliteit Prof. Dr. Ann Jorissen (UA) IWT, 11 januari 2010 1 Effective Governance of Private Enterprises: the influence

Nadere informatie

Valorisatie Technosprong. Paul Althuis, 10-10-2011

Valorisatie Technosprong. Paul Althuis, 10-10-2011 Valorisatie Technosprong Paul Althuis, 10-10-2011 Visie Op regionaal niveau heeft Technosprong over 2010-2016 bijgedragen aan de realisatie van een optimaal starterklimaat in een regio vol open innovatie

Nadere informatie

Voorbij de geraniums. Visiestuk over vitaliteit en vitaliteitscoaching. Paulien Vermunt, Philip Spinhoven en Rudi Westendorp

Voorbij de geraniums. Visiestuk over vitaliteit en vitaliteitscoaching. Paulien Vermunt, Philip Spinhoven en Rudi Westendorp Voorbij de geraniums Visiestuk over vitaliteit en vitaliteitscoaching Paulien Vermunt, Philip Spinhoven en Rudi Westendorp 14 maart 2014 Voorbij de geraniums Visiestuk vitaliteitsdenken en vitaliteitscoaching

Nadere informatie

Sustainable solutions from a multidisciplinary approach

Sustainable solutions from a multidisciplinary approach Sustainable solutions from a multidisciplinary approach Infrastructures & Mobility Delft Research Initiatives Delft Research Initiatives Energie, Gezondheid, Infrastructuren & Mobiliteit, en Leefomgeving

Nadere informatie

Visie op Valorisatie. van onderzoeken naar ondernemen. InnoTep, Radboud Universiteit Nijmegen, 30 september 2011. Maarten van Gils

Visie op Valorisatie. van onderzoeken naar ondernemen. InnoTep, Radboud Universiteit Nijmegen, 30 september 2011. Maarten van Gils Visie op Valorisatie van onderzoeken naar ondernemen InnoTep, Radboud Universiteit Nijmegen, 30 september 2011 Maarten van Gils Agenda Persoonlijke introductie Het onderzoeken bij MICORD De overgang in

Nadere informatie

Profiel leden Stichtingsbestuur, Algemeen

Profiel leden Stichtingsbestuur, Algemeen MEMO Aan: Van: Voorzitter Stichtingsbestuur Legal Affairs Datum: 28 maart 2014 Onderwerp: Profielschetsen SB, Concept 3 Voor de invulling van de toezichthoudende functie van het Stichtingsbestuur van TiU

Nadere informatie

Smart Cycling Futures

Smart Cycling Futures Copernicus Institute of Sustainable Development Smart Cycling Futures Utrecht 16 september 2015 SMART CYCLING FUTURES (SCF) Waarom SCF? Fietsen is een relatief eenvoudige oplossing voor een reeks complexe

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting 9

Samenvatting. Samenvatting 9 Samenvatting Sinds de introductie in 2001 van lectoraten in het Nederlandse hoger beroepsonderwijs wordt aan hogescholen steeds meer gezondheidsonderzoek uitgevoerd. De verwachting is dat dit niet alleen

Nadere informatie

28753 Publiek-private samenwerking Bedrijfslevenbeleid. Brief van de minister van Economische Zaken

28753 Publiek-private samenwerking Bedrijfslevenbeleid. Brief van de minister van Economische Zaken 28753 Publiek-private samenwerking 32637 Bedrijfslevenbeleid Nr. 33 Brief van de minister van Economische Zaken Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den Haag, 4 april 2014 Hierbij

Nadere informatie

Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen

Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen The Next Step: Coalition of the Willing Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen The Next Step: Coalition of the Willing Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen Een regio om trots

Nadere informatie

NWO-propositie voor de Topsector Logistiek

NWO-propositie voor de Topsector Logistiek NWO-propositie voor de Topsector Logistiek Concrete acties voor 2012-2013 Innovatiecontract De Uitvoeringsagenda voor de Topsector Logistiek beslaat alle activiteiten en initiatieven die bijdragen aan

Nadere informatie

Diensteninnovatie: wat is dat?

Diensteninnovatie: wat is dat? Over de AWT De Adviesraad voor het Wetenschaps- en Technologiebeleid (AWT) adviseert regering en parlement over beleid voor wetenschap, technologie en innovatie De AWT adviseert gevraagd en ongevraagd.

Nadere informatie

SMART MOBILITY: INNOVATIES IN STEDELIJKE MOBILITEIT. ir. Bart Vuijk

SMART MOBILITY: INNOVATIES IN STEDELIJKE MOBILITEIT. ir. Bart Vuijk SMART MOBILITY: INNOVATIES IN STEDELIJKE MOBILITEIT ir. Bart Vuijk TNO: MISSIE TNO verbindt mensen en kennis om innovaties te creëren die de concurrentiekracht van bedrijven en het welzijn van de samenleving

Nadere informatie

Wiskunde, NWO & de clusters

Wiskunde, NWO & de clusters Wiskunde, NWO & de clusters Arjen Doelman, Leiden Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek NWO & NWO Exacte Wetenschappen -- EW beslaat de gebieden informatica, sterrenkunde, wiskunde. --

Nadere informatie

Inhoud presentatie Cohesiebeleid 2014-2020 Situatie 2007-2013 Uitdaging 2014-2020 EU2020

Inhoud presentatie Cohesiebeleid 2014-2020 Situatie 2007-2013 Uitdaging 2014-2020 EU2020 OP EFRO OOST-NEDERLAND 2014-2020PRESENTATIE KENNISPARK, 23 APRIL 2014 JOLANDA VROLIJK, PROGRAMMAMANAGER EFRO OP EFRO Oost-Nederland 2014-2020 Inhoud presentatie 1. Inleiding Europese Fondsen: cohesie beleid

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2007 2008 31 200 VIII Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (VIII) voor het jaar 2008 Nr. 183 BRIEF

Nadere informatie

Gids voor werknemers. Rexel, Building the future together

Gids voor werknemers. Rexel, Building the future together Gids voor werknemers Rexel, Building the future together Editorial Beste collega s, De wereld om ons heen verandert snel en biedt ons nieuwe uitdagingen en kansen. Aan ons de taak om effectievere oplossingen

Nadere informatie

We zien een datagedreven wereld vol kansen. Toepassingscentrum voor big data oplossingen

We zien een datagedreven wereld vol kansen. Toepassingscentrum voor big data oplossingen We zien een datagedreven wereld vol kansen Toepassingscentrum voor big data oplossingen We zien succesvolle organisaties groeien door big data 50% van de meest succesvolle organisaties Volg ons op twitter:

Nadere informatie

NWO-propositie voor de Topsector Agro & Food

NWO-propositie voor de Topsector Agro & Food NWO-propositie voor de Topsector Agro & Food Concrete acties voor 2012-2013 Innovatiecontract Binnen de topsector Agro & Food zijn drie strategische speerpunten geformuleerd, te weten Meer met minder door

Nadere informatie

De kansen en mogelijkheden voor serious gaming in de logistieke sector. 25 mei 2016

De kansen en mogelijkheden voor serious gaming in de logistieke sector. 25 mei 2016 De kansen en mogelijkheden voor serious gaming in de logistieke sector 25 mei 2016 Agenda Serious gaming lijkt overal op te komen in de logistiek. Een bekend en veel gebruikt voorbeeld van serious gaming

Nadere informatie

Advies aan de staatssecretarissen van Veiligheid en Justitie en Onderwijs, Cultuur en Wetenschap inzake cybersecurity in het onderwijs en het

Advies aan de staatssecretarissen van Veiligheid en Justitie en Onderwijs, Cultuur en Wetenschap inzake cybersecurity in het onderwijs en het Advies aan de staatssecretarissen van Veiligheid en Justitie en Onderwijs, Cultuur en Wetenschap inzake cybersecurity in het onderwijs en het bedrijfsleven. 3 Excellenties, De wereld digitaliseert in hoog

Nadere informatie

BREED Geïntegreerd Interdisciplinair INNOVATIEF

BREED Geïntegreerd Interdisciplinair INNOVATIEF De Faculteit der Geesteswetenschappen van de UvA BREED Geïntegreerd Interdisciplinair INNOVATIEF Geesteswetenschappen Geesteswetenschappen in Amsterdam 1 Voorbeelden van structurele samenwerkingsverbanden

Nadere informatie

Strategisch sturen in stedelijke gebiedsontwikkeling MCD. master city developer

Strategisch sturen in stedelijke gebiedsontwikkeling MCD. master city developer Strategisch sturen in stedelijke gebiedsontwikkeling MCD master city developer Ontwikkel een eigen visie Werk je in stedelijke gebiedsontwikkeling of herstructurering dan is de MCD opleiding voor jou een

Nadere informatie

NWO-bijdrage voor het doorsnijdende thema ICT voor

NWO-bijdrage voor het doorsnijdende thema ICT voor NWO-bijdrage voor het doorsnijdende thema ICT voor 014-015 Inleiding Nederlandse wetenschap en innovatie behoren tot de wereldtop. Ze kunnen dan ook uitstekend bijdragen aan economische groei en helpen

Nadere informatie

ICT binnen de topsectoren. NWO-bijdrage 2016-2017. Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek

ICT binnen de topsectoren. NWO-bijdrage 2016-2017. Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek ICT binnen de topsectoren NWO-bijdrage 2016-2017 Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek Inhoudsopgave Inleiding 1 Kennis- en Innovatieagenda 1 Aanpak en totstandkoming NWO-bijdrage 1 Voorgestelde

Nadere informatie

Slimme Mobiliteit de toekomst begint in het heden. Prof. Henk Meurs Radboud Universiteit

Slimme Mobiliteit de toekomst begint in het heden. Prof. Henk Meurs Radboud Universiteit Slimme Mobiliteit de toekomst begint in het heden Prof. Henk Meurs Radboud Universiteit Doel en opzet Trends in mobiliteit Toekomst is nu al zichtbaar Gevolgen voor opgaven Bijdrage van Slimme Mobiliteit

Nadere informatie

innovatiebevordering RIS3 MKB OPZuid Europees Innovatieprogramma voor Zuid-Nederland overheden living labs koolstofarme economie cross-overs design

innovatiebevordering RIS3 MKB OPZuid Europees Innovatieprogramma voor Zuid-Nederland overheden living labs koolstofarme economie cross-overs design OPZuid Europees Innovatieprogramma voor Zuid-Nederland BIObased logistiek maintenance hightech systems agrofood overheden RIS3 innovatiebevordering duurzaamheid schone energie welzijn samenwerking gezondheid

Nadere informatie

Bedrijven die investeren in sociale innovatie hebben minder last van de crisis

Bedrijven die investeren in sociale innovatie hebben minder last van de crisis Erasmus Concurrentie en Innovatie Monitor 2009 Bedrijven die investeren in sociale innovatie hebben minder last van de crisis Rotterdam, 6 oktober 2009 INSCOPE: Research for Innovation heeft in opdracht

Nadere informatie

Burdock, the standard in project management, recruitment & consultancy. Continuous effort is our standard

Burdock, the standard in project management, recruitment & consultancy. Continuous effort is our standard Burdock, the standard in project management, recruitment & consultancy Continuous effort is our standard Burdock lost kennis- en capaciteitsvraagstukken op bij opdrachtgevers in de civiele techniek, infrastructuur,

Nadere informatie

Arnold Monshouwer. Business Club Bernisse

Arnold Monshouwer. Business Club Bernisse Arnold Monshouwer Business Club Bernisse Wie zijn wij? Waarom innoveren? Wat is innovatie? Hoe kom ik op ideeën? Hoe pak ik het aan? Agenda Even voorstellen 1. Beter, eerder en sneller innoveren 2. Onafhankelijk

Nadere informatie

Aanpassing governance en organisatie NWO: nadere uitwerking van de contouren

Aanpassing governance en organisatie NWO: nadere uitwerking van de contouren Aanpassing governance en organisatie NWO: nadere uitwerking van de contouren O. Inleiding De NWO-strategie voor de jaren 2015-2018 integreert nieuwe werkzaamheden in dé kerntaak van NWO: bijdragen aan

Nadere informatie

Nationale crisisbeheersing en CIMIC. Prof. dr. Rob de Wijk Directeur HCSS en HSD Hoogleraar IB Leiden

Nationale crisisbeheersing en CIMIC. Prof. dr. Rob de Wijk Directeur HCSS en HSD Hoogleraar IB Leiden Nationale crisisbeheersing en CIMIC Prof. dr. Rob de Wijk Directeur HCSS en HSD Hoogleraar IB Leiden Van klassieke rampenbestrijding naar moderne crisisbeheersing Interne en externe veiligheid raken verweven

Nadere informatie

Optimaliseren van Impact door Alfa- en Gammawetenschappen Aantonen en stimuleren van Societal Impact in synergie met andere wetenschappen

Optimaliseren van Impact door Alfa- en Gammawetenschappen Aantonen en stimuleren van Societal Impact in synergie met andere wetenschappen Optimaliseren van Impact door Alfa- en Gammawetenschappen Aantonen en stimuleren van Societal Impact in synergie met andere wetenschappen Welkom bij het programmaonderdeel: Universiteit & HBO Optimaliseren

Nadere informatie

Historie maritieme sector

Historie maritieme sector 09-02-2010 1 Historie maritieme sector Sanering maritieme sector in 80 er jaren: lage kosten strategie, Maritieme sector daarna pieken en dalen Huidig streven: excelleren in hoogwaardige niches met acceptabel

Nadere informatie

Programmalijnen. Stichting izovator:

Programmalijnen. Stichting izovator: Programmalijnen Stichting izovator 2014 Stichting izovator, 27 november Stichting izovator: Oude Amersfoortseweg 121 1212 AA Hilversum E-mailadres: info@izovator.nl Website: www.izovator.nl 1 1. Context

Nadere informatie

Met andere ogen kijken naar...

Met andere ogen kijken naar... Met andere ogen kijken naar... Mens Organisatie Verandering Organisatie & ontwikkeling Loopbaan & verandering Vitaliteit & verzuim Iedere organisatie maakt ontwikkelingen door. Vanwege veranderende marktomstandigheden,

Nadere informatie

DELPHI CONSORTIUM, een business model voor strategisch- fundamenteel wetenschappelijk onderzoek

DELPHI CONSORTIUM, een business model voor strategisch- fundamenteel wetenschappelijk onderzoek CONSORTIUM, een business model voor strategisch- fundamenteel wetenschappelijk onderzoek Voor universiteiten zijn er een aantal interessante mogelijkheden om een prominente rol te spelen in het innovatieproces.

Nadere informatie

Kennis Platform Water. Samenvatting advies 2012

Kennis Platform Water. Samenvatting advies 2012 Kennis Platform Water Samenvatting advies 2012 Samenvatting advies 2012 Voor u ligt het eerste advies van het kennisplatform water Nieuwe Stijl over strategisch wateronderzoek. Dit (informele) platform

Nadere informatie

Topconsortia voor samenlevingsvraagstukken

Topconsortia voor samenlevingsvraagstukken Topconsortia voor samenlevingsvraagstukken Hoe menswetenschappen bijdragen aan een robuuster Nederland Juni 2016 2 Topconsortia voor samenlevingsvraagstukken Topconsortia voor samenlevingsvraagstukken

Nadere informatie

Burdock, the standard in project management, recruitment & consultancy

Burdock, the standard in project management, recruitment & consultancy Burdock, the standard in project management, recruitment & consultancy Finding the optimal solution is An our open standard mind comes standard... Burdock is de verbindende schakel tussen opdrachtgevers

Nadere informatie

De kracht van pps in lightrail

De kracht van pps in lightrail De kracht van pps in lightrail Over de groeiende noodzaak van lightrail in stedelijke gebieden, de voordelen van publiek-private samenwerking en de gebundelde krachten van Strukton. Strukton pleit voor

Nadere informatie

Piter Jelles Strategisch Perspectief

Piter Jelles Strategisch Perspectief Piter Jelles Strategisch Perspectief Strategisch Perspectief Inhoudsopgave Vooraf 05 Piter Jelles Onze missie 07 Onze ambities 07 Kernthema s Verbinden 09 Verbeteren 15 Vernieuwen 19 Ten slotte 23 02 03

Nadere informatie

mastertrack Governance & Law in Digital Society

mastertrack Governance & Law in Digital Society Bijlage 2 Samenvatting aanvraag nevenvestiging mastertrack Governance & Law in Digital Society Faculteit Rechtsgeleerdheid Campus Fryslân 1 Opmerking vooraf Mocht u de voorkeur geven aan openbaarmaking

Nadere informatie

de Nationale Wetenschapsagenda context voor de route-workshop

de Nationale Wetenschapsagenda context voor de route-workshop de Nationale Wetenschapsagenda context voor de route-workshop de Nationale Wetenschapsagenda context voor de route-workshop waar zijn we dan mee bezig? vertrekpunt vertrekpunt wetenschapsvisie OCW: waartoe

Nadere informatie

Universiteit Leiden. John Kroes 12 mei 2017

Universiteit Leiden. John Kroes 12 mei 2017 Universiteit Leiden John Kroes 12 mei 2017 In Leiden en Den Haag Leiden Nederland Amsterdam Den Haag Eerste Universiteit van Nederland Opgericht door Willem van Oranje in 1575 Als beloning voor verzet

Nadere informatie

4. PRAKTIJKGERICHT ONDERZOEK

4. PRAKTIJKGERICHT ONDERZOEK 4. PRAKTIJKGERICHT ONDERZOEK Resultaten praktijkgericht onderzoek Kennisvalorisatie Jaarverslag 2010 Hanzehogeschool Groningen, University of Applied Sciences 66 4 Praktijkgericht onderzoek De Hanzehogeschool

Nadere informatie

EEN GEDEELDE ONDERZOEKSAGENDA VOOR BIPOLAIRE STOORNISSEN DR. BARBARA REGEER ATHENA INSTITUUT VRIJE UNIVERSITEIT AMSTERDAM

EEN GEDEELDE ONDERZOEKSAGENDA VOOR BIPOLAIRE STOORNISSEN DR. BARBARA REGEER ATHENA INSTITUUT VRIJE UNIVERSITEIT AMSTERDAM EEN GEDEELDE ONDERZOEKSAGENDA VOOR BIPOLAIRE STOORNISSEN DR. BARBARA REGEER ATHENA INSTITUUT VRIJE UNIVERSITEIT AMSTERDAM PROGRAMMA Relatie onderzoek - praktijk Een gedeelde onderzoeksagenda Methoden Resultaten

Nadere informatie

HAN en duurzame energie

HAN en duurzame energie Beroepsonderwijs tijdens de energie transitie HAN en duurzame energie Van buiten naar binnen. Tinus Hammink programma-manager SEECE Hogeschool van Arnhem en Nijmegen HBO en topsectoren; keuze van HAN 1.

Nadere informatie

Samen voor een sociale stad

Samen voor een sociale stad Samen voor een sociale stad 2015-2018 Samen werken we aan een sociaal en leefbaar Almere waar iedereen naar vermogen meedoet 2015 Visie VMCA 2015 1 Almere in beweging We staan in Almere voor de uitdaging

Nadere informatie

Algemeen bestuur Veiligheidsregio Groningen

Algemeen bestuur Veiligheidsregio Groningen AGENDAPUNT 2 Algemeen bestuur Veiligheidsregio Groningen Vergadering 12 december 2014 Strategische Agenda Crisisbeheersing In Veiligheidsregio Groningen werken wij met acht crisispartners (Brandweer, Politie,

Nadere informatie

onderzoek op het hbo transformeert de samenleving tekst: Rob Voorwinden

onderzoek op het hbo transformeert de samenleving tekst: Rob Voorwinden onderzoek op het hbo transformeert de samenleving tekst: Rob Voorwinden 6 De wereld verandert: om ons heen zien we langzaam systemen en instituties omvallen. Wat daarvoor in de plaats komt? Hbo-onderzoek

Nadere informatie

AMBITIES HOLLAND FINTECH

AMBITIES HOLLAND FINTECH AMBITIES HOLLAND FINTECH 1 infrastructuur Holland FinTech streeft naar het creëren van transparantere, toegankelijke (digitale) financiële diensten en financiële van het allerbeste niveau door middel van

Nadere informatie

Kwaliteitsvol. jeugdwerk. In vogelvlucht. Startmoment traject Jeugdwerk in de Stad Brussel, 27 september 2016

Kwaliteitsvol. jeugdwerk. In vogelvlucht. Startmoment traject Jeugdwerk in de Stad Brussel, 27 september 2016 Kwaliteitsvol jeugdwerk Startmoment traject Jeugdwerk in de Stad Brussel, 27 september 2016 In vogelvlucht Kwaliteitsvol jeugdwerk Toelichting bij de politieke discussie in de EU en het traject van de

Nadere informatie

Binden, bewaren, bezielen en betalen

Binden, bewaren, bezielen en betalen EGH/ZHL november 2013 Binden, bewaren, bezielen en betalen voor landschap en erfgoed in Zuid-Holland Zuid-Holland heeft veel te bieden qua natuur, landschap en erfgoed. Er zijn talrijke partijen die zich

Nadere informatie

Nederlandse Gedragswetenschappen Grote Kruistraat 2/1, 9712 TS Groningen. 1. Inleiding

Nederlandse Gedragswetenschappen Grote Kruistraat 2/1, 9712 TS Groningen. 1. Inleiding 1. Inleiding De geschiedenis van de Nederlandse psychologie, pedagogiek en onderwijskunde verdween uit de curricula van Nederlandse universiteiten en waardevol historisch materiaal gerelateerd aan deze

Nadere informatie

Professionaliseren in Netwerken. Maarten de Laat

Professionaliseren in Netwerken. Maarten de Laat Professionaliseren in Netwerken Maarten de Laat maarten.delaat@ou.nl Het Nieuwe Leren Het Nieuwe Leren Het Nieuwe Leren Nadruk o.a. op Leren Leren Leren omgaan met verandering en onzekerheid There are

Nadere informatie

Strategisch document Ambulancezorg Nederland

Strategisch document Ambulancezorg Nederland Strategisch document Ambulancezorg Nederland 1 Inleiding: relevante ontwikkelingen 2 Missie en visie AZN 3 Kernfuncties: profiel en kerntaken AZN 4 Strategische agenda AZN vastgesteld: woensdag 23 mei

Nadere informatie

Hoe realiseer je een Smart City?

Hoe realiseer je een Smart City? Hoe realiseer je een Smart City? Thema Inclusive Society Dr. Ir. Rianne Valkenburg FUTURE Steden worden langzaam bedolven onder sensoren Steden waren al vol, namelijk met mensen Kwaliteit van leven? Hoe

Nadere informatie

Stimuleringsprogramma lokale aanpak gezondheidsachterstanden

Stimuleringsprogramma lokale aanpak gezondheidsachterstanden Stimuleringsprogramma lokale aanpak gezondheidsachterstanden Inleiding Gezondheid is het belangrijkste dat er is. Ook gemeenten hebben baat bij gezonde en actieve burgers. Ze participeren meer, zijn zelfredzamer,

Nadere informatie

Binnen het bestek van deze doelstelling is een specifieke actie van de lidstaten en de Commissie voorzien om gezamenlijk:

Binnen het bestek van deze doelstelling is een specifieke actie van de lidstaten en de Commissie voorzien om gezamenlijk: EUROPESE INHOUD IN WERELDWIJDE NETWERKEN COÖRDINATIEMECHANISMEN VOOR DIGITALISATIEPROGRAMMA'S DE BEGINSELEN VAN LUND: CONCLUSIES VAN DE VERGADERING VAN DESKUNDIGEN, LUND, SWEDEN, 4 APRIL 2001 Het eeurope

Nadere informatie