Grensoverschrijdend betaalgedrag door Nederlanders in 2008: Verdere elektronisering. Nicole Jonker en Anneke Kosse De Nederlandsche Bank

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Grensoverschrijdend betaalgedrag door Nederlanders in 2008: Verdere elektronisering. Nicole Jonker en Anneke Kosse De Nederlandsche Bank"

Transcriptie

1 Grensoverschrijdend betaalgedrag door Nederlanders in 2008: Verdere elektronisering Nicole Jonker en Anneke Kosse De Nederlandsche Bank Oktober 2009

2 1. INLEIDING SEPA van start, met Europese overschrijving, en EMVpassen Na jarenlange voorbereiding is SEPA in 2008 officieel van start gegaan. Vanaf 28 januari 2008 kunnen alle rekeninghouders in Europa betalingen van elkaar ontvangen via de Europese overschrijving (SCT). Verschillende Nederlandse banken zijn de Europese overschrijving inmiddels ook actief gaan aanbieden in de internetbankieromgeving van hun klanten. Eind 2008 werd voor bijna 1% van alle overschrijvingen een Europese overschrijving gebruikt. En dan vooral voor zakelijke grensoverschrijdende betalingen. Verder zijn de Nederlandse banken in 2008 gestart met het uitgeven van betaalpassen die voorzien zijn van een EMV-chip. Omdat veel betaalautomaten in Nederland nog niet zijn aangepast aan de EMV-technologie heeft deze uitrol het betalen in Nederland nog niet echt veranderd. De introductie van de EMV-chip is dan ook door veel consumenten onopgemerkt gebleven. Behalve door hen die in 2008 naar het buitenland zijn geweest. Zij zouden gemerkt kunnen hebben dat veel winkeliers in het buitenland al over zijn op EMV en dat de pinpas daarom niet langer door de betaalautomaat gehaald moet worden, maar in het apparaat gestoken moet worden. Ook zouden zij gemerkt kunnen hebben dat vaker om een pincode wordt gevraagd. Op den duur kan overal in Europa op dezelfde manier, met een pincode en door de pinpas in het apparaat te steken, betaald worden. Maar zolang niet alle apparaten vervangen zijn, kunnen consumenten tegen opstart- of interoperabiliteitsproblemen aanlopen. Jaarlijks onderzoek internationaal betaalgedrag Met als doel inzicht te krijgen in de mate waarin SEPA en andere ontwikkelingen in het betalingsverkeer het betaalgedrag en de betaalbeleving van consumenten beïnvloeden, doet de Nederlandsche Bank ieder jaar onderzoek naar het grensoverschrijdend betaalgedrag van Nederlandse consumenten. Dit onderzoek beoogt inzicht te verschaffen in het betaalgedrag, de beleving en de wensen van Nederlandse consumenten met betrekking tot betalingen naar en in andere eurolanden en in de ontwikkeling daarvan gedurende de tijd. Een vergelijking van de resultaten met die van voorgaande jaren geeft een indruk van of en hoe internationale betaalgewoonten van Nederlandse consumenten veranderen. Deze nota bevat belangrijkste bevindingen Deze nota bespreekt de belangrijkste bevindingen van de derde meting gehouden in het eerste kwartaal van 2009 en die betrekking had op het betaalgedrag in Ieder jaar wordt naast een set vaste vragen over betaalgedrag en tevredenheid op het vlak van acceptatie, veiligheid, kosten, gebruiksgemak en snelheid ook een specifieke set vragen gesteld. Dit jaar gingen deze vragen over de voor- en nadelen die SEPA zou kunnen bieden en over de beweegredenen om al dan niet een betaal- of spaarrekening bij een buitenlandse bank te openen. De resultaten geven een indruk van de motieven van Nederlanders om gebruik te maken van bankdiensten van buitenlandse aanbieders. 2

3 Voor dit derde onderzoek is in het weekend van 27 februari 3 maart 2009 een enquête afgehouden onder 1439 leden van het CentERpanel 1, waarvan 1016 leden de vragenlijst compleet hebben ingevuld. Een soortgelijke enquête is eerder afgenomen in 2007 en 2008 over betaalgedrag en ervaringen in 2006 en De vragenlijst is opgenomen in de bijlage. In deze nota komen achtereenvolgens de resultaten van de volgende drie onderwerpen aan de orde: Het gedrag en de beleving van Nederlandse consumenten ten aanzien van betalingen in andere eurolanden. Het gedrag en de beleving van Nederlandse consumenten met betrekking tot betalingen naar derden in andere eurolanden. Het verwachte gedrag en de beleving van Nederlandse consumenten ten aanzien van SEPA en hun beweegredenen om gebruik te maken van diensten van buitenlandse aanbieders. De nota sluit af met de belangrijkste conclusies en voorstellen voor nader onderzoek. 2. SAMENVATTING BELANGRIJKSTE UITKOMSTEN Betaalgedrag Nederlandse consumenten betalen in andere eurolanden vaker met contant geld en met de creditcard dan in Nederland en minder vaak met de pinpas. Wel is tussen 2006 en 2008 het gebruik van contant geld in het buitenland in vrijwel alle betaalsituaties afgenomen en dat van de pinpas en de creditcard geleidelijk toegenomen. Net als in 2007 heeft circa 20% van de respondenten in 2008 geld overgemaakt naar derden in een ander euroland. De meest gebruikte manier om geld naar een ander euroland over te maken in 2008 was een elektronische overschrijving via het internetbankieren, op enige afstand gevolgd door de creditcard en PayPal. Het gebruik van al deze elektronische betaalvormen lijkt verder te zijn toegenomen ten opzichte van % van de respondenten weet niet waar zij hun IBAN en BIC kunnen vinden. In 2006 was dit nog 67%. Het liefst vinden zij deze op hun internetbankiersite en op hun bankafschrift. 1 De enquête is voorgelegd aan leden van het CentERpanel van 16 jaar en ouder die verantwoordelijk zijn voor de financiële beslissingen binnen het huishouden. Hierdoor wijkt de steekproef enigszins af van de Nederlandse bevolking. Een tweede afwijking van het panel ten opzichte van de Nederlandse bevolking betreft de relatief hoge toegang tot internet. Het CentERpanel is een internetpanel en bijna 95% van de panelleden heeft thuis internet. Een klein gedeelte vult de enquête op een andere wijze in. Het internetgebruik is dus iets hoger dan onder de Nederlandse bevolking (86%, volgens het CBS). Hierdoor kan het zijn dat de respondenten relatief vaak gebruik maken van internetbankieren en een relatief positieve houding hebben ten aanzien van dit betaalkanaal in vergelijking met de Nederlandse bevolking. Ondanks deze afwijkingen biedt dit onderzoek een goede indicatie van hoe de Nederlandse consument betaalt in en naar 3

4 Waardering In het buitenland zijn Nederlanders het minst tevreden over de acceptatie van de pinpas, terwijl zij in Nederland vaker ontevreden zijn over de acceptatie van de creditcard. In 2008 is de ontevredenheid over de acceptatie van de pinpas en de creditcard in het buitenland toegenomen. Voor betalingen in Nederland wordt de pinpas als meest veilig en gebruiksvriendelijk ervaren, terwijl betalen met contant geld in het buitenland het best gewaardeerd wordt qua acceptatie en gebruiksgemak. Verder zijn de onderlinge verschillen klein. Voor gebruik ervan in het buitenland vindt men de pinpas en de creditcard even veilig als contant geld. Deze veiligheidsbeleving is over de jaren heen nagenoeg gelijk gebleven. Respondenten zijn het meest tevreden over het gebruik van internetbankieren voor het betalen naar het buitenland. Toch ervaren zij de kosten hiervan nog vaak als te hoog. Tussen 2006 en 2008 is de ontevredenheid hierover wel fors afgenomen van 25% ontevredenen in 2006 naar 17% in Ten opzichte van 2007 zijn meer respondenten ontevreden over de veiligheid van internetbankieren en de creditcard voor het betalen naar het buitenland. Evenals in voorgaande jaren is er relatief veel ontevredenheid over de papieren overschrijving voor wat betreft gebruiksgemak, kosten en snelheid. SEPA Opvallend is dat minder mensen dan vorig jaar het afgelopen jaar van SEPA hadden gehoord; slechts 28% ten opzichte van 43% in De meeste respondenten (58%) denken dat SEPA noch gunstig noch ongunstig voor hen zal uitpakken. Slechts 13% denkt dat SEPA ongunstig voor hen zal zijn en 28% ziet SEPA juist wel gunstig uitpakken. Ten opzichte van vorig jaar heeft men een minder positieve maar veel neutralere houding gekregen. Net als vorig jaar zijn de twee meest genoemde voordelen van SEPA eenvoudiger geld kunnen overmaken naar het buitenland en een hogere acceptatie van de pinpas. 33% van de respondenten ziet geen enkel persoonlijk voordeel van SEPA. De twee meest genoemde nadelen van SEPA zijn hogere betaalpakkettarieven en het ingewikkelder worden van het overmaken van geld binnen Nederland. 49% verwacht geen enkel nadeel te ondervinden van SEPA. Het wonen nabij de grens, de mate waarin men naar het buitenland gaat en de manier waarop men eerder over SEPA heeft gehoord, beïnvloedt hoe men aankijkt tegen de persoonlijke voordelen die SEPA zal bieden. andere eurolanden en wat hun wensen en belevingen zijn.. 4

5 Buitenlandse betaal- en spaarrekeningen Evenals in 2006 had circa 3% van de respondenten in 2008 een betaalrekening bij een buitenlandse bank. Daarnaast hield 6% een buitenlandse spaarrekening of -deposito aan. 73% van de respondenten wil geen betaal- of girorekening openen bij een buitenlandse bank, 26% misschien en 1% zeker niet. Dezelfde percentages gaan op voor de bereidheid om een buitenlandse spaarrekening of -deposito te openen. Mensen die aan de grens wonen verschillen niet in hun belangstelling voor een buitenlandse betaal- of spaarrekening van hen die niet in een grensgemeente wonen. De twee meest genoemde redenen voor het eventueel openen van een buitenlandse betaalrekening zijn een lager pastarief en het ontvangen van rente over de betaalrekening. Voor het eventueel openen van een buitenlandse spaarrekening kijkt men vooral naar de hoogte van de spaarrentes en naar de mogelijkheden om alle bankzaken via het internet te kunnen regelen. De twee meest genoemde redenen om geen buitenlandse betaal- of spaarrekening te openen zijn de tevredenheid met de huidige bank en de wens om een bankfiliaal in de buurt te hebben. 3. UITKOMSTEN TOONBANKBETALINGSVERKEER 95% heeft pinpas, 56% een creditcard Bezit betaalpassen De meeste respondenten beschikken over een pinpas van een Nederlandse bank die geschikt is voor gebruik in het buitenland (95%). Bijna 10% van de respondenten heeft een pinpas die alleen in Nederland kan worden gebruikt en 2% heeft een debetkaart die is uitgegeven door een bank met een hoofdkantoor in een ander euroland. Iets meer dan de helft van de respondenten (56%) heeft naast de pinpas ook een creditcard. 73% bezocht een ander euroland Frequentie buitenlandbezoek Van de 1016 respondenten heeft 73% in 2008 een bezoek gebracht aan een ander euroland. Net als in de voorgaande jaren worden de buurlanden Duitsland (35%) en België (25%) het meest genoemd als laatst bezocht land, gevolgd door Frankrijk (13%) en Spanje (7%). Contant meest gebruikt in buitenland Gebruik en waardering betaalinstrumenten Er is aan de respondenten gevraagd met welk betaalinstrument ze in 2008 in het buitenland meestal betaalden. De betaalkeuze verschilt net als in 2006 en 2007 en in Nederland sterk per betaalsituatie (zie grafiek 1). Contant geld wordt in het buitenland vaker gebruikt dan in Nederland, hoewel in bepaalde situaties ook vaak betaald wordt met de pinpas en de creditcard. Creditcard en pinpas lijken in het eurogebied in ongeveer gelijke mate te worden gebruikt. Dit in tegenstelling tot in Nederland, waar de pinpas beduidend vaker wordt gebruikt dan de creditcard. 5

6 Grafiek 1: Gebruik betaalinstrumenten in verschillende betaalsituaties 2008 (in %) Supermarkt 62% 27% 5% 6% Spec. voedingswinkel 86% 10% Non-food grote aankopen 29% 40% 7% 24% Non-food kleine aankopen 80% 13% 3% 4% Benzine station 25% 35% 7% 31% Restaurant 41% 22% 5% 31% Andere eetgelegenheden 88% 8% 2% Bar 94% Hotel, camping, etc. 18% 25% 4% 48% Cultuur en recreatie 67% 20% 3% 9% Drank- en snackautomaten 96% Parkeren 83% 9% 5% Openbaar vervoer 76% 16% Taxi 93% Tol 46% 8% 2% 41% contant NL pinpas niet NL pinpas creditcard anders maar gebruik pinpas en creditcard neemt toe Ten opzichte van 2006 en 2007 zijn de respondenten wel minder contant gaan betalen. In plaats daarvan gebruiken ze vaker de pinpas of de creditcard. Deze trend is zichtbaar bij vrijwel alle betaalsituaties. De afname van het gebruik van contant geld is het sterkst in het openbaar vervoer (9 procentpunt) en tolbetaling (8 procentpunt). Bij de meeste betaalsituaties bedraagt de afname tussen de 2 en 4 procentpunt. Tevredenheid acceptatie betaalkaart daalt Vooralsnog lijkt deze trend vooral toe te schrijven aan de algemene trend onder Nederlanders om vaker met een betaalpas te betalen, en niet zozeer aan een stijging van de acceptatie van de pinpas als gevolg van SEPA. De ontevredenheid over de acceptatie en het gebruiksgemak van de pinpas in het buitenland is tussen 2006 en 2008 namelijk niet afgenomen, maar juist licht toegenomen. Net als de ontevredenheid over de acceptatie van de creditcard in het buitenland (zie grafiek 2). Mogelijk zijn consumenten als gevolg van de EMV-uitrol in 2008 vaker dan voorheen geconfronteerd met problemen of ongemakken toen zij in het buitenland met hun pinpas wilden betaalden. Maar mogelijk is ook de wens om met een betaalpas te betalen sterker geworden, waardoor de irritatie over non-acceptatie is gegroeid. Contant scoort beter in buitenland De pinpas scoort beter in Nederland Er zijn overigens relatief weinig respondenten ontevreden over de veiligheid, acceptatie en het gebruiksgemak van contant geld, de pinpas en de creditcard bij gebruik in Nederland of elders in het eurogebied. Net als in voorgaande jaren waarderen zij de acceptatie van contant geld in andere eurolanden ongeveer gelijk als de acceptatie ervan in Nederland. Wat betreft gebruiksgemak en veiligheid scoort contant geld in het buitenland hoger dan in Nederland. Het gebruik van de pinpas scoort op alle drie factoren beter in Nederland dan elders in het eurogebied. De creditcard wordt 6

7 Grafiek 2: Ontevredenheid betaalmiddelen voor gebruik in binnen- en buitenland (in %) 16% 12% 8% 4% 5% 6% 4% 2% 1% 4% 0% contant in NL contant in andere eurolanden veiligheid acceptatie gebruiksgemak 16% 12% 8% 4% 0% 3% 2% 2% pinpas in NL 4% 15% 7% pinpas in andere eurolanden veiligheid acceptatie gebruiksgemak 16% 12% 8% 4% 0% 11% 5% 5% 4% 4% 3% creditcard in NL creditcard in andere eurolanden veiligheid acceptatie gebruiksgemak qua veiligheid en gebruiksgemak in binnen- en buitenland even hoog gewaardeerd. Wel is men in Nederland vaker ontevreden over de acceptatie van de kaart. Ook hier spelen mogelijke ongemakken als gevolg van de EMV-uitrol een rol. Pinpas het veiligst in Nederland Pinpas, contant en creditcard even veilig in buitenland Uit vergelijking van de betaalinstrumenten onderling blijkt dat de gemiddelde waardering van de acceptatie van de pinpas in Nederland nu gelijk is aan dat van contant geld en dat voor betalingen in Nederland de pinpas wat betreft veiligheid en gebruiksgemak het meest wordt gewaardeerd. De gemiddelde waarderingen van contant geld en de creditcard verschillen niet significant van elkaar qua veiligheid en gebruiksgemak. In het buitenland scoort contant geld het hoogst qua acceptatie. De drie betaalinstrumenten verschillen niet van elkaar wat betreft de veiligheid. Daarnaast blijkt dat in vergelijking met voorgaande jaren de veiligheidsbeleving nagenoeg gelijk is gebleven. 4. UITKOMSTEN BETALINGSVERKEER OP AFSTAND IBAN / BIC Voor het verrichten van grensoverschrijdende overschrijvingen hebben banken de IBAN en de BIC code van de ontvangende partij en bank nodig. Deze codes zijn ook nodig wanneer geld wordt overgemaakt met de Europese overschrijving, zowel voor grensoverschrijdende als binnenlandse betalingen. Halverwege 2009 is de IBAN BIC Service gelanceerd waarmee consumenten eenvoudig van Nederlandse rekeningnummers de bijbehorende IBAN en BIC kunnen opvragen. Verder zal iedere bank op hun eigen manier hun klanten ondersteunen bij de overgang naar IBAN en BIC. 7

8 Meerderheid weet IBAN en BIC niet te vinden De meerderheid (58%) van de respondenten weet vooralsnog niet waar zij hun eigen IBAN en BIC kunnen vinden. Hier zit echter vooruitgang in; twee jaar geleden wist 67% van de respondenten dit niet. De respondenten die weten waar zij hun IBAN en BIC kunnen vinden, geven aan ze te zoeken op hun bankafschrift (48%), hun internetbankiersite (37%) of op de website van hun bank (4%). 5% heeft ze ergens opgeschreven. Een groot gedeelte (38%) zou ze overigens liever ergens anders vandaan willen halen dan dat zij nu doet. De eigen internetbankiersite wordt het vaakst genoemd als betere plek (53%), gevolgd door de pinpas (28%), het bankafschrift (10%) of telefonisch (3%). IBAN en BIC op bankiersite, afschrift en pinpas Respondenten die niet weten waar zij hun IBAN en BIC kunnen vinden, geven aan ze het liefst te vinden op hun internetbankiersite (35%), hun bankafschrift (18%), hun pinpas (18%) of op de algemene website van hun bank (8%). Een vijfde zou de bank hiervoor opbellen (20%). 20% maakte in 2008 geld over naar andere eurolanden Frequentie en redenen grensoverschrijdende betalingen Een vijfde van de respondenten heeft in 2008 geld overgemaakt naar derden in een ander euroland. Dit is net zo veel als in 2007 en 6 procentpunt lager dan in Een mogelijke verklaring voor de afname is de sterke groei van het aantal Nederlandse webwinkels (bron: Thuiswinkel Markt Monitor 2008), zodat minder vaak bij buitenlandse webwinkels gekocht hoeft te worden. vooral voor internetaankopen Voor 43% van de respondenten waren internetaankopen (met uitzondering van vakanties) de voornaamste reden voor hun grensoverschrijdende betalingen. Het boeken van een vakantie was voor 31% de belangrijkste reden; een toename van 5 procentpunt ten opzichte van Op de derde plaats staat de betaling van een aankoop gedaan in het buitenland (15%) gevolgd door stortingen aan familie of vrienden (10%). Elektronisch betalen neemt toe Gebruik betaalinstrumenten De aanleiding van de betaling blijkt van invloed te zijn op het gebruikte betaalmiddel. Ten opzichte van 2006 zijn relatief grote veranderingen opgetreden, met een verschuiving richting de elektronische betaalmiddelen. Deels komt dit doordat relatief weinig respondenten deze vragen heeft beantwoord. Kleine verschuivingen in absolute aantallen zijn dan relatief fors. Maar mogelijk is er ook sprake van een echte verschuiving in de betaalvoorkeuren of mogelijkheden richting elektronisch betalen. Omdat de Europese overschrijving in 2008 vooral nog door bedrijven werd gebruikt, is het niet aannemelijk dat de start van SEPA een rol heeft gespeeld bij deze verschuiving. 8

9 Grafiek 3: Gebruik betaalinstrumenten naar betaalreden 2008 (in %) Familie/vrienden 90% 5% 5% Boeken vakantie 63% 30% 2% E-shopping 55% 1% 23% 20% 6% Aankoop goederen 73% 5% 3% 16% 7% 5% Aankoop diensten 60% 7% 5% 27% 7% 0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100% NL rekening: Internetbankieren Niet-NL rekening: Internetbankieren Creditcard Anders NL rekening: papieren overschrijving Niet-NL rekening: papieren overschrijving Paypal Internetbankieren favoriet daarna creditcard en PayPal Grafiek 3 laat zien dat meer dan de helft van alle grensoverschrijdende betalingen via internetbankieren vanaf de Nederlandse rekening werden gedaan. Vooral voor betalingen naar familie of vrienden is het internetbankieren een populair betaalinstrument; 95% van deze betalingen werd via het internet gedaan. Dat is een stijging van 20 procentpunt ten opzichte van 2006, die ten koste is gegaan van vrijwel alle andere betaalmogelijkheden. Ook vakanties en vliegreizen worden meestal via het internetbankieren betaald. Hier is wel een daling zichtbaar van 7 procentpunt ten opzichte van 2006, die vooral wordt opgevangen door de creditcard. Ook voor de betaling van grensoverschrijdende internetaankopen en de aankoop van goederen en diensten in het buitenland is de creditcard het op één na meest gebruikte betaalinstrument. PayPal is net als vorig jaar vaak gebruikt (20%) voor webaankopen en voor producten gekocht in het buitenland (7%). Ook wordt nog geregeld gebruik gemaakt van een buitenlandse rekening, vooral voor overboekingen naar familie en vrienden en voor de betaling van in het buitenland verrichtte diensten. Tevredenheid internetbankieren en creditcard groot Waardering Wanneer we kijken naar de verschillen in waardering van het gebruik van internetbankieren, creditcards en papieren overschrijvingen, dan zien we dat het gebruik van internetbankieren voor betalingen binnen Nederland op alle aspecten significant beter wordt beoordeeld. Voor grensoverschrijdende betalingen scoort het gebruik van internetbankieren alleen het hoogst qua veiligheid. Qua snelheid, gebruiksgemak en kosten deelt internetbankieren hier de eerste plaats met de creditcard. Over de papieren overschrijving heerst de grootste ontevredenheid, zowel voor binnenlandse als grensoverschrijdende betalingen. 9

10 Grafiek 4: Ontevredenheid binnenlands en grensoverschrijdend gebruik remote betaalinstrumenten (in %) Internetbankieren Creditcard 60% 60% 45% 45% 30% 15% 0% 7% 2% 2% 2% NL 17% 7% 7% 10% andere eurolanden 30% 15% 0% 22% 23% 6% 9% 3% 6% 4% 7% NL andere eurolanden veiligheid gebruiksgemak kosten snelheid veiligheid gebruiksgemak kosten snelheid Papieren overschrijving 60% 45% 36% 42% 41% 46% 30% 25% 21% 15% 7% 15% 0% NL andere eurolanden veiligheid gebruiksgemak kosten snelheid maar onveiligheid toegenomen Consument: kosten internetbankieren gedaald Ook blijkt dat bij alle drie betaalinstrumenten de ontevredenheid groter is bij grensoverschrijdend gebruik dan bij binnenlands gebruik (zie grafiek 4). Met uitzondering van de creditcard. Deze wordt voor binnenlands en grensoverschrijdend gebruik niet significant anders gewaardeerd. Wel is opvallend dat Nederlanders ongeruster geworden zijn over de veiligheid van de creditcard ten opzichte van voorgaande jaren. Ook het internetbankieren naar het buitenland is in de ogen van de respondenten onveiliger geworden; de ontevredenheid groeide in één jaar van 3% naar 7%. De ontevredenheid over de kosten van grensoverschrijdend elektronisch overschrijven is echter flink gedaald, van 25% in 2006, en 22% in 2007 naar 17% begin Een mogelijke verklaring is dat steeds meer respondenten op de hoogte zijn van de kosten delen -optie, waarmee euro betalingen gratis overgeboekt kunnen worden naar rekeninghouders elders in de EU. De invoering van de Europese overschrijving speelt hier ook een rol. Consumenten kunnen, wanneer hun bank deze aanbiedt, gratis gebruik maken van de Europese overschrijving, en van het delen van kosten met de ontvanger is niet langer sprake. 5. HOUDING TEN AANZIEN VAN SEPA 28% heeft eerder van SEPA gehoord Informatiebronnen Aan de respondenten is gevraagd of zij afgezien van de DNB-enquêtes eerder over SEPA hadden gehoord of gelezen. Bij 28% was dit het geval. De krant werd door 18% van de respondenten 10

11 genoemd als bron, gevolgd door radio/tv en de bank (beiden 5%), internet (4%), werk (2%) of een tijdschrift (1%). In het jaar ervoor hadden meer respondenten iets over SEPA vernomen; 43%. Ook toen vooral via de krant (31%) en de radio/tv (15%). Mogelijke reden voor de hogere bekendheid toen is de lancering van de Europese overschrijving op januari 2008, een maand voor de afname van de enquête. Het aandeel respondenten dat via hun eigen bank over SEPA is geïnformeerd is gelijk gebleven. vooral mannen, hoge inkomens en frequente buitenland betalers Op basis van statistische analyses is onderzocht welke persoonskenmerken van invloed zijn op de het al dan niet eerder geïnformeerd zijn over SEPA. Hieruit blijkt dat mannen veel vaker over SEPA hadden gehoord dan vrouwen. Andere kenmerken van hen die eerder van SEPA hadden vernomen zijn: hoog inkomen en minimaal één keer een ander euroland bezocht of naar buitenland betaald in Respondenten die dicht bij de grens wonen, blijken niet vaker eerder iets over SEPA te hebben gelezen of gehoord dan de andere respondenten. De bevinding dat respondenten die het voorafgaande jaar in of naar een ander euroland hebben betaald relatief vaker iets over SEPA hadden gelezen of gehoord, kan er op duiden dat mensen met grensoverschrijdende betaalervaringen sneller informatie oppikken over SEPA dan mensen die uitsluitend binnenlandse betalingen doen. Consument gematigd positief over SEPA Houding ten aanzien van SEPA De respondenten is na een korte uitleg over SEPA gevraagd om op een 7-punts schaal aan te geven in welke mate zij zelf verwachten dat SEPA voor hen gunstig dan wel ongunstig zal uitpakken. Grafiek 5 vat de uitkomsten samen. De meerderheid (59%) van de respondenten heeft een vrij neutrale verwachting van SEPA; 13% denkt dat SEPA voor hen nadelig zal zijn en 29% ziet per saldo vooral voordelen. Het aandeel respondenten dat geen persoonlijke voordelen verwacht is niet significant veranderd ten opzichte van vorig jaar. Wel heeft men een minder positieve maar veel neutralere houding gekregen. vooral jongeren, hoger opgeleiden, buitenland bezoekers en SEPAkenners Met statistische modellen is onderzocht of er een verband bestaat tussen persoonskenmerken en de mate waarin respondenten SEPA waarderen. Hieruit blijkt dat mensen met een hogere leeftijd en personen met een VMBO-opleiding de voordelen van SEPA lager inschatten dan jongeren en personen met een middelbaar opleidingsniveau. Ook zij die in 2008 geen ander euroland hebben bezocht zien relatief minder persoonlijke baten. Respondenten die vlakbij België of Duitsland wonen daarentegen zijn relatief positiever over SEPA, evenals respondenten die eerder over SEPA hadden gelezen op het internet, in een tijdschrift of op het werk. 11

12 Grafiek 5: Verwachtingen ten aanzien van SEPA (in %) 3% 5% 5% 59% 17% 9% 3% 0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100% Zeer ongunstig neutraal Zeer gunstig 67% ziet concrete voordelen van SEPA Voor- en nadelen van SEPA De respondenten is tevens gevraagd de voor hen verwachte SEPA voor- en nadelen te noemen. Zij konden kiezen uit een breed scala aan mogelijkheden. Tabel 1 vat de 5 meest genoemde voor- en nadelen samen. 67% van de respondenten denkt op de een of andere manier baat te hebben bij SEPA. Vooral het eenvoudiger (34%), sneller (18%) en goedkoper (18%) geld kunnen overmaken naar het buitenland is vaak genoemd, evenals het vaker (24%) en veiliger (15%) kunnen betalen met de pinpas in het buitenland. maar 25% vreest hogere banktarieven Bijna de helft ziet geen enkel persoonlijk nadeel van SEPA. Toch denkt 25% dat de betaalpakkettarieven van banken omhoog zullen gaan en 11% verwacht dat het ingewikkelder zal worden om geld binnen Nederland over te boeken. Daarnaast maakt 9% zich zorgen over de veiligheid. Zij zijn bang dat buitenlandse rekeninghouders makkelijker ongevraagd geld van hun rekening kunnen gaan halen. Daarnaast ziet 7% als nadeel dat zij mogelijk meer betaalpassen nodig zullen hebben. Slechts 3% is bang voor hogere winkeltarieven. Tabel 1: Top 5 meest genoemde voor- en nadelen van SEPA (in % respondenten) Persoonlijke voordelen Persoonlijke nadelen Eenvoudiger geld overmaken naar het 34% Hogere betaalpakkettarieven 25% buitenland Hogere acceptatie pinpas 24% Geld overmaken binnen Nederland wordt 11% ingewikkelder Sneller geld overmaken naar het buitenland 18% Buitenlandse rekeninghouders kunnen 9% makkelijker ongevraagd geld afboeken Goedkoper geld overmaken naar het 18% Meer betaalpassen op zak 7% buitenland Veiliger betalen met de pinpas in het 15% Geld overmaken binnen Nederland gaat 4% buitenland meer tijd kosten Op geen enkele wijze 33% Op geen enkele wijze 49% 12

13 SEPA communicatie beïnvloedt SEPA beeldvorming Uit statistische analyses blijkt dat respondenten met minimaal een Hbo-opleiding, die vlakbij de grens wonen of die vorig jaar minimaal één keer naar een ander euroland zijn geweest, relatief vaak concrete voordelen zien van SEPA. Dit geldt ook voor de mensen die eerder van SEPA hadden gehoord via de krant, radio of tv, hun bank of internet. Onder de respondenten die één of meerdere nadelen verwachten van SEPA zijn relatief veel mensen met een laag huishoudinkomen. Maar ook hier lijken degenen die eerder over SEPA hadden vernomen via de krant, radio of televisie relatief meer gevolgen te noemen. Berichtgeving over SEPA lijkt consumenten dus meer bewust te maken van de gevolgen van SEPA, zowel positief als negatief. 6. AFNAME BANCAIRE DIENSTEN VAN NIET-NEDERLANDSE AANBIEDERS Met de eenwording van de Europese betaalmarkt kunnen consumenten en bedrijven eenvoudiger betalen naar andere eurolanden vanaf slechts één betaalrekening. Tevens kunnen Europese banken ervoor kiezen betaaldiensten aan te gaan bieden in andere eurolanden. De interne markt beslaat dan immers het gehele eurogebied en stopt niet meer bij de landsgrens. Om een eerste indruk te krijgen van de interesse onder Nederlanders om betaal- of andere diensten af te nemen van buitenlandse banken is de respondenten dit jaar gevraagd of en waarom zij in 2008 een (geen) betaal- of spaarrekening hadden bij een bank met het hoofdkantoor in een ander euroland (hierna genoemd als buitenlandse bank / buitenlandse rekening). Daarnaast is gevraagd wat voor hen een reden zou zijn er eventueel één te openen. 3% - 6% heeft buitenlandse rekening Net als in 2006, had 3% van de respondenten in 2008 een betaalrekening bij een buitenlandse bank. Daarnaast had 6% een buitenlandse spaarrekening of -deposito; 3,5% bij een buitenlandse bank binnen het eurogebied en 2,5% bij een bank erbuiten. Behoefte buitenlandse betaalrekening klein Buitenlandse betaalrekening 26% van de respondenten geeft aan misschien een betaalrekening te willen openen bij een bank uit een ander euroland, 1% geeft aan dit zeker te willen, maar de overgrote meerderheid (72%) heeft hier geen behoefte aan. Kosten en betaalgemak Beweegredenen Voor de respondenten die (misschien) wel een betaalrekening bij een buitenlandse bank zouden willen openen, spelen vooral financiële voordelen een rol, zoals de vergoeding van rente over het rekeningssaldo (46%) of lagere banktarieven (38%) (zie tabel 2). Daarnaast zou toenemend gemak, zoals alle bankzaken via internetbankieren kunnen regelen (20%) of een hogere acceptatie van de pinpas (14%), voor veel Nederlanders een reden zijn een dergelijke rekening te openen. 13

14 Tabel 2: Top 5 meest genoemde redenen om wel of geen buitenlandse betaalrekening te openen Wel openen Niet openen Rente over saldo betaalrekening 46% Tevreden met dienstverlening huidige bank 78% Lagere betaalpakkettarieven 38% Bankfiliaal in de buurt 21% Alle bankzaken via internetbankieren 20% Ik maak alleen geld over naar 15% rekeninghouders in Nederland Hogere acceptatie pinpas 14% Ik kom (bijna) nooit in andere eurolanden 14% Nederlands sprekende bankmedewerkers 12% Ik wil in het Nederlands worden geholpen 12% Grote tevredenheid met huidige bank De meest genoemde reden om juist geen buitenlandse betaalrekening te willen openen is de tevredenheid met de huidige bank (78%), gevolgd door het graag in de buurt willen hebben van de bank (21%). Daarnaast zeggen veel respondenten hier geen behoefte aan te hebben, omdat ze nooit geld overmaken naar het buitenland (15%) of (bijna) nooit andere eurolanden bezoeken (14%). Gebrek aan vertrouwen in buitenlandse banken, hoop werk om een buitenlandse betaalrekening te openen of moeilijkheden bij het terugkrijgen van geld in geval van faillissement komen niet in de top 5 voor. Geslacht, leeftijd, religie en opleiding van invloed Invloed persoonskenmerken Aan de hand van statistische analyses is onderzocht welke personen vooral geïnteresseerd zijn in het openen van een buitenlandse betaalrekening. Dat blijken vooral mannen te zijn en mensen van 34 jaar of jonger. Tevens blijken zij die protestants-christelijk zijn hier significant minder interesse voor te hebben dan mensen die niet gelovig zijn. Dit effect is zeer sterk, sterker zelfs dan het effect van geslacht. Tot slot is er sprake van een bescheiden opleidingseffect. Behoefte aan sparen in buitenland klein Buitenlandse spaarrekening of deposito 26% van de respondenten geeft aan misschien een spaarrekening of -deposito te willen openen bij een bank uit een ander euroland, 1% geeft aan dit zeker te willen, maar de overgrote meerderheid (73%) heeft hier, net als bij een buitenlandse betaalrekening, geen behoefte aan. Rentes belangrijkste reden Beweegredenen Meer nog dan bij het openen van een buitenlandse betaalrekening, speelt de hoogte van de rente een rol bij de beslissing om wel of niet spaargeld bij een buitenlandse bank weg te zetten. Een hogere rente is voor 87% van de respondenten die (misschien) wel zouden willen sparen in het buitenland een reden om dit te gaan doen (zie tabel 3). Daarnaast speelt wederom gemak een rol. Alle bankzaken via internetbankieren kunnen regelen (31%) en de opening van een filiaal in de buurt (11%) zijn ook voor velen een reden om spaargeld bij een buitenlandse bank onder te brengen. De mogelijkheid een gedeelte van het spaargeld bij een buitenlandse bank weg te zetten (12%) weerspiegelt waarschijnlijk de behoefte om spaargeld te willen spreiden omwille van de 14

15 Tabel 3: Top 5 meest genoemde redenen om wel/ geen buitenlandse spaarrekening/deposito te openen Wel openen Niet openen Hogere rente 87% Tevreden met dienstverlening huidige bank 77% Alle bankzaken via internetbankieren 31% Bankfiliaal in de buurt 19% Gedeelte van mijn spaargeld op een 12% Moeilijk om je geld terug te krijgen bij 14% buitenlandse spaarrekening/deposito te zetten faillissement buitenlandse bank Bankfiliaal in de buurt 11% Ik wil in het Nederlands worden geholpen 13% Lang verblijf in het buitenland 9% Ik heb geen/weinig spaargeld 13% veiligheid. Opvallend is dat een lang verblijf in het buitenland (9%) ook in de Top 5 voorkomt. Dit komt overeen met de wens een filiaal nabij te hebben en geeft aan dat mensen nog altijd graag hun geld in de buurt willen hebben. Hoge tevredenheid met huidige spaarrekening De redenen om juist geen buitenlandse spaarrekening te willen openen komen sterk overeen met de redenen om geen betaalrekening bij een buitenlandse bank te willen openen: de tevredenheid met de diensterverlening van de huidige bank (78%) en de wens om een bankfiliaal in de buurt te hebben (19%). Verder heerst er een bepaalde angst om het spaargeld te verliezen; 14% geeft aan niet te willen sparen bij een buitenlandse bank vanwege de complexiteit het geld terug te krijgen in geval van faillissement. Dit is vooral een drempel voor degenen die nu nog twijfelen over het wel of niet willen sparen in het buitenland. Verder is de taalbarrière en het hebben van weinig spaargeld voor 13% een reden om geen buitenlandse spaarrekening te openen. Inkomen en risico-aversie van invloed Persoonskenmerken Net als bij het openen van een buitenlandse betaalrekening verschilt de belangstelling voor een niet-nederlandse spaarrekening naar geslacht, leeftijd, geloofsovertuiging en opleiding. Een verschil is wel dat nu ook het inkomen een sterke rol speelt: mensen met een netto maandelijks huishoudinkomen van maximaal 1150 euro hebben minder interesse in een buitenlandse spaarrekening dan degenen met een hoger inkomen. Verder zijn er aanwijzingen dat risico-averse mensen minder geneigd zijn om hun spaargeld bij een buitenlandse bank te zetten dan risiconeutrale of preferente mensen. Dit geeft aan dat men de risico s van een buitenlandse spaarrekening groter acht dan van een betaalrekening in het buitenland. 7. TOT SLOT Belangrijkste bevindingen DNB heeft in het kader van SEPA de afgelopen drie jaar onderzoek gedaan onder Nederlandse consumenten naar hun grensoverschrijdend betaalgedrag binnen het eurogebied. Net als bij betalingen in Nederland maken Nederlanders voor betalingen in en naar het buitenland steeds 15

16 Verdere elektronisering aan de kassa.. vaker gebruik van elektronische betaalmiddelen. Wel betalen zij in het buitenland nog altijd erg vaak met contant geld en minder vaak met hun betaalpas dan in Nederland. Opvallend is dat ten opzichte van voorgaande jaren de tevredenheid over de acceptatie van de pinpas en de creditcard in het buitenland is afgenomen. Dat de acceptatie daadwerkelijk achteruit is gegaan lijkt echter onwaarschijnlijk. Mogelijk zijn consumenten als gevolg van de EMV-uitrol vaker dan voorheen geconfronteerd met problemen of ongemakken met hun betaalpas in het buitenland. en op afstand. Net als in 2007, heeft 20% van de respondenten in 2008 geld overgemaakt naar een ander euroland. Meer nog dan in 2007, werden de meeste betalingen elektronisch gedaan via het internetbankieren, de creditcard of PayPal. De waardering van de veiligheid van de creditcard en internetbankieren is echter wel afgenomen. Verder vinden nog altijd veel respondenten de kosten van elektronische overschrijvingen voor betalingen over de grens te hoog. Wel is deze ontevredenheid, mogelijk als gevolg van de introductie van de Europese overschrijving, in 2008 gedaald. Consument gematigd positief over SEPA Een meerderheid van de respondenten staat neutraal of positief ten opzichte van de mogelijkheden die SEPA hen kan bieden. Hoewel men diverse voordelen verwacht, zoals goedkoper, sneller en eenvoudiger geld kunnen overmaken naar het buitenland en betere kaartacceptatie, ziet men ook zeker nadelen. De meeste zorgen hebben betrekking tot de gevolgen voor het betalingsverkeer binnen Nederland. Berichtgeving in de media speelt een belangrijke rol bij hoe de respondenten aankijken tegen SEPA. Vergroten bekendheid IBAN en BIC Beleidsaanbevelingen en voorstellen voor vervolgonderzoek Hoewel de bekendheid hierover toeneemt, weet nog altijd meer dan de helft van de consumenten niet waar zij hun IBAN en BIC kunnen vinden. Omdat deze nummers nodig zijn voor het betalen van een Europese overschrijving of Europese incasso, ligt hier een belangrijke rol voor banken. Zij zouden hun cliënten hier meer expliciet over kunnen gaan informeren om grootschalige migratie te stimuleren. Verder wensen veel consumenten hun IBAN graag te vinden op hun bankpas en de internetbankiersite. Dit onderstreept het belang van het streven van de banken om eind 2013 een brede beschikbaarheid van de IBAN op de betaalpas gerealiseerd te hebben en om de internetbankieromgeving van klanten aan te passen. Betaalbeleving mogelijk veranderd door SEPA Hoewel het gebruik van de Europese overschrijving nog zeer beperkt is en de EMV-uitrol in Nederland nog niet tot grote veranderingen heeft geleid, duiden de onderzoeksresultaten al wel op een mogelijke impact van SEPA op de betaalbeleving van consumenten. Het is daarom goed om in de volgende enquête hier dieper op in te gaan. Bovendien is het wenselijk om met behulp van de al 16

17 beschikbare informatie en het aanstaande onderzoek over 2009 de volgende issues nader te onderzoeken: de mate waarin men gebruik maakt van Europese overschrijvingen en de beleving hiervan, de achterliggende redenen van de ontevredenheid over de acceptatie van de pinpas in het buitenland, de achterliggende redenen van de ontevredenheid over de kosten en veiligheid van grensoverschrijdende elektronische overschrijvingen, de achterliggende redenen waarom men een minder positieve maar juist neutralere houding heeft gekregen ten aanzien van SEPA, de veranderingen in de behoefte aan bancaire diensten van niet-nederlandse aanbieders, de invloed van psychologische kenmerken (zoals religie of risico-aversie) op het betaalgedrag en de betaalbeleving van consumenten, welke personen zijn het meest geneigd hun betaalgedrag aan te passen en over te stappen op elektronische betaalmiddelen. LITERATUUR Bishoen, S. (2008), Grensoverschrijdend betaalgedrag van de Nederlandse consument aan de vooravond van SEPA, DNB/EUR stagerapport. CBS (2008), Mediaproducten steeds meer via internet, Persbericht CBS PB08-071, oktober Hartog, C. en M. van Kempen (2007), Betalen in het eurogebied: gedrag en beleving van de Nederlandse consument. DNB/EUR stagerapport. Jonker, N. en A. Kosse (2008), Towards a European payments market: survey results on crossborder payment behaviour of Dutch consumers, DNB Occasional Studies, vol. 6(1). Thuiswinkel Markt Monitor (2008), Blauw Research en Thuiswinkel.org. 17

18 BIJLAGE: VRAGENLIJST GRENSOVERSCHRIJDEND BETAALGEDRAG DOOR NEDERLANDERS IN 2008 Deze appendix bevat de vragenlijst zoals deze in het CentERpanel is afgenomen. De variabelennamen worden vet weergegeven en corresponderen met de namen in de dataset. De routing van de vragenlijst wordt bij de desbetreffende variabele cursief weergegeven. Variabelennamen: De variabelen namen worden vet weergegeven en corresponderen met de namen in de dataset. Routing: De routing van de vragenlijst wordt bij de desbetreffende variabele cursief weergegeven. Open: open antwoordvak (geen limiet aan lengte van het antwoord) String: antwoordvakje waarin je een bepaald aantal (maximaal 255) karakters kunt typen Numerieke variabelen: Als ranges gebruikt zijn, worden deze cursief weergegeven in het codeboek als de respondent deze niet op het scherm zag. Als de respondent de ranges wel zag, staan ze normaal weergegeven. Als er geen begrenzing op een vraag zit dan wordt er geen range aangegeven. nohhold nummer van het huishouden versleuteld nomem lidnummer in het huishouden Introductie De Nederlandsche Bank (DNB) wil graag meer inzicht krijgen in de manier waarop consumenten betalen in en naar andere eurolanden en hoe zich dat ontwikkelt over de jaren heen. De vragenlijst bestaat uit drie delen. Het eerste deel gaat over de wijze waarop u uw betalingen verricht in andere eurolanden en het tweede deel gaat over het overmaken van geld naar andere eurolanden. In deel drie worden vragen gesteld die gaan over de veranderingen in het betalingsverkeer n.a.v. de naderende éénwording van de Europese betaalmarkt. Ter verduidelijking, met de andere eurolanden worden bedoeld: België, Cyprus, Duitsland, Finland, Frankrijk, Griekenland, Ierland, Italië, Luxemburg, Malta, Oostenrijk, Portugal, Slovenië en Spanje. v011 to v014 Over welke van de onderstaande betaalpassen beschikt u? Er zijn meer antwoorden mogelijk. v011 Nederlandse pinpas die alleen in Nederland kan worden gebruikt (op deze pas is alleen het PIN logo aanwezig) v012 Nederlandse pinpas die ook in het buitenland kan worden gebruikt (te herkennen aan de aanwezigheid van zowel het PIN logo als het Maestro logo) v013 buitenlandse pinpas van een lokale bank uit een ander euroland v014 creditcard 0 nee 1 ja, 18

19 v021 to v025 Had u in 2008 v021 een betaalrekening bij een buitenlandse bank met het hoofdkantoor in een ander euroland (al dan niet met filialen in Nederland) v022 een betaalrekening bij een buitenlandse bank met het hoofdkantoor in een land buiten het eurogebied (al dan niet met filialen in Nederland) v023 een spaarrekening of deposito bij een buitenlandse bank met het hoofdkantoor in een ander euroland (al dan niet met filialen in Nederland) v024 een spaarrekening of deposito bij een buitenlandse bank met het hoofdkantoor in een land buiten het eurogebied (al dan niet met filialen in Nederland) v025 geen van deze 0 nee 1 ja v03 Hoe vaak hebt u in het jaar 2008 één van de eurolanden bezocht? De andere eurolanden zijn: België, Cyprus, Duitsland, Finland, Frankrijk, Griekenland, Ierland, Italië, Luxemburg, Malta, Oostenrijk, Portugal, Slovenië en Spanje. 1 nooit 2 1 tot 5 maal 3 6 tot 10 maal 4 11 tot 15 maal 5 meer dan 15 maal if (v03 > 1) v041 t/m v049 Wat was of waren de voornaamste reden(en) voor uw bezoek(en) aan deze eurolanden? Meerdere antwoorden mogelijk. v041 vakantie / weekendje weg v042 werk v043 sport v044 studie / stage v045 familiebezoek / bezoek vrienden v046 boodschappen / winkelen v047 doorreizen v048 dagje uit v049 anders 0 nee 1 ja if (v049 = 1) v04and Welke andere reden bedoelt u? 19

20 if (v03 > 1) v05 Welk euroland hebt u in 2008 als laatste bezocht? 1 België 2 Cyprus 3 Duitsland 4 Finland 5 Frankrijk 6 Griekenland 7 Ierland 8 Italië 9 Luxemburg 10 Malta 11 Oostenrijk 12 Portugal 13 Slovenië 14 Spanje if (v03 > 1) v061 to v069 Wat was (of waren) de voornaamste reden(en) van uw bezoek aan dit land? U kunt hier maximaal 2 antwoorden invullen; het gaat om de belangrijkste reden(en). v061 vakantie / weekendje weg v062 werk v063 sport v064 studie / stage v065 familiebezoek / bezoek vrienden v066 boodschappen / winkelen v067 doorreizen v068 dagje uit v069 anders 0 nee 1 ja if (v069 = 1) v06and Welke andere reden bedoelt u? if (v03 > 1) v07t1 t/m v07t7 De nu volgende vraag gaat over het betaalmiddel dat u doorgaans hebt gebruikt tijdens uw laatste bezoek aan dit land. Dit gebruik kan verschillen per gelegenheid. Kunt u aangeven welk betaalmiddel u tijdens dit laatste bezoek het meest hebt gebruikt bij onderstaande gelegenheden? U kunt kiezen uit: A = contant geld B = Nederlandse pinpas C = buitenlandse pinpas D = creditcard E = anders F = nvt (niet van toepassing: wanneer u geen betaling hebt verricht in de genoemde situatie) G = weet niet meer 20

Betalen in het eurogebied: nog niet alle wensen vervuld

Betalen in het eurogebied: nog niet alle wensen vervuld ers zijn over het algemeen positief over de bestaande betaalmogelijkheden, maar toch betaalt men in of naar het buitenland niet altijd zoals men zou willen. Zo is de tevredenheid over de acceptatie van

Nadere informatie

Grensoverschrijdend betaalgedrag van Nederlanders in 2014

Grensoverschrijdend betaalgedrag van Nederlanders in 2014 Grensoverschrijdend betaalgedrag van Nederlanders in 2014 Uitkomsten DNB onderzoek naar hoe Nederlanders betalen in en naar het buitenland 1 Nederlanders gebruiken in het buitenland vaker contant geld

Nadere informatie

Grensoverschrijdend betaalgedrag door Nederlanders in 2009. Gevolgen van SEPA worden zichtbaar. December 2010

Grensoverschrijdend betaalgedrag door Nederlanders in 2009. Gevolgen van SEPA worden zichtbaar. December 2010 Grensoverschrijdend betaalgedrag door Nederlanders in 2009 Gevolgen van SEPA worden zichtbaar December 2010 Nicole Jonker & Anneke Kosse De Nederlandsche Bank Secretariaat Maatschappelijk Overleg Betalingsverkeer

Nadere informatie

Grensoverschrijdend betaalgedrag door Nederlanders in 2010

Grensoverschrijdend betaalgedrag door Nederlanders in 2010 Grensoverschrijdend betaalgedrag door Nederlanders in 2010 Tevredenheid over pinnen in binnen- en buitenland neemt verder toe Oktober 2011 Anneke Kosse & Mirjam Plooij De Nederlandsche Bank INHOUDSOPGAVE

Nadere informatie

December 2014 Betalen aan de kassa 2013

December 2014 Betalen aan de kassa 2013 December 2014 Betalen aan de kassa 2013 Betalen aan de kassa 2013 Betalen aan de kassa 2013 Uitkomsten DNB/Betaalvereniging Nederland onderzoek naar het gebruik van contant geld en de pinpas in Nederland

Nadere informatie

Creditcardgebruik in Nederland

Creditcardgebruik in Nederland Creditcardgebruik in Nederland Een onderzoek naar de beleving en het gedrag van Nederlandse consumenten Anneke Kosse De Nederlandsche Bank Oktober 2009 1. INLEIDING Aanbod & acceptatie creditcards beperkt

Nadere informatie

Veilig betalen in Nederland

Veilig betalen in Nederland De meeste consumenten zijn positief over de veiligheid van het Nederlandse betalingsverkeer. Dat blijkt uit onderzoek dat dnb heeft uitgevoerd, onder meer naar aanleiding van de toename van pinpasfraude

Nadere informatie

Alleen-Pinnen-Monitor

Alleen-Pinnen-Monitor 1 Alleen-Pinnen-Monitor Perceptie van alleen-pinnen kassa s 2 e meting Erwin Boom & Markus Leineweber, 11 september 2012 Uitgevoerd in opdracht van de Betaalvereniging Nederland en Stichting BEB Vertrouwelijk

Nadere informatie

HOE BETAALT U? HOE ZOU U WILLEN BETALEN?

HOE BETAALT U? HOE ZOU U WILLEN BETALEN? HOE BETAALT U? HOE ZOU U WILLEN BETALEN? 2/09/2008-22/10/2008 Er zijn 329 antwoorden op 329 die voldoen aan uw criteria DEELNAME Land DE - Duitsland 55 (16.7%) PL - Polen 41 (12.5%) DK - Denemarken 20

Nadere informatie

Internetbankieren nu en in de toekomst

Internetbankieren nu en in de toekomst Betalen via internetbankieren is populair geworden. Volgens het Centraal Bureau van de Statistiek bedroeg het aantal internetgebruikers dat online zijn bankzaken regelt 7,3 miljoen personen in 2006. De

Nadere informatie

Betalen aan de kassa 2014

Betalen aan de kassa 2014 Betalen aan de kassa 2014 Uitkomsten DNB/Betaalvereniging Nederland onderzoek naar het gebruik van contant geld en de pinpas in Nederland in 2014 1 Gebruik van betaalmiddelen 2010-2014 Tabel 1. Gebruik

Nadere informatie

Laveren naar sepa: de overgang naar Europese betaalmiddelen in Nederland

Laveren naar sepa: de overgang naar Europese betaalmiddelen in Nederland Laveren naar sepa: de overgang naar Europese betaalmiddelen in Nederland Vanaf 28 januari 2008 zullen consumenten en bedrijven Europees kunnen gaan betalen. Op die datum komen banken in het hele eurogebied

Nadere informatie

Onderzoek TNS NIPO naar thuiswinkelgedrag en de bekendheid van het Thuiswinkel Waarborg in Nederland

Onderzoek TNS NIPO naar thuiswinkelgedrag en de bekendheid van het Thuiswinkel Waarborg in Nederland Onderzoek TNS NIPO naar thuiswinkelgedrag en de bekendheid van het Thuiswinkel Waarborg in Nederland In april 2013 heeft TNS NIPO in opdracht van Thuiswinkel.org een herhalingsonderzoek uitgevoerd naar

Nadere informatie

Probleemloos naar één Europese markt voor betalingen

Probleemloos naar één Europese markt voor betalingen Probleemloos naar één Europese markt voor betalingen SEPA: betalingsverkeer zonder grenzen In een groot deel van Europa worden de grenzen voor het betalingsverkeer afgeschaft. Er komt één grote Europese

Nadere informatie

Contant geld: gedrag en beleving van retailers

Contant geld: gedrag en beleving van retailers Contant geld: gedrag en beleving van retailers Uitkomsten DNB onderzoek, in samenwerking met Panteia, naar het gedrag en de beleving van retailers ten aanzien van contant geld Retailers zijn een belangrijke

Nadere informatie

Gewoon zo! Geld: Wat moet je weten als je gaat winkelen? MAKKELIJKLEZENGIDS OVER GELD

Gewoon zo! Geld: Wat moet je weten als je gaat winkelen? MAKKELIJKLEZENGIDS OVER GELD Gewoon zo! Geld: Wat moet je weten als je gaat winkelen? MAKKELIJKLEZENGIDS OVER GELD Betalen Als je een boodschap doet of bijvoorbeeld een trui koopt, moet je afrekenen. Betalen kan op verschillende manieren.

Nadere informatie

Hoofdstuk 9. Trendvragen financiële situatie Hoofdstuk 10. Financiële situatie

Hoofdstuk 9. Trendvragen financiële situatie Hoofdstuk 10. Financiële situatie Hoofdstuk 9. Trendvragen financiële situatie Hoofdstuk 10. Financiële situatie Samenvatting Hfst 9. Trendvragen financiële situatie Jaarlijks worden drie trendvragen gesteld die inzicht geven in de financiële

Nadere informatie

Tarieven en limieten particulier betalingsverkeer 2014

Tarieven en limieten particulier betalingsverkeer 2014 Betaalpakketten en betaalrekeningen Tarief per maand Rabo RiantPakket met Rabo GoldCard en Rabo WereldPas 5,50 extra Rabo GoldCard 2,35 extra Rabo WereldPas 0,70 extra Betaalrekening 0,90 Rabo TotaalPakket

Nadere informatie

Sterke toename van beleggingen in Duits en Frans schuldpapier. Grafiek 1 - Nederlandse aankopen buitenlandse effecten

Sterke toename van beleggingen in Duits en Frans schuldpapier. Grafiek 1 - Nederlandse aankopen buitenlandse effecten Sterke toename van beleggingen in Duits en Frans schuldpapier Nederlandse beleggers hebben in 21 per saldo voor bijna EUR 12 miljard buitenlandse effecten verkocht. Voor EUR 1 miljard betrof dit buitenlands

Nadere informatie

Hoofdstuk 43. Financiële situatie

Hoofdstuk 43. Financiële situatie Stadsenquête Leiden Hoofdstuk 43. Financiële situatie Samenvatting Circa tweederde van de Leidenaren geeft aan gemakkelijk rond te komen met het huishoudinkomen, ruim een kwart komt net rond en kan moeilijk

Nadere informatie

Eén panellid, werkzaam in de juridische dienstverlening, geeft juist aan dat zijn omzet is toegenomen door de kredietcrisis.

Eén panellid, werkzaam in de juridische dienstverlening, geeft juist aan dat zijn omzet is toegenomen door de kredietcrisis. Respons Van 25 juni tot en met 5 juli is aan de leden van het Brabantpanel een vragenlijst voorgelegd met als thema Kredietcrisis. Ruim de helft van de 1601 panelleden (54%) vulde de vragenlijst in. Hieronder

Nadere informatie

TeraKnowledge. Onderzoeksrapport geldautomaten en betaalgedrag Opdrachtgever Unie KBO. Bureau voor Onderzoek

TeraKnowledge. Onderzoeksrapport geldautomaten en betaalgedrag Opdrachtgever Unie KBO. Bureau voor Onderzoek TeraKnowledge Onderzoeksrapport geldautomaten en betaalgedrag Opdrachtgever Unie KBO Auteur: Drs. P.A.M. van der Meer bc. (Hons) Inhoudsopgave Inleiding p. 3 Managementsamenvatting p. 4 Beschrijving van

Nadere informatie

Mogelijkheden van de Privérekening

Mogelijkheden van de Privérekening Betalen Meer voor minder Betalen Tegenwoordig heeft iedereen wel een bankrekening. Hoe uw bankrekening eruit ziet, hangt af van uw wensen. Het gaat immers om meer dan alleen een overzicht van ontvangsten,

Nadere informatie

Is jouw maand ook altijd iets te lang? Onderzoek Jongerenpanel Tilburg

Is jouw maand ook altijd iets te lang? Onderzoek Jongerenpanel Tilburg Is jouw maand ook altijd iets te lang? Onderzoek Jongerenpanel Tilburg Onderzoek uitgevoerd in opdracht van: Gemeente Tilburg DIMENSUS beleidsonderzoek December 2012 Projectnummer 507 Inhoudsopgave Samenvatting

Nadere informatie

Hoofdstuk 24 Financiële situatie

Hoofdstuk 24 Financiële situatie Hoofdstuk 24 Financiële situatie Samenvatting De gemeente voert diverse inkomensondersteunende maatregelen uit die bedoeld zijn voor huishoudens met een lager inkomen. Zes op de tien Leidenaren zijn bekend

Nadere informatie

FINANCIERINGSBAROMETER

FINANCIERINGSBAROMETER FINANCIERINGSBAROMETER Q1 14 Q2 14 Q3 14 Q4 14 GfK 14 VFN - Financieringsbarometer Juni 14 1 Inhoudsopgave 1. Management summary 2. Financieringsbarometer 3. Onderzoeksresultaten 4. Onderzoeksverantwoording

Nadere informatie

Concept Ruil. begrippen giraal geld contante betalingen indirecte ruil chartaal geld betalingsverkeer directe ruil kosten (betalingsverkeer)

Concept Ruil. begrippen giraal geld contante betalingen indirecte ruil chartaal geld betalingsverkeer directe ruil kosten (betalingsverkeer) DIGITALE LESBRIEF CONTANTE BETALINGEN GETELD Doelgroep: SLU: 4 havo, 4 vwo 1 lesuur, exclusief huiswerkopdracht Concept Ruil begrippen giraal geld contante betalingen indirecte ruil chartaal geld betalingsverkeer

Nadere informatie

Hoofdstuk 12. Financiële dienstverlening

Hoofdstuk 12. Financiële dienstverlening Hoofdstuk 12. Financiële dienstverlening Samenvatting Dit hoofdstuk behandelt de bekendheid en het gebruik van vijf Leidse inkomensondersteunende regelingen onder respondenten met een netto huishoudinkomen

Nadere informatie

ICBC (Europe) S.A. Amsterdam Branch

ICBC (Europe) S.A. Amsterdam Branch ICBC (Europe) S.A. Amsterdam Branch TARIEVEN LIMIETEN VERWERKINGSTIJDEN SEPA LANDEN OVERZICHT V e r s i o n 2 0 1 5 1 Inhoudsopgave 1.ICBC Pakketten... 3 2.Betaaldiensten... 3 3.Contante transacties aan

Nadere informatie

Eindrapportage verantwoord lenen Onderzoek naar houding en gedrag consumenten

Eindrapportage verantwoord lenen Onderzoek naar houding en gedrag consumenten 1 Eindrapportage verantwoord lenen Onderzoek naar houding en gedrag consumenten In opdracht van InterBank juli 2006 2 Copyright 2006 Blauw Research bv Alle rechten voorbehouden. De resultaten zoals beschreven

Nadere informatie

Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag

Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag > Retouradres Postbus 20201 2500 EE Den Haag Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag Korte Voorhout 7 2511 CW Den Haag Postbus 20201 2500 EE Den Haag www.rijksoverheid.nl

Nadere informatie

Eén manier van betalen in Europa

Eén manier van betalen in Europa Eén manier van betalen in Europa Op 1 februari 2014 is de Europese betaalmarkt een feit. Zorg ervoor dat u ruim op tijd klaar bent voor de nieuwe manier van betalen. De Europese betaalmarkt Op 1 februari

Nadere informatie

Persbericht. Sterke groei elektronisch betalen in 2015. Kenmerk 16-01. Datum 25 januari 2016

Persbericht. Sterke groei elektronisch betalen in 2015. Kenmerk 16-01. Datum 25 januari 2016 Datum 25 januari 2016 Kenmerk 16-01 Gustav Mahlerplein 33-35 1082 MS Amsterdam Postbus 83073 1080 AB Amsterdam Sterke groei elektronisch betalen in 2015 www.betaalvereniging.nl T 020 305 19 00 F 020 305

Nadere informatie

Monitoring gebruikerstevredenheid invoering 130 km/h

Monitoring gebruikerstevredenheid invoering 130 km/h TNS Nipo Grote Bickersstraat 74 1013 KS Amsterdam t 020 5225 444 e info@tns-nipo.com www.tns-nipo.com Rapport Monitoring gebruikerstevredenheid invoering 130 km/h Rick Heldoorn & Matthijs de Gier H1630

Nadere informatie

Hoofdstuk 10. Trendvragen financiële situatie Hoofdstuk 11. Financiële situatie

Hoofdstuk 10. Trendvragen financiële situatie Hoofdstuk 11. Financiële situatie Hoofdstuk 10. Trendvragen financiële situatie Hoofdstuk 11. Financiële situatie Samenvatting Hfst 10. Trendvragen financiële situatie Jaarlijks worden drie trendvragen gesteld die inzicht geven in de financiële

Nadere informatie

Vakantiegeld-enquête 2016. Nibud/Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting

Vakantiegeld-enquête 2016. Nibud/Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting Vakantiegeld-enquête 2016 Nibud/Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting Vakantiegeld-enquête 2016 Auteurs Gea Schonewille Jasja Bos Inhoud SAMENVATTING... 6 1 INLEIDING... 8 2 AANTAL KEREN OP VAKANTIE...

Nadere informatie

AFM Consumentenmonitor najaar 2014 Beleggers

AFM Consumentenmonitor najaar 2014 Beleggers AFM Consumentenmonitor najaar 2014 Beleggers November 2014 GfK 2014 AFM Consumentenmonitor November 2014 1 Beleggingsportefeuille GfK 2014 AFM Consumentenmonitor November 2014 2 Zes op de tien beleggers

Nadere informatie

NATIONAAL BIERONDERZOEK NEDERLAND Een kwantitatief onderzoek naar de beleving en waardering van bier

NATIONAAL BIERONDERZOEK NEDERLAND Een kwantitatief onderzoek naar de beleving en waardering van bier NATIONAAL BIERONDERZOEK NEDERLAND Een kwantitatief onderzoek naar de beleving en waardering van bier JORIS DE JONGH MSC. LIANNE WORRELL MSC. AMSTERDAM, MEI 2013 NATIONAAL BIERONDERZOEK NEDERLAND Een kwantitatief

Nadere informatie

FINANCIERINGSBAROMETER

FINANCIERINGSBAROMETER FINANCIERINGSBAROMETER Q1 14 Q2 14 Q3 14 Q4 14 GfK 14 VFN - Financieringsbarometer April 14 1 Inhoudsopgave 1. Management summary 2. Financieringsbarometer 3. Onderzoeksresultaten 4. Onderzoeksverantwoording

Nadere informatie

Nibud, 23 juni 2015 Vakantiegeld-enquête

Nibud, 23 juni 2015 Vakantiegeld-enquête Nibud, 23 juni 2015 Vakantiegeld-enquête Auteurs Gea Schonewille Jasja Bos Visie De financiële zelfredzaamheid Het Nibud heeft verschillende vaardigheden gedefinieerd waarover iemand zou moeten beschikken

Nadere informatie

Stand van zaken op de energiemarkt

Stand van zaken op de energiemarkt Stand van zaken op de energiemarkt Onderzoek energiemarkt consumenten Rapportage kerncijfers Eerste halfjaar 13 Majka van Doorn, research consultant Thijs Hendrix, senior research consultant 11 13 Inhoudsopgave

Nadere informatie

Consumentenvertrouwen in Amsterdam

Consumentenvertrouwen in Amsterdam Consumentenvertrouwen in Amsterdam Hoe wordt het vakantiegeld dit jaar besteed? In opdracht van: Het Parool Projectnummer: 14054-2 Carine van Oosteren Merel van der Wouden Bezoekadres: Oudezijds Voorburgwal

Nadere informatie

Hoofdstuk 7. Financiële situatie

Hoofdstuk 7. Financiële situatie Stadsenquête Leiden Hoofdstuk 7. Financiële situatie Samenvatting Bijna driekwart van de Leidenaren geeft aan gemakkelijk rond te komen met het huishoudinkomen, twee op de tien komt net rond en bijna een

Nadere informatie

Online betalen via uw eigen bank

Online betalen via uw eigen bank Online betalen via uw eigen bank deelnemende banken MAKKELIJK VEILIG SNEL BETROUWBAAR Uw meest praktische manier van online betalen Steeds meer mensen kopen op het internet. Een boek, reis, dvd, muziek

Nadere informatie

Stand van zaken op de energiemarkt

Stand van zaken op de energiemarkt Stand van zaken op de energiemarkt Onderzoek energiemarkt consumenten Rapportage kerncijfers Tweede halfjaar 12 Majka van Doorn, research consultant Thijs Hendrix, senior research consultant 14 uari 13

Nadere informatie

2015: het jaar van contactloos betalen Whitepaper

2015: het jaar van contactloos betalen Whitepaper 2015: het jaar van contactloos betalen Whitepaper Inhoudsopgave 2015: het jaar van contactloos betalen Whitepaper Hoofdstuk 1: Sterke groei aantal pinbetalingen in Nederland 3 Hoofdstuk 2: Contactloos

Nadere informatie

SEPA Veranderingen voor onderwijsland. 18 Juni 2010 Ernst Kokke, Capgemini

SEPA Veranderingen voor onderwijsland. 18 Juni 2010 Ernst Kokke, Capgemini SEPA Veranderingen voor onderwijsland 18 Juni 2010 Ernst Kokke, Capgemini Inhoud SEPA in een notendop Betalingsverkeer, het basismodel Huidige situatie in Europa Wat is SEPA? Impact van SEPA 1 SEPA in

Nadere informatie

Belastingaangifte over 2010. Nibud, maart 2011

Belastingaangifte over 2010. Nibud, maart 2011 Belasting over 2010 Nibud, maart 2011 Inhoud 1. Inleiding... 3 2. Aangifte doen... 4 3. Maandelijkse belastingteruggaaf... 5 4. Belastingteruggaaf over het afgelopen jaar... 6 5. Geld betalen... 7 6. Wijzigingen

Nadere informatie

Werkloosheid in de Europese Unie

Werkloosheid in de Europese Unie in de Europese Unie Diana Janjetovic en Bart Nauta De werkloosheid in de Europese Unie vertoont sinds 2 als gevolg van de conjunctuur een wisselend verloop. Door de economische malaise in de jaren 21 23

Nadere informatie

Evaluatie hinder bij wegwerkzaamheden

Evaluatie hinder bij wegwerkzaamheden Evaluatie hinder bij wegwerkzaamheden Projectnummer: 10203 In opdracht van: Dienst Infrastructuur, Verkeer en Vervoer drs. Merijn Heijnen dr. Willem Bosveld Oudezijds Voorburgwal 300 Postbus 658 1012 GL

Nadere informatie

Grafiek 26.1a Het vóórkomen van verschillende vormen van discriminatie in Leiden volgens Leidenaren, in procenten 50% 18% 19% 17% 29%

Grafiek 26.1a Het vóórkomen van verschillende vormen van discriminatie in Leiden volgens Leidenaren, in procenten 50% 18% 19% 17% 29% 26 DISCRIMINATIE In dit hoofdstuk wordt ingegaan op het vóórkomen en melden van discriminatie in Leiden en de bekendheid van en het contact met het Bureau Discriminatiezaken. Daarnaast komt aan de orde

Nadere informatie

De economische crisis en Oud-West

De economische crisis en Oud-West De economische crisis en Oud-West Van 30 juni tot en met 7 juli 2009 kon het bewonerspanel van Oud-West vragen beantwoorden over de economische crisis. Hebben de panelleden het idee dat ze de gevolgen

Nadere informatie

Openingstijden Stadswinkels 2008

Openingstijden Stadswinkels 2008 Openingstijden Stadswinkels 2008 Openingstijden Stadswinkels 2008 René van Duin & Maaike Dujardin Centrum voor Onderzoek en Statistiek (COS) december 2008 In opdracht van Publiekszaken afdeling Beleid

Nadere informatie

SEPA. single euro payments area. Gemakkelijker betalen in Europa

SEPA. single euro payments area. Gemakkelijker betalen in Europa SEPA single euro payments area Gemakkelijker betalen in Europa Inhoud Inleiding 1. SEPA de Europese invalshoek Waarom Europees betalingsverkeer? Gelijke standaarden en regels Hoeveel landen doen mee? Wat

Nadere informatie

NOORDZEE EN ZEELEVEN. 2-meting Noordzee-campagne. Februari 2015. GfK 2015 Noordzee en zeeleven Stichting Greenpeace Februari 2015

NOORDZEE EN ZEELEVEN. 2-meting Noordzee-campagne. Februari 2015. GfK 2015 Noordzee en zeeleven Stichting Greenpeace Februari 2015 NOORDZEE EN ZEELEVEN 2-meting Noordzee-campagne Februari 2015 1 Inhoudsopgave 1. Samenvatting 2. Onderzoeksverantwoording 3. Onderzoeksresultaten 4. Contact 2 1. Samenvatting 3 Samenvatting Houding t.a.v.

Nadere informatie

5 november 2007. Maatschappelijk Overleg Betalingsverkeer- Werkgroep Toegankelijkheid en Bereikbaarheid. MOB/2008/00219/rood

5 november 2007. Maatschappelijk Overleg Betalingsverkeer- Werkgroep Toegankelijkheid en Bereikbaarheid. MOB/2008/00219/rood Maatschappelijk Overleg Betalingsverkeer- Werkgroep 1 MOB/2008/00219/rood Hoe bankieren klanten met een functie-beperking? Resultaten van een verkennend onderzoek 1. Inleiding Alhoewel er veel onderzoek

Nadere informatie

Onderzoek Je wordt 18 jaar en dan? De gevolgen voor je geldzaken

Onderzoek Je wordt 18 jaar en dan? De gevolgen voor je geldzaken Onderzoek Je wordt 18 jaar en dan? De gevolgen voor je geldzaken Rapportage Juli 2013 Meer informatie: info@wijzeringeldzaken.nl Samenvatting (1/3) 1. Veel 17-jarigen maken de indruk verstandig om te gaan

Nadere informatie

Steeds meer mensen zijn bewust flexitariër

Steeds meer mensen zijn bewust flexitariër bezoekadres Marnixkade 109 1015 ZL Amsterdam postadres Postbus 15262 1001 MG Amsterdam E moti@motivaction.nl T +31 (0)20 589 83 83 F +31 (0)20 589 83 00 W www.motivaction.nl Steeds meer mensen zijn bewust

Nadere informatie

Hoofdstuk 15. Gemeentelijke website

Hoofdstuk 15. Gemeentelijke website Hoofdstuk 15. Gemeentelijke website Samenvatting Van alle Leidenaren heeft 88% de beschikking over internet: 85% beschikt ook thuis over internet, alleen elders. Dit is vergelijkbaar met vorig jaar. De

Nadere informatie

Vakantiegeldenquete 2010

Vakantiegeldenquete 2010 Vakantiegeldenquete 2010 Inleiding Net als vorig jaar heeft het Nibud onderzoek gedaan naar de manier waarop mensen zich in financieel opzicht voorbereiden op de vakantie en of men zich aan hun budget

Nadere informatie

3 Cluster 2: Lage bedragen, beperkt aantal transacties

3 Cluster 2: Lage bedragen, beperkt aantal transacties 3 Cluster 2: Lage bedragen, beperkt aantal transacties 3.1 Typering van het cluster Winkels in food met een laag transactiebedrag zijn vooral de versspeciaalzaken. Als uitgegaan wordt van de standaardindeling

Nadere informatie

Klanttevredenheidsonderzoek Warmtenet (2015)

Klanttevredenheidsonderzoek Warmtenet (2015) Klanttevredenheidsonderzoek Warmtenet (2015) In het voorjaar van 2015 is een tevredenheidsonderzoek onder de particuliere klanten van Warmtenet Hengelo gehouden. Aan alle particuliere klanten van Warmtenet

Nadere informatie

Kostenoverzicht ING betaalproducten particulieren. Omdat u wilt weten waar u aan toe bent

Kostenoverzicht ING betaalproducten particulieren. Omdat u wilt weten waar u aan toe bent Kostenoverzicht ING betaalproducten particulieren Omdat u wilt weten waar u aan toe bent Alle kosten op een rij Kiest u voor voordelig bankieren? Dan zit u goed bij ING. Met dit kostenoverzicht weet u

Nadere informatie

TeraKnowledge Bureau voor Onderzoek

TeraKnowledge Bureau voor Onderzoek TeraKnowledge Onderzoeksrapport Betalen in Nederland In opdracht van seniorenorganisatie Unie KBO Auteur: P. van der Meer, TeraKnowledge Inhoudsopgave Inleiding p. 3 1. Beschrijving van de steekproef p.

Nadere informatie

Online betalen via uw eigen bank

Online betalen via uw eigen bank Online betalen via uw eigen bank deelnemende banken MAKKELIJK VEILIG SNEL BETROUWBAAR Uw meest praktische manier van online betalen Steeds meer mensen kopen op het internet. Een boek, reis, dvd, muziek

Nadere informatie

Verzekerden bezuinigen op hun zorgverzekering, het aantal overstappers neemt nog steeds toe. Margreet Reitsma-van Rooijen en Anne Brabers

Verzekerden bezuinigen op hun zorgverzekering, het aantal overstappers neemt nog steeds toe. Margreet Reitsma-van Rooijen en Anne Brabers Dit factsheet is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen met bronvermelding (Margreet Reitsma-van Rooijen en Anne Brabers. Verzekerden bezuinigen op hun zorgverzekering, het aantal overstappers neemt

Nadere informatie

SEPA migratiemonitor

SEPA migratiemonitor SEPA migratiemonitor Meting voorjaar 2012 Bewustwording, voorbereiding en gebruik van Europese betaalmiddelen door bedrijven en overheidsgebruikers in Nederland Mei 2012 Maatschappelijk Overleg Betalingsverkeer

Nadere informatie

Contante betalingen geteld

Contante betalingen geteld Contante betalingen geteld Een studie naar het gebruik van contant geld in Nederland in 2010 Oktober 2011 Lola Hernandez-Hernandez, Nicole Jonker & Anneke Kosse De Nederlandsche Bank INHOUDSOPGAVE 1. INLEIDING...

Nadere informatie

Hoofdstuk 19. Financiële situatie

Hoofdstuk 19. Financiële situatie Stadsenquête Leiden 008 Hoofdstuk 19. Financiële situatie Samenvatting Ruim tweederde van de Leidenaren geeft aan gemakkelijk rond te komen met het huishoudinkomen, bijna een kwart komt net rond en een

Nadere informatie

Rapportage toekomstgericht bankieren voor consumenten

Rapportage toekomstgericht bankieren voor consumenten Rapportage toekomstgericht bankieren voor consumenten Contents 1 Onderzoeksverantwoording 03 2 Samenvatting 04 3 Grafieken en open antwoorden 05 2 Onderzoeksverantwoording In opdracht van NVB hebben we

Nadere informatie

Tarieven en limieten particulier betalingsverkeer 2012

Tarieven en limieten particulier betalingsverkeer 2012 Betaalpakketten en betaalrekeningen Tarief per kwartaal Rabo RiantPakket met Rabo GoldCard en Rabo WereldPas 15,65 extra Rabo GoldCard 7,00 extra Rabo WereldPas 2,00 Rabo TotaalPakket met RaboCard en Rabo

Nadere informatie

Hoofdstuk 5. Trendvragen financiële situatie

Hoofdstuk 5. Trendvragen financiële situatie Hoofdstuk 5. Trendvragen financiële situatie Samenvatting Hfst 5. Trendvragen financiële situatie Na twee jaar van stijgende inkomens zien Leidenaren dit jaar hun inkomenspositie verslechteren. Het zijn

Nadere informatie

Betalen in SEPA; wat verandert er in Nederland? workshop. Frans van Beers (Stuurgroep SEPA) Detailhandel Nederland Delft, 8 juni 2010

Betalen in SEPA; wat verandert er in Nederland? workshop. Frans van Beers (Stuurgroep SEPA) Detailhandel Nederland Delft, 8 juni 2010 Betalen in SEPA; wat verandert er in Nederland? workshop Frans van Beers (Stuurgroep SEPA) Detailhandel Nederland Delft, 8 juni 2010 scope SEPA veranderingen Huidige betaalmarkt (met huidig rekeningnummer)

Nadere informatie

Kostenoverzicht ING betaalproducten particulieren. Omdat u wilt weten waar u aan toe bent

Kostenoverzicht ING betaalproducten particulieren. Omdat u wilt weten waar u aan toe bent Kostenoverzicht ING betaalproducten particulieren Omdat u wilt weten waar u aan toe bent Alle kosten op een rij Kiest u voor voordelig bankieren? Dan zit u goed bij de ING. Met dit kostenoverzicht weet

Nadere informatie

Visie Maatschappelijk Overleg Betalingsverkeer op verbetermogelijkheden mobiliteit in het betalingsverkeer

Visie Maatschappelijk Overleg Betalingsverkeer op verbetermogelijkheden mobiliteit in het betalingsverkeer Visie Maatschappelijk Overleg Betalingsverkeer op verbetermogelijkheden mobiliteit in het betalingsverkeer Inleiding Voor vrijwel elke markt geldt dat meer concurrentie tot betere dienstverlening en/of

Nadere informatie

rapportage Producentenvertrouwen kwartaal 1. Deze resultaten zijn tevens gepubliceerd in de tussenrapportage economische barometer (5 juni 2002)

rapportage Producentenvertrouwen kwartaal 1. Deze resultaten zijn tevens gepubliceerd in de tussenrapportage economische barometer (5 juni 2002) Rapportage producentenvertrouwen oktober/november 2002 Inleiding In de eerste Economische Barometer van Breda heeft de Hogeschool Brabant voor de eerste keer de resultaten gepresenteerd van haar onderzoek

Nadere informatie

Consumentenprikkels voor Efficiënt betalen Deelrapport 2

Consumentenprikkels voor Efficiënt betalen Deelrapport 2 Consumentenprikkels voor Efficiënt betalen Deelrapport 2 Vragenlijst in het LISS panel datum 08/11/2012 auteur(s) Jorna Leenheer Millie Elsen Rik Pieters Natalia Kieruj versie 1.2 classificatie Concept,

Nadere informatie

Kiezers en potentiële kiezers van 50PLUS

Kiezers en potentiële kiezers van 50PLUS Kiezers en potentiële kiezers van 50PLUS Versie 2013-2014 Tekstrapport Peil.nl/Maurice de Hond 1 Doelstelling en opzet van het onderzoek Het Wetenschappelijk Instituut van 50PLUS heeft ons in december

Nadere informatie

Betalen? Wij zijn uw bank.

Betalen? Wij zijn uw bank. Betalen? Wij zijn uw bank. U wilt eenvoudig uw bankzaken regelen? Met ons betaalpakket doet u dat op úw manier. In deze tijd kunt u niet meer zonder een betaalpakket. Pinnen, overboeken en betalen. Op

Nadere informatie

ALGEMEEN RAPPORT Publieksprijs Beste Vastgoedfonds Aanbieder 2011

ALGEMEEN RAPPORT Publieksprijs Beste Vastgoedfonds Aanbieder 2011 ALGEMEEN RAPPORT Publieksprijs Beste Vastgoedfonds Aanbieder 2011 Markt, trends en ontwikkelingen Amsterdam, april 2012 Ir. L. van Graafeiland Dr. P. van Gelderen Baken Adviesgroep BV info@bakenadviesgroep.nl

Nadere informatie

GfK Group Media RAB Radar- Voorbeeldpresentatie Merk X fmcg. Februari 2008 RAB RADAR. Radio AD Awareness & Respons. Voorbeeldpresentatie Merk X

GfK Group Media RAB Radar- Voorbeeldpresentatie Merk X fmcg. Februari 2008 RAB RADAR. Radio AD Awareness & Respons. Voorbeeldpresentatie Merk X RAB RADAR Radio AD Awareness & Respons Voorbeeldpresentatie Inhoud 1 Inleiding 2 Resultaten - Spontane en geholpen bekendheid - Herkenning radiocommercial en rapportcijfer - Teruggespeelde boodschap -

Nadere informatie

Technische toelichting

Technische toelichting Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB00-080 7 april 2000 10.30 uur Inflatie ook in maart stabiel De inflatie is in maart 2000 uitgekomen op 1,9 procent. Dat is ongeveer even hoog als in de

Nadere informatie

Informatiewijzer Verwerkingsduur en doorlooptijd van overboekingen

Informatiewijzer Verwerkingsduur en doorlooptijd van overboekingen Particulier Algemeen Informatiewijzer Verwerkingsduur en doorlooptijd van overboekingen Doorlooptijd van overboekingen Dit is de tijd die ligt tussen het moment waarop u een overboekingsopdracht verzendt

Nadere informatie

Kostenoverzicht ING betaalproducten particulieren. Omdat u wilt weten waar u aan toe bent

Kostenoverzicht ING betaalproducten particulieren. Omdat u wilt weten waar u aan toe bent Kostenoverzicht ING betaalproducten particulieren Omdat u wilt weten waar u aan toe bent Alle kosten op een rij Kiest u voor voordelig bankieren? Dan zit u goed bij de ING. Met dit kostenoverzicht weet

Nadere informatie

CONSUMER CONFIDENCE SCAN

CONSUMER CONFIDENCE SCAN CONSUMER CONFIDENCE SCAN September 2014 Stephan Dijcks GfK 2014 Consumer Confidence Scan augustus 2014 1 Inhoud 1. Inzichten consumentenvertrouwen 2. Consumentenvertrouwen in beeld 3. Onderzoeksverantwoording

Nadere informatie

Hoofdstuk 10. Financiële situatie

Hoofdstuk 10. Financiële situatie Hoofdstuk 10. Financiële situatie Samenvatting Hfst 9. Trendvragen financiële situatie Jaarlijks worden drie trendvragen gesteld die inzicht geven in de financiële positie van de Leidenaar. De resultaten

Nadere informatie

Strategisch Thema. -Duurzame stad-

Strategisch Thema. -Duurzame stad- Strategisch Thema -Duurzame stad- Modules Samenvatting 1 Houding Nijmegenaren 2 Energieopwekking en -verbruik 3 Omgaan met grondstoffen 5 Duurzame mobiliteit 6 Milieukwaliteit en leefomgeving 7 Datum:

Nadere informatie

Het is tijd voor de Single Euro Payments Area (SEPA)

Het is tijd voor de Single Euro Payments Area (SEPA) Het is tijd voor de Single Euro Payments Area (SEPA) Het is tijd voor de Rabobank. Januari 2008 Introductie Wij staan aan de vooravond van de komst van één Europese betaalmarkt: SEPA, de Single Euro Payments

Nadere informatie

Samenvatting 3-meting effectonderzoek integratiecampagne. Onderzoek onder allochtone Nederlanders

Samenvatting 3-meting effectonderzoek integratiecampagne. Onderzoek onder allochtone Nederlanders Samenvatting 3-meting effectonderzoek integratiecampagne Onderzoek onder allochtone Nederlanders Samenvatting 3-meting effectonderzoek integratiecampagne Onderzoek onder allochtonen 1) Integratiecampagne

Nadere informatie

Nieuwe tijden, nieuwe collectieve pensioenen

Nieuwe tijden, nieuwe collectieve pensioenen Nieuwe tijden, nieuwe collectieve pensioenen Werkgevers en werknemers aan het woord Onderzoek verricht in opdracht van Nationale-Nederlanden door Motivaction. Wat vinden werkgevers en werknemers van pensioenen.

Nadere informatie

April 2013, Nibud. Nederland bezuinigt. Onderzoek naar de bezuinigingsstrategieën van Nederlanders. Auteurs Tamara Madern Minou van der Werf

April 2013, Nibud. Nederland bezuinigt. Onderzoek naar de bezuinigingsstrategieën van Nederlanders. Auteurs Tamara Madern Minou van der Werf April 2013, Nibud Nederland bezuinigt Onderzoek naar de bezuinigingsstrategieën van Nederlanders Auteurs Tamara Madern Minou van der Werf 1. Inleiding 3 2. Bezuinigen is vaak 4 2.1 Nederlanders zijn slecht

Nadere informatie

Verandering kosten rond zorg en pensioen

Verandering kosten rond zorg en pensioen Verandering kosten rond zorg en pensioen Vragenlijst afgenomen in het LISS panel Versie 1.0 datum Augustus 2015 auteur Joris Mulder T: +31 13 466 3046 E: j.b.mulder@uvt.nl Postbus 90153, 5000 LE Tilburg

Nadere informatie

De uitgebreide resultaten van het onderzoek zijn hieronder beschreven. Resultaten Brabantpanel-onderzoek Economische crisis april 2012

De uitgebreide resultaten van het onderzoek zijn hieronder beschreven. Resultaten Brabantpanel-onderzoek Economische crisis april 2012 Achtergrond onderzoek & respons Van 26 maart tot en met zondag 8 april 2012 is aan de leden van het Brabantpanel een vragenlijst voorgelegd met als thema Vervolgonderzoek financieel-economische crisis

Nadere informatie

9 Cluster 8: Horeca, drankverstrekkers

9 Cluster 8: Horeca, drankverstrekkers 9 Cluster 8: Horeca, drankverstrekkers 9.1 Typering van het cluster Nederland telt ongeveer 11.000 cafés, die behoren tot ruim 9.600 ondernemi n- gen. Kenmerkend voor de cafés is gewoonlijk de kleine schaal

Nadere informatie

13 Cluster 12: de benzineservicestations

13 Cluster 12: de benzineservicestations 13 Cluster 12: de benzineservicestations 13.1 Typering van het cluster Tot dit cluster behoren alle tankstations in Nederland met de daarbij behorende winkels (tankshop). Nederland telt circa 2.200 benzineservicestations,

Nadere informatie

Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken

Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken De Nederlandse bancaire vorderingen 1 op het buitenland zijn onder invloed van de economische crisis en het uiteenvallen van ABN AMRO tussen

Nadere informatie

HUMO enquête naar de koopkracht

HUMO enquête naar de koopkracht HUMO enquête naar de koopkracht Steekproef N= 1000 respondenten representatief voor de Nederlandstalige 20-plussers (geen studenten) Methode Combinatie van telefonisch (23%; bij 65-plussers) en online

Nadere informatie

Themavragenlijst: Leven in Nederland

Themavragenlijst: Leven in Nederland Themavragenlijst: Leven in Nederland Januari 2011 Vragenlijst afgenomen in het LISS-I panel datum januari 2012 auteur Suzan Elshout T: +31 13 466 4243 E: s.elshout@uvt.nl Postbus 90153, 5000 LE Tilburg

Nadere informatie