PERSMAP. Voor screeners, interviewverzoeken en meer informatie: ( ( ( HERRIE) ) )

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "PERSMAP. Voor screeners, interviewverzoeken en meer informatie: ( ( ( HERRIE) ) ) 020-4868212 info@herrie.com"

Transcriptie

1 PERSMAP

2 Nieuwe geschiedenisserie De IJzeren Eeuw met presentator Hans Goedkoop De nieuwe geschiedenisserie De IJzeren Eeuw is vanaf vrijdag 3 april om te zien op NPO2. Na de succesvolle serie De Gouden Eeuw (2012) is er nu aandacht voor de negentiende eeuw. Een eeuw die traag op gang komt maar halverwege gaat Nederland op de schop. Ingrijpende politieke, economische en sociale vernieuwingen legden de basis voor het moderne Nederland zoals dat we nu kennen: van koningshuis tot grondwet, van parlementaire democratie tot verzuiling. In De IJzeren Eeuw worden bruggen, sporen, wegen en kanalen aangelegd, ontwikkelen Amsterdam en Rotterdam zich stormachtig en verrijzen overal in het land industrieën met moderne stoommachines. De overzeese handel bloeit op en aan het eind van de eeuw komen Nederlandse wetenschappers met vijf Nobelprijzen thuis. In 13 afleveringen van 45 minuten neemt presentator Hans Goedkoop de kijker mee de negentiende eeuw in. Per aflevering staat een historisch figuur centraal. Al deze hoofdpersonen waren voorlopers, eigenheimers, durfden meer dan anderen en lieten zich door weinig uit het veld slaan. De eerste aflevering gaat over een man die de Oranjes het liefst willen doen vergeten: Lodewijk Napoleon, onze allereerste koning. Verder komen onder anderen de steenrijke weduwe Borski aan de orde, de Rooms-Katholieke architect Pierre Cuypers, feministe Betsy Perk en textielfabrikant Van Heek. De serie laat zien hoe roerig en modern de eeuw was, vergeven van dilemma s waarmee wij nog altijd leven, en het waagt de stelling dat die eeuw bij geen andere in de schaduw hoeft te staan, hoe schamel ijzer ook lijkt af te steken bij het goud van ooit. De titel van de serie De IJzeren Eeuw is geleend uit de eeuw zelf. Zie het Tijdschrift voor staathuishoudkunde en statistiek, De eeuw, waarin wij leven, kan met regt de ijzeren eeuw worden genaamd; heden ten dage is het ijzer even onmisbaar voor onze behoeften als de lucht, het water en het vuur. Naast de televisieserie De IJzeren Eeuw, staat dit tijdperk ook centraal in een website, een tentoonstelling, een boek, een versie voor schooltv en een familieserie. De IJzeren Eeuw wordt mede mogelijk gemaakt door Amsterdam Museum, De Stichting Doctor Abraham Kuyperfonds, Fonds 21, Kunstraad Groningen, Prins Bernhard Cultuurfonds, Provincie Drenthe, Provincie Groningen, Provincie Overijssel, Stadsarchief Rotterdam en VSB fonds.

3 De IJzeren Eeuw de website De website bij de IJzeren Eeuw krijgt de vorm van een tijdschrift, getiteld IJzer. Niet toevallig een tijdschrift want deze publicaties werden in de 19e eeuw voor het eerst op grote schaal gelezen. De belangrijkste thema s uit de IJzeren Eeuw worden behandeld in vijf online magazines, speciaal ontworpen voor gebruik op tablet en mobiel. De IJzeren Eeuw de tentoonstelling in het Amsterdam Museum In het Amsterdam Museum is vanaf 6 maart in de tentoonstelling De IJzeren Eeuw te zien hoe Nederland in de 19e-eeuw in sneltreinvaart een fascinerende transformatie onderging. De IJzeren Eeuw het boek De IJzeren Eeuw, Begin van het moderne Nederland is de titel van het boek dat Hans Goedkoop en Kees Zandvliet schreven bij de televisieserie (Walburg Pers). Schooltv - De IJzeren Eeuw in de klas Er verschijnt ook een educatieve bewerking van deze serie op schooltv.nl: De IJzeren Eeuw in de klas. Speciaal voor gebruik in het voortgezet onderwijs zijn vijf afleveringen van de serie bewerkt. Ze zijn ingekort en hebben een duidelijke educatieve context gekregen voor effectief gebruik in de klas. De vijf afleveringen die zijn bewerkt: 1. Vrouwen voorwaarts, over de positie van de vrouw in de 19e eeuw: de pogingen van Betsy Perk om in Nederland de positie van de vrouw in de samenleving te verbeteren. 2. Het geheim van Rotterdam, over hoe Rotterdam in de 19e eeuw onder leiding van Lodewijk Pincoffs van handelsstadje uitgroeit tot wereldhaven. 3. Arme grond, rijke man, over hoe de ambitieuze ondernemer Willem Albert Scholten in de 19e eeuw door zijn moderne aardappelfabriek welvaart brengt op het arme Groningse land. 4. Land zonder paupers, over hoe er in de 19e eeuw wordt omgegaan met de armen en kanslozen in de samenleving: de oprichting van de Maatschappij van Weldadigheid door Johannes van den Bosch. 5. Een nieuwe wereld, over belangrijke ontwikkelingen en ontdekkingen van twee grote Nederlandse wetenschappers Dubois en Lorentz in de 19e eeuw. Ook is er een algemeen introductiefilmpje gemaakt van vijf minuten waarin de grote veranderingen, ontdekkingen en prestaties van de ijzeren 19e eeuw aan bod komen. De afleveringen en de introductieclip zijn gemaakt voor leerlingen uit de bovenbouw havo/vwo. Bij de afleveringen is lesmateriaal beschikbaar. De afleveringen zijn beschikbaar vanaf 10 maart op Familieserie op Zapp over de 19e eeuw Naar aanleiding van De IJzeren Eeuw komt er ook weer een historische comedy voor alle leeftijden op Zapp. Na het verrassende 'Welkom in de Gouden Eeuw (2012) dat een eervolle vermelding van de Nipkow-jury in de wacht sleepte, en het succesvolle vervolg 'Welkom bij de Romeinen' (2014), komt de NTR nu met de derde familieserie met humor waar je wat van opsteekt. Deze keer staat de 19e eeuw centraal. Koning Willem I, Vincent van Gogh, de jonge Wilhelmina, Thorbecke, ze zijn allemaal allang dood maar voor deze serie maken ze een uitzondering en komen ze op de bank terecht bij talkshowhost Dorine Goudsmit (Plien van Bennekom). De serie is wederom geregisseerd en geschreven door Niek Barendsen. Net als bij de vorige series doen weer tal van toonaangevende acteurs mee, zoals Plien van Bennekom, Alex Klaasen, Martine Sandifort, Remko Vrijdag, Lies Visschedijk, Hans Kesting, Ellen Pieters, Rogier In 't Hout, Laus Steenbeeke, Gijs de Lange en vele anderen. Uitzending: najaar 2015 DVD-set De serie De IJzeren Eeuw verschijnt ook op dvd. Na afloop van de serie is de fraai vormgegeven dvd-set onder meer te bestellen in de webshops van NTR en VPRO.

4 Afleveringsteksten Aflevering 1: DE ALLEREERSTE KONING Regie: Godfried van Run, research: Suzanne Hendriks Uitzending: Vrijdag 3 april 2015 In 1813 begon de Nederlandse monarchie en onze eerste koning was Willem I, zo leren we. Maar wat doen we dan met koning Lodewijk Napoleon? Hij regeerde van 1806 tot 1810 over ons land. Hij was een Fransman, hier geparachuteerd door zijn machtige broer keizer Napoleon. Die telt dus niet. Maar in die korte tijdspanne van vier jaar ontpopt Lodewijk zich tot een beschermer van de belangen van de noordelijke Nederlanden en tot een vorst die ons land zijn identiteit gaf. Zonder Lodewijk geen Rijksmuseum, geen Academie van Wetenschappen, geen Nationale Bibliotheek. Terwijl de Oranjestadhouders vóór hem een grote afstand tot het volk hielden, reist Lodewijk als een verlicht vorst door het land om de noden te lenigen. Of het nu om rampen gaat als de buskruitontploffing in Leiden of de overstroming van het rivierengebied. In deel 1 praat Hans Goedkoop o.a. met Nelleke Noordervliet over de Franse tijd, met de zeer Franse Annie Jourdan over Lodewijks verbouwing van het Paleis op de Dam, met Matthijs Lok over Lodewijks grootse plannen voor Assen en met Peter Rietbergen over zijn afstand van de troon en vlucht in de nacht. De opening van de serie de IJzeren Eeuw gaat over de man die de Oranjes het liefst willen doen vergeten: Lodewijk Napoleon, onze eerste koning. Aflevering 2: EEN MACHTIGE WEDUWE Regie: Gerda Jansen Hendriks, research: Maarten Slagboom Uitzending: Vrijdag 10 april 2015 Een splinternieuw koninkrijk - en geen cent te makken. Zo staat Nederland er voor in Willem I aan de slag, zijn natie moet mee met de andere Europese machten. Het land gaat op de schop, wordt klaargemaakt voor een nieuwe tijd. Er komen kanalen, wegen, spoorlijnen Alleen: hoe moet dit alles betaald worden? Telkens duikt daarbij op de achtergrond een vrouw op: Johanna Borski, weduwe van een vermogende bankier, bereid om risico's te nemen die anderen niet aandurven. Zij leent de koning het geld voor De Nederlandse Bank, zij investeert in de ontwikkeling van het spoor waar maar weinigen heil in zien. En ze wordt er steeds rijker mee - in tegenstelling tot de natie zelf, die bij het aftreden van Willem I in 1840 een schuldenlast heeft die nooit lijkt te kunnen worden afgelost. Hans Goedkoop praat in deze aflevering onder andere met Frank Elderson, directeur van De Nederlandsche Bank, Roel Janssen, financieel journalist, historicus Roland Uittenbogaard en investeerder Marijn Pijnenborg. En hij gaat bij het ministerie van Financiën kijken hoe het koffertje met de Miljoenennota voor de minister wordt klaargemaakt.

5 Aflevering 3: LAND ZONDER PAUPERS Regisseur: Martijn Blekendaal, research: Suzanne Hendriks Uitzending: Vrijdag 17 april 2015 Nederland, Bedelaars en dronkaards, weesjes en ontheemde gezinnen ontsieren het straatbeeld. Het prille koninkrijk staat er slecht voor. Een reeks mislukte oogsten heeft een groot deel van de bevolking in de armoede gestort. Wat te doen met al die paupers? Bij gebrek aan een verzorgingsstaat moet het initiatief komen van kerk en welgestelden. Verreweg het meest ambitieuze project om armoede en moreel verval de wereld uit te helpen, is de Maatschappij van Weldadigheid van Johannes van den Bosch. Zijn idee: de armoedzaaiers in afgelegen landbouwkoloniën verheffen tot modelboeren. Het initiatief begint voortvarend. Maar al snel zijn er ook strafkoloniën nodig om de paupers op het rechte pad te krijgen en houden. De vraag dringt zich op: hoe maakbaar is de mens? Aflevering 3 van de IJzeren Eeuw voert de kijker langs de voormalige koloniën in Frederiksoord, Veenhuizen en Ommerschans. Centraal staan Johannes van den Bosch en kolonist Klaas Visser. Sprekers zijn o.a.: de huidige directeur van de Maatschappij Weldadigheid, een nazaat van Klaas Visser, en expremier Ruud Lubbers, ook nazaat van een kolonist. Deze aflevering werd mede mogelijk gemaakt door: Provincie Drenthe en Provincie Overijssel

6 Aflevering 4: ARME GROND, RIJKE MAN Regisseur: Roel van Dalen, research: Yfke Nijland Uitzending: Vrijdag 24 april 2015 Willem Albert Scholten begint in 1850 in Foxhol in Groningen met een fabriekje voor aardappelmeel, in een gebied dat is gedoemd tot armoede. Zijn imperium groeit in 50 jaar uit naar 21 fabrieken, waarvan een tiental over de grens, tot in Pruisen en Rusland aan toe. Voorloper Scholten is de eigenaar van de eerste multinational in Nederland. Hij was een visionair, die alles kreeg waar hij zijn zinnen op zette. Tot de wal het schip keert. In deze aflevering gaat Hans Goedkoop op zoek naar de geschiedenis van Scholten en de vergeten weelde in het Nederlandse noorden. Deze aflevering werd mede mogelijk gemaakt door: Kunstraad Groningen en Provincie Groningen Aflevering 5: VROUWEN VOORWAARTS Regisseur: Suzanne Raes, research: Maarten Slagboom Uitzending: Vrijdag 1 mei 2015 De vrouwenbeweging vindt haar wortels in de 19 e eeuw, een eeuw die alles behalve vrouwvriendelijk was. Deze strijd begint niet op de barricades, maar in huiskamers en wordt gevoerd door keurige, vaak ongetrouwde dames uit hogere kringen. Deze werden geacht thuis te zitten en zeker geen betaalde werkzaamheden te verrichten. Betsy Perk is schrijfster maar kan als ongetrouwde juffrouw niet in haar eigen inkomsten voorzien. Ze richt de eerste vrouwentijdschriften op en de vereniging Arbeid Adelt. Ook gaat ze met voordrachtkunstenares Mina Kruseman het land door en geeft lezingen. Ongekende initiatieven die steeds veel weerstand en conflicten oproepen. Maar als Perk zich stil lijkt terug te trekken, is de starre wereld van de vrouw eind 19 e eeuw werkelijk in beweging gekomen: de massale Tentoonstelling voor Vrouwenarbeid is het startschot voor de grote verandering die zich in de eeuw daarna verder zal voltrekken. Hans Goedkoop spreekt onder andere met Anna Tijseling, Els Kloek, Karin Bloemen en Dik van der Meulen Aflevering 6: HET GEHEIM VAN ROTTERDAM Regisseur: Suzanne Raes, research: Carolien Brugsma Uitzending: Vrijdag 8 mei 2015 De Rotterdamse haven, pijler van de Nederlandse economie, ontstaat in de 19 e eeuw. Met dank aan de bijna vergeten zakenman Lodewijk Pincoffs. Hij is het die samen met vriend en bankier Marten Mees de oude elite en gemeente mee weet te krijgen in een unieke publiek-private samenwerking. Hij bouwt de havens van Feijenoord en bruggen en spoorlijnen worden dwars door de oude stad aangelegd. Rotterdam verandert van een slaperige provinciestad in een wereldhaven. Maar het verhaal loopt niet voor iedereen goed af: Pincoffs overspeelt zijn hand en vlucht berooid naar New York, Marten Mees verliest tonnen aan investeringen. De gemeente trekt aan het kortste eind en kan voor een habbekrats de nieuwe havens overnemen en start de

7 voorloper van het Havenbedrijf. Sprekers onder andere: Bram Oosterwijk, Paul van de Laar, Bram Peper en Riek Bakker. En Hans Goedkoop zoekt contact met de Amerikaanse tak van de familie Pincoffs. Deze aflevering werd mede mogelijk gemaakt door Stadsarchief Rotterdam Aflevering 7: AMSTERDAM, EEN KOLERESTAD Regisseur: Marcel Goedhart, research: Carolien Brugsma en Marja Ros Uitzending: Vrijdag 15 mei 2015 Bijna iedereen heeft wel eens gehoord van het Sarphatipark en de Sarphatistraat in Amsterdam. Maar bijna niemand weet meer wie Samuel Sarphati was. De arts, die in de 19 e eeuw niet kon aanzien dat zijn patiënten stierven door smerig drinkwater en ziektes als cholera. Sarphatie bedenkt de poep- en vuilnisophaaldienst, start een broodfabriek voor de armen in de stad en wil van Amsterdam weer een stad met grandeur en stijl maken. Zo komt hij met een plan voor een echt hotel: het Amstelhotel. In de aflevering vertelt Dominique van der Heyde, parlementair journalist van de NOS over haar voorvader Cornelis Outshoorn die het Amstelhotel ontwierp en wil Wim T. Schippers het majestueuze Paleis voor Volksvlijt - bedacht door Sarpahti - weer terug. Burgemeester Eberhard van der Laan ziet een link tussen Joop van den Ende en Samuel Sarphati. Aflevering 8: EEN VREEMDE KERK IN DE STRAAT Regisseur: Roel van Dalen, research: Maarten Slagboom Uitzending: vrijdag 22 mei 2015 Na eeuwen van onderdrukking krijgt rooms-katholiek Nederland in de loop van de 19 e eeuw steeds meer vrijheden terug. Er ontstaat onder de katholieken een hernieuwd zelfvertrouwen. Architect Pierre Cuypers, bekend van het Rijksmuseum en het Amsterdamse Centraal Station, speelt een cruciale rol bij het vormgeven van dat nieuwe zelfbewustzijn. Hij voert, samen met schrijver Alberdingk Thijm, een masterplan uit. Katholiek Nederland komt weer op de kaart, letterlijk door middel van gebouwen. Tot grote weerzin van andersdenkenden. Aflevering 9: TWENTE OP STOOM Regisseur: Marcel Goedhart, research: Carolien Brugsma & Marja Ros Uitzending: Vrijdag 29 mei 2015 Je kunt het je nauwelijks meer voorstellen, maar aan het eind van de 19 e eeuw is Enschede één van de grotere textielsteden van Europa. In een rap tempo heeft het zich ontwikkeld van een boerengemeenschap en piepkleine handelsstad tot een mondiaal handelscentrum. Presentator Hans Goedkoop kruipt in de huid van een 19 e eeuwse wever. Het blijkt een heftige ervaring, waar hij van in de war raakt. Zijn de textielbaronnen van wie Gerrit Jan van Heek de grootste is, uitbuiters of toch weldoeners? En hoe gaan de achterkleinkinderen nu

8 met de erfenis om? In Hengelo gaat Stork stoommachines fabriceren. Met veel succes. Waarom heeft Stork meer oog voor zijn mensen in de fabriek? In de aflevering is schrijver Jaap Scholten lovend over zijn voorouders. Hij kan zich nu nog druk maken over Gerrit Bennink, de socialist die de Storken geraffineerde uitzuigers noemde en voor straf moest brommen. Deze aflevering werd mede mogelijk gemaakt door Provincie Overijssel Aflevering 10: EEN NIEUWE WERELD Regisseur: Gerda Jansen Hendriks, research: Suzanne Hendriks Uitzending: vrijdag 5 juni 2015 In de late 19 e eeuw voltrekt zich een revolutie op wetenschappelijk gebied. Er worden door Nederlanders ontdekkingen gedaan die voorgoed het inzicht in de wereld om ons heen veranderen. Het gaat over materie en licht, over de evolutie van de mens. De revolutie begint met een nieuw schooltype, bedacht door staatsman Thorbecke. Zijn HBS, ofwel Hogere Burger School moet vanaf 1864 een nieuwe mens voortbrengen, mannen die het land vooruit zullen helpen. Een van die HBSers is Hendrik Lorentz, theoretisch natuurkundige, wiens ideeën de grote inspiratie voor Einstein worden. Tijdgenoot en ook HBS-leerling Eugène Dubois wordt de eerste wetenschapper die op zoek gaat naar de schakel tussen mens en aap, zoals die wordt beschreven door Charles Darwin. Maar waarom zijn de ideeën van Dubois omstreden en die van Lorentz niet? Hans Goedkoop praat in deze aflevering onder meer met de natuurkundigen Robbert Dijkgraaf en Gerard t Hooft, zelf winnaar van de Nobelprijs voor natuurkunde. In Indonesië gaan we op zoek naar de vondsten van Eugène Dubois en vertelt paleontoloog John de Vos in Naturalis over de worsteling van Dubois om erkenning te krijgen voor zijn ontdekking van de zogenaamde Javamens.

9 Aflevering 11: ABRAHAM DE GEWELDIGE Regisseur: Marcel Goedhart, research: Suzanne Hendriks Uitzending: Vrijdag 12 juni 2015 Na Thorbeckes grondwet van 1848 is het Abraham Kuyper die de kleyne luyden een stem geeft. Door een eigen krant op te richten, een eigen school, een eigen universiteit, een eigen partij en kerk. De wereld in het klein. Een grandioos organisator, en uitvinder van een nieuwe politiek die massa s aan zich weet te binden door politiek leiderschap. Maar zeker niet geliefd bij iedereen. Kuyper krijgt tegenspel van een cartoonist uit Groningen, Albert Hahn die Kuyper op grove wijze neerzet en op zijn manier de massa wil bespelen. Deze aflevering werd mede mogelijk gemaakt door Stichting Doctor Abraham Kuyperfonds Aflevering 12: TEN OORLOG! Regisseur: Gerda Jansen Hendriks, research: Yfke Nijland Uitzending: Vrijdag 19 juni 2015 Tegen het einde van de 19 e eeuw moet het Nederlandse leger in Indië alle zeilen bijzetten in Atjeh, één van de laatste gebieden in de uitgestrekte Indische archipel die het gezag van het gouvernement niet aanvaardt. Dankzij de eerzuchtige en briljante generaal Van Heutsz lukt het uiteindelijk om de Atjehse krijgsheer Toekoe Oemar te verslaan en de Atjehese bevolking te onderwerpen. De Atjeh oorlog is een vuile oorlog, gruwelijke foto s getuigen daarvan. Maar dankzij de inzet van het Korps Marechaussee kunnen aan het begin van de 20ste eeuw grote winsten worden gemaakt met het verbouwen van tabak en het winnen van olie. Hans Goedkoop praat in deze aflevering onder meer met de oud-commandant van Bronbeek en Van Heutszkenner Gerard Geerts en ontdekt in Museum Bronbeek het Toekoe Oemar spel dat eind 19 e eeuw heel populair was. Hij speelt dit bordspel in Indonesië met de Atjehese historicus Mawardi Umar die ook uitlegt waarom Atjeh zich zo hevig verzette tegen de Nederlanders. Hans Goedkoop gaat bovendien op zoek naar de allereerste olieput van het gebied, ofwel de geboorte van de Koninklijke Olie, en neemt een kijkje bij een van de weinige tabaksplantages die er nog resten in de omgeving van Medan. Aflevering 13: DE IJZEREN KOOI Regisseur: Roel van Dalen, research: Maarten Slagboom Uitzending: Vrijdag 26 juni 2015 Aan het einde van de 19 e eeuw is er alle reden voor optimisme. Stijgende welvaart, verbetering van de positie van de vrouw, verheffing van de lagere standen. Nederland is in een eeuw tijd onherkenbaar veranderd maar is deze moderne samenleving ook niet te massaal, te technisch en te lawaaierig geworden? Waar blijft de menselijke maat, de innerlijkheid, de moraal? Frederik van Eeden, arts, schrijver en wereldverbeteraar, laat de stad achter zich en begint op het platteland in het Gooi de utopische gemeenschap Walden. Gaat dat lukken of is er niet te ontsnappen aan de vooruitgang?

10 NPO Doc sluit aan bij De IJzeren Eeuw Vanaf zondag 5 april rond uur op NPO Doc Op 3 april start de nieuwe serie De IJzeren Eeuw op NPO2. Het documentairekanaal NPO Doc sluit iedere zondag aan bij deze serie. Naar aanleiding van De allereerste koning, de eerste aflevering op vrijdag 3 april vertoont NPO Doc op zondag 5 april Paleis Het Loo. Deze documentaire laat zien, dat het paleis eeuwenlang de zomerresidentie was van de Nederlandse stadhouders en koningen. Na de aflevering van 24 april Arme grond, rijke man over een Groningse aardappelmeelfabrikant volgt op 26 april op NPO Doc De blinkende spade, een documentaire uit 1953 waarin te zien is hoe in de Groningse veengebieden de aardappel werd geïntroduceerd. Zondag 5 april rond uur op NPO Doc: Paleis Het Loo bij De allereerste koning, vrijdag 3 april op NPO2 De allereerste koning van Nederland was niet Willem I maar Lodewijk Napoleon, een broer van Napoleon Bonaparte. Naar aanleiding van de aflevering van De IJzeren Eeuw over hem, zendt NPO Doc Paleis Het Loo (VPRO, 2012) uit, een documentaire van Hansje Quartel over Het Loo, dat Lodewijk Napoleon in het begin van de negentiende eeuw liet opknappen. De regisseur filmde een jaar lang achter de schermen van Rijksmuseum Paleis Het Loo. Over dit museum had de Raad voor Cultuur een negatief advies uitgebracht. Het paleis moest meer bezoekers gaan trekken. Hoe gaat het museum dit aanpakken: Wordt het een experience of haalt het zijn kracht uit het authentieke en historische? Zondag 12 april rond uur op NPO Doc: De erfgenamen: De familie Van Eeghen bij Een machtige weduwe, vrijdag 10 april op NPO2 Johanna Borski, de machtige weduwe uit de tweede aflevering van De IJzeren Eeuw was een van de eerste succesvolle Nederlandse zakenvrouwen. Zij speelde een grote rol bij het ontstaan van De Nederlandsche Bank. Christiaan Pieter van Eeghen, één van de telgen uit het geslacht van de ondernemersfamilie Van Eeghen, was de eerste vijfentwintig jaar van het bestaan van De Nederlandsche Bank president van dit instituut. Hij is één van de erfgenamen in de documentaire De erfgenamen: De familie Van Eeghen (VPRO, 1986) van Saskia van Schaik. Zondag 19 april rond uur op NPO Doc: De zomer van 1823: In het voetspoor van Jacob van Lennep - Weldadigheid en onbehagen bij Land zonder paupers, vrijdag 17 april op NPO2 Om armoede en moreel verval te bestrijden, werden koloniën opgericht waar paupers naar toe werden gestuurd om hun leven te beteren. Deze aflevering voert de kijker langs een aantal voormalige koloniën. In de documentaire De zomer van 1823: In het voetspoor van Jacob van Lennep (Theo Uittenbogaard, RVU, 2000) maakt schrijver Geert Mak een voettocht door Nederland. Hij doet dat aan de hand van een reisverslag uit 1823 van Jacob van Lennep. Bijna twee eeuwen geleden liep de Leidse student Van Lennep samen met zijn studiegenoot Dirk van Hogendorp dezelfde route. Geert Mak schetst tijdens zijn wandeltocht een beeld van Nederland in het begin van de negentiende eeuw. In deze aflevering bezoekt Mak onder andere de kolonie Frederiksoord.

11 Zondag 26 april rond uur op NPO Doc: De blinkende spade bij Arme grond, rijke man op NPO2 op vrijdag 24 april In deze aflevering zien we hoe het imperium van Willem Albert Scholten begon met een aardappelmeelfabriek in Groningen en uitgroeide tot de eerste multinational in Nederland. De film De blinkende spade (1953) geeft een overzicht van de geschiedenis van de veengebieden in Groningen en Drenthe. Het turf werd afgegraven, aardappel en kunstmest werden geïntroduceerd en er kwam een aardappelmeelfabriek. De blinkende spade werd gemaakt ter gelegenheid van honderd jaar landbouwverenigingsleven in de veenkoloniën en het vijftigjarig bestaan van de Veenkoloniale Boerenbond (VBB) en bestaat voor een groot deel uit gespeelde scènes. Bekijk de wereld met andere ogen NPO Doc NPO Doc sluit aan bij De IJzeren Eeuw Vanaf zondag 5 april rond uur op NPO Doc NPO Doc was voorheen bekend onder de naam Holland Doc 24. Op de hoogte blijven? Meld u via de website aan voor de nieuwsbrief. Via Twitter, Facebook en Youtube is NPO Doc ook op de voet te volgen. Het digitale kanaal NPO Doc zendt wekelijks documentaires uit rond een bepaald onderwerp. NPO Doc is 7 dagen per week, 24 uur per dag te ontvangen via internet en digitale televisie. Kijk op voor meer informatie. Alle persberichten zijn vindbaar via Op de site staan ook nog eens ruim 1000 films en radiodocumentaires on demand in het kijk- en luisterarchief. NPO Doc is te bekijken op de volgende manieren: Live stream op het internet: Bij UPC Digital op: kanaal 309 Bij CAIWAY op: kanaal 118 Bij Ziggo op: kanaal 212 Bij Interactieve tv van KPN: kanaal 102 Bij Delta: kanaal 35 NPO Doc maakt deel uit van het documentaireplatform van de publieke omroep met 2Doc op Nederland 2, Radio Doc op Radio 1, en het digitale kanaal.

12 NPO Doc sluit aan bij De IJzeren Eeuw In mei, iedere zondag, op NPO Doc Sinds 3 april is de 13-delige reeks De IJzeren Eeuw op NPO2 te zien. Het documentairekanaal NPO Doc sluit iedere zondag aan bij deze serie. Bij de aflevering Twente op stoom bijvoorbeeld met een documentaire over de familie Van Heek, één van de grondleggers van de textielindustrie in Twente. Hieronder volgt een compleet overzicht van de aansluitingen op NPO Doc bij de afleveringen van De IJzeren Eeuw in mei. Bij De IJzeren Eeuw aflevering Vrouwen voorwaarts op vrijdag 1 mei op NPO 2 op zondag 3 mei op NPO Doc: Droom en daad: Het zoeken van Henriette Roland Holst (Annette Apon, NTR, 2013) De wortels van de vrouwenbeweging liggen in de negentiende eeuw. In de aflevering Vrouwen voorwaarts onder anderen aandacht voor Betsy Perk en Mina Kruseman, die de weg van de emancipatie voorbereidden. Droom en daad: Het zoeken van Henriette Roland Holst is een portret van de bekende dichteres Henriette Roland Holst ( ), die zeer actief was in de arbeidersbeweging. Bij De IJzeren Eeuw aflevering Het geheim van Rotterdam op vrijdag 8 mei op NPO 2 op zondag 10 mei op NPO Doc: De erfgenamen: De families Van Beuningen en Fentener van Vlissingen (Saskia van Schaik, VPRO, 1986) Het geheim van Rotterdam gaat over de Rotterdamse haven, pijler van de Nederlandse economie, die is ontstaan in de negentiende eeuw. De erfgenamen: De families Van Beuningen en Fentener van Vlissingen is een aflevering van een documentaire drieluik van Saskia van Schaik over de geschiedenis van een aantal bekende Nederlandse ondernemersfamilies. Deze familie richtte de Steenkolen Handels-Vereeniging op, die een belangrijke rol speelde in de ontwikkeling van de Rotterdamse haven. Bij De IJzeren Eeuw aflevering Amsterdam, een kolerestad, op vrijdag 15 mei op NPO 2 op zondag 17 mei op NPO Doc De joden en hun Mokum (Willy Lindwer, NOS, 1985) De arts Samuel Sarphati kon niet aanzien dat zijn patiënten stierven door smerig drinkwater en ziektes als cholera, en bedacht daarom onder andere de poep- en vuilnisophaaldienst. Samuel Sarphati en andere joden, die in Amsterdam woonden, waren van groot economisch en sociaal belang in de geschiedenis van Amsterdam. De documentaire De joden en hun Mokum behandelt de ontwikkeling van de Hoogduits Joodse Gemeente in Amsterdam, en hun invloed op deze stad. Bij De IJzeren Eeuw aflevering Een vreemde kerk in de straat op vrijdag 22 mei op NPO 2 op zondag 24 mei op NPO Doc: P.J.H. Cuypers, Aertsbouheer (Jeroen Visser, NOS, 1994) Architect Pierre Cuypers speelde een grote rol in het vormgeven van het nieuwe katholieke zelfbewustzijn. Hij zette katholiek Nederland letterlijk weer op de kaart, door nieuwe kerken te bouwen. P.J.H. Cuypers, Aertsbouheer is een documentaire over P.J.H. Cuypers, architect van vele neogotische kerken in Nederland en van het Rijksmuseum en Centraal Station in Amsterdam. Cuypers ontwikkelde een op de Middeleeuwen geïnspireerde bouwstijl die aansloeg bij de rooms-katholieke emancipatiebeweging.

13 Bij de IJzeren Eeuw aflevering Twente op stoom op vrijdag 29 mei op NPO 2 zondag 31 mei op NPO DOC: De erfgenamen: De familie Van Heek (Saskia van Schaik, VPRO, 1986) Twente op stoom gaat over de textielindustrie. Een van de grote vragen is of de textielbaronnen, van wie Gerrit Jan van Heek de grootste is, uitbuiters waren of weldoeners. De erfgenamen: De familie Van Heek maakte deel uit van een documentaire drieluik over de geschiedenis van een aantal bekende Nederlandse ondernemersfamilies. Deze aflevering gaat over de familie Van Heek, de grondleggers van de textielindustrie in Twente.

14 NPO Doc sluit aan bij De IJzeren Eeuw In juni, iedere zondag, op NPO Doc Sinds 3 april is de serie De IJzeren Eeuw op NPO2 te zien. Het documentairekanaal NPO Doc sluit iedere zondag aan bij deze serie. Bij de aflevering Modern, al te modern bijvoorbeeld, over schrijver Frederik van Eeden, is op NPO Doc de tv-premiere te zien van Daar heeft mijn lijf zijn thuis. Uitgangspunt van deze documentaire zijn brieven die Frederik van Eeden schreef in het Hof van Moerkerken, een landgoed waar Van Eeden vaak logeerde. Hieronder volgt een compleet overzicht van de aansluitingen op NPO Doc bij de afleveringen van De IJzeren Eeuw in juni. Bij De IJzeren Eeuw Een nieuwe wereld, vrijdag 5 juni op NPO2 zondag 7 juni op NPO Doc: Labyrint: Nobel (Jeroen van den Berk, VPRO/NTR, 2011 In de late negentiende eeuw voltrekt zich een revolutie op wetenschappelijk gebied. In De IJzeren Eeuw: Een nieuwe wereld draait het om een aantal Nederlanders die ontdekkingen hebben gedaan die voorgoed het inzicht in de wereld om ons heen veranderen. Een van hen is Hendrik Lorentz, die een Nobelprijs won. Labyrint: Nobel is gewijd aan twee Nederlandse Nobelprijswinnaars voor natuurkunde, Hendrik Lorentz en Heike Kamerlingh Onnes. Wetenschapshistoricus Bastiaan Willink ziet het goede onderwijs in de tijd van Lorentz als een van de oorzaken van de bloei van de wetenschap in die periode. Bij De IJzeren Eeuw Abraham de geweldige, vrijdag 12 juni op NPO2 zondag 14 juni op NPO Doc: Een portret van A.S. Talma (Henk Kleinbruinink, Omrop Fryslan, 2009) De IJzeren Eeuw: Abraham de geweldige gaat over Abraham Kuyper, die onder andere de Vrije Universiteit oprichtte en de ARP, de eerste politieke partij van Nederland. Een portret van A.S. Talma is een documentaire over Aritius Sybrandus (Syb) Talma ( ), dominee en politicus. Als ARP-minister van Landbouw, Handel en Nijverheid in het Kabinet-Heemskerk ( ) legde hij met de ouderdomsrente (een aparte uitkeringsregeling voor ouderen) als eerste een basis voor de Nederlandse sociale verzekeringswetgeving, maar kreeg daar nooit veel erkenning voor. Bij De IJzeren Eeuw Ten oorlog!, vrijdag 19 juni op NPO2 zondag 21 juni op NPO Doc: Dokument: Atjeh, Atjeh! (Jelte Rep, NCRV, 1996) Tegen het einde van de negentiende eeuw moet het Nederlandse leger in Indië alle zeilen bijzetten in Atjeh, één van de laatste gebieden in de uitgestrekte Indische archipel die het gezag van het gouvernement niet aanvaardt. Hoofdpersoon van De IJzeren Eeuw: Ten oorlog! is generaal Van Heutsz. Het lukt hem uiteindelijk om Atjeh te onderwerpen. Dokument: Atjeh, Atjeh is een documentaire over de Nederlandse koloniale oorlog in Atjeh. Aan de orde komt onder andere de rol van Van Heutsz en de invloed van de wereldlijke en geestelijke leiders tijdens deze oorlog.

15 Bij De IJzeren Eeuw De ijzeren kooi, vrijdag 26 juni op NPO2 zondag 28 juni op NPO Doc: Daar heeft mijn lijf zijn thuis (Maatje van Eck, 2007) Nederland is in een eeuw tijd onherkenbaar veranderd. Sommigen vragen zich af of de moderne samenleving niet te massaal, te technisch en te lawaaierig is geworden? In De IJzeren Eeuw: De ijzeren kooi zien we hoe arts en schrijver Frederik van Eeden op het platteland op zoek gaat naar de menselijke maat, de innerlijkheid en de moraal. Daar heeft mijn lijf zijn thuis is een poëtische documentaire over het Hof van Moerkerken, met teksten uit brieven die Frederik van Eeden schreef tijdens zijn logeerpartijen op dit landgoed. Deze documentaire is niet eerder vertoond op de Nederlandse televisie.

Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties

Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties Dit hoofdstuk gaat over opstand in Amerika, Frankrijk en Nederland. Deze opstanden noemen we revoluties. Opstand in Amerika (1775). De

Nadere informatie

Geschiedenis kwartet Tijd van jagers en boeren

Geschiedenis kwartet Tijd van jagers en boeren Geschiedenis kwartet jagers en boeren jagers en boeren jagers en boeren Reusachtige stenen die door mensen op elkaar gelegd zijn. Zo maakten ze een begraafplaats. * Hunebedden * Drenthe * Trechterbekers

Nadere informatie

GESCHIEDENIS LES 2 STAP VOOR STAP VOORUIT

GESCHIEDENIS LES 2 STAP VOOR STAP VOORUIT GESCHIEDENIS LES 2 STAP VOOR STAP VOORUIT Wie zei: Het is mijn taak om dit land goed te besturen. Maar al die ministers moeten zich er niet mee bemoeien. 1. koning Willem I 2. koning Willem II 3. koning

Nadere informatie

1 Het ontstaan van het Koninkrijk 10. 2 De geboorte van een prins 16. 3 De jeugd van prins Willem-Alexander 20

1 Het ontstaan van het Koninkrijk 10. 2 De geboorte van een prins 16. 3 De jeugd van prins Willem-Alexander 20 Inhoud Stamboom van het Koninklijk Huis 6 Inleiding 9 e 1 Het ontstaan van het Koninkrijk 10 2 De geboorte van een prins 16 3 De jeugd van prins Willem-Alexander 20 4 De studententijd van prins Willem-Alexander

Nadere informatie

Lijst met websites voor het project Moderne Geschiedenis van Alles-in-1

Lijst met websites voor het project Moderne Geschiedenis van Alles-in-1 Lijst met websites voor het project Moderne Geschiedenis van Alles-in-1 Algemene zoeksites: Denk van tevoren na over het trefwoord waarmee je zoekt. www.netwijs.nl www.meestersipke.nl www.google.nl ook

Nadere informatie

Toelichting beelden tijdbalk Argus Clou Geschiedenis groep 7

Toelichting beelden tijdbalk Argus Clou Geschiedenis groep 7 Toelichting beelden tijdbalk Argus Clou Geschiedenis groep 7 Hierbij treft u een toelichting aan bij de beelden die in de tijdbalk van Argus Clou Geschiedenis groep 7 zijn opgenomen. Inhoud Thema 1 Boze

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo gl/tl 2009 - I

Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo gl/tl 2009 - I Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. Staatsinrichting van Nederland Gebruik bron 1 en 2. 1p 1 De twee bronnen hebben te maken met de constitutionele monarchie. Welke

Nadere informatie

2 De oprichting van de VOC en de WIC zorgde ervoor dat overal op de wereld Zeeuwse en Hollandse schepen voeren.

2 De oprichting van de VOC en de WIC zorgde ervoor dat overal op de wereld Zeeuwse en Hollandse schepen voeren. Tijdvak 6 Toetsvragen 1 In de Tijd van Vorsten en Regenten werden in ook in de Nederlanden de eerste handelstochten naar Azië georganiseerd. Hoe werden deze tochten gefinancierd? A De Nederlandse overheid

Nadere informatie

Tijd van regenten en vorsten 1600 1700. 6.2 Wie heeft de macht? Deel 2. Wie hadden in de Republiek, in Frankrijk en in Engeland de politieke macht?

Tijd van regenten en vorsten 1600 1700. 6.2 Wie heeft de macht? Deel 2. Wie hadden in de Republiek, in Frankrijk en in Engeland de politieke macht? Onderzoeksvraag: Wie hadden in de Republiek, in Frankrijk en in Engeland de politieke macht? Kenmerkende aspect: Het streven van vorsten naar absolute macht. De bijzondere plaats in staatskundig opzicht

Nadere informatie

De Jefferson Bijbel. Thomas Jefferson

De Jefferson Bijbel. Thomas Jefferson De Jefferson Bijbel Thomas Jefferson Vertaald en ingeleid door: Sadije Bunjaku & Thomas Heij Inhoud Inleiding 1. De geheime Bijbel van Thomas Jefferson 2. De filosofische president Het leven van Thomas

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis vwo 2008-II

Eindexamen geschiedenis vwo 2008-II De koloniale relatie tussen Nederland(ers) en Nederlands-Indië In 1596 bereikte een Nederlandse expeditie onder Cornelis de Houtman Bantam. 2p 1 Leg uit welk verband er bestaat tussen deze expeditie en

Nadere informatie

Werkboek klas 2 Hoofdstuk 3

Werkboek klas 2 Hoofdstuk 3 Werkboek klas 2 Hoofdstuk 3 Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Marco Harmsen 13 oktober 2015 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/67292 Dit lesmateriaal is gemaakt

Nadere informatie

Tijdwijzer. Het begin. Voor en na Christus

Tijdwijzer. Het begin. Voor en na Christus 138 Tijdwijzer Het begin Op deze tijdbalk past niet de hele geschiedenis van de mens. Er lopen namelijk al zo n 100.000 jaar mensen rond op aarde. Eigenlijk zou er dus nog 95.000 jaar bij moeten op de

Nadere informatie

DE FAMILIE VAN LOON 130 _

DE FAMILIE VAN LOON 130 _ DE FAMILIE VAN LOON Mooi idee: je familie en huis jarenlang laten portretteren door schilders en fotografen. De roemrijke familie Van Loon uit Amsterdam deed dat. De indrukwekkende stapel familieportretten

Nadere informatie

DE DEMOCRATIE-INDEX GROEP 1: 1815-1848. 3. Hebben alle partijen min of meer gelijke kansen in de campagneperiode?

DE DEMOCRATIE-INDEX GROEP 1: 1815-1848. 3. Hebben alle partijen min of meer gelijke kansen in de campagneperiode? DE DEMOCRATIE-INDEX GROEP 1: 1815-1848 ACHTERGRONDINFORMATIE PERIODE 1815-1848 DE EERSTE JAREN VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN Tussen 1795 en 1813 was Nederland overheerst geweest door de Fransen. In

Nadere informatie

VOORBEREIDING OP BEZOEK AAN DE MUSICAL SOLDAAT VAN ORANJE. Een project over Soldaat van Oranje kan uit verschillende onderdelen bestaan :

VOORBEREIDING OP BEZOEK AAN DE MUSICAL SOLDAAT VAN ORANJE. Een project over Soldaat van Oranje kan uit verschillende onderdelen bestaan : VOORBEREIDING OP BEZOEK AAN DE MUSICAL SOLDAAT VAN ORANJE Een project over Soldaat van Oranje kan uit verschillende onderdelen bestaan : - het lezen van het boek Soldaat van Oranje en het maken van de

Nadere informatie

Landenspel. Duur: 30 minuten. Wat doet u?

Landenspel. Duur: 30 minuten. Wat doet u? Landenspel Korte omschrijving werkvorm: In deze opdracht wordt de klas verdeeld in vijf groepen. Iedere groep krijgt een omschrijving van een land en een instructie van de opdracht. In het lokaal moeten

Nadere informatie

De patriotten hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

De patriotten hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd 16 September 2016 Licentie CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/61319 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken

Nadere informatie

Burgers en Stoommachines. Tot 1:20

Burgers en Stoommachines. Tot 1:20 Burgers en Stoommachines Tot 1:20 Wat gaan we leren? 1. Welke gevolgen de technische uitvindingen hadden. 2. Wat er in de grondwet van 1848 stond. 3. Welke groepen minder rechten hadden dan andere groepen.

Nadere informatie

Jagers & boeren Waarvan leefden de jagers-verzamelaars? Jagers & boeren Waarvan leefden de boeren? Van de jacht en van vruchten en planten

Jagers & boeren Waarvan leefden de jagers-verzamelaars? Jagers & boeren Waarvan leefden de boeren? Van de jacht en van vruchten en planten Jagers & boeren Waarvan leefden de jagers-verzamelaars? Jagers & boeren Waarvan leefden de boeren? Van de jacht en van vruchten en planten Van de oogst van hun land en van hun dieren Jagers & boeren Wat

Nadere informatie

Bijlage VMBO-KB. geschiedenis en staatsinrichting CSE KB. tijdvak 1. Bronnenboekje b

Bijlage VMBO-KB. geschiedenis en staatsinrichting CSE KB. tijdvak 1. Bronnenboekje b Bijlage VMBO-KB 2007 tijdvak 1 geschiedenis en staatsinrichting CSE KB Bronnenboekje Staatsinrichting van Nederland bron 1 Over een demonstratie op 15 maart 1848. Grote opschudding bij de regering en het

Nadere informatie

Monarchie! vmbo. Leerdoel De leerlingen zien welke taken/regels onze huidige koning(in) heeft.

Monarchie! vmbo. Leerdoel De leerlingen zien welke taken/regels onze huidige koning(in) heeft. Monarchie! vmbo Sinds 1848 heeft de koning geen politieke macht meer. Hij moet zich houden aan de grondwet. Hieronder staan 20 regels voor het koningshuis. Welke 8 regels passen er bij ons huidige koningshuis?

Nadere informatie

Janny van der Molen. een inspirerende bruggenbouwer. Janny van der Molen tijdens een optreden in boekhandel Het Leesteken te Purmerend

Janny van der Molen. een inspirerende bruggenbouwer. Janny van der Molen tijdens een optreden in boekhandel Het Leesteken te Purmerend Janny van der Molen een inspirerende bruggenbouwer Janny van der Molen tijdens een optreden in boekhandel Het Leesteken te Purmerend Verhalen die ertoe doen Over engelen, goden en helden verhalen uit de

Nadere informatie

Instructie voor leerkracht

Instructie voor leerkracht Instructie voor leerkracht Bij deze PPT hoort achtergrondinformatie. Dit vindt u ook op deze site. In het document: Informatie voor leerkrachten Print het uit. Dan heeft u de info bij de hand, tijdens

Nadere informatie

Eureka 2M volledig herziene 5 e druk,

Eureka 2M volledig herziene 5 e druk, Eureka 2M volledig herziene 5 e druk, 2015-2016 Antwoordkernen zijn vrijwel nooit volledige zinnen. Antwoordkernen geven alleen aan, wat er beslist in het antwoord moet staan. De bedoeling is, dat je eerst

Nadere informatie

Inhoudsopgave Inhoudsopgave...2 1. Geschiedenis...3 2. Interieur...4 3. Copy...5

Inhoudsopgave Inhoudsopgave...2 1. Geschiedenis...3 2. Interieur...4 3. Copy...5 De Kerk Inhoudsopgave Inhoudsopgave...2 1. Geschiedenis...3 2. Interieur...4 3. Copy...5 2 1. Geschiedenis De grote bevolkingsgroei in de tweede helft van de 14de eeuw maakte het noodzakelijk nieuwe kerken

Nadere informatie

De vijftig vensters en de kenmerkende aspecten van de tien tijdvakken van de commissie De Rooy

De vijftig vensters en de kenmerkende aspecten van de tien tijdvakken van de commissie De Rooy De vijftig vensters en de kenmerkende aspecten van de tien tijdvakken van de commissie De Rooy In blauw: de tijdvakken en de kenmerkende aspecten (alleen uitgewerkt voor het en ). In oranje: de canonvensters,

Nadere informatie

abstract jaar verandering in het aantal voornamen officiële naam en roepnaam voornaamkeuze van traditie naar mode % traditionele vernoeming

abstract jaar verandering in het aantal voornamen officiële naam en roepnaam voornaamkeuze van traditie naar mode % traditionele vernoeming 7--05 60 50 jaar verandering in het aantal voornamen Gerrit Bloothooft en David Onland UiL OTS, Universiteit Utrecht abstract Een voornaam kiezen ouders niet zomaar voor hun kind. Ze worden in de keuze

Nadere informatie

DOCENTEN HANDLEIDING

DOCENTEN HANDLEIDING BESTEL OOK DE EDUCATIEVE KRANT! Ga naar www. oorlogsgeheimendefilm.nl DOCENTEN Een film over vriendschap, vertrouwen & verraad HANDLEIDING Bij de digitale les over de film Oorlogsgeheimen Op 3 juli gaat

Nadere informatie

verwerkingsopdrachten Willem-Alexander

verwerkingsopdrachten Willem-Alexander verwerkingsopdrachten Willem-Alexander Van kind tot koning Vragen bij Stamboom van het Koninklijk huis (bladzijde 6 en 7) 1 Als je goed kijkt, zie een schild met het wapen van Nederland. Op het schild

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis n.s.havo 2007-II

Eindexamen geschiedenis n.s.havo 2007-II Prehistorie en Oudheid In Drenthe zijn veel prehistorische vuurstenen werktuigen gevonden. Het vuursteen van deze werktuigen is afkomstig uit de ondergrondse vuursteenmijnen bij Ryckholt in Zuid-Limburg

Nadere informatie

Sterre, de familie Huygens in de Gouden Eeuw. van Rieks Veenker. Voor groep 6, 7 en 8

Sterre, de familie Huygens in de Gouden Eeuw. van Rieks Veenker. Voor groep 6, 7 en 8 Sterre, de familie Huygens in de Gouden Eeuw van Rieks Veenker Voor groep 6, 7 en 8 Vooraf Sterre is de zus van Christiaan Huygens. Hij is natuurkundige en een kei in wiskunde en astronomie. Hij doet een

Nadere informatie

Tijd van jagers en boeren? 3000 v. Chr. Prehistorie. Kenmerkende aspecten. Begrippen

Tijd van jagers en boeren? 3000 v. Chr. Prehistorie. Kenmerkende aspecten. Begrippen Tijd van jagers en boeren? 3000 v. Chr. Prehistorie 1. De levenswijze van jager-verzamelaars. 2. Het ontstaan van landbouw en landbouwsamenlevingen. 3. Het ontstaan van de eerste stedelijke gemeenschappen.

Nadere informatie

2014-2015 OP REIS IN EEN. Educatieve. programma s

2014-2015 OP REIS IN EEN. Educatieve. programma s & programma s Educatieve 2014-2015 OP REIS IN EEN paleis les program ma s In en rond Paleis Het Loo zijn leerlingen en studenten van alle typen onderwijs welkom voor een lesprogramma. Ieder lesprogramma

Nadere informatie

Canonvensters Michiel de Ruyter

Canonvensters Michiel de Ruyter ARGUS CLOU GESCHIEDENIS LESSUGGESTIE GROEP 8 Canonvensters Michiel de Ruyter Michiel Adriaanszoon de Ruyter werd op 23 maart 1607 geboren in Vlissingen. Zijn ouders waren niet rijk. Michiel was een stout

Nadere informatie

Naam: DE GOUDEN EEUW en Rembrandt

Naam: DE GOUDEN EEUW en Rembrandt Naam: DE GOUDEN EEUW en Rembrandt De Gouden Eeuw duurde niet precies honderd jaar. Hij begon aan het eind van de 16de eeuw, beleefde zijn hoogtepunt rond 1675 en was in de 18de eeuw voorbij. De Gouden

Nadere informatie

GROTE-LIJN-OVERZICHT VAN TIJDVAKKEN BEHANDELD IN LEERJAAR 1

GROTE-LIJN-OVERZICHT VAN TIJDVAKKEN BEHANDELD IN LEERJAAR 1 GROTE-LIJN-OVERZICHT VAN TIJDVAKKEN BEHANDELD IN LEERJAAR 1 Tijdvak Jagers en boeren; van de eerste mensen 3000 v. C. prehistorie; van de eerste mensen - 3000 v.c. Samenlevingstype: eerst jagers/verzamelaars,

Nadere informatie

Politieke stromingen hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/61325

Politieke stromingen hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/61325 Auteur VO-content Laatst gewijzigd 19 oktober 2016 Licentie CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie Webadres https://maken.wikiwijs.nl/61325 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken

Nadere informatie

Info plus Het leenstelsel

Info plus Het leenstelsel Project Middeleeuwen F- verrijking week 1 Info plus Het leenstelsel Inleiding De Middeleeuwen betekent letterlijk de tussentijd. Deze naam is pas later aan deze periode in de geschiedenis gegeven. De naam

Nadere informatie

germaans volk), een sterke Franse groepering. Ze verkochten haar aan de Engelsen die haar beschuldigden van ketterij (het niet-geloven van de kerk).

germaans volk), een sterke Franse groepering. Ze verkochten haar aan de Engelsen die haar beschuldigden van ketterij (het niet-geloven van de kerk). Jeanne d'arc Aan het begin van de 15de eeuw slaagden de Fransen er eindelijk in om de Engelsen uit hun land te verdrijven. De strijd begon met een vrouw die later een nationale heldin werd, van de meest

Nadere informatie

Voorbereidende les bij:

Voorbereidende les bij: Voorbereidende les bij: 1 U heeft een bezoek aan de tentoonstelling 24 uur met Willem in het Nationaal Archief gepland. Wij verheugen ons op uw komst, u bent van harte welkom! Om uw bezoek aan het Nationaal

Nadere informatie

Handboek Politiek. Derde Kamer der Staten-Generaal

Handboek Politiek. Derde Kamer der Staten-Generaal Handboek Politiek Derde Kamer der Staten-Generaal Hallo Kamerlid van de Derde Kamer der Staten-Generaal, Gefeliciteerd! Deze week ben jij een politicus. Je gaat samen met je klasgenoten discussiëren over

Nadere informatie

Nieuwsbrief 1 maart 2012

Nieuwsbrief 1 maart 2012 Nieuwsbrief 1 maart 2012 De Heemshof Het gebied rond De Heemshof in Heemskerk wordt bedreigd door nieuwbouwplannen van de gemeente. Op verzoek van Lambert Koppers, eigenaar van De Heemshof en deelnemer

Nadere informatie

Paleis Het Loo Ruud van Capelleveen Nummer: 17 kijk op voor digitale boeken

Paleis Het Loo Ruud van Capelleveen Nummer: 17 kijk op  voor digitale boeken Paleis Het Loo Ruud van Capelleveen Nummer: 17 kijk op www.absolutefigures.nl voor digitale boeken Paleis Het Loo DOOR RUUD VAN CAPELLEVEEN Colofon Dit is een uitgave van: Absolute Figures Margrietstraat

Nadere informatie

Toetsvragen Geschiedenis toelating Pabo. Tijdvak 7 Toetsvragen

Toetsvragen Geschiedenis toelating Pabo. Tijdvak 7 Toetsvragen Tijdvak 7 Toetsvragen 1 In de Tijd van Pruiken en Revoluties hielden kooplieden uit de Republiek zich bezig met de zogenaamde driehoekshandel. Tussen welke gebieden vond deze driehoekshandel plaats? A

Nadere informatie

Nieuwsbrief mei 2013. Onderzoek naar resten Kasteel Rietwijk

Nieuwsbrief mei 2013. Onderzoek naar resten Kasteel Rietwijk Onderzoek naar resten Kasteel Rietwijk In de kastelenbuurt van Heemskerk werd in november 2012 vanwege de sloop en nieuwbouwplannen een proefsleuvenonderzoek verricht. Dit werd uitgevoerd door het archeologische

Nadere informatie

Rijksuniversiteit Groningen Nameting kennis en argumentatie

Rijksuniversiteit Groningen Nameting kennis en argumentatie Rijksuniversiteit Groningen Nameting kennis en argumentatie Instructie onderdeel kennis: Hieronder staan 22 vragen over tijdvak 6 en 7. Probeer de vragen zo goed mogelijk te beantwoorden. Omcirkel met

Nadere informatie

Politieke stromingen hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Politieke stromingen hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd 25 June 2015 Licentie CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/61325 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

Tijd van burgers en stoommachines 1800 1900. 8.6 Emancipatie en democratisering. Onderzoeksvraag: Hoe werd de politiek gedemocratiseerd?

Tijd van burgers en stoommachines 1800 1900. 8.6 Emancipatie en democratisering. Onderzoeksvraag: Hoe werd de politiek gedemocratiseerd? Onderzoeksvraag: Hoe werd de politiek gedemocratiseerd? Kenmerkende aspecten: * Voortschrijdende democratisering, met deelname van steeds meer mannen en vrouwen aan het politiek proces. * De opkomst van

Nadere informatie

NEDERLAND IN DE 16e EEUW

NEDERLAND IN DE 16e EEUW NEDERLAND IN DE 16e EEUW In de 16e eeuw vielen de Nederlanden onder de Spaanse overheersing. Er bestonden grote verschillen tussen de gewesten (= provincies), bv: - dialect - zelfstandigheid van de gewesten

Nadere informatie

Majesteit, Koninklijke Hoogheid, excellenties, dames en heren,

Majesteit, Koninklijke Hoogheid, excellenties, dames en heren, Toespraak van de minister-president, mr. dr. Jan Peter Balkenende, bijeenkomst ter ere van de 50 ste verjaardag van de Verdragen van Rome, Ridderzaal, Den Haag, 22 maart 2007 Majesteit, Koninklijke Hoogheid,

Nadere informatie

Inhoud Thema 6.1 Ontdekkers en hervormers Thema 6.2 Regenten en vorsten Thema 6.3 Pruiken en revoluties Thema 6.4 Burgers en stoommachines

Inhoud Thema 6.1 Ontdekkers en hervormers Thema 6.2 Regenten en vorsten Thema 6.3 Pruiken en revoluties Thema 6.4 Burgers en stoommachines Inhoud Thema 6.1 Ontdekkers en hervormers 3 Thema 6.2 Regenten en vorsten 6 Thema 6.3 Pruiken en revoluties 9 Thema 6.4 Burgers en stoommachines 11 Eigentijds Eigentijds 6.1 Ontdekkers en hervormers 1.

Nadere informatie

Geschiedenis Ommerschans weer zichtbaar gemaakt Tekst en foto's: Harry Woertink

Geschiedenis Ommerschans weer zichtbaar gemaakt Tekst en foto's: Harry Woertink Geschiedenis Ommerschans weer zichtbaar gemaakt Tekst en foto's: Harry Woertink De rijke geschiedenis van de voormalige vesting de Ommerschans is weer zichtbaar. De afgelopen weken is er volop gewerkt

Nadere informatie

QUIZ. Tip! Speel de quiz klassikaal op het digitale schoolbord! Spelregels Wijs een jurylid aan: die bepaalt wie antwoord mag geven.

QUIZ. Tip! Speel de quiz klassikaal op het digitale schoolbord! Spelregels Wijs een jurylid aan: die bepaalt wie antwoord mag geven. QUIZ Tip! Speel de quiz klassikaal op het digitale schoolbord! Spelregels Wijs een jurylid aan: die bepaalt wie antwoord mag geven. Wijs een vragensteller aan: die stelt de vraag en noemt de 3 mogelijke

Nadere informatie

Preek Jezus volgen 10 april 2016

Preek Jezus volgen 10 april 2016 Lieve gemeente, Met Pasen hebben we gezien hoe we de verhalen over de opstanding kunnen lezen en begrijpen en vooral wat ze voor ons zouden kunnen betekenen. Dat we die verhalen niet letterlijk hoeven

Nadere informatie

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen,

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Twee weken geleden zijn we begonnen met lezingen uit het Marcus-evangelie. Een bijzonder evangelie waarin de vraag centraal staat: wie is Jezus? Hoe

Nadere informatie

Samenvatting Moderne Geschiedenis ABC

Samenvatting Moderne Geschiedenis ABC Samenvatting Moderne Geschiedenis ABC Week 1ABC: De Franse Revolutie Info: De Franse Tijd (1795 1814) Na de Franse Revolutie werd Napoleon de baas in Frankrijk. Napoleon veroverde veel Europese landen,

Nadere informatie

Derde Kamer. Derde Kamer. Handboek Politiek 1. der Staten-Generaal

Derde Kamer. Derde Kamer. Handboek Politiek 1. der Staten-Generaal erde Kamer Derde Kamer Kamer e Kamer Handboek Politiek 1 Derde Kamer der Staten-Generaal Hallo Kamerlid, Jij bent lid van de Derde Kamer der Staten-Generaal. Als politicus moet je natuurlijk wel verstand

Nadere informatie

Toespraak commissaris van de Koning Max van den Berg, seminar 'Wetenschap middenin de samenleving', Groningen, 30 mei 2013

Toespraak commissaris van de Koning Max van den Berg, seminar 'Wetenschap middenin de samenleving', Groningen, 30 mei 2013 Toespraak commissaris van de Koning Max van den Berg, seminar 'Wetenschap middenin de samenleving', Groningen, 30 mei 2013 Dames en heren, Wetenschap is ontstaan uit verwondering en nieuwsgierigheid. Al

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis vwo 2007-I

Eindexamen geschiedenis vwo 2007-I Van kind tot burger: Volksopvoeding via het onderwijs in Nederland (1780-1920) Patriotten gaven aan het begrip burger een nieuwe betekenis. 2p 1 Noem deze nieuwe betekenis en geef aan tot welke visie op

Nadere informatie

geschiedenis geschiedenis

geschiedenis geschiedenis Examen HAVO 2009 tijdvak 1 woensdag 20 mei 9.00-12.00 uur tevens oud programma geschiedenis geschiedenis Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 30 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

Hoofdorganisator Maand van de Geschiedenis. Organisator Nacht van de Geschiedenis. Hoofdpartner en investeerder Maand en Nacht van de Geschiedenis

Hoofdorganisator Maand van de Geschiedenis. Organisator Nacht van de Geschiedenis. Hoofdpartner en investeerder Maand en Nacht van de Geschiedenis Hoofdorganisator Maand van de Geschiedenis Organisator Nacht van de Geschiedenis Hoofdpartner en investeerder Maand en Nacht van de Geschiedenis .Door Achtergrond en verdieping op tv, radio, internet,

Nadere informatie

Naam: DE BEELDENSTORM Ketters Luther en Calvijn

Naam: DE BEELDENSTORM Ketters Luther en Calvijn Naam: DE BEELDENSTORM Ketters Luther en Calvijn Filips II In 1566, meer dan vierhonderd jaar geleden, zijn veel mensen boos. Er is onrust in de Nederlanden. Er zijn spanningen over het geloof, veel mensen

Nadere informatie

Bernard Molenkamp. Zijn ouders waren Gerrit Hendrik Molenkamp (geb. 3-8-1860), landbouwer van beroep en Willemina Ooijman (geb.10-11-1861).

Bernard Molenkamp. Zijn ouders waren Gerrit Hendrik Molenkamp (geb. 3-8-1860), landbouwer van beroep en Willemina Ooijman (geb.10-11-1861). Bernard Molenkamp Mijn opa BERNARD MOLENKAMP wordt 14-3-1897 geboren te Zelhem (een klein dorpje in de provincie Gelderland op een grote boerderij De Molenkamp ) in Holland. Zijn ouders waren Gerrit Hendrik

Nadere informatie

Inhoud. Inleiding...4 Hoofdstuk 1 Het ontstaan van mensenrechten...6 Hoofdstuk 2 Dertig mensenrechten...14

Inhoud. Inleiding...4 Hoofdstuk 1 Het ontstaan van mensenrechten...6 Hoofdstuk 2 Dertig mensenrechten...14 Inhoud Inleiding...4 Hoofdstuk 1 Het ontstaan van mensenrechten...6 Hoofdstuk 2 Dertig mensenrechten...14 Inleiding Je hoort of leest vaak over mensenrechten. Maar kun je ook een paar mensenrechten opnoemen?

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis havo 2007-I

Eindexamen geschiedenis havo 2007-I Van kind tot burger: Volksopvoeding in Nederland (1780-1901) De Calvinisten hechtten er veel belang aan dat de mensen zelf de Bijbel konden lezen. 1p 1 Welk gevolg had dit voor het onderwijs in de Republiek?

Nadere informatie

Negatieve uitlatingen over het koningshuis werden even niet gehoord. Dat was niet op z n plaats.

Negatieve uitlatingen over het koningshuis werden even niet gehoord. Dat was niet op z n plaats. Tekst: Psalm 72: 17 Thema: Leve de koning(in)! Liturgie: Verwelkoming GotZ 15: 1,2 Begroeting GotZ 15: 3 Gebed GotZ 94 (wisselzang) Bernetsjerke Lezen: Psalm 72 Psalm 72: 1,4 Lezen: 1 Timoteüs 2: 1 6 Psalm

Nadere informatie

Bloei van de Republiek hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Bloei van de Republiek hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd 15 December 2016 Licentie CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/61308 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken

Nadere informatie

Naam: Samenvatting Gouden Eeuw.

Naam: Samenvatting Gouden Eeuw. Samenvatting Gouden Eeuw. In het kort: De zeventiende eeuw (1600-1700) werd ook wel de Gouden Eeuw genoemd. De Gouden Eeuw was een periode waarin het erg goed ging met Nederland. Het ging goed met de schilderkunst

Nadere informatie

VOORTGEZET ONDERWIJS

VOORTGEZET ONDERWIJS VOORTGEZET ONDERWIJS STEDELIJK MUSEUM ALKMAAR Stedelijk Museum Alkmaar is hét geheugen van de stad Alkmaar en een vertrekpunt voor iedereen die de geschiedenis en kunst van Alkmaar en omgeving wil beleven

Nadere informatie

Helaas zijn christenen niet per definitie hartelijke en gastvrije mensen.

Helaas zijn christenen niet per definitie hartelijke en gastvrije mensen. Heb God lief zo goed als je kunt, en heb elkaar lief zoals Jezus ons liefhad. Het is niet niks, wat we net gelezen hebben. Eerst het verhaal van het volk Israel. Gevlucht uit Egypte, een lange vermoeiende

Nadere informatie

Napoleon. bekendste persoon uit de geschiedenis

Napoleon. bekendste persoon uit de geschiedenis Napoleon bekendste persoon uit de geschiedenis Napoleon behoort tot de meest bekende personen uit de geschiedenis. Hij wist zich van eenvoudige komaf op te werken tot keizer van Frankrijk en heerser over

Nadere informatie

Perspectief 3e editie 2 vmbo Anders dan anderen krant. 1. Voorpagina

Perspectief 3e editie 2 vmbo Anders dan anderen krant. 1. Voorpagina Perspectief 3e editie 2 vmbo Anders dan anderen krant 1. Voorpagina Geen mens is hetzelfde, want iedereen is weer anders. Elk mens heeft iets unieks. Dat maakt het soms lastig om elkaar te begrijpen. Of

Nadere informatie

2,1: Nederlands-Indië, 19 e eeuw

2,1: Nederlands-Indië, 19 e eeuw 2,1: Nederlands-Indië, 19 e eeuw 1830 1870: Javaanse boer werkt voor Nederlandse staat: - cultuurstelsel - Herendiensten van verliespost naar wingewest Vanaf 1870: modern imperialisme particuliere bedrijven

Nadere informatie

Kijkwijzer HAVO / VWO. Joep Nicolas. 11 juni 2014 t/m 11 januari 2015. Pierre Cuypersstraat 1, 6041 XG Roermond, 0475 359102, www.cuypershuis.

Kijkwijzer HAVO / VWO. Joep Nicolas. 11 juni 2014 t/m 11 januari 2015. Pierre Cuypersstraat 1, 6041 XG Roermond, 0475 359102, www.cuypershuis. Kijkwijzer HAVO / VWO Joep Nicolas 11 juni 2014 t/m 11 januari 2015 Pierre Cuypersstraat 1, 6041 XG Roermond, 0475 359102, www.cuypershuis.nl Welkom in het Cuypershuis Het museumgebouw is een uniek complex

Nadere informatie

Werkbladen bij uitzending schooltv Docenteninformatie

Werkbladen bij uitzending schooltv Docenteninformatie Docenteninformatie Deze werkbladen horen bij het Schooltv-programma Vrijheid. Aan de hand van de Four Freedoms van president Roosevelt komen verschillende aspecten van vrijheid aan bod. Het programma is

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis pilot havo 2009 - II

Eindexamen geschiedenis pilot havo 2009 - II Door de tijd heen De volgende historische verdragen staan in willekeurige volgorde: 1 Door de Vrede van Brest-Litovsk tussen het Duitse keizerrijk en het communistische Rusland kunnen de Duitse generaals

Nadere informatie

Ontdek. ons zoute DNA. Zonder de scheepvaart geen Nederland. voortgezet onderwijs 2015/2016

Ontdek. ons zoute DNA. Zonder de scheepvaart geen Nederland. voortgezet onderwijs 2015/2016 Ontdek ons zoute DNA Zonder de scheepvaart geen Nederland voortgezet onderwijs 2015/2016 Welkom in het scheepvaartmuseum amsterdam Het Scheepvaartmuseum is een pakhuis vol verhalen waar leerlingen op een

Nadere informatie

Samenvatting. Clay Shirky Iedereen Hoofdstuk 4 Eerst publiceren, dan filteren. Esther Wieringa - 0817367 Kelly van de Sande 0817383 CMD2B

Samenvatting. Clay Shirky Iedereen Hoofdstuk 4 Eerst publiceren, dan filteren. Esther Wieringa - 0817367 Kelly van de Sande 0817383 CMD2B Samenvatting Clay Shirky Iedereen Hoofdstuk 4 Eerst publiceren, dan filteren Esther Wieringa - 0817367 Kelly van de Sande 0817383 CMD2B Deze samenvatting gaat over hoofdstuk 4; eerst publiceren dan filteren,

Nadere informatie

8*. Na de dood van Karel de Grote werd de eerste grondslag gelegd voor Grenzen in Europa. Leg uit.

8*. Na de dood van Karel de Grote werd de eerste grondslag gelegd voor Grenzen in Europa. Leg uit. Gebruik bron 1 en 2 In 1897 werd in de venen bij Yde het lijk van een ongeveer zestienjarig meisje gevonden. Deze vondst gaf aanleiding tot twee voorlopige conclusies over de leefwijze van het volk waartoe

Nadere informatie

Waarom? Daarom! Professor Robbert Dijkgraaf & professor Louise O. Fresco

Waarom? Daarom! Professor Robbert Dijkgraaf & professor Louise O. Fresco 13 Waarom? Daarom! Professor Robbert Dijkgraaf & professor Louise O. Fresco Robbert weet alles van natuurkunde en wiskunde. Ook bedacht hij een website met alledaagse proefjes voor kinderen (www.proefjes.nl).

Nadere informatie

Welkom, Gezien de kritiek gisteren uit de krantenwereld doen we het als NOS kennelijk nog niet zo slecht. Wellicht zelfs wel iets te goed. Althans in de ogen van sommigen. Ik heb nieuws voor jullie. We

Nadere informatie

KUNSTMENU DE WITT OF ORANJE. PO groep 7-8 en VO klas 1-2. Stadswandeling Het rampjaar 1672 in Leeuwarden

KUNSTMENU DE WITT OF ORANJE. PO groep 7-8 en VO klas 1-2. Stadswandeling Het rampjaar 1672 in Leeuwarden KUNSTMENU DE WITT OF ORANJE PO groep 7-8 en VO klas 1-2 Stadswandeling Het rampjaar 1672 in Leeuwarden 2 INHOUD INHOUD 3 PLATTEGROND 4 1. KLEIN SCHAVERNEK 14 (GEVELSTEEN TREKSCHUIT): 6 Michiel de Ruyter

Nadere informatie

1 Elmer Bijma 2 Eddy de Boer 3 Sjoerd Brandt 4 Kor Broers 5 Gijs van Dam 6 Ben van Oeveren 7 Jorrit Jongbloed 8 Joost Koelen 9 Daniel Nagel

1 Elmer Bijma 2 Eddy de Boer 3 Sjoerd Brandt 4 Kor Broers 5 Gijs van Dam 6 Ben van Oeveren 7 Jorrit Jongbloed 8 Joost Koelen 9 Daniel Nagel 1 Elmer Bijma 1 : 49.47 2 : 47.89 3 : 46.52 4 : 47.65 5 : 47.15 6 : 42.67 7 : 40.51 8 : 47.86 9 : 49.13 10 : 46.19 11 : 48.02 12 : 48.83 13 : 51.49 14 : 49.90 15 : 46.42 16 : 44.63 17 : 45.30 18 : 46.28

Nadere informatie

Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt.

Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt. Examen VWO 2009 tijdvak 2 woensdag 24 juni 9.00-12.00 uur geschiedenis Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 28 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 76 punten te behalen. Voor elk vraagnummer

Nadere informatie

TIJDVAK 7 Bepoederde pruiken, bruisende ideeën

TIJDVAK 7 Bepoederde pruiken, bruisende ideeën TIJDVAK 7 Bepoederde pruiken, bruisende ideeën Bepoederde pruiken, bruisende ideeën Tijd van Pruiken en Revoluties 1700-1800 Vroegmoderne Tijd Kenmerkende aspecten Uitbouw van de Europese overheersing,

Nadere informatie

Open Monumentendag 'Op reis' in en buiten het provinciehuis

Open Monumentendag 'Op reis' in en buiten het provinciehuis Groningen, 4 september 2014 Open Monumentendag 'Op reis' in en buiten het provinciehuis Op zaterdag 13 september organiseert de provincie Groningen verschillende activiteiten in en buiten het provinciehuis

Nadere informatie

geschiedenis (nieuwe stijl)

geschiedenis (nieuwe stijl) Examen HAVO 2007 tijdvak 2 woensdag 20 juni 9.00-12.00 uur geschiedenis (nieuwe stijl) Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 25 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 78 punten te behalen.

Nadere informatie

Toespraak commissaris van de Koning Max van den Berg, Viering Bevrijdingsdag, 5 mei 2013, Ter Apel, gemeente Vlagtwedde.

Toespraak commissaris van de Koning Max van den Berg, Viering Bevrijdingsdag, 5 mei 2013, Ter Apel, gemeente Vlagtwedde. Toespraak commissaris van de Koning Max van den Berg, Viering Bevrijdingsdag, 5 mei 2013, Ter Apel, gemeente Vlagtwedde. Dames en heren, Het is een mooie gewoonte om een boom te planten om een ingrijpende

Nadere informatie

Emancipatie EMANCIPATIE

Emancipatie EMANCIPATIE WAT GA JE DOEN? Binnenkort geef je samen met een klasgenoot een presentatie in het. bhet onderwerp van je presentatie is: ONDERWERP: Emancipatie Diamantslijptafel Vervaardiger: Metaalbewerkingsbedrijf

Nadere informatie

Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt.

Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt. Examen VWO 2008 tijdvak 2 woensdag 18 juni 9.00-12.00 uur geschiedenis Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 25 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 76 punten te behalen. Voor elk vraagnummer

Nadere informatie

Napoleon. Teleblik quizzen. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie.

Napoleon. Teleblik quizzen. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Teleblik quizzen 18 November 2013 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/47692 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis vwo II

Eindexamen geschiedenis vwo II Ten oorlog! Europese oorlogen 1789-1919. Oorlog als maatschappelijk fenomeen Vanaf de zomer van 1789 trokken veel Franse vluchtelingen naar Oostenrijk. 1p 1 Waarom vormde dit voor het Franse revolutionaire

Nadere informatie

Nederland & Oranje sluit daarmee aan bij de kerndoelen van de leergebieden Oriëntatie op jezelf en de wereld en Kunstzinnige oriëntatie.

Nederland & Oranje sluit daarmee aan bij de kerndoelen van de leergebieden Oriëntatie op jezelf en de wereld en Kunstzinnige oriëntatie. Docentenhandleiding Welkom bij Paleis Het Loo! U gaat met uw klas het lesprogramma Nederland & Oranje volgen. Hierbij hoort een voorbereidende les op school (60 minuten), een bezoek aan Paleis Het Loo

Nadere informatie

-RKQ/HHUGDP3YG$µ-HNXQWQLHWYRRUHHQKDEEHNUDWVRSGH HHUVWHULM]LWWHQ

-RKQ/HHUGDP3YG$µ-HNXQWQLHWYRRUHHQKDEEHNUDWVRSGH HHUVWHULM]LWWHQ -RKQ/HHUGDP3YG$µ-HNXQWQLHWYRRUHHQKDEEHNUDWVRSGH HHUVWHULM]LWWHQ Bezuinigingen? Welke bezuinigingen? John Leerdam reageert enigszins geïrriteerd op de vraag hoe het voelt om als politicus tegenover oud-collega

Nadere informatie

De tijd die ik nooit meer

De tijd die ik nooit meer De tijd die ik nooit meer vergeet Jan Smit uit eigen pen deel 3 De Stiep Educatief De tijd die ik nooit meer vergeet De schrijver die blij is dat hij iets kan lezen en schrijven, vertelt over zijn jeugd.

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis havo 2009 - I

Eindexamen geschiedenis havo 2009 - I Ten oorlog! Europese oorlogen 1789-1919. Oorlog als maatschappelijk fenomeen In de Coalitieoorlogen voerde de Franse regering de dienstplicht in. 2p 1 Leg uit dat zij hiermee de betrokkenheid van Franse

Nadere informatie

Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940)

Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940) Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940) Adolf Hitler In 1933 kwam Adolf Hitler in Duitsland aan de macht. Hij was de leider van de nazi-partij. Hij zei tegen de mensen: `Ik maak van Duitsland

Nadere informatie

Tegenwoordig werken jonge kinderen niet. Tot 1874 is dat anders. Kinderen. Waarom vinden mensen het goed dat kinderen werken?

Tegenwoordig werken jonge kinderen niet. Tot 1874 is dat anders. Kinderen. Waarom vinden mensen het goed dat kinderen werken? Werkblad Ω Een halve eeuw vooruitgang Werkblad Ω Les : Kinderarbeid Tegenwoordig werken jonge kinderen niet. Tot 874 is dat anders. Kinderen Kinderarbeid moeten hun ouders helpen om geld te verdienen.

Nadere informatie

Verslagen partijen 2 e ronde

Verslagen partijen 2 e ronde Verslagen partijen 2 e ronde Geschreven door Dewi van den Bos Het Roode Hert en de rest van het bestuur van het toernooi kunnen niet aansprakelijk gesteld worden. 13 april 2012, 6 e en laatste speelavond

Nadere informatie