Diversiteit in de Boardroom Vrouwelijke koplopers in Limburg

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Diversiteit in de Boardroom Vrouwelijke koplopers in Limburg"

Transcriptie

1 Diversiteit in de Boardroom Diversiteit in de Boardroom Vrouwelijke koplopers in Limburg Chantal van Esch Léon Evers Chantal van Esch & Léon Evers In Diversiteit in de boardroom vertellen twintig vrouwelijke koplopers uit de regio Limburg openhartig over hun weg naar de top. Zij doen qua lef, doorzettingsvermogen en managementkracht niet onder voor mannen. Deze vrouwen kennen nauwelijks een glazen plafond: zij hebben eigenhandig de top bereikt. Met deze rolmodellen van eigen bodem wilt het boek vrouwen met ambitie inspireren. Maar ook organisaties en mannen leren met dit boek waarom diversiteit en doorstroming van vrouwelijk talent zo belangrijk is, nu en in de toekomst! These Making Things Happen

2 THESE Making Things Happen Diversiteit in de boardroom Vrouwelijke koplopers in Limburg Chantal van Esch en Léon Evers

3 2

4 Chantal van Esch en Léon Evers Diversiteit in de Boardroom Vrouwelijke koplopers in Limburg THESE Illikhoven

5 CHANTAL VAN ESCH Sittard-Geleen LÉON EVERS THESE Illikhoven Making Things Happen 2011 Boekconcept en auteurs: Léon Evers en Chantal van Esch; Fotografie: Léon Evers en communicatie afdelingen deelnemende organisaties; Vormgeving: Esther Rameckers. Behoudens de in of krachtens de Auteurswet van 1912 gestelde uitzonderingen mag niets uit deze uitgave worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch door fotokopieën, opnamen of enig andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. Voor zover het maken van kopieën uit deze uitgave is toegestaan op grond van artikelen 16h t/m 16m Auteurswet 1912 j0. Besluit van 27 november 2002, Stb 575, dient men de daarvoor wettelijk verschuldigde vergoeding te voldoen aan de Stichting Reprorecht te Hoofddorp (postbus 3060, 2130 KB, of contact op te nemen met de uitgever voor het treffen van een rechtstreekse regeling in de zin van art. 16l, vijfde lid, Auteurswet Voor het overnemen van gedeelte(n) uit deze uitgave in bloemlezingen, readers en andere compilatiewerken (artikelen 16. Auteurswet 1912) kan men zich wenden tot de Stichting PRO (Stichting Publicatie- en Reprorechten, postbus 3060, 2130 KB Hoofddorp, ww.cedar.nl/pro). No part of this book may be reproduces in any way whatsoever without the written permission of the author(s)/ publisher. ISBN:

6 Franse vrouwen hebben maatje 34, 6 kinderen, gemanicuurde nagels en werken 60 uur per week Niemand vraagt aan hen hoe ze dat doen? En ze vragen het zichzelf ook niet af. Ze doen het gewoon. Een Nederlandse topvrouw werkt voor een Frans bedrijf Niet vrouwen, maar mannen zijn eigenlijk het probleem. Mannen hebben hun eigen mentaliteit en organisaties gaan uit van volledige toewijding aan het werk... Het vrouwenprobleem zal nooit worden opgelost als organisaties en de beide seksen niet begrijpen dat een meer gebalanceerde manier van werken en leven het primaire doel zou moeten zijn, en dat... loyaliteit niet gemeten kan worden aan afgelegde afstand of opofferingen thuis. Dan is het een verloren zaak. Een Nederlandse topvrouw werkt in het buitenland bij een multinational In Nederland is in het verleden alleen het parttime werken van vrouwen gestimuleerd. Vrouwen worden nu gevraagd om twee banen te hebben: op het werk en thuis... Een Nederlandse vrouwelijke leidinggevende werkt in het buitenland Gelijkheid tussen seksen staat los van kinderen. Mannen hebben ook kinderen, terwijl niet alle vrouwen ze hebben. Een Nederlandse vrouwelijke leidinggevende De interessante vraag is natuurlijk zouden organisaties met (meer) vrouwen aan het roer ook zo ver gekomen zijn - of zouden ze zich sneller hebben kunnen verbeteren? Dat zou zo maar kunnen! Tom Dogterom, Directeur Sustainability, Atos Consulting

7 6

8 INHOUDSOPGAVE Voorwoord....9 Verantwoording 12 I DE THEORIE: GENDER EN DIVERSITEIT Definitieprobleem: kort overzicht onderzoek en recente studies Onderzoek naar diversiteit Genderdiversiteit en de arbeidsmarkt Genderdiversiteit en vrouwelijk leiderschap als strategie Naar een Businesscase: genderdiversiteit, vrouwelijk leiderschap en strategie...34 II DE PRAKTIJK: Interviews met twintig vrouwelijke koplopers in Limburg..46 Interview 1: Nicole Beuken, Directeur Bestuursbureau Stichting Pensioenfonds ABP te Heerlen...46 Interview 2: Maria Jacobs, Directeur bedrijfsvoering Maastro Clinic, Maastricht 47 Interview 3: Tiny Rieken, Algemeen Directeur Rieken & Oomen Executive Search Maastricht..53 Interview 4: Joan van Zomeren, Lid Raad van bestuur, Innovo in Heerlen..66 Interview 5: Carla Langen, lid Raad van Bestuur ROC Leeuwenborgh..72 Maastricht Interview 6: Els Landerloo, Algemeen Directeur MIK Organisatie voor Kinderopvang Zuid Limburg Maastricht 78 Interview 7: Ria Doedel, Algemeen directeur WML (Waterleidingsmaatschappij) Maastricht.85 Interview 8: Angelique Paulissen, Managing Director / Partner, New Mont BV & Montesquieu Finance B.V. Maastricht..92 Interview 9: Yvonne Paulissen, Concerndirecteur HRM Licom NV Heerlen.98 Interview 10: Mirjam Depondt, Algemeen Directeur Woonpunt, Woningcorporatie Maastricht. 105 Interview 11: Jenny Buijks, lid Raad van Bestuur, Daelzicht te Heel.111 Interview 12: Kitty Veldman, Eigenaar / Algemeen Directeur Ab Ovo Patents & Trademarks BV te Limbricht.118 7

9 Interview 13: Renée Wernink, Wethouder Gemeente Nederweert Interview 14: Diana Noppers, Gemeentesecretaris / Algemeen Directeur Gemeente Nederweert..130 Interview 15: Marianne Rijvers, Algemeen Directeur Rijvers te Weert..137 Interview 16: Daniëlle Wolters, Algemeen Directeur ASW Gevelbouw Weert Interview 17: Caroline Maessen, Algemeen Directeur van Attractiepark Toverland in Sevenum..148 Interview 18: Edda Heijting, Algemeen Directeur / Eigenaar Heijting-Weerts Groep Utrecht / Maastricht..155 Interview 19: Monique Caubo, Director Responsible Care, DSM NV in Heerlen Interview 20: Marja van Dieijen, Hoogleraar / Head Department of Clinical Chemistry, Maastricht University Medical Center MUMC III CONCLUSIES EN SAMENVATTING 3.1. Routekaart voor vrouwen en mannen bij genderdiversiteit Opvattingen van koplopers over de business case genderdiversiteit De succesfactoren HR instrumenten carrièreplanning en ondersteuning Sekse gelijkheid thuis én op het werk De Nederlandse vrouw, vrij van culturele of persoonlijke Vooroordelen Adviezen van koplopers aan vrouwelijk talent met ambitie Tot slot IV LITERATUUR EN REFERENTIES V NAWOORD VI MET DANK AAN VII AUTEURS.206 VIII DEELNEMENDE ORGANISATIES

10 Voorwoord Nog nooit zijn zo veel vrouwen ondernemer geworden als in het afgelopen decennium. Diversiteit staat daarentegen niet zo centraal binnen de strategische herijking van Limburgse organisaties en bedrijven. De komende jaren stromen veel mensen uit het arbeidsproces, babyboomers gaan de komende decennia massaal met pensioen (CBS, 2010). Witte mannen zullen het personeelsbestand steeds minder domineren en de aanwas dient vooral te komen van vrouwen en culturele minderheden. Dit houdt in dat er een grote vervangingsvraag is en er gaten ontstaan in de regionale arbeidsmarkt. Veel kennis is aanwezig maar op korte termijn vraagt dit een minder traditionele recruitment en meer richtinggevende strategische kaders. Juist dit ontbreken van voldoende richting onderstreept de stringente noodzaak voor het stimuleren van entrepreneurship, (gender)diversiteit en vrouwelijk leiderschap. Deze elementen zijn dan ook de verbindende elementen van dit boek. Dit werken we hier uit in een kort overzicht van de meest recente theorieën waarbij we een deel van de hedendaagse literatuur over (gender)diversiteit toespitsen op de problematiek van de regionale Limburgse arbeidscapaciteit. Daarnaast komen we ook met een concreet toepasbare businesscase voor (gender)diversiteit. Het boek is navenant parallel gestart met het uitkomen van de publicatie Diversiteit als uitdaging. De zin en onzin van divers talent (2010, Boom) van Ralf Knegtmans. Deze houdt een sterk pleidooi voor het breed inzetten van diversiteit in bedrijven en organisaties. Hij laat in zijn publicatie zien dat diversiteit behoorlijk wat toegevoegde waarde heeft voor het bedrijfsleven en het publieke domein. Zijn credo is dat we verder moeten kijken dan geslacht, leeftijd of culturele herkomst, maar juist álle talenten in een organisatie proberen te benutten (Knegtmans, 2010: 11). Ondanks de kritiek die Knegtmans heeft op het feit dat de meeste aandacht, publicaties en onderzoek zich richt op genderdiversiteit, is het primaat in dit boek genderdiversiteit. De reden is dat in de huidige tijd veel meer mogelijkheden worden geboden voor vrouwelijk potentieel in een regio van krimp en vergrijzing. De aandacht voor creatief talentmanagement geldt voor zowel man 9

11 als vrouw, maar de weg naar de top is nog steeds verschillend. Door nu te starten met het openbreken van de mogelijkheden voor vrouwen om naar de top te komen kunnen vrouwen bewuster worden van de ongekende mogelijkheden. Er zijn nu al veel keuzemogelijkheden en vrouwen kunnen de kansen daadwerkelijk benutten. Het op deze manier creatief benutten van genderdiversiteit is een sterk pleidooi voor het gebruik van het brede begrip van diversiteit. Dit om uiteindelijk meer rendement te halen uit organisaties en bedrijven. Want daar is ook juist waar het in de recente kredietcrisis stokte. Ondanks het besef en het wetenschappelijke bewijs dat een enkele procentuele toevoeging van vrouwelijk talent in de boardroom daadwerkelijk rendement oplevert (Gaby Groot & Ranka Roolvink, 2007; Rob Harpens, 2010; Daphne van Paassen, 2010; Hein Wendt, 2010) staat dit haaks op landelijke (en internationale) keuzen die door de boardrooms het afgelopen jaar zijn genomen. En vreemd genoeg is er ook een sterke teruggang in de aantallen talentrijke vrouwen in de boardroom; het lijkt alsof de financieel mindere tijden de mannelijke CEO s nopen tot redundantie van vrouwelijke koplopers. Premier Rutte s keuze en uitleg voor kwaliteit in dit tijdsperspectief en niet de keuze voor meer vrouwelijk talent in zijn huidige regering, geven dit proces weer op nationaal niveau, maar het blijkt ook uit wetenschappelijke cijfers dat er een teruggang is van het aantal vrouwelijke talenten die doordringt tot de boardroom en daarboven (o.a. Rob Hartgers, 2010). Deels is deze publicatie ook een reactie op het boek Ondernemers met lef! André Rieu en 11 andere Limburgse wereldsterren van Gerrie Coerts dat in november 2008 verscheen bij Uitgeverij Limburgse Toppers. In dit boek staat op pagina 15 in een blok de kritische reactie van Bertha Verhoeven - Van Lierop voorzitter van de Kamer van Koophandel Limburg dat het een mannenboek is. Zij trekt meteen de conclusie dat de komende jaren vrouwelijke ondernemers belangrijke kartrekkers zijn van de economie. Lambert Zwiers, inmiddels exdirecteur van Limburgse Werkgevers Vereniging (LWV), geeft aan dat het belangrijk is een vervolgboek te maken over Limburgse succesvrouwen. Dat vervolgboek ligt er nu. 10

12 In de diepte-interviews, die in de periode december 2010 februari 2011 zijn uitgevoerd, vertellen twintig uiteenlopende vrouwelijke koplopers minder over de bereikte resultaten en de successen van hun onderneming en organisatie. Ze geven veeleer openhartig en eerlijk hun levensverhaal weer. De beïnvloeding van hun keuzen voor het ondernemerschap door hun ouders of grootouders, de vaak moeizame weg die ze moeten doorlopen in hun carrière, de wijze waarop ze omgaan met hun gezin en de schuldvraag voor de zorgtaak voor hun kinderen en de individuele creatieve keuzen die ze in hun loopbaan maken. De regio Limburg heeft de komende jaren een grote behoefte aan goede getalenteerde ondernemers. Dat hier grote kansen liggen voor vrouwelijk talent is meer dan overduidelijk. Ook nieuw talent moet worden gekoesterd. Wellicht dat de levensverhalen, de carrièrepaden en vooral de eerlijke en openhartige adviezen van deze twintig vrouwelijke koplopers een beeld kunnen geven van de weerbarstige werkelijkheid en een uitnodiging kan zijn voor aanstormend vrouwelijk ondernemerstalent! "Je bent niet als vrouw geboren, je wordt er een." S. de Beauvoir Chantal van Esch en Léon Evers maart

13 Verantwoording Gender equality cannot be achieved unless a commitment to equal opportunity spreads throughout society and influences all societal institutions. Because leaders have the potential not merely to influence others but to shape institutions and the society at large, they have the capability to foster gender equality as they carry out their roles (Chin, Jean Lau, Bernice Lott, Joy K. Rice, and Janis Sanchez-Hucles (eds.) (2007:xv11). De legitimering voor het thema genderdiversiteit Dit citaat van Chin et al. geeft weer dat de legitimering van gendergelijkheid niet alleen ligt in de verspreiding hiervan enkel en alleen binnen de academische onderzoekswereld of binnen de welwillendheid van HR afdelingen. Gelijkheid in gender kan ontstaan daar waar true leaders de potentie en oprechte wil hebben om gender gelijkheid daadwerkelijk in de praktijk te willen brengen. Leiders hebben dé positie om zowel institutioneel als maatschappelijk binnen de uitoefening van hun functie gelijkheid van gender te promoten en ook te implementeren. Gender diversiteit geeft aan dat er wat verwacht wordt van leiders, namelijk dat er een strategisch doel wordt bepaald waarbij de doorlopende man en vrouw discussie wordt omgeturnd in een richting voor aanwezig talent, hoe hier mee om te gaan, en vooral niet de keuze willekeurig te zijn voor maar de helft van de mensheid. M/V moet gewoon mens worden! Genderdiversiteit is slechts een onderdeel van het brede begrip diversiteit. De eerste de beste kritiek die geuit kan worden op de keuze voor genderdiversiteit, is dat het slechts een klein onderdeel is van het geheel en dat het overbelicht is de laatste jaren. Zowel research als strategisch personeelsbeleid heeft, tenminste zo lijkt het, alleen aandacht voor genderdiversiteit. Toch blijkt uit onderzoeksliteratuur over (gender)diversiteit gedurende het laatste decennium (zie IV literatuur en referenties) dat de aandacht juist uitgaat naar alle aspecten van diversiteit. Natuurlijk is dit de basisoorzaak van het niet goed van de grond 12

14 komen van diversiteitsbeleid in organisaties. Eén van de geïnterviewde vrouwen meldt in haar interview dan ook dat in de multinational waar ze werkt het diversiteitsbeleid eerst gewoon niet van de grond kwam omdat de tijd niet rijp was. Dit ondanks de enorme inzet van de strategische HR afdeling en het commitment van de top. Pas jaren later is de tijd rijp is en implementeert men diversiteit in brede zin. Als we verder rondkijken in de regio Limburg zien we dat er in het MKB weinig tot geen aandacht is voor diversiteitsbeleid, dat op provinciaal niveau de strategische aandacht meer uitgaat naar de problematiek van krimp en ontgroening. Onbegrijpelijk als je bedenkt dat het juist deze zwartgrijze scenario s zijn die niet communiceerbaar zijn naar jonge mensen en talenten om ze regionaal te behouden of binnen te halen. Jammer terwijl juist aantoonbaar zoveel potentie aanwezig is, ook van vrouwelijk talent. Diversiteit is een bijzonder concept dat zonder weerga een positie dient te krijgen in het denken over economische groei en ontwikkeling van een regio met potentie. De reden voor boardroom interviews Voorgaande geeft het kader aan waarin de interviews met de twintig vrouwelijke koplopers geplaatst moeten worden. Het is duidelijk een keuze voor daar waar talent en potentieel aanwezig zijn en meer gekoesterd moeten worden. Alleen in deze hoek zit hem juist de kneep. Het is alsof in de regio Limburg de toegang naar de top voor vrouwelijke koplopers niet of geenszins mogelijk lijkt. De old boys networks vaak vindbaar in het lokale politieke en ondernemersdomein - blijken stug, allesbepalend en zonder noemenswaardige onderbouwing de plaatsbepaling te beslissen voor wie uiteindelijk op posities komen van Raden van Toezicht en Raden van Commissarissen. Dat dit meestal mannen zijn, voortkomend uit het eigen mannennetwerk, is helder. Als vrouwelijk talent heb je daarom strikt meer hindernissen te nemen, zelfs anno Onbegrijpelijk omdat regio s rondom de redelijk internationaal bekende staande regio Limburg op veel aspecten van diversiteit verder doorontwikkeld blijken. Bijvoorbeeld Duitsland heeft al jaren een vrouwelijke premier, Groot Brittannië er ook een gehad en stimuleert vrouwelijk entrepreneurship, Noorwegen stimuleert vrouwenquota en de Europese gemeenschap roept zelfs op tot een juridisering van een vrouwenquotum. 13

15 Sociaaldemografische aspecten zoals krimp, vergrijzing en ontgroening geven aan dat er juist nu en de komende decennia een grote uitdaging ligt voor vrouwelijk talent en diversiteit als ondernemingsstrategie bij uitstek in de volle breedte als fenomeen hierbij. Als we de gekwantificeerde RAIL 2010 en CBS becijfering (Diversiteitsladder, 2007, Riet, W. 2008, Portegijn et al., 2008) doornemen, zien we dat uit de sociaaldemografische cijfers een stijgende lijn is te zien in wat we de knijpfactor kunnen noemen voor duurzame arbeidscapaciteit. Voor wat betreft het proces van de sense of urgency die hiermee parallel loopt, is duidelijk dat we inmiddels het break even point hebben bereikt voor wat betreft de veranderingsurgentie. Het is bekend uit managementliteratuur dat daar waar dit urgentiegevoel het hoogst is, de veranderbereidheid ook het grootst. Willen we de komende jaren voldoende arbeidscapaciteit hebben op het vereiste niveau dan is diversiteit een mogelijkheid daartoe, en vrouwelijk leiderschap en talent kan hierin minstens voor de helft in voorzien! De interviews: korte toelichting Alle interviews zijn gehouden met een twintigtal vrouwelijke eindbeslissers. Naast (gender)diversiteit als thema is gekozen voor een brede spreiding in sectorale, regionale en leeftijdscategorieën. Dit om enige bias te voorkomen dat op slechts één categorie de nadruk ligt. Doelstelling van de interviews is het outside in bekijken van vrouwelijke koplopers in de regio Limburg. Zij zijn een kleine selectie van het vrouwelijke talent dat aanwezig is in de regio Limburg. Gedurende de periode december 2010 tot en met maart 2011 zijn twintig diepteinterviews gehouden op locatie. Na tekstuele verwerking door beide auteurs is de publicatie door de deelnemers gelezen en vrijgegeven voor publicatie. Soms zijn enkele relevante onderdelen uit de levensbiografieën weg gelaten omdat deze te persoonlijk waren. Desondanks blinken deze interviews uit in openheid. Voor de interviewers vormt het materiaal van deze interviews een goede bron om generieke conclusies te trekken. Zie hiervoor de conclusies. Doel voor de publicatie Doel is aan te geven dat er naar de top hard wordt gewerkt en dat old boys networks nog vaak een probleem zijn voor vrouwelijk talent om door te dringen tot eindverantwoordelijke posities. Het gaat bij de interviews minder om wat is 14

16 bereikt maar voornamelijk om het daadwerkelijke levensverhaal achter de motivatie, het loopbaanpad, de besluitvorming voor studie en de keuze voor eindverantwoordelijkheid. Maar ook de problemen en tegenstand die er zijn als je als vrouwelijke entrepreneur kiest voor een carrière met als bekroning een eindverantwoordelijke functie. En dit deden deze koplopers allemaal, een carrière met ups and downs, met dagdagelijkse zorgtaken, maar ook met veel plezier! 15

17 I De theorie: gender en diversiteit 1.1 Definitieprobleem, kort overzicht onderzoek en recente studies; Wat is nu écht diversiteit? En wat is gender? Definiëring of Total Confusion De zoektocht naar de perfecte definitie van de termen diversiteit en gender, of de combinatie genderdiversiteit, leidt met sociale media en elektronische portals tot de Wikipedia Encyclopedie en Google. Als we scoren op de term diversiteit en diversity komen we al snel op 907 hits bij Wikipedia en hits bij Google. Op gender scoren we respectievelijk en Deze enorme scores geven aan dat er veel is geschreven over beide onderwerpen. De term diversiteit is een containerbegrip en omvat een grote hoeveelheid aan betekenissen. Als we de definities gaan groeperen zijn er grofmazig een vijftal categorieën te ontdekken. Diversiteit betekent meestal verscheidenheid, vaak bedoeld als biodiversiteit, dat is de soortenrijkdom binnen een ecosysteem. Er bestaat echter ook diversiteit in genotypen binnen een populatie. In de sector zorg en welzijn zien we diversiteit verschillend uitgelegd: 1. overheidsbeleid gericht op het laten terugkomen van de bevolkingsdiversiteit in de personele samenstelling en cultuur van gemeentelijke instellingen en bedrijven, en op het bestrijden van negatieve beeldvorming, vooroordelen en uitsluiting 2. in organisaties: beleid gericht op het laten terugkomen van de bevolkingsdiversiteit in de personele samenstelling en in de cultuur van de organisatie 3. in de zorg, hulp- en dienstverlening bovendien: beleid gericht op het afstemmen van de zorg-, hulp- of dienstverlening op de diversiteit aan patiënten/cliënten om zo beter aan te sluiten bij hun vragen en leefwereld/leefstijl. 16

18 Waar de een spreekt over verscheidenheid spreekt de ander over bevolkingsdiversiteit. Kortom het begrip diversiteit is verwarrend omdat het te algemeen is, mits er een duidelijke prefix connotatie zoals bevolking-, of gender- of culturele aan wordt gekoppeld. Diversiteit an sich geeft alleen aan dat het gaat om verscheidenheid, verschillend zijn. Diversiteit wordt dan in alle vormen en wijzen gedefinieerd, zoals bijvoorbeeld uit deze drie definities blijkt: het vermogen om vanuit verschillende invalshoeken naar problemen en uitdagingen te kijken (Knegtmans, 2010); diversiteit beschrijft het geheel van zichtbare en niet-zichtbare verschillen die tussen twee mensen bestaan. Het managen van diversiteit benut deze verschillen om een productieve omgeving te creëren waarin iedereen zich gewaardeerd voelt, talenten volledig worden benut en de doelen van de organisatie worden bereikt (Kandola & Fullerton, 1998). Het erkennen en waarderen van verschillen tussen personen (encyclopedie). Het begrip gender wordt in dit boek in de meer brede zin gebruikt. Gender (Engels) betekent letterlijk geslacht (of sekse). De term gender wordt meestal gebruikt in zijn ruimere betekenis en verwijst naar de sociale, culturele en psychologische invulling van man en/of vrouw zijn. Zo wordt het verschil gemaakt tussen geslacht of sekse (in het Engels sex ) en gender (de culturele, psychologische en sociale lading). Deze lading is anders naargelang cultuur en of tijdstip. De term sekse en gender wordt daarom het best als volgt gedefinieerd: sekse als formerend sociaal, cultureel, economisch en symbolisch systeem, als sociaal ordeningsprincipe wordt aangeduid met de term "gender". Die term impliceert ook dat niet alleen van belang is de geschiedenis, cultuur, socialisatie en zijnswijze van vrouwen, en de constructie van vrouwelijkheid.maar ook de constructie van mannelijkheid. Processen van in- en uitsluiting (in- en exclusie), en de werking van macht in relatie tot gender en gender als sociaal ordeningsprincipe is niet los te zien van categorieën als etniciteit, religie, nationaliteit, klasse, leeftijd en seksualiteit (zie website Centrum voor Gender en Diversiteit Universiteit Maastricht). 17

19 Het begrip gender uit de Wikipedia wordt gebruikt in veel verschillende contexten en het is een politiek beladen begrip, waardoor de betekenis onstabiel is. Maar in de meest algemene definitie refereert gender aan de gevarieerde en complexe afspraken tussen mannen en vrouwen. Het begrip omvat de organisatie van reproductie, de seksueel bepaalde scheidingen van toegang tot de arbeid en de zorg voor kinderen en de culturele definities van mannelijkheid en vrouwelijkheid. Met andere woorden: gender staat voor de socioculturele aspecten van het man- of vrouw zijn. Gender staat zo tegenover sekse : sekse staat voor de biologische verschillen. Diversiteit is in deze bijdrage dan te beschouwen als dat deel van diversiteitbeleid dat zich met name richt op de positieve wijze hoe vrouwelijk talent naar de top kan komen. Vandaar dat we hier spreken over genderdiversiteit. 1.2 Onderzoek naar diversiteit Een groot deel van onderzoek naar diversiteit richt zich tot het jaar 2000 voornamelijk op arbeid. Ondanks dat er een sterke toename is van het aantal studies op andere dimensies van diversiteit, zijn er slechts een beperkt aantal conclusies over het hoe en waarom van diversiteit. Daarnaast is er een behoorlijke hoeveelheid onderzoek over onafhankelijke variabelen van diversiteit zoals leeftijd, gender, sexuele oriëntatie, beperking, cultuur. De wetenschappelijke en maatschappelijke behoefte ligt voornamelijk in de mogelijkheid om al deze verschillende entiteiten van diversiteit te integreren tot een conceptueel model. Shore c.s. hebben hiertoe een goede aanzet gegeven (Shore et al, 2008). Het is wel vreemd om op te merken dat in recente strategische HR standaardwerken niet veel van deze integratie is terug te vinden. Het meest recente werk van Ulrich c.s. bijvoorbeeld geeft in zijn Index niet eens de tem (gender) diversity of diversity management weer (Ulrich et al. 2009: ). Dit terwijl het werk wel aangeeft te willen vertrekken vanuit de business context (het WHY?) vergelijkbaar met de business case in het diversiteitsdebat. 18

20 Diversiteit in organisaties: waar staan we nu en waar gaan we naar toe? Als startpunt zijn er zes dimensies te onderzoeken binnen diversiteit. Dit zijn respectievelijk ras, gender, leeftijd, beperking, sexuele oriëntatie, and nationale / etnische afkomst. Binnen deze dimensies zijn de verschillende stromingen in de literatuur bepaald en bijeen gebracht. Shore et al. hebben de verschillen en overeenkomsten van deze zes dimensies bij elkaar gebracht om te onderzoeken of er een betekenisvolle integratie mogelijk is. Ze brachten alle theoretische paradigma s bij elkaar en scoorden ze op positieve, negatieve en neutrale effecten en vergeleken deze met de meest recente theorievorming over diversiteit en de effecten ervan voor groepen, individuen en organisaties. Uitkomst is een breed diversiteitsmodel met integratie van de voornoemde variabelen en suggesties hoe deze te gebruiken. Dit model wordt kort besproken in het onderdeel diversiteit en de toepassing voor de businesscase. Gender Diversiteit: onderzoek Tot de jaren negentig werd bij genderdiversiteit vooral onderzoek verricht naar discriminatie. Onderzoeksresultaten toonden bij voorbeeld de negatieve effecten aan die vrouwen hadden in performance ratings (Tsui & O Reilly, 1989) en discriminatie in loonbeleid (o.a. Bielby & Baron, 1986). Onderzoek positioneerde vrouwen vooral vanuit een geïsoleerde situatie en als stereotypering (Byrne, 1971; Kanter, 1977). Onderzoek over genderdiversiteit sinds 2000 toont aan dat er negatieve correlaties zijn voor vrouwen op traditionele gebieden zoals gelijkheid (Byrne, 1971), sociale identiteit (Tajfel, 1981), en discriminatie (Meyerson & Fletcher, 2000). In de periode is steeds meer onderzoek verricht in aanpalende gebieden zoals status en hiërarchie (Chattopadhyay, 2003; Graves & Elsass, 2005), gender reproductie (Young & Hurlic, 2007), en stereotypering en sociale rollen (Duehr & Bono, 2006). Uitkomsten van deze onderzoeken geven bij voorbeeld aan dat er een positieve correlatie is tussen de inzet van genderdiversiteit, groepscohesie en performance (Lee and Farh, 2004; zie ook recent: Bleijenbergh et al., 2010: ). Een groot deel van deze onderzoeken stoelen op Bandura s (1977) sociaalcognitieve theorie om te voorspellen dat wanneer genderdiversiteit bewust wordt toegepast in een team de performance hier hoger ligt dan bij teams waar 19

21 dit niet word toegepast. Van belang was de studie van Dwyer, Richard, & Chadwick, (2003) die aangaven dat elementen van diversiteit niet geïsoleerd maar meer holistisch moeten worden onderzocht. Onderwerpen die betrokken worden bij deze onderzoeken zijn persoonlijkheidskenmerken, het aantal vrouwelijke CEO s, gender georiënteerde taken, teamperformance, corporate mission statements over diversiteit op websites, diversiteit en recruitment. Kortom een groot aantal onderwerpen. Recente literatuur over de effecten van genderdiversiteit lopen uiteen van dat divers samengestelde teams beter presteren dan niet diverse teams (Wood, 1987) tot algemeen niet consistente effecten van gender op prestaties van teams (Jackson et al., 2003; Mannix & Neale, 2005). De uitkomsten van onderzoek lopen ver uit elkaar evenals de onderwerpen die worden onderzocht. Samenvatting en conclusies Onderzoek over genderdiversiteit in organisaties richt zich tot nu toe vooral op de effecten van diversiteit op teamprestaties en vrouwelijk talent. Meer uniformiteit in onderzoek wordt als positief ervaren en onderzoek dient zich meer te richten op bij voorbeeld het effect van divers samenstelde teams en hun prestaties, effectief leiderschap en de context wat stereotypering over vrouwelijk talent vermindert. Onderzoek naar (gender)diversiteit heeft een progressie doorgemaakt. Toch zijn veel onderzoeken nog reactief van aard, begrijpelijk vanuit een historische context. Vooroordelen en discriminatie zijn nog steeds een maatschappelijk probleem voor vrouwen. 1 Genderdiversiteit wordt gezien als iets waar je mee moet leven en komt vaak tot uitdrukking in uitdrukkingen als tolereren en 1 Het rapport over gender wage gap is gebaseerd op ongeveer 510,000 observaties, bijeengebracht door het Wage Indicator Foundation in de periode tussen 2006 and Conclusies zijn samengevat de volgende : Men earn considerably more than women. This fact is borne out by a comparison of eleven countries selected from the dataset. The gender pay gap is especially pronounced in the developing countries and it occurs in most occupations. The gender wage differential widens with age. One of the most surprising findings of this report is the wide gender gap in the higher educated group: men with an undergraduate or a graduate degree are much better rewarded than women with comparable levels of education. Trade union membership seems to help narrow the pay gap. A high percentage of women think that women don t have the same opportunities as men when it comes to promotion into management positions. Although there are some qualitative working conditions that favour the female labour force usually women are exempt from dangerous jobs- women still carry the bulk of the household burden, resulting in a longer working day than male workers make. 20

Leven met ongewenste kinderloosheid

Leven met ongewenste kinderloosheid nadia garnefski vivian kraaij maya schroevers Leven met ongewenste kinderloosheid Boom Hulpboek amsterdam mmxiii 2013 N. Garnefski, V. Kraaij & M. J. Schroevers p / a Uitgeverij Boom, Amsterdam Behoudens

Nadere informatie

Secundaire arbeidsvoorwaarden van primair belang. Sandra Terwolbeck, Amstelveen 8 oktober 2008

Secundaire arbeidsvoorwaarden van primair belang. Sandra Terwolbeck, Amstelveen 8 oktober 2008 Secundaire arbeidsvoorwaarden van primair belang Sandra Terwolbeck, Amstelveen 8 oktober 2008 Secundaire arbeidsvoorwaarden van primair belang Huidige uitdagingen voor organisaties Veranderd werknemersperspectief

Nadere informatie

Nederlands in beeld bevat een tekstboek met een cd en een cd-rom. Op www.nederlandsinbeeld.nl vindt u extra informatie.

Nederlands in beeld bevat een tekstboek met een cd en een cd-rom. Op www.nederlandsinbeeld.nl vindt u extra informatie. Nederlands in beeld Nederlands in beeld bevat een tekstboek met een cd en een cd-rom. Op www.nederlandsinbeeld.nl vindt u extra informatie. Vervolgmogelijkheid: Basiscursus 1 ISBN 9789461057228 www.nt2.nl

Nadere informatie

Basiscursus 2 Nederlands voor buitenlanders. Tekstboek. DM-Basiscursus2-tekstboek_05.indd 1 07-09-15 12:34

Basiscursus 2 Nederlands voor buitenlanders. Tekstboek. DM-Basiscursus2-tekstboek_05.indd 1 07-09-15 12:34 Basiscursus 2 Nederlands voor buitenlanders Tekstboek DM-Basiscursus2-tekstboek_05.indd 1 07-09-15 12:34 Basiscursus 2 Nederlands voor buitenlanders P.J. Meijer A.G. Sciarone Tekstboek Herziene editie

Nadere informatie

Stijn Sieckelinck Sanne van Buuren & Halim El Madkouri (redactie) Hoe burgers zelf de gezagscrisis aanpakken

Stijn Sieckelinck Sanne van Buuren & Halim El Madkouri (redactie) Hoe burgers zelf de gezagscrisis aanpakken Stijn Sieckelinck Sanne van Buuren & Halim El Madkouri (redactie) Hoe burgers zelf de gezagscrisis aanpakken 288 Analyse > De praktijk Ik heb geen enkel belang Kenmerken van een brugfiguur volgens Ilonka

Nadere informatie

PREAMBULE TALENT NAAR DE TOP. Doelstelling. Noodzaak tot behoud van vrouwelijk talent in Nederland

PREAMBULE TALENT NAAR DE TOP. Doelstelling. Noodzaak tot behoud van vrouwelijk talent in Nederland CHARTER TALENT NAAR DE TOP PREAMBULE Doelstelling Met het Charter Talent naar de Top (ofwel het Charter ) wil de Taskforce een hogere toestroom, doorstroom en behoud van vooral vrouwelijk talent in topfuncties

Nadere informatie

HOTEL HALLO. , Amsterdam. Werkboek. Nederlandse woordenschat voor anderstalige kinderen Kim Koelewijn

HOTEL HALLO. , Amsterdam. Werkboek. Nederlandse woordenschat voor anderstalige kinderen Kim Koelewijn HOTEL HALLO Werkboek Nederlandse woordenschat voor anderstalige kinderen Kim Koelewijn, Amsterdam 2014, Uitgeverij Boom, Amsterdam, Kim Koelewijn Behoudens de in of krachtens de Auteurswet van 1912 gestelde

Nadere informatie

Het boek is opgedeeld in twee delen die achter elkaar doorgewerkt kunnen worden; het liefst met begeleiding van een leerkracht.

Het boek is opgedeeld in twee delen die achter elkaar doorgewerkt kunnen worden; het liefst met begeleiding van een leerkracht. De taaltrap De taaltrap bestaat uit: een lesboek; veel foto s en tekeningen; 20 lessen met veelgebruikte schooltaalwoorden en zinnen; eenvoudige grammaticale oefeningen; een audio cd. Het boek is opgedeeld

Nadere informatie

WIJZIGINGSBLAD A2. BORG 2005 versie 2 / A2 VEILIGHEID DOOR SAMENWERKING. Versie : 2.2. Publicatiedatum : 31 maart 2010. Ingangsdatum : 1 april 2010

WIJZIGINGSBLAD A2. BORG 2005 versie 2 / A2 VEILIGHEID DOOR SAMENWERKING. Versie : 2.2. Publicatiedatum : 31 maart 2010. Ingangsdatum : 1 april 2010 WIJZIGINGSBLAD A2 Nationale Beoordelingsrichtlijn BORG 2005 versie 2 Procescertificaat voor het ontwerp, de installatie en het onderhoud van inbraakbeveiliging BORG 2005 versie 2 / A2 Publicatiedatum :

Nadere informatie

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur M. Zander MSc. Eerste begeleider: Tweede begeleider: dr. W. Waterink drs. J. Eshuis Oktober 2014 Faculteit Psychologie en Onderwijswetenschappen

Nadere informatie

De impact van HR op de business. Jaap Paauwe, Job Hoogendoorn en HR compliance

De impact van HR op de business. Jaap Paauwe, Job Hoogendoorn en HR compliance De impact van HR op de business Jaap Paauwe, Job Hoogendoorn en HR compliance Inhoudsopgave Heeft HR impact op de business? (interview met Jaap Paauwe) Certificering HR is must (interview met Job Hoogendoorn)

Nadere informatie

Leerboek verpleegkunde maatschappij en gezondheid

Leerboek verpleegkunde maatschappij en gezondheid Leerboek verpleegkunde maatschappij en gezondheid Verpleegkundig redeneren en CanMEDS-rollen in de eerste lijn Henk Rosendal Reed Business Education, Amsterdam Reed Business, Amsterdam 2015 Omslagontwerp

Nadere informatie

Beschouwingen naar aanleiding van het wetsvoorstel Aanbestedingswet

Beschouwingen naar aanleiding van het wetsvoorstel Aanbestedingswet Beschouwingen naar aanleiding van het wetsvoorstel Aanbestedingswet Preadviezen voor de Vereniging voor Bouwrecht Nr. 38 Beschouwingen naar aanleiding van het wetsvoorstel Aanbestedingswet prof. mr. J.M.

Nadere informatie

Pascale Peters (Radboud Universiteit) Laura den Dulk (Universiteit Utrecht) Judith de Ruijter (A&O Consult)

Pascale Peters (Radboud Universiteit) Laura den Dulk (Universiteit Utrecht) Judith de Ruijter (A&O Consult) Mag ik thuiswerken? Een onderzoek naar de attitudes van managers t.a.v. telewerkverzoeken Pascale Peters (Radboud Universiteit) Laura den Dulk (Universiteit Utrecht) Judith de Ruijter (A&O Consult) Nederland

Nadere informatie

Mindfulness. De aandachtsvolle therapeut. Monique Hulsbergen

Mindfulness. De aandachtsvolle therapeut. Monique Hulsbergen Mindfulness De aandachtsvolle therapeut Monique Hulsbergen 2009 M.L. Hulsbergen p/a Uitgeverij Boom, Amsterdam Behoudens de in of krachtens de Auteurswet van 1912 gestelde uitzonderingen mag niets uit

Nadere informatie

Emotioneel Belastend Werk, Vitaliteit en de Mogelijkheid tot Leren: The Manager as a Resource.

Emotioneel Belastend Werk, Vitaliteit en de Mogelijkheid tot Leren: The Manager as a Resource. Open Universiteit Klinische psychologie Masterthesis Emotioneel Belastend Werk, Vitaliteit en de Mogelijkheid tot Leren: De Leidinggevende als hulpbron. Emotional Job Demands, Vitality and Opportunities

Nadere informatie

12 merken, 13 ongelukken

12 merken, 13 ongelukken 12 merken, 13 ongelukken Karel Jan Alsem & Robbert Klein Koerkamp Eerste druk Noordhoff Uitgevers Groningen/Houten Ontwerp omslag: G2K Designers, Groningen/Amsterdam Aan de totstandkoming van deze uitgave

Nadere informatie

De Kern van Veranderen

De Kern van Veranderen De Kern van Veranderen #DKVV De kern van veranderen marco de witte en jan jonker Alle rechten voorbehouden: niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand,

Nadere informatie

CHARTER TALENT NAAR DE TOP

CHARTER TALENT NAAR DE TOP CHARTER TALENT NAAR DE TOP PREAMBULE Doelstelling Met het Charter Talent naar de Top (ofwel het Charter ) wil de Taskforce een hogere toestroom, doorstroom en behoud van vooral vrouwelijk talent in topfuncties

Nadere informatie

Ken- en stuurgetallen

Ken- en stuurgetallen Ken- en stuurgetallen personeelsmanagement subtitel staat hier etcetera benchmarkcijfers voor strategie en beleid editie 2011-2012 onder redactie van steven marshall en filip van den bergh in samenwerking

Nadere informatie

Management Development Next Level

Management Development Next Level Management Development Next Level NFMD congres 27 januari 2015 Marcel Knotter 1. Hoezo MD? 1. Hoezo MD? 1. Hoezo MD? Quiz Vraag 1 Wat is ca. de omvang van management- en A. $50-60 miljoen B. $500-600 miljoen

Nadere informatie

Effectiviteit = Kwaliteit x Acceptatie Silvia Blankestijn

Effectiviteit = Kwaliteit x Acceptatie Silvia Blankestijn Communiceren met ziel en zakelijkheid Effectiviteit = Kwaliteit x Acceptatie Silvia Blankestijn Copyright: Uitgeverij Boom Nelissen, Amsterdam & Silvia Blankestijn, 2012 Omslag: Bart van den Tooren, Bureau

Nadere informatie

WIJZIGINGSBLAD A2. Regeling Brandmeldinstallaties 2002 BMI 2002 / A2 VEILIGHEID DOOR SAMENWERKING. Versie : 1.0. Publicatiedatum : 1 april 2012

WIJZIGINGSBLAD A2. Regeling Brandmeldinstallaties 2002 BMI 2002 / A2 VEILIGHEID DOOR SAMENWERKING. Versie : 1.0. Publicatiedatum : 1 april 2012 WIJZIGINGSBLAD A2 Regeling Brandmeldinstallaties 2002 BMI 2002 / A2 Publicatiedatum : 1 april 2012 Ingangsdatum : 1 april 2012 VEILIGHEID DOOR SAMENWERKING VOORWOORD A2:2012/BMI 2002 Pagina 2/5 Dit wijzigingsblad

Nadere informatie

Juridische handreiking relatie BIM-protocol en de DNR 2011 (voor adviseurs en opdrachtgevers) prof. mr. dr. M.A.B. Chao-Duivis

Juridische handreiking relatie BIM-protocol en de DNR 2011 (voor adviseurs en opdrachtgevers) prof. mr. dr. M.A.B. Chao-Duivis Juridische handreiking relatie BIM-protocol en de DNR 2011 (voor adviseurs en opdrachtgevers) prof. mr. dr. M.A.B. Chao-Duivis s-gravenhage, 2015 Omslagfoto Het voorbereiden van renovatiewerkzaamheden

Nadere informatie

Superwomen is a guy with two jobs

Superwomen is a guy with two jobs Superwomen is a guy with two jobs In Nederland groeien vrouwen maar niet door naar hogere posities. Raden van Commissarissen en Raden van Bestuur tellen slechts 7% vrouwen. Dat is ruim twee keer zo weinig

Nadere informatie

De hybride vraag van de opdrachtgever

De hybride vraag van de opdrachtgever De hybride vraag van de opdrachtgever Een onderzoek naar flexibele verdeling van ontwerptaken en -aansprakelijkheid in de relatie opdrachtgever-opdrachtnemer prof. mr. dr. M.A.B. Chao-Duivis ing. W.A.I.

Nadere informatie

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 167 Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 Task clarity 1. I understand exactly what the task is 2. I understand exactly what is required of

Nadere informatie

Profile visitors NRC Q

Profile visitors NRC Q NRC Media presents About NRC Q A unique concept Business news platform for ambitious people on the go Short, sharp articles with professional infographics Daily newsletter at 5.30am News updates via WhatsApp

Nadere informatie

MOTIVES, VALUES, PREFERENCES INVENTORY OVERZICHT

MOTIVES, VALUES, PREFERENCES INVENTORY OVERZICHT MOTIVES, VALUES, PREFERENCES INVENTORY OVERZICHT INTRODUCTIE De Motives, Values, Preferences Inventory () is een persoonlijkheidstest die de kernwaarden, doelen en interesses van een persoon in kaart brengt.

Nadere informatie

Doorstroom vrouwelijke top wetenschappers: SPP en HR-analytics

Doorstroom vrouwelijke top wetenschappers: SPP en HR-analytics bureau van de universiteit human resources 20-06-2016 1 20-06-2016 1 Doorstroom vrouwelijke top wetenschappers: SPP en HR-analytics VNSU seminar Gender, 21 juni 2016 Marion Stolp, directeur Human Resources

Nadere informatie

Leidraad inbrengwaarde

Leidraad inbrengwaarde Leidraad inbrengwaarde Leidraad inbrengwaarde drs. ing. F.H. de Bruijne RT ir. ing. T.A. te Winkel RT ISBN: 978-90-78066-47-7 NUR 820-823 2010, Instituut voor Bouwrecht Alle rechten voorbehouden. Niets

Nadere informatie

De HR sturing voor een professionele ontwikkeling. Dit materiaal mag vrij gebruikt worden, mits er sprake is van correcte bronvermelding

De HR sturing voor een professionele ontwikkeling. Dit materiaal mag vrij gebruikt worden, mits er sprake is van correcte bronvermelding De HR sturing voor een professionele ontwikkeling. 1 Executive Leadership Foundation 2011 Dit materiaal mag vrij gebruikt worden, mits er sprake is van correcte bronvermelding Niets is zo ongelijk als

Nadere informatie

Woordenlijst Nederlands Engels

Woordenlijst Nederlands Engels Taaltalent deel 1 Methode Nederlands voor midden- en hoogopgeleide anderstaligen Woordenlijst Nederlands Engels Hoofdstuk 1 De cursus Henny Taks Katja Verbruggen u i t g e v e r ij coutinho c bussum 2014

Nadere informatie

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim The Relationship between Work Pressure, Mobbing at Work, Health Complaints and Absenteeism Agnes van der Schuur Eerste begeleider:

Nadere informatie

M200616. De winstpotentie van personeelsbeleid in het MKB

M200616. De winstpotentie van personeelsbeleid in het MKB M200616 De winstpotentie van personeelsbeleid in het MKB dr. J.M.P. de Kok drs. J.M.J. Telussa Zoetermeer, december 2006 Prestatieverhogend HRM-systeem MKB-bedrijven met een zogeheten 'prestatieverhogend

Nadere informatie

Talentmanagement in ontwikkeling van vaste naar geprikkelde medewerkers. 14 december 2010 I Albert Kampermann

Talentmanagement in ontwikkeling van vaste naar geprikkelde medewerkers. 14 december 2010 I Albert Kampermann Talentmanagement in ontwikkeling van vaste naar geprikkelde medewerkers 14 december 2010 I Albert Kampermann Waarom talentmanagement? Dreigende tekorten op de arbeidsmarkt als gevolg van ontgroening en

Nadere informatie

Inleiding Administratieve Organisatie. Opgavenboek

Inleiding Administratieve Organisatie. Opgavenboek Inleiding Administratieve Organisatie Opgavenboek Inleiding Administratieve Organisatie Opgavenboek drs. J.P.M. van der Hoeven Vierde druk Stenfert Kroese, Groningen/Houten Wolters-Noordhoff bv voert

Nadere informatie

Werknemervertrouwen in Nederland 2010

Werknemervertrouwen in Nederland 2010 Werknemervertrouwen in Nederland 2010 - onderzoek naar vertrouwen, trots en plezier onder Werkend Nederland - Eindrapport Amersfoort, 8 april 2010 Great Place To Work Institute Nederland Postbus 1775 3800

Nadere informatie

Gebaseerd op vele interviews met experts uit zowel het bedrijfsleven als de overheid van Nederland en België Vol met voorbeelden en praktische tips

Gebaseerd op vele interviews met experts uit zowel het bedrijfsleven als de overheid van Nederland en België Vol met voorbeelden en praktische tips Gebaseerd op vele interviews met experts uit zowel het bedrijfsleven als de overheid van Nederland en België Vol met voorbeelden en praktische tips van de Haterd opmaak_def.indd 1 25-02-10 13:00 Werken

Nadere informatie

HET NIEUWE WERKEN IN RELATIE TOT PERSOONLIJKE DRIJFVEREN VAN MEDEWERKERS. Onderzoek door TNO in samenwerking met Profile Dynamics

HET NIEUWE WERKEN IN RELATIE TOT PERSOONLIJKE DRIJFVEREN VAN MEDEWERKERS. Onderzoek door TNO in samenwerking met Profile Dynamics HET NIEUWE WERKEN IN RELATIE TOT PERSOONLIJKE DRIJFVEREN VAN MEDEWERKERS Onderzoek door TNO in samenwerking met Profile Dynamics 1 Inleiding Veel organisaties hebben de afgelopen jaren geïnvesteerd in

Nadere informatie

Talentisme. Het effectiefste wapen in de War for Talent

Talentisme. Het effectiefste wapen in de War for Talent Talentisme. Het effectiefste wapen in de War for Talent Talent wordt schaars en er zal om gevochten worden. Dat was kort samengevat de gedachte achter de term The War for Talent, die eind vorige eeuw werd

Nadere informatie

Investors in People. Willem E.A.J. Scheepers MBA

Investors in People. Willem E.A.J. Scheepers MBA Investors in People. Willem E.A.J. Scheepers MBA LINCOLN STEFFENS I have seen the future and it works IiP = Meer dan Opleiden! (veel meer.) Recent Onderzoek Informeel Leren ( Research voor Onderwijs &

Nadere informatie

Corporate Social Responsibility

Corporate Social Responsibility Corporate Social Responsibility Maatschappelijk verantwoord omgaan met klanten Dr. Jenny van Doorn Prof. dr. P.C. Verhoef Rapport CIC-2012-01 ISBN 978-90-367-5486-6 Onderzoeksrapport maatschappelijk verantwoord

Nadere informatie

Projecthandleiding marketingcommunicatieplan

Projecthandleiding marketingcommunicatieplan Basisboek marketingcommunicatie Projecthandleiding marketingcommunicatieplan Esther de Berg (red.) Elyn Doornenbal Werner Kleiss Gabriëlle Kuiper Rutger Mackenbach bussum 2011 1/8 Deze hoort bij Basisboek

Nadere informatie

Marisca Milikowski. Dyscalculie en rekenproblemen. 20 obstakels en hoe ze te nemen

Marisca Milikowski. Dyscalculie en rekenproblemen. 20 obstakels en hoe ze te nemen Marisca Milikowski Dyscalculie en rekenproblemen 20 obstakels en hoe ze te nemen Dyscalculie en rekenproblemen Dyscalculie en rekenproblemen 20 obstakels en hoe ze te nemen Marisca Milikowski BOOM Voor

Nadere informatie

Goed werkgeverschap loont. Rob Gründemann (kenniscentrum sociale innovatie) Themabijeenkomst Management FMR, 31 januari 2008

Goed werkgeverschap loont. Rob Gründemann (kenniscentrum sociale innovatie) Themabijeenkomst Management FMR, 31 januari 2008 Goed werkgeverschap loont Rob Gründemann (kenniscentrum sociale innovatie) Themabijeenkomst Management FMR, 31 januari 2008 Leeftijdsopbouw HBO, overheid en totaal in 2005 40% 35% 30% 25% 20% 15% 10% 5%

Nadere informatie

Verstevigen van je positie als MD adviseur

Verstevigen van je positie als MD adviseur Verstevigen van je positie als MD adviseur Workshop voor de NFMD 21 november 2013 Monique van der Meer en Jessica Godijn Agenda 9.00 9.15 Opening NFMD door Myrte Ferwerda 9.15 9.45 Veranderingen en gevolgen

Nadere informatie

School en echtscheiding

School en echtscheiding School en echtscheiding Alledaagse begeleiding binnen een schoolbreed beleid Angelique van der Pluijm en Margit Grevelt School en echtscheiding Alledaagse begeleiding binnen een schoolbreed beleid Angelique

Nadere informatie

06950181_voorw 01-03-2005 15:47 Pagina I. Een Goed. Feedbackgesprek. Tussen kritiek en compliment. Wilma Menko

06950181_voorw 01-03-2005 15:47 Pagina I. Een Goed. Feedbackgesprek. Tussen kritiek en compliment. Wilma Menko 06950181_voorw 01-03-2005 15:47 Pagina I Een Goed Feedbackgesprek Tussen kritiek en compliment Wilma Menko 06950181_voorw 01-03-2005 15:47 Pagina II Een goede reeks ISBN Een goede vergadering 90 06 95017

Nadere informatie

Hoe creëer je meer geluk op de werkvloer?

Hoe creëer je meer geluk op de werkvloer? Hoe creëer je meer geluk op de werkvloer? In deze bijdrage neemt Gea Peper, eigenaar van het HappinessBureau, ons mee in het belang van geluk op het werk in de vorm van een interview met Onno Hamburger.

Nadere informatie

Wat is de Modererende Rol van Consciëntieusheid, Extraversie en Neuroticisme op de Relatie tussen Depressieve Symptomen en Overeten?

Wat is de Modererende Rol van Consciëntieusheid, Extraversie en Neuroticisme op de Relatie tussen Depressieve Symptomen en Overeten? De Modererende rol van Persoonlijkheid op de Relatie tussen Depressieve Symptomen en Overeten 1 Wat is de Modererende Rol van Consciëntieusheid, Extraversie en Neuroticisme op de Relatie tussen Depressieve

Nadere informatie

Leeftijdbewust personeelsbeleid Ingrediënten voor een plan van aanpak

Leeftijdbewust personeelsbeleid Ingrediënten voor een plan van aanpak Leeftijdbewust personeelsbeleid Ingrediënten voor een plan van aanpak Inhoud Inleiding 3 Stap 1 De noodzaak vaststellen 4 Stap 2 De business case 5 Stap 3 Probleemverdieping 6 Stap 4 Actieplan 8 Stap 5

Nadere informatie

Duurzame inzetbaarheid in de HR praktijk Onderzoeksrapport 2012

Duurzame inzetbaarheid in de HR praktijk Onderzoeksrapport 2012 Duurzame inzetbaarheid in de HR praktijk Onderzoeksrapport 2012 Zicht krijgen op duurzame inzetbaarheid en direct aan de slag met handvatten voor HR-professionals INHOUDSOPGAVE 1. Duurzame inzetbaarheid

Nadere informatie

Proactiviteit op de arbeidsmarkt. Minder mensen & meer beweging

Proactiviteit op de arbeidsmarkt. Minder mensen & meer beweging Proactiviteit op de arbeidsmarkt Minder mensen & meer beweging Drie belangrijke trends Op de arbeidsmarkt zijn een drietal trends te onderscheiden die van invloed zijn op de beschikbaarheid van personeel

Nadere informatie

Gender: de ideale mix

Gender: de ideale mix Inleiding 'Zou de financiële crisis even hard hebben toegeslaan als de Lehman Brothers de Lehman Sisters waren geweest?' The Economist wijdde er vorige maand een artikel aan: de toename van vrouwen in

Nadere informatie

ZELF STARTEN MET NEDERLANDS NEDERLANDS VOOR ANDERSTALIGEN

ZELF STARTEN MET NEDERLANDS NEDERLANDS VOOR ANDERSTALIGEN ZELF STARTEN MET NEDERLANDS NEDERLANDS VOOR ANDERSTALIGEN Het zelfstudiepakket Zelf starten met Nederlands is ontwikkeld door Uitgeverij Boom in opdracht van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.

Nadere informatie

Woord vooraf. Zoetermeer, augustus 2005

Woord vooraf. Zoetermeer, augustus 2005 i Woord vooraf Op basis van het aantal in omloop gebrachte varianten in fittersboekjes kan verondersteld worden, dat aan dergelijke boekjes een grote behoefte bestaat. Een aantal bij de VOMI, Branchevereniging

Nadere informatie

E-QUALITY KENNISCENTRUM VOOR EMANCIPATIE, GEZIN EN DIVERSITEIT. Vaderschap 2.0 Opvoedingsondersteuning voor vaders van nu

E-QUALITY KENNISCENTRUM VOOR EMANCIPATIE, GEZIN EN DIVERSITEIT. Vaderschap 2.0 Opvoedingsondersteuning voor vaders van nu E-QUALITY KENNISCENTRUM VOOR EMANCIPATIE, GEZIN EN DIVERSITEIT Vaderschap 2.0 Opvoedingsondersteuning voor vaders van nu Vaderschap 2.0 E-Quality 55 UIT DE PRAKTIJK 3.3 Interview met Arno Janssen en Caroline

Nadere informatie

i Bij die wereld wil ik horen!

i Bij die wereld wil ik horen! Henk Procee, Herman Meijer, Peter Timmerman ir Renzo Tuinsma (redactie) i Bij die wereld wil ik horen! Zesendertig columns éf drie essays over de vorming tot academicus Boom Amsterdam 2004 Henk Procee,

Nadere informatie

RESPONSIVE TO A CHANGING WORLD. Yolk Henny van Egmond Congres over het nieuwe werken 2014

RESPONSIVE TO A CHANGING WORLD. Yolk Henny van Egmond Congres over het nieuwe werken 2014 RESPONSIVE TO A CHANGING WORLD Yolk Henny van Egmond Congres over het nieuwe werken 2014 Ontwikkeling en groei van binnenuit We leven niet in een tijdperk van veranderingen, maar in een verandering van

Nadere informatie

TIS 050583. The one page strategy een strategie die werkt!

TIS 050583. The one page strategy een strategie die werkt! TIS 050583 The one page strategy een strategie die werkt! ONE PAGE STRATEGY LEREND NETWERK Technologiemarketing Prof. Simonne Vermeylen www.suntzu.be Sun.tzu@telenet.be br@ins.trust confidential 3 NIETS

Nadere informatie

Meet your mentor and coach

Meet your mentor and coach Young Professional Program The importance of having a mentor in business Meet your mentor and coach What do Larry Page, and Steve Jobs have in common? They ve all received guidance from mentors. Yes even

Nadere informatie

Gezond omgaan met gewoontes

Gezond omgaan met gewoontes Gezond omgaan met gewoontes Van A tot ggz De boeken in de reeks Van A tot ggz beschrijven niet alleen oorzaak, verloop en behandeling van de onderhavige problemen, maar geven ook antwoord op de vraag hoe

Nadere informatie

Trots op het werk en plezier met de collega s. Brancherapportage uitzend- en recruitmentbranche

Trots op het werk en plezier met de collega s. Brancherapportage uitzend- en recruitmentbranche Trots op het werk en plezier met de collega s Brancherapportage uitzend- en recruitmentbranche Trots op het werk en plezier met de collega s Medewerkers in de uitzend- en recruitmentbranche zijn er voornamelijk

Nadere informatie

Exploitant. CM-Bureau

Exploitant. CM-Bureau Van Exploitant Naar CM-Bureau You do not lead by hitting people over the head that s assault, not leadership MT MediaGroep BV 2014, Berend Jan Veldkamp Dwight D. Eisenhouwer Over MT MediaGroep boeit en

Nadere informatie

Leiderschap in Turbulente Tijden

Leiderschap in Turbulente Tijden De Mindset van de Business Leader Leiderschap in Turbulente Tijden Onderzoek onder 175 strategische leiders Maart 2012 Inleiding.. 3 Respondenten 4 De toekomst 5 De managementagenda 7 Leiderschap en Ondernemerschap

Nadere informatie

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind.

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Bullying among Students with Autism Spectrum Disorders in Secondary

Nadere informatie

Social Media Recruitment. Een strategisch en praktisch adviesrapport. Auteur : Jacco Valkenburg Datum : 18 april 2010 Versie : 3

Social Media Recruitment. Een strategisch en praktisch adviesrapport. Auteur : Jacco Valkenburg Datum : 18 april 2010 Versie : 3 Social Media Recruitment Een strategisch en praktisch adviesrapport Auteur : Jacco Valkenburg Datum : 18 april 2010 Versie : 3 2 Inhoud: Social Media Recruitment...3 Enorm bereik, feiten en cijfers...fout!bladwijzer

Nadere informatie

Competent talent in de praktijk

Competent talent in de praktijk Competent talent in de praktijk Competent talent in DE PRAKTIJK CURSISTENBOEK Talent ontdekken, ontwikkelen & inzetten Competent talent in de praktijk Cursistenboek Talent ontdekken, ontwikkelen & inzetten

Nadere informatie

Talentmanagement in tijden van crisis

Talentmanagement in tijden van crisis Talentmanagement in tijden van crisis Drs. Bas Puts Page 1 Copyright Siemens 2009. All rights reserved Mission: Achieving the perfect fit Organisatie Finance Sales Customer Engineering Project management

Nadere informatie

MEER VROUWEN AAN DE TOP VERGT BREDE CULTUURVERANDERING

MEER VROUWEN AAN DE TOP VERGT BREDE CULTUURVERANDERING MEER VROUWEN AAN DE TOP VERGT BREDE CULTUURVERANDERING Amsterdam 15 mei, 2008 Het onderzoek Instrumenten en succesfactoren voor doorstroming van vrouwelijk talent naar de top, dat Bain & Company met hulp

Nadere informatie

Eric Schneider LEZINGEN TER BEWUSTWORDING. Denken en intuïtie

Eric Schneider LEZINGEN TER BEWUSTWORDING. Denken en intuïtie Denken en intuïtie Eric Schneider LEZINGEN TER BEWUSTWORDING Denken en intuïtie Den Haag, 2015 Eerste druk, november 2015 Vormgeving: Ron Goos Omslagontwerp: Ron Goos Eindredactie: Frank Janse Copyright

Nadere informatie

Over de transformatie van ex-partners in collega-ouders en de kindermomenten in bemiddeling. Cees van Leuven en Annelies Hendriks

Over de transformatie van ex-partners in collega-ouders en de kindermomenten in bemiddeling. Cees van Leuven en Annelies Hendriks Over de transformatie van ex-partners in collega-ouders en de kindermomenten in bemiddeling Cees van Leuven en Annelies Hendriks Kind in bemiddeling Eerste druk van deze titel werd uitgegeven door Jabalis

Nadere informatie

Bedrijfsadministratie

Bedrijfsadministratie Bedrijfsadministratie Opgaven Niveau 5 MBA Peter Kuppen Frans van Luit Bedrijfsadministratie MBA Niveau 5 Opgaven Opgaven Bedrijfsadminstratie MBA Niveau 5 P. Kuppen F. van Luit Eerste druk Noordhoff

Nadere informatie

Best Practice Seminar 14 NOVEMBER 2013

Best Practice Seminar 14 NOVEMBER 2013 Best Practice Seminar 14 NOVEMBER 2013 14.00: Welkom Best Practice Seminar 14.10: Centraal PMO als middelpunt van projecten en programma s Yvonne Veenma, Stedin 14.50: Pauze 15.30: Governance in een Enterprise

Nadere informatie

Het hoofdstuk effectiever werken aan diversiteit geschreven door lector Dr. Sjiera de Vries is onderdeel van De Staat van de Ambtelijke Dienst (STAD)

Het hoofdstuk effectiever werken aan diversiteit geschreven door lector Dr. Sjiera de Vries is onderdeel van De Staat van de Ambtelijke Dienst (STAD) Het hoofdstuk effectiever werken aan diversiteit geschreven door lector Dr. Sjiera de Vries is onderdeel van De Staat van de Ambtelijke Dienst (STAD) 2013. De gehele publicatie is na te lezen op de website

Nadere informatie

Kies 2. Leerwerkboek burgerschap SANDER HEEBELS PETRI BENSCHOP MENNO BEEKHUIZEN MARK OOMEN HANNEKE SCHOTTERT

Kies 2. Leerwerkboek burgerschap SANDER HEEBELS PETRI BENSCHOP MENNO BEEKHUIZEN MARK OOMEN HANNEKE SCHOTTERT Kies 2 Leerwerkboek burgerschap SANDER HEEBELS PETRI BENSCHOP MENNO BEEKHUIZEN MARK OOMEN HANNEKE SCHOTTERT Heb je een leeshandicap en wil je dit boek in een toegankelijke leesvorm, bel dan Dedicon: 0486-486486,

Nadere informatie

Socio-economic situation of long-term flexworkers

Socio-economic situation of long-term flexworkers Socio-economic situation of long-term flexworkers CBS Microdatagebruikersmiddag The Hague, 16 May 2013 Siemen van der Werff www.seo.nl - secretariaat@seo.nl - +31 20 525 1630 Discussion topics and conclusions

Nadere informatie

Universiteit Opleiding Cursus Beschrijving Link. Vaardigheidsonderwijs 2e jaar

Universiteit Opleiding Cursus Beschrijving Link. Vaardigheidsonderwijs 2e jaar Overzicht bachelorcursussen Dit overzicht geeft een groot aantal bachelorcursussen weer die aandacht besteden cultuur en/of gender op het gebied van gezondheidszorg. Het overzicht betreft cursussen uit

Nadere informatie

Understanding and being understood begins with speaking Dutch

Understanding and being understood begins with speaking Dutch Understanding and being understood begins with speaking Dutch Begrijpen en begrepen worden begint met het spreken van de Nederlandse taal The Dutch language links us all Wat leest u in deze folder? 1.

Nadere informatie

Onteigeningsrecht in de praktijk

Onteigeningsrecht in de praktijk Onteigeningsrecht in de praktijk Onteigeningsrecht in de praktijk Mr. J.A.M.A. Sluysmans Mr. J.J. van der Gouw Mr. W.J. Bosma ISBN: 978-90-78066-51-4 NUR 820-823 2011, Instituut voor Bouwrecht Alle rechten

Nadere informatie

opgaven- en werkboek GECONSOLIDEERDE JAARREKENING Henk Fuchs 1e druk

opgaven- en werkboek GECONSOLIDEERDE JAARREKENING Henk Fuchs 1e druk opgaven- en werkboek Henk Fuchs GECONSOLIDEERDE JAARREKENING 1e druk Geconsolideerde jaarrekening Opgaven- en werkboek Geconsolideerde jaarrekening Opgaven- en werkboek Henk Fuchs Eerste druk Noordhoff

Nadere informatie

Jaarrekening. Henk Fuchs OPGAVEN- EN WERKBOEK. Tweede druk

Jaarrekening. Henk Fuchs OPGAVEN- EN WERKBOEK. Tweede druk Jaarrekening Henk Fuchs OPGAVEN- EN WERKBOEK Tweede druk Jaarrekening Opgaven- en werkboek Jaarrekening Opgaven- en werkboek Henk Fuchs Tweede druk Noordhoff Uitgevers Groningen/Houten Opmaak binnenwerk:

Nadere informatie

Zorgen voor Anderen. WOMEN Inc 5-12-2014. Rapportage kwantitatief en kwalitatief onderzoek Fenneke Vegter, Marcel Voorn en Ester Koot Project Z5069

Zorgen voor Anderen. WOMEN Inc 5-12-2014. Rapportage kwantitatief en kwalitatief onderzoek Fenneke Vegter, Marcel Voorn en Ester Koot Project Z5069 Zorgen voor Anderen WOMEN Inc Rapportage kwantitatief en kwalitatief onderzoek Fenneke Vegter, Marcel Voorn en Ester Koot Project Z5069 5-12-2014 Inhoudsopgave Klik op icoon om naar het hoofdstuk te gaan

Nadere informatie

Sneeuwwitje, de zeven dwergen en de boze heks?

Sneeuwwitje, de zeven dwergen en de boze heks? Sneeuwwitje, de zeven dwergen en de boze heks? Over de rol van de Operational Auditor in sturen op kernwaarden, cultuur en gedrag Olof Bik Behavioral & Cultural Governance Trophy Games, 28 nov 2013, Hilversum

Nadere informatie

Diversiteitsladder 2007

Diversiteitsladder 2007 Diversiteitsladder 27 - nulmeting - resultaten van een onderzoek naar de genderdiversiteit in de top van Nederlandse ondernemingen Mw. W.C.M. van Riet Afdeling Sociologie Universiteit van Amsterdam In

Nadere informatie

WORKSHOP EQUALITY PAYS OFF (GELIJKHEID LOONT)

WORKSHOP EQUALITY PAYS OFF (GELIJKHEID LOONT) WORKSHOP EQUALITY PAYS OFF (GELIJKHEID LOONT) Vrouwelijk toptalent aantrekken en behouden Datum: 30 mei 2013 Locatie: Verbond van Belgische Ondernemingen Ravensteinstraat 4 1000 Brussel WAAROM DEELNEMEN?

Nadere informatie

MOTIVES, VALUES, PREFERENCES INVENTORY

MOTIVES, VALUES, PREFERENCES INVENTORY MOTIVES, VALUES, PREFERENCES INVENTORY O V E R Z I C H T INTRODUCTIE De Motives, Values, Preferences Inventory () is een persoonlijkheidstest die de kernwaarden, doelen en interesses van een persoon meet.

Nadere informatie

Slim werken = slim reizen = slim werkgeverschap Resultaten onderzoek onder werknemers

Slim werken = slim reizen = slim werkgeverschap Resultaten onderzoek onder werknemers Slim werken = slim reizen = slim werkgeverschap Resultaten onderzoek onder werknemers voor TFMM mei 2010 Copyright 2010 Blauw Research bv Alle rechten voorbehouden. Niets uit dit rapport mag worden verveelvoudigd,

Nadere informatie

Pubers van Nu! Praktijkboek voor iedereen die met pubers werkt. Klaas Jan Terpstra en Herberd Prinsen

Pubers van Nu! Praktijkboek voor iedereen die met pubers werkt. Klaas Jan Terpstra en Herberd Prinsen Pubers van Nu! Pubers van Nu! Praktijkboek voor iedereen die met pubers werkt Klaas Jan Terpstra en Herberd Prinsen Bohn Stafleu van Loghum Houten 2009 2009 Bohn Stafleu van Loghum, onderdeel van Springer

Nadere informatie

Ouderschap in Ontwikkeling

Ouderschap in Ontwikkeling Ouderschap in Ontwikkeling Ouderschap in Ontwikkeling. De kracht van alledaags ouderschap. Carolien Gravesteijn Ouderschap in Ontwikkeling. De kracht van alledaags ouderschap. Carolien Gravesteijn Ouderschap

Nadere informatie

ORGANISATIEDISSONANTIE

ORGANISATIEDISSONANTIE ORGANISATIEDISSONANTIE Hebben wij dat? Marianne Kok 2015 Marianne Kok Titel Organisatiedissonantie Ondertitel Hebben wij dat? ISBN 978-90-823911-0-7 Druk Eerste druk, 2015 NUR 801 management algemeen Trefwoorden:

Nadere informatie

GECONSOLIDEERDE JAARREKENING

GECONSOLIDEERDE JAARREKENING uitwerkingen Henk Fuchs GECONSOLIDEERDE JAARREKENING 1e druk Geconsolideerde jaarrekening Uitwerkingen opgaven Geconsolideerde jaarrekening Uitwerkingen opgaven Henk Fuchs Eerste druk Noordhoff Uitgevers

Nadere informatie

Fiscale Jaarrekening. Henk Fuchs Yvonne van de Voort UITWERKINGEN. Tweede druk

Fiscale Jaarrekening. Henk Fuchs Yvonne van de Voort UITWERKINGEN. Tweede druk Fiscale Jaarrekening Henk Fuchs Yvonne van de Voort UITWERKINGEN Tweede druk Fiscale jaarrekening Uitwerkingen opgaven Fiscale jaarrekening Uitwerkingen opgaven Henk Fuchs Yvonne van de Voort Tweede

Nadere informatie

HRM EN ARBEIDSVERHOUDINGEN in kritieke. transitie. lezing HR salon 14 maart 2013 PROF. DR. WILLEM DE NIJS HOOGLERAAR STRATEGISCH PERSONEELSMANAGEMENT

HRM EN ARBEIDSVERHOUDINGEN in kritieke. transitie. lezing HR salon 14 maart 2013 PROF. DR. WILLEM DE NIJS HOOGLERAAR STRATEGISCH PERSONEELSMANAGEMENT HRM EN ARBEIDSVERHOUDINGEN in kritieke transitie lezing HR salon 14 maart 2013 PROF. DR. WILLEM DE NIJS HOOGLERAAR STRATEGISCH PERSONEELSMANAGEMENT RADBOUD UNIVERSITEIT NIJMEGEN Ad Nagelkerke en Willem

Nadere informatie

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa Physical factors as predictors of psychological and physical recovery of anorexia nervosa Liesbeth Libbers

Nadere informatie

De oplossing voor duurzame inzetbaarheid van uw personeel. Brochure

De oplossing voor duurzame inzetbaarheid van uw personeel. Brochure Brochure Uw situatie Nederlandse werkgevers zijn ervan overtuigd dat een vergrijzende en ontgroenende arbeidsmarkt leidt tot stijgende personeelskosten [bron: CBS/2013]. De kans dat relatief meer ouderen

Nadere informatie

Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten

Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten Difference in Perception about Parenting between Parents and Adolescents and Alcohol Use of Adolescents

Nadere informatie

VERTROUWEN & VERANTWOORDELIJKHEID WIM VANDERSTRAETEN

VERTROUWEN & VERANTWOORDELIJKHEID WIM VANDERSTRAETEN VERTROUWEN & VERANTWOORDELIJKHEID WIM VANDERSTRAETEN VAN WAAR KOMT VERTROUWEN? De EU markt (economisch): groei staat onder druk Voor het eerst sinds jaren Oorzaken? Opvoeding? Opleiding? Economie? Waarom?

Nadere informatie