Intelligentie. Profielwerkstuk

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Intelligentie. Profielwerkstuk"

Transcriptie

1

2 Intelligentie Profielwerkstuk Maudy van Klaveren 11 Grift april

3 Inhoudsopgave Voorwoord 5 Inleiding 6 Intelligentie wat en hoe 7 Het begrip 7 Verschillende definities 7 G-factor 8 Meerdere soorten intelligentie 9 Aanleg of milieufactoren? 11 Hoogbegaafd 12 IQ tests 14 Van evolutietheorie tot intelligentiemeting 14 De eerste IQ test 14 Deviatie IQ 14 IQ 15 IQ en leeftijd 16 Professionele IQ tests 17 Waarom wordt het IQ getest? 17 Verschillende IQ scores 19 Mijn IQ 20 Meervoudige Intelligentie 22 Howard Gardner 22 Meer dan alleen algemene intelligentie 22 De acht intelligenties 24 Wat is een intelligentie eigenlijk? 26 Wat maakt een intelligentie een intelligentie? 27 MI test 28 Mijn MI 28 Meervoudige Intelligentie op school 30 Hoe slim ben jij? 30 MI in het onderwijs hóe ben jij slim? 30 Waarom MI? 32 Hoe wordt MI toegepast? 33 Bezoek aan een MI basisschool 35 De school 35 Een schooldag 35 3

4 Speciale onderdelen 36 Het Leerplan 37 Meervoudige Intelligentie en de Vrije School 39 Conclusie 40 Nawoord 41 Bronvermelding 42 4

5 Voorwoord In mei vorig jaar zag ik op Teleac de documentaire Wie is de Slimste. Deze boeide mij heel erg en liet mij naar intelligentie kijken vanuit een perspectief dat voor mij totaal nieuw was. De documentaire ging over een groep van zeven zeer begaafde mensen die allemaal ergens anders heel goed in waren. Er was een kwantum fysicus, een scenarioschrijver, een schaakgrootmeester, een beroemd kunstenaar zonder formele schoolopleiding, een musicus, een piloot en iemand met een super IQ. Al deze mensen moesten opdrachten uitvoeren en vraagstukken oplossen en aan de hand van de resultaten werd er gekeken wie het intelligentst was. Wat bleek nu? De scenarioschrijver deelde samen met de kwantum fysicus de eerste plaats. Voordat ik de documentaire had gezien was een intelligent iemand voor mij iemand die vwo deed of op de universiteit zat of had gezeten, maar daar begon ik aan te twijfelen. Zijn echt alleen die mensen intelligent, of misschien toch ook anderen? En wat betekent intelligentie eigenlijk? Na het zien van de documentaire was het voor mij meteen duidelijk dat ik intelligentie wilde onderzoeken voor mijn jaarwerkstuk. Ik heb eerst uitgezocht waar het begrip van intelligentie vandaan komt en wat de definitie ervan is. Ik kwam er achter dat er heel veel verschillende definities van bestaan en heb velen hiervan kritisch bekeken, onderzocht en uitgewerkt om er zo achter te komen wat intelligentie voor mij betekent. Mijn mening over intelligentie heb ik verwerkt in de schuinsgedrukte stukken tekst. Wat ik gedaan heb met de definities heb ik ook gedaan met alle theorieën over intelligentie. Zo kwam ik terecht bij de Meervoudige Intelligentie Theorie van Howard Gardner. Deze theorie sluit aan bij de documentaire die ik gezien heb en heeft voor vele antwoorden gezorgd. Ik ben gaan kijken naar de toepassing van deze theorie in het onderwijs en heb een bezoek gebracht aan een school die hiermee werkt. Verder heb ik uitgebreid onderzoek gedaan naar IQ tests en heb ik zelf een IQ test en een Meervoudige Intelligentie test gedaan. Het onderzoeken van intelligentie en het maken van dit werkstuk heeft veel teweeg gebracht. Er is veel veranderd in mijn manier van denken over intelligentie en de manier waarop ik naar anderen kijk. In plaats van kijken of iemand intelligent is kijk in nu hóe iemand intelligent is en ik hoop dat jullie dat na het lezen van dit werkstuk ook zullen doen. Maudy van Klaveren Diepenveen 17 februari

6 Inleiding In onze maatschappij maken we veelvuldig gebruik van de term intelligentie. We duiden er verschillende dingen meer aan zoals slimheid, wijsheid, hoogbegaafdheid, IQ, prestaties op school, etc. Maar de echte betekenis van intelligentie is bij veel mensen onbekend. We gebruiken het begrip vaak om mensen te classificeren en hangen er een waardeoordeel aan, namelijk dat intelligente mensen beter zijn dan onintelligente mensen. Iemands waarde in de maatschappij lijkt grotendeels te worden bepaald door zijn intelligentie, namelijk zijn schoolen opleidingsniveau. Hierdoor lijkt het alsof intelligentie iets te maken heeft met aanzien, verantwoordelijkheid en macht. De vraag is of dit waar is en om daar achter te komen is het belangrijk dat de precieze betekenis is van intelligentie bekend wordt. Het woord intelligentie is pas 150 jaar oud, maar als je verder terugkijkt in de geschiedenis vind je veel mensen terug die wij nu als intelligent zouden zien. In de Oudheid waren er twee soorten intelligente mensen te ontdekken. De ene groep had te maken met wijsheid. Daar hoorden de filosofen zoals Plato en Aristoteles bij die een begin maakten met wetenschappelijk denken. De andere groep had te maken met macht, aanzien en leiding geven, waar de koningen en keizers bij hoorden. Ook in de Middeleeuwen bestonden deze twee groepen, maar dan met de geestelijkheid in plaats van de filosofen. In de Renaissance werd het wetenschappelijk denken opnieuw belangrijk en kwamen wetenschap en kunst in een stroomversnelling terecht, waarin ze zeer nauw verbonden waren. Leonardo da Vinci is hier het belangrijkste voorbeeld van, maar ook architecten uit die tijd combineerden kunst en wetenschap. In de Moderne tijd werden er steeds meer uitvindingen gedaan en werd het denken steeds belangrijker, waarmee macht, godsdienst, kunst, muziek en wijsheid steeds meer aanzien verloren. De filosoof Descartes omschreef de nieuwe kijk op intelligentie als ik denk dus ik ben. De belangrijke mensen in die tijd waren mensen met een sterk ontwikkeld wetenschappelijk denkvermogen. Dit is de kijk op intelligentie die we tegenwoordig terugvinden in onze maatschappij. Het denken en cognitieve vaardigheden zijn belangrijk en aan de hand van deze eigenschappen wordt iemands waarde bepaald. Maar zouden we de oude vormen van intelligentie, zoals die van Leonardo da Vinci, niet weer als volwaardige vormen van intelligentie moeten erkennen? Waarom zouden mensen die goed zijn in muziek of dansen onderdoen voor mensen die goed zijn in wis- en natuurkunde? Deze vormen van intelligentie mogen in de loop van de geschiedenis onbelangrijk zijn geworden, maar dat wil niet zeggen dat ze ook onbelangrijk zijn. 6

7 Intelligentie wat en hoe Het begrip Sinds het begrip intelligentie gebruikt wordt, zijn er verhitte discussies gaande over wat intelligentie inhoudt en hoe de kennis daarover zou moeten worden toegepast in het onderwijs. Iedere wetenschapper in de neurologie en psychologie heeft wel een eigen theorie over of visie op intelligentie en ziet deze voor waarheid aan. Met behulp van onderzoeken proberen ze aan te tonen dat ze gelijk hebben, en vooral ook, dat de anderen het mis hebben. Op basis van die onderzoeken stellen sommige wetenschappers hun eigen definitie van intelligentie op, gebaseerd op de functies die zij bij de eigenschap intelligentie vinden horen. In de literatuur wordt over intelligentie gesproken alsof het uit acht standaard functies bestaat. Deze functies zijn het vermogen om: overeenkomsten en verschillen op te merken in waarnemingen zich te oriënteren in de ruimte te redeneren plannen te maken problemen te doorzien en op te lossen abstract te denken ideeën en taal te begrijpen en te produceren informatie op te slaan in het geheugen en het daar weer uit op te halen te leren van ervaringen Wetenschappers gaan er dus van uit dat de bestaande functies van intelligentie permanent zijn; dat deze er standaard bij horen en dat we het dáár over hebben als we het begrip intelligentie gebruiken. Maar zijn niet ook deze functies het product van iemands afleidingen van een waarneming? Hoe kan intelligentie uit vaststaande functies bestaan, als intelligentie oorspronkelijk niet meer was dan een term, verzonnen om te kunnen aanduiden of iemand wel of niet goed zou presteren op school, of iemand slim was of niet. Pas later werd intelligentie als een losstaande eigenschap gezien en werden er bepaalde functies aan toegekend. Maar dit was alleen maar een theorie, bedacht door een wetenschapper en elke willekeurige wetenschapper zou dan ook met onderbouwende argumenten deze theorie kunnen wijzigen of er een andere theorie over kunnen opstellen. De definitie van intelligentie verschilt per wetenschapper, evenals de waarheid waarop deze gebaseerd is. Intelligentie blijft een theorie en is dus niet definitief. Verschillende definities In het dagelijkse taalgebruik wordt met intelligent meestal bedoeld slim of pienter. Voor wetenschappers is intelligentie een veel complexer begrip met een veel diepere betekenis. 7

8 Voor de ene wetenschapper gaat het over capaciteiten, voor de andere over aanleg en weer een andere gebruikt het woord intelligentie als prestatie-indicator. Naast de betekenis verschilt het ook per wetenschapper of intelligentie een iets is wat je in zijn geheel bezit, of dat het uit verschillende onderdelen bestaat. Wilma Resing, hoogleraar Ontwikkelings- en Onderwijspsychologie aan de Universiteit Leiden, en Pieter Drenth, hoogleraar Psychologie aan de Vrije Universiteit in Amsterdam, hebben beiden veel onderzoek gedaan naar intelligentie. Samen hebben ze in 2002 het boek Intelligentie weten en meten geschreven. Hun uiteindelijke definitie van intelligentie hebben ze daarin zo geformuleerd: Intelligentie is een conglomaat van vermogens, processen en vaardigheden, zoals abstract, logisch en consistent kunnen redeneren, relaties kunnen ontdekken, leggen en doorzien, probleem oplossen, regels kunnen ontdekken in schijnbaar ongeordend materiaal, met bestaande kennis nieuwe taken kunnen oplossen, zich flexibel kunnen aanpassen aan nieuwe situaties, in staat zijn leervermogen te tonen zonder directe en onvolledige instructie. Volgens mij staan hier de standaard functies waaruit intelligentie zou bestaan, aangevuld met moeilijke woorden en geformuleerd in een lange, gecompliceerde zin. Als dit een definitie is, en dat is het, dan is dit nog een bewijs van het feit dat de zogenaamde standaard functies van intelligentie ook al een definitie zijn en dat de betekenis van intelligentie volledig vrij kan worden ingevuld. G-Factor Charles Spearman, een Britse psycholoog, leidde in 1904 uit zijn waarnemingen af dat er maar één intelligentie bestaat en maakte daar in 1923 een theorie over: General Intelligence. Hij zei dat alle capaciteiten, waar hij de cognitieve vaardigheden mee bedoelde, met elkaar in verbinding staan en voortkomen uit één intelligentie, de G-factor. Een grote groep wetenschappers volgt deze theorie tegenwoordig nog steeds. IQ tests zijn gebaseerd op het bestaan van deze G-factor en daarom krijg je maar één IQ score terwijl er meerdere eigenschappen worden getest. De vier onderdelen van een IQ test zijn verbale, numerieke, ruimtelijke en logische intelligentie. Deze worden door een deelnemer over het algemeen állemaal goed of állemaal slecht gemaakt, waaruit geconcludeerd wordt dat je voor alle onderdelen één algemene intelligentie gebruikt. Er wordt bij IQ tests vanuit gegaan dat er één intelligentie bestaat voor alle capaciteiten die iemand bezit. Toch worden er verschillende intelligenties getest. Waarom is dit nodig als er maar één algemene intelligentie bestaat? Ik denk dat de onderdelen van een IQ test veel met elkaar te maken hebben en dat er in het algemeen dezelfde inzichten voor nodig zijn. Als er 8

9 ook een ander soorten vragen gesteld wordt, zoals sociale vragen, zullen de uitkomsten per persoon en per onderdeel van de test waarschijnlijk veel meer van elkaar verschillen. Dit is een argument voor het onderscheiden van verschillende soorten intelligenties. Het is dan wel belangrijk dat duidelijk is welke functies wel of niet als intelligent worden gezien. Als men vindt dat sociale en bijvoorbeeld culturele aspecten niets te maken hebben met intelligentie zal deze theorie daarmee weerlegd kunnen worden. Meerdere soorten intelligentie Tegenover de General Intelligence Theorie staan alle theorieën van de wetenschappers die het hier niet mee eens zijn. Zij gaan er van uit dat er verschillende intelligenties bestaan, elk voor bepaalde vaardigheden en dus ook voor niet-cognitieve. Hierover zijn in de loop van de tijd verschillende meningen en theorieën ontstaan, met als belangrijkste wetenschappers Howard Gardner en Daniel Goleman. Meervoudige Intelligentie Howard Gardner stelde in 1981 de Meervoudige Intelligentie Theorie op. Volgens hem bestaat er verbaal-linguïstische, visueel-ruimtelijke, logisch-mathematische, muzikaal-ritmische, lichamelijkkinesthetische, interpersoonlijke, intrapersoonlijke en naturalistische intelligentie. Hij zegt dat je al deze intelligenties apart voor verschillende vaardigheden gebruikt. Het gegeven dat er op school door één en dezelfde leerling uiteenlopende cijfers worden gehaald voor heel verschillende vakken ondersteunt deze theorie. Uit het feit dat voor Nederlands een 6 gehaald wordt en voor wiskunde of sport een 9 zou je kunnen afleiden dat voor deze vakken een andere intelligentie wordt gebruikt. Schematische weergave MI 9

10 Emotionele Intelligentie Daniel Goleman, een Amerikaanse psycholoog aan de universiteit van Harvard, heeft geen lijst met nieuwe intelligenties opgesteld, maar heeft in 1995 Emotionele Intelligentie (EQ) benoemd als volwaardige intelligentie naast IQ. Emotionele Intelligentie gebruik je volgens hem bij het omgaan met de emoties van anderen en van jezelf. Het kennen en reguleren van je eigen emoties, zelfmotivatie, het erkennen van andermans emoties en in de omgang met anderen zijn vaardigheden die volgens Goleman vallen onder Emotionele Intelligentie. Nadat hij het boek Emotionele Intelligentie had uitgebracht, werd er steeds meer erkend dat naast een hoog IQ ook sociale vaardigheden, motivatie en zelfvertrouwen belangrijk zijn voor goede werkprestaties. Bij sollicitaties wordt daarom naast IQ steeds vaker ook gekeken naar iemands EQ. Anders gezegd: met een hoog IQ kun je veel theoretische kennis en inzicht vergaren, maar je hebt EQ nodig om dit succesvol te kunnen gebruiken in de maatschappij. Emotionele Intelligentie komt overeen met de inter- en intrapersoonlijke intelligenties uit de Meervoudige Intelligentie Theorie van Gardner. Goleman was niet de eerste wetenschapper die zich bezighield met emotionele intelligentie. In 1937 dacht Robert Thordike al na over sociale en emotionele intelligentie naast het standaard IQ en in 1940 ontwierp David Wechsler de Bellevue- Wechsler Scale, waarmee hij IQ mat, ervan uitgaande dat persoonlijkheid en emotie ook met intelligentie te maken hadden. In 1990 bestudeerden en onderzochten ook de wetenschappers Salovey en Mayer het onderwerp. Zij gebruikten eerst de term emotionele competentie maar kozen uiteindelijk ook voor emotionele intelligentie, zodat hun onderzoeken zouden aansluiten bij de bestaande wetenschap over intelligentie. Schematische weergave EQ Intelligentie is altijd een begrip geweest om aan te duiden hoe slim iemand is. Slim betekende vroeger: goed zijn in de vaardigheden die op school worden aangeleerd. Rond 1860 was dit volgens Paul Broca en Francis Galton te zien aan iemands schedelomvang: hoe groter de schedel hoe slimmer de mens. In dezelfde tijd mat Wilhelm Wundt iemands slimheid aan het vermogen van mensen om te reflecteren op hun eigen gedachten. In 1904 werd de eerste IQ test ontworpen. Vanaf dat moment kon makkelijk worden bepaald of iemand slim was of niet: mensen met een hoge score waren slim, die met een lage score waren dat niet. Uit de IQ score kon worden afgeleid hoe goed iemand zou presteren op school, de geteste onderdelen werden 10

11 immers geleerd op school: verbale, numerieke, ruimtelijke en logische vaardigheden. Bekeken vanuit de oorspronkelijke ideeën over intelligentie gaat intelligentie over het hebben van linguïstische en mathematische vaardigheden. Er zit echter ook waarheid in de argumenten die Gardner en Goleman aandragen. Zij vinden dat een mens meerdere kwaliteiten heeft en dat deze allemaal deel uit maken van iemands intelligentie. Hier ben ik het mee eens en tegelijkertijd wil ik de oorspronkelijke betekenis behouden, omdat het nodig kan zijn het alleen over linguïstische en mathematische prestaties te hebben. Een goede oplossing daarvoor zou volgens mij zijn dat er een onderscheid gemaakt wordt tussen IQ en intelligentie. Intelligentie staat dan voor álle kwaliteiten die een mens bezit (muzikale, interpersoonlijke, bewegings, mathematische, etc.) en IQ staat alleen voor het linguïstische en mathematische deel daarvan. Vanaf dit moment maak ik bovengenoemd onderscheid als ik in de schuinsgedrukte tekst het begrip intelligentie of IQ gebruik. Aanleg of milieufactoren? Raymond Cattel, een student van Charles Spearman, paste diens theorie over General Intelligence aan en schreef hier in 1987 een boek over: Intelligence: It s structure, growth and action. Hij vond dat de algemene intelligentie onder te verdelen was in twee delen: vloeibare en gekristalliseerde intelligentie. Vloeibare intelligentie is volgens hem het natuurlijke inzicht en leervermogen dat hebt, je aanleg. Gekristalliseerde intelligentie is je kennis. Dit bouw je op met alles wat je meemaakt in je leven. Onder kennis vallen strategisch denken en inzicht hebben op basis van ervaring. Vloeibare intelligentie is vooral bij jongeren tot 25 jaar heel sterk, terwijl gekristalliseerde intelligentie wordt opgebouwd tot je vijftigste. Cattel is er sterk van overtuigd dat deze twee intelligenties met elkaar in verbinding staan, omdat volgens hem mensen met een hoge vloeibare intelligentie makkelijker kunnen leren en zo gemakkelijker gekristalliseerde intelligentie kunnen opbouwen. Cattels theorie gaat alleen over het deel van intelligentie wat ik IQ noem, maar ik vind dat dit onderscheid bij alle intelligenties gemaakt kan worden: je kan bijvoorbeeld muzikaal aangelegd zijn en na veel ervaring en tijd alsmaar beter worden. Als je de theorie volgt kun je concluderen dat een deel van je intelligentie al vanaf je geboorte is bepaald. Dit zou verklaren waarom er aanleg en voorkeur bestaat, waarom er dingen aangeleerd kunnen worden en waarom je in de loop van je leven wijzer wordt, zonder dat je dingen expliciet leert. Tweelingenonderzoek is de beste manier om de invloed van aanleg en milieufactoren (omgeving, opvoeding, etc.) te testen. Er is gebleken dat ongeveer 70% van de intelligentie bepaald wordt door genetische aanleg en dat ongeveer 30% afhangt van de omgeving. De 70% bepaalt de onder- en bovengrens van je capaciteiten en de 30% bepaalt waar je tussen 11

12 deze twee grenzen terechtkomt. Naast milieufactoren zijn ook oefening en herhaling van invloed op de 30%. Hieruit kan volgens mij worden afgeleid dat een kind dat goed wordt opgevoed en dat opgroeit in een milieu waar schoolprestaties belangrijk zijn, intelligenter kan worden dan een kind dat opgroeit in een milieu waar school niet belangrijk is. Het gaat hier niet alleen om de aanleg van een kind, maar om het resultaat van de combinatie van aanleg en milieufactoren. Hoogbegaafd Intelligent betekent niet hetzelfde als hoogbegaafd. Wel betekenen hij is begaafd in rekenen, hij is goed in rekenen en hij heeft een goed ontwikkelde rekenintelligentie alle drie hetzelfde. Het begrip hoogbegaafd wordt in het dagelijks leven gebruikt als aanduiding voor verschillende dingen. Zo wordt bijvoorbeeld iemand die ergens heel erg goed in is, zoals schaken, muziek maken of uitvinden gezien als hoogbegaafd. Mozart is hier een voorbeeld van: hij was heel goed in het maken en componeren van muziek en wordt daarom gezien als hoogbegaafd. Ook iemand met een hoge IQ score wordt hoogbegaafd genoemd, evenals iemand die heel goed is in het doorzien en oplossen van problemen. Als men in de wetenschap spreekt van hoogbegaafdheid gaat het over een IQ score hoger dan 130. Dit is bij ongeveer 2.5% van de Nederlanders het geval, wat wil zeggen dat volgens de statistieken ongeveer Nederlanders hoogbegaafd zijn. 12

13 Er zijn bepaalde innerlijke en uiterlijke kenmerken die hoogbegaafden met een hoog IQ vaak met elkaar gemeen hebben: De informatie vanuit de zintuigen komt snel binnen en wordt snel naar de hersenen geleid Er zijn meerdere gedachteprocessen tegelijk aan de gang Grote hoeveelheden kennis worden efficiënt verwerkt Ze zijn snel van begrip en kunnen snel denken en praten Ze zijn nieuwsgierig en willen problemen oplossen Ze zijn perfectionistisch en hebben daardoor vaak last van faalangst Ze zijn creatief, hebben veel nieuwe ideeën, zijn eigenzinnig en zetten zich af tegen autoriteiten Ze zijn erg gevoelig voor allerlei positieve en negatieve prikkels Normaalverdeling van het IQ Van Mozart zou gezegd kunnen worden dat hij een wonderkind was, dat hij een hele grote aanleg had voor muziek en dat zijn muzikale intelligentie genetisch al heel sterk ontwikkeld was. Hij wordt gezien als hoogbegaafd, terwijl hij alleen muzikaal gezien heel goed was en in wiskunde minder. Het is belangrijk om hoogbegaafdheid te erkennen, om zo voor een kind een cognitief passend schoolprogramma te kunnen samenstellen. Hoogbegaafdheid heeft volgens mij te maken met aanleg en houdt in dat iemand een sterk ontwikkelde vloeibare intelligentie heeft. Dit hoeft niet te betekenen dat dit voor alle onderwerpen geldt; als ervan uitgegaan wordt dat de intelligenties los van elkaar functioneren, kunnen sommige delen sterker ontwikkeld zijn dan andere. Dat verklaart bijvoorbeeld waarom hoogbegaafden autistisch kunnen zijn (lage interen intrapersoonlijke intelligentie) en waarom rekenwonders moeite kunnen hebben met taal. 13

14 IQ tests Van evolutietheorie tot intelligentiemeting Tot aan het einde van de 19 e eeuw werd gedacht dat de kans op succes op school kwam door je afkomst. Charles Darwin, een Britse onderzoeker, veranderde dit beeld. Aan de hand van zijn Evolutietheorie toonde hij aan dat er door natuurlijke selectie verschillen en variaties voorkomen bij mensen. Francis Galton, zijn neef, stond achter deze theorie, omdat hij grote verschillen zag in de rapportcijfers van zijn studenten aan de universiteit van Cambridge. Volgens Galton kwamen deze verschillende cijfers door de verschillen in aangeboren vermogens, door hem ook wel intelligentie genoemd. Schoolcijfers waren voor hem wat een IQ score tegenwoordig voor ons is: de aanduiding van iemands slimheid op het gebied van linguïstische en mathematische vaardigheden. Galton en Paul Broca waren in 1860 de eerste wetenschappers die intelligentie probeerden te meten [zie: Intelligentie meerdere soorten intelligentie]. Ze maten de schedelomvang van iemand en zagen aan de hand daarvan het niveau van iemands intelligentie. In dezelfde periode beweerde Wilhelm Wundt dat intelligentie te zien was aan het vermogen van iemand om te reflecteren op zijn eigen gedachtes. De eerste IQ test De eerste IQ test werd in 1904 ontworpen door Alfred Binet en Theodore Simon in opdracht van het Franse Ministerie van Onderwijs. Het was de bedoeling dat ze een test zouden ontwikkelen waarmee slimme kinderen die lage cijfers haalden omdat ze niets uit voerden makkelijk onderscheiden konden worden van kinderen die lage cijfers haalden omdat ze weinig capaciteiten hadden. Deze test heette de Simon-Binet test en bestond uit verschillende onderdelen zoals logisch redeneren, rijmwoorden zoeken en voorwerpen benoemen. De uitkomst van de test werd als volgt bepaald: met behulp van de test werd de mentale leeftijd van een kind vastgesteld. Deze werd gedeeld door zijn echte leeftijd en de uitkomst hiervan keer honderd was zijn IQ. Deze test werd erg populair in Europa en de Verenigde Staten. Deviatie IQ De Simon-Binet test was een goede manier om het IQ van kinderen te berekenen, maar voor volwassenen werkte dit minder goed omdat zij niet elk jaar slimmer worden. Bijvoorbeeld: Als een persoon op zijn twintigste en op zijn vijftigste een Simon-Binet test doet zal zijn score op zijn vijftigste ontzettend veel lager zijn dan zijn score op zijn twintigste. Zijn mentale leeftijd blijft namelijk gelijk, maar zijn echte leeftijd, waardoor zijn mentale leeftijd gedeeld wordt, stijgt waardoor de uitkomst steeds lager wordt. Hierdoor is men gestopt met de Simon-Binet test en is voor kinderen en volwassenen overgestapt op het deviatie IQ. Bij het deviatie IQ 14

15 wordt iemands IQ score vergeleken met het gemiddelde IQ van zijn leeftijdsgroep [Zie: IQ tests IQ]. Alle IQ tests die tegenwoordig worden afgenomen zijn gebaseerd op het deviatie IQ. Er worden altijd vier vaardigheden getest: Verbale intelligentie: het vermogen om een taal te begrijpen en te gebruiken Numerieke intelligentie: het vermogen om te rekenen Ruimtelijke intelligentie: het vermogen om ruimtelijke vraagstukken op te lossen Logische intelligentie: het vermogen om logisch te redeneren De vier bovengenoemde verbale en mathematische vaardigheden worden allemaal intelligenties genoemd. Toch zijn ze opgesteld vanuit de theorie dat er maar één algemene intelligente bestaat. Met algemene intelligentie worden volgens mij meerdere vaardigheden bedoeld die los van elkaar gemeten kunnen worden en die allemaal met elkaar samenhangen. Tot op zekere hoogte is dit waar: een vwo er moet op wiskundig en op taalkundig gebied vwo niveau halen. Aan de andere kant zie je vaak dat mensen die bèta aangelegd zijn minder goed zijn in alfavakken en andersom. Volgens mij heeft intelligentie een grote onderlinge samenhang en gaat IQ over het algemene basisniveau dat je hebt: vmbo, havo, vwo, etc. Hoe goed je bent in bepaalde vaardigheden en waar je sterkste kanten liggen zijn hierbij niet van belang, als maar duidelijk wordt wat het gemiddelde niveau is waarop je alle schoolvaardigheden beheerst of kunt beheersen. IQ De afkorting IQ staat voor Intelligentie Quotiënt en is een schaal waarmee iemands intelligentie kan worden uitgedrukt. Dit gebeurt in de vorm van een getal: de IQ score. Een IQ score ontstaat doordat de uitkomst van een IQ test vergeleken wordt met een gemiddelde. Dit gemiddelde is altijd honderd, welke waarde dit getal ook heeft. Een IQ score laat dus zien hoe hoog je scoort ten opzichte van een gemiddelde. Voorbeeld: Een IQ test bestaat uit 50 vragen. Bij de groep 20- tot 30-jarigen ligt het gemiddelde op 34 goed beantwoorde vragen. Zelf heb je er 40 goed, wat een IQ score van 116 betekent. Het gemiddelde van de groep verhoogt naar 37 goed beantwoorde vragen. Hierdoor is het verschil tussen jouw uitkomst en het gemiddelde van de groep minder groot, wat een lagere IQ score met zich meebrengt. Je IQ score is nu nog maar 109 terwijl je zelf niet minder vragen goed beantwoord hebt. 15

16 Het grootste verschil tussen IQ en intelligentie is dat IQ een relatief cijfer is en intelligentie een eigenschap of kwaliteit. Als je IQ score hoger dan honderd is en dus boven het gemiddelde ligt wordt je gezien als slim. Iedereen met een IQ score onder de honderd en dus lager dan het gemiddelde wordt gezien als minder slim. In het tabel hieronder staat een overzicht van de Nederlandse IQ scores. IQ Percentage van de bevolking met dit IQ Interpretatie > Zeer begaafd Begaafd Boven gemiddeld intelligent Gemiddeld intelligent Beneden gemiddeld intelligent Zwak begaafd Resing, W.C.M., & Blok, J.B. (2002). De classificatie van intelligentiescores. IQ gaat over je niveau in vergelijking met een gemiddelde, terwijl intelligentie volgens mij juist iets persoonlijks is, iets dat alleen te maken heeft met jezelf. Bij een IQ test worden alleen verbale, numerieke, ruimtelijke en logische vaardigheden getest. Als je iemands niveau op gebied van deze vaardigheden ten opzichte van het gemiddelde wil weten, dan is een IQ score een goede indicator. Zodra dit niet duidelijk is en IQ gezien wordt als een aanduiding voor iemands intelligentie, valt volgens mij de essentie van de IQ score weg, net zoals de vaardigheden van intelligentie. IQ en leeftijd Volgens de reguliere wetenschap is iemands cognitieve ontwikkeling gekoppeld aan zijn leeftijd. Bij een kind wordt het IQ elk jaar hoger en bij mensen tussen de 20 en 65 blijft het IQ 16

17 gelijk. Vanaf iemands 75 e wordt het IQ steeds lager. Een 19-jarige scoort op een IQ test gemiddeld hoger dan een 16-jarige, terwijl een 30-jarige ongeveer even hoog scoort als een 45-jarige. Dit sluit voor een groot deel aan bij Cattels theorie over vloeibare en gekristalliseerde intelligentie [zie: Intelligentie Aangeboren of milieufactoren?]. Daarin wordt gezegd dat vloeibare intelligentie een hoogtepunt heeft rond het 25e levensjaar, wat betekent dat intelligentie in de kindertijd toeneemt (in bovenstaande tekst: bij een kind wordt het IQ elk jaar hoger). De gekristalliseerde intelligentie is in bovenstaande tekst terug te vinden als: bij mensen tussen de 20 en 65 blijft het IQ gelijk. Gekristalliseerde intelligentie is volgens Cattel de vorm van intelligentie die je verwerft in de loop van de leven door middel van ervaring. Dit wordt niet getest bij een IQ test, waardoor je IQ score in die periode niet hoger wordt. Het enige verschil tussen de theorie van Cattel en bovenstaande tekst is het levensjaar waarin het hoogtepunt van vloeibare intelligentie plaatsvindt (bij Cattel is dit 25 jaar in plaats van 20). Professionele IQ tests Er bestaan veel verschillende soorten IQ tests, de ene beter, uitgebreider en betrouwbaarder dan de andere. Vooral de korte, gratis tests zijn onbetrouwbaar omdat deze alleen dienen voor het achterhalen van je telefoonnummer of adres. Professionele IQ tests worden altijd alleen tegen betaling verstrekt en kunnen niet via internet gedaan worden, met uitzondering van de test op Aan een professionele IQ test worden de volgende eisen gesteld: De groep waarmee de IQ score vergeleken wordt moet duidelijk zijn aangegeven Als je dezelfde test vaker zou maken moet de score ongeveer gelijk blijven De test moet bestaan uit minstens 30 serieuze vragen De achtergrond en titel van de maker moeten staan aangegeven De test moet gebaseerd zijn op een wetenschappelijke intelligentietheorie Je privacy moet worden gegarandeerd In Nederland worden er zes professionele IQ tests gebruikt: De Wechsler Adult Intelligence Scale Revisie Amsterdamse Kinder Intelligentie Test Raven's Progressive Matrices De Groninger Intelligentie Test De Nederlandse Intelligentietest voor Onderwijsniveau De IQ test van 123test.nl Waarom wordt het IQ getest? Er zijn verschillende redenen om het IQ te laten meten. Bijvoorbeeld om een betere school-, studie- of beroepskeuze te kunnen maken. Of om een betere personeelsselectie te kunnen maken. Ook worden er IQ tests gebruikt bij klinisch onderzoek naar ziektes die de intelligentie 17

18 aantasten zoals dementie. In onze maatschappij speelt intelligentie een grote rol omdat er erg veel waarde aan gehecht wordt. Het heeft invloed op de kans op succes op school en in je carrière en is daardoor mede bepalend voor je sociaal-maatschappelijke status. Naast IQ tellen ook persoonlijkheid, inzet, motivatie en sociale contacten mee. Daarom kan een minder slim maar erg gemotiveerd en sociaal iemand gelijk of zelfs beter presteren en meer bereiken dan een heel slim maar ontzettend lui en gesloten iemand. IQ prestaties schijn je te kunnen verbeteren door de vermogens die getest worden bij een IQ test te trainen. Bijvoorbeeld door kleine IQ tests te maken, te puzzelen, kubusje te draaien, kruiswoordpuzzels in te vullen en met blokken te spelen. Maar ook tien minuten lang luisteren naar Mozarts Sonate voor twee piano s D majeur schijnt het IQ te verhogen, net zoals sporten en een glas alcohol drinken voordat je de test gaat maken. Voorbeeld van een IQ opgave Welke kubus krijg je als je de opengevouwen kubus opvouwt? Er worden volgens mij tegenwoordig veel verkeerde conclusies getrokken uit een IQ score. Het enige wat je ermee kunt aangeven is hoe goed iemand is in mathematische en linguïstische vaardigheden en niet hoe intelligent iemand is in het algemeen. Intelligentie heeft namelijk met veel meer dingen te maken: motivatie, inzicht, werkhouding, kennis en vaardigheden in alle opzichten. Voor bepaalde dingen is het goed dat er IQ tests, of vormen daarvan zoals de CITO, worden afgenomen. Je kunt leerlingen met een vmbo niveau namelijk op school niet hetzelfde laten doen als vwo ers: die vaardigheden en dat IQ bezitten zij op dat niveau gewoon niet. Maar dat betekent niet dat ze dom of minderwaardig zijn, iets wat in onze maatschappij vaak wel gedacht wordt. Er mogen wel verschillen tussen mensen worden aangetoond, maar er mag niet gedacht worden dat het één onderdoet aan het ander. Het is belangrijk dat er geen waarde oordeel aan de verschillen vastzit. Juist door iedereen te respecteren voor wat hij wel kan, kan iedereen zijn positieve bijdrage leveren aan de maatschappij. Een vbmo er kan geen chirurg worden omdat hij de vaardigheden die hiervoor nodig zijn onvoldoende bezit. Maar hierdoor is hij nog niet dom, hij kan het gewoon niet en andere dingen wel en daar moeten we ons op concentreren. Mensen kunnen heel veel 18

19 kwaliteiten en vaardigheden bezitten en daar moet ook naar gekeken worden; niet alleen linguïstische en mathematische vaardigheden zijn belangrijk. Ook mensen met een vmboopleiding leveren een belangrijke bijdrage aan onze maatschappij, een bijdrage die evenveel waard is als de bijdrage van iemand met een zeer hoge linguïstische of mathematische intelligentie. Het is raar dat er dingen bestaan die het IQ verhogen, IQ heeft immers vooral te maken met aanleg. Dit verhogen komt alleen maar doordat je met behulp van deze hulpmiddelen steeds beter wordt in het maken van tests. Je weet hoe je de problemen moet oplossen, waardoor je IQ score hoger wordt. Dit wordt ook wel ervarend leren genoemd, waarbij je de test fopt en je intelligentie gelijk blijft. Wel heeft training invloed op de gekristalliseerde vorm van intelligentie: dat wat je leert, inziet en weet door middel van ervaring, maar dit uit zich niet in een IQ score. Verschillende IQ scores Er wordt veel onderzoek gedaan naar IQ tests. Daardoor is er veel bekend over de IQ scores van groepen mensen en de verschillen daartussen. Bijvoorbeeld dat mannen gemiddeld hoger scoren dan vrouwen. Dit komt doordat mannen over het algemeen beter zijn in de vaardigheden die bij een IQ test getest worden zoals wiskunde en ruimtelijk inzicht. Er is ook een verklaring gevonden voor het feit dat je IQ tot ongeveer je 20e stijgt: je hersencellen rijpen in die periode en je woordenschat wordt vergroot. De daling van je IQ die plaats kan vinden als je bejaard bent, komt door het afnemen van je concentratievermogen, de afnemende kwaliteit van je geheugen en door de verminderende snelheid waarmee je informatie verwerkt. Verder is gebleken dat hoogopgeleiden en maatschappelijk succesvolle mensen vaak hoger scoren dan mensen die dat niet zijn. Mondiaal gezien geldt dat Aziaten beter scoren dan blanken en blanken beter dan negers. Dit is te verklaren door de cultuurgebondenheid van IQ tests: sociaaleconomische status, gezondheid en opleidingsniveau spelen een grote rol. Ook moet je de taal goed spreken en maakt het veel uit of je gewend bent aan het maken van tests. Om de test voor iedereen gelijk te maken zijn er in Nederland zogenaamde cultuurarme IQ tests ontwikkeld die alleen 19

20 bestaan uit plaatjes en puzzels en helemaal geen tekst bevatten. Maar ook deze blijken in de praktijk niet helemaal cultuurarm te zijn. Ons vooroordeel over domme Belgen en nog dommere Amerikanen blijkt voor een deel te kloppen: Belgen scoren op een IQ test hoger dan Amerikanen en even hoog als Nederlanders. IQ test voor blondjes Mijn IQ Op internet staat één uitgebreide, professionele IQ test die gemaakt kan worden voor 9,50 (http://www.123test.nl/iq-test/). Dit heb ik gedaan om te kijken hoe het werkt en wat voor vragen er gesteld worden en om erachter te komen of de uitslag aansluit bij mijn schoolniveau. De test bestaat uit 44 vragen waar je 45 minuten de tijd voor krijgt. Ik heb er een half uur over gedaan en vond het erg mee vallen. De vragen waren niet heel moeilijk en ik had ruim de tijd om over alles na te denken. Ik raakte in het begin wel in de stress doordat het klokje steeds in beeld was. Er zijn vier onderdelen die getest worden: verbale intelligentie, numerieke Intelligentie, ruimtelijke intelligentie en logica. Alle vragen waren inzicht vragen en hadden meer te maken met rustig lezen en logisch nadenken dan met schoolkennis. Bij verbale, numerieke en ruimtelijke intelligentie zat ik boven het gemiddelde, op het onderdeel logica scoorde ik gemiddeld. Ik vond de verbale opgaven lastiger dan ik had verwacht en de numerieke een stuk makkelijker. De uitslag van de test krijg je in de vorm van een uitgebreid rapport direct 20

21 via de mail toegestuurd. Deze bestaat uit een grafiek met daarin de IQ score en een overzicht met je behaalde resultaten op de verschillende onderdelen. Mijn IQ score De score komt overeen met mijn schoolniveau en met hoe ik mijzelf inschatte. Ik vond de opgaven een beetje makkelijk en wat oppervlakkig voor een IQ test. Ik heb op de verschillende onderdelen vrijwel dezelfde resultaten behaald terwijl ik echt niet evenveel inzicht heb in wiskunde als in taal. Blijkbaar vinden ze het niet nodig om te weten waar iemands sterkste kanten liggen maar gaat het echt alleen om je algemene niveau. Je zou kunnen zeggen dat de vragen daarom niet heel moeilijk hoeven te zijn; hoe makkelijker je ze vindt hoe meer je er goed invult en des te slimmer je bent. Ik vind alleen dat een hoge IQ score op deze manier niet veel zegt omdat volgens mij heel veel mensen een hoge score kunnen halen door het middelmatige niveau van de vragen. 21

22 Meervoudige Intelligentie Howard Gardner Het begrip Meervoudige Intelligentie is bedacht door de ontwikkelings- en neuropsycholoog Howard Gardner. Gardner werd geboren in 1943 in Pennsylvania, Verenigde Staten. Hij studeerde psychologie aan de Universiteit van Harvard en haalde daar in 1965 zijn doctoraal examen summa cum laude met een onderzoek naar sociale relaties en promoveerde in Hij deed veel onderzoek samen met andere ontwikkelingspsychologen en zijn belangrijkste onderwerp was artistieke vaardigheden bij kinderen. Gardner raakte steeds meer gefascineerd door de neuropsychologie en veranderde na een lezing hierover van studierichting. Steeds vaker kwam hij het onderwerp intelligentie tegen en besloot dit als onderwerp te nemen voor zijn onderzoeken. Hij heeft twintig jaar in een ziekenhuis in Boston gewerkt waar hij honderden onderzoeken gedaan heeft naar onder andere: de oorsprong van menselijke intelligentie, de ontwikkeling van menselijke vaardigheden in de kunst, verschillende educatieprocessen en de uiting van intelligentie. Voor zijn onderzoeken werkte hij met normale en hoogbegaafde kinderen en met volwassenen met een hersenstoornis. Op basis van deze onderzoeken vormde hij in 1981 een nieuwe intelligentietheorie: de Meervoudige Intelligentie Theorie. Gardner zette samen met andere neuropsychologen het initiatief Project Zero op om een duidelijker beeld te krijgen van intelligentie. Hun voornaamste werkwijze is het observeren en bestuderen van grote groepen kinderen om er zo achter te komen hoe kinderen leren en op welke manier ze hun intelligenties daarbij gebruiken. Meer dan alleen algemene intelligentie Lange tijd vond men dat iemands intelligentie kon worden vastgesteld aan de hand van het meten van verbale, numerieke, ruimtelijke en logische vaardigheden. Iemand werd op deze manier wel of niet als intelligent bevonden. Ze gingen ervan uit dat intelligentie een vaststaand gegeven was, iets wat was aangeboren en wat niet zou kunnen veranderen. Howard Gardner heeft deze theorie bekritiseerd. Ten eerste zegt hij dat een mens beschikt over meer vaardigheden dan alleen verbale, numerieke, ruimtelijke en logische en dat alle vaardigheden meegewogen moeten worden bij het benoemen van iemands intelligentie. De verschillende vaardigheden die iemand kan bezitten heeft hij vertaald naar acht intelligenties [zie: Meervoudige Intelligentie De acht intelligenties]. Dit zijn stuk voor stuk prestatiegebieden zoals taal, wiskunde, muziek, etc. In het dagelijks leven maken we vaak gebruik van intelligentie bij bijvoorbeeld het maken van beslissingen. Gardner beweert dat we hiervoor gebruik kunnen maken van acht verschillende intelligenties, afhankelijk van de mate waarin deze ontwikkeld zijn. Als een intelligentie sterk ontwikkeld is zal je deze vaker gebruiken dan een intelligentie die nauwelijks ontwikkeld is. Je komt erachter welke intelligenties sterk ontwikkeld zijn door te kijken waar je goed in bent en dus op welke gebieden je het beste presteert. 22

23 Ten tweede is intelligentie volgens Gardner een gegeven wat kan worden aangeleerd en wat zich kan ontwikkelen met behulp van training. De intelligenties bestaan al, het gaat er alleen om in hoe verre deze ontwikkeld zijn en hoe goed je ze kunt toepassen. Elke intelligentie zit volgens Gardner gekoppeld aan een ander deel van de hersenen waardoor ze los van elkaar kunnen functioneren. Tijdens zijn neuropsychologische onderzoeken ontdekte hij dat elk kind op zijn eigen manier leert, dingen ontdekt en zich aangetrokken voelt tot andere onderwerpen. Dit sluit aan bij het gegeven dat een kind meerdere soorten intelligenties bezit, de ene sterker ontwikkeld dan de andere, en dat dit per kind verschilt. Gardners belangrijkste punt is dat de vier vaardigheden die getest worden bij een IQ test niet het complete beeld van iemands intelligentie weergeven. Het is heel belangrijk dat duidelijk is wat er precies wordt aangetoond met een IQ test: iemands intelligentie of alleen het verbale, numerieke, ruimtelijke en logische deel daarvan? Er zijn veel mensen die als onintelligent gezien worden doordat ze een lage IQ score hebben. Maar de vaardigheden waar ze goed in zijn, hun sterkst ontwikkelde intelligenties, worden hierbij niet meegewogen en daardoor is de benaming onintelligent niet terecht. Hier kun je tegenin brengen dat een IQ test er voor is om te kijken hoe goed iemand is in mathematische en linguïstische vaardigheden en daarvoor 23

24 is het niet nodig om ook naar andere vaardigheden te kijken. Als je wilt weten hoe intelligent iemand is vind ik dat je bij alle prestatiegebieden moet kijken hoe sterk de intelligenties die daar bij horen ontwikkeld zijn. Ik ben het eens met het gegeven dat intelligentie ontwikkeld kan worden. Daarvoor moet er wel onderscheid gemaakt worden tussen aanleg en intelligentie: aanleg is iets wat je bezit vanaf je geboorte, het gebruik van een intelligentie kun je trainen. Als intelligentie niet ontwikkeld kan worden zouden we toch ook niet naar school hoeven? Met de intelligentie die niet ontwikkeld zou kunnen worden bedoelen wetenschappers volgens mij de aanleg voor een bepaalde intelligentie zoals ik die twee zinnen hierboven beschreven heb. Door iets vaker te doen en te oefenen word je er beter in: de intelligentie van dat gebied wordt sterker en je wordt op dat gebied intelligenter. Als iemands intelligentie alleen bepaald wordt door de mate van ontwikkeling van de verschillende intelligentiegebieden en als de ontwikkeling grenzeloos te stimuleren valt, zou iedereen door middel van de juiste scholing advocaat of chirurg kunnen worden. Dit is natuurlijk niet mogelijk, sommigen bezitten daar de juiste capaciteiten niet voor. Aanleg is bepalend voor het minimum niveau dat je bezit en het maximale niveau wat je kan behalen. Hierdoor ontstaan de verschillen tussen vmbo ers, havisten en vwo ers. Door de juiste scholing is het wel mogelijk bij iedereen het onderste uit de kan te halen en kan iedereen zich maximaal ontwikkelen op het niveau dat bij hem past. Als je algemeen kijkt naar het intelligentieniveau zal een vwo er hoger scoren dan een vmbo er, maar relatief gezien kan dit gelijk zijn: ze kunnen allebei aan hun top zitten, deze top heeft alleen een andere getalswaarde. De acht intelligenties Toen Howard Gardner in 1984 zijn boek Soorten Intelligentie uitbracht met daarin de eerste versie van zijn Meervoudige Intelligentie Theorie erin, onderscheidde hij acht intelligenties. Deze intelligenties staan voor bepaalde vermogens en hebben allemaal bepaalde eigenschappen: 1. Verbaal-linguïstische intelligentie. De vermogens die hierbij horen zijn: lezen, luisteren, schrijven en spreken. De eigenschappen zijn: in woorden denken, gemakkelijk formuleren en gemakkelijk ideeën onder woorden brengen, snel lezen en goed kunnen argumenteren. 2. Visueel-ruimtelijke intelligentie. Het vermogen dat hierbij hoort is oriënteren in de ruimte om je heen. De eigenschappen zijn: de werkelijkheid waarnemen via ruimtes en kleuren, gevoel hebben voor kleurnuances, vaak figuurtjes tekenen of op een papiertje krabbelen, experimenteren met schetsen en ontwerpen en snel kunnen oriënteren in gebouwen of wijken. 3. Logisch-mathematische intelligentie. De vermogens die hierbij horen zijn: rekenen, logische puzzels oplossen, redeneren en wetenschappelijk denken. De eigenschappen zijn: graag informatie ordenen en met cijfers spelen, veel overwegen bij het oplossen van problemen, logisch kunnen redeneren en kritisch denken. 4. Muzikaal-ritmische intelligentie. De vermogens die hierbij horen zijn: een muziekinstrument bespelen en muziek analyseren en componeren. De eigenschappen zijn: snel melodietjes oppikken, graag een muziekinstrument bespelen, dingen snel 24

25 onthouden door middel van ezelsbruggetjes en rijmpjes, een sterk gevoel hebben voor ritme, stijl in stemgebruik hebben en boeiend kunnen vertellen. 5. Lichamelijke-kinesthetische intelligentie. Het vermogen dat hierbij hoort is je lichaam gecoördineerd bewegen zoals bij dans, sport en chirurgie. De eigenschappen zijn: reageren met trefzekere bewegingen, gevoel hebben voor het gebruik van eigen lichaam, het hebben van een fijne motoriek, graag sleutelen of knutselen en gemakkelijk leren door iets te doen of door te spelen. 6. Interpersoonlijke intelligentie. Het vermogen dat hierbij hoort is verbaal en nonverbaal gedrag van anderen begrijpen en interpreteren. De eigenschappen zijn: houden van contact met anderen, graag samenwerken, scherp aanvoelen wat anderen bezighoudt, je prettig voelen in groepen, van gezelligheid en feestjes houden en bereid zijn anderen te helpen. 7. Intrapersoonlijke intelligentie. Het vermogen dat hierbij hoort is reflecteren op het eigen handelen en dit begrijpen. De eigenschappen zijn: je op de achtergrond opstellen, in een eigen wereld leven, houden van dagdromen, je eigen sterke en zwakke kanten goed kennen, gevoel hebben voor reflectie, scherp waarnemen wat er gebeurt, in dagboeken schrijven en gevoel hebben voor poëzie. 8. Naturalistische intelligentie. Het vermogen dat hierbij hoort is objecten in de natuurlijke wereld herkennen en deze categoriseren. De eigenschappen zijn: gefascineerd zijn door alles wat groeit en bloeit, planten en dieren snel herkennen, graag veranderingen in de natuur observeren en verklaren, gemakkelijk leren door waarnemingen van buiten, goed kunnen verzamelen en ordenen en graag met dieren omgaan. Naast deze acht waren er twee intelligenties waarover Gardner twijfelde. Deze voldeden namelijk niet aan alle criteria [zie: Meervoudige Intelligentie wat maakt een intelligentie een intelligentie?]. Sinds kort wordt er hiervan door Gardner één als volwaardige intelligentie gezien: existentiële intelligentie. Existentiële intelligentie heeft als vermogen: het bepalen van je positie ten opzichte van de existentiële kenmerken van het menselijk bestaan zoals de 25

26 dood en de zin van het leven. Deze intelligentie is nog vrij onbekend en wordt (nog) niet opgenomen in schoolprogramma s die gebaseerd zijn om Meervoudige Intelligentie. De andere bijna intelligentie is spirituele intelligentie. Deze wordt door Gardner zelf niet als volwaardig intelligentie gezien maar is door andere wetenschappers wel als losse intelligentie benoemd als aanvulling op IQ en EQ. Ik heb er voor gekozen om alleen de oorspronkelijke acht intelligenties op te nemen in mijn werkstuk en alleen deze te behandelen. Hier is het meest over bekend en deze worden het meest toegepast in het onderwijs. Daarnaast blijken existentiële en spirituele intelligentie bij veel wetenschappers bijna dezelfde betekenis te hebben. Zohar, een spiritueel Joods boek, is de oorspronkelijke aanleiding geweest voor wetenschappers om spirituele intelligentie te benoemen. Spirituele intelligentie is dus eerder een naam voor de bezigheden van een groep mensen dan een term waar jarenlang onderzoek naar gedaan is en waarbij verschillende aspecten tegen elkaar zijn afgewogen. Ik vind het daarom niet de moeite waard om de twee extra intelligenties te onderzoeken. Onderzoek, afwegingen, het onderzoeken van definities en het kijken naar aansluiting bij bestaande theorieën zijn voor mij minimum eisen waaraan een nieuwe theorie moet voldoen. Daardoor is de nieuwe theorie namelijk echt ergens op gebaseerd en kan deze goed worden onderbouwd, wat bij Gardner het geval is. Wat is een intelligentie eigenlijk? Niet alle dingen waar iemand goed in kan zijn staan voor een intelligentie. Zo is iemand die goed kan schrijven niet schrijfintelligent maar heeft hij een goed ontwikkelde linguïstische intelligentie en is iemand die goed kan voetballen niet voetbalintelligent maar heeft hij een sterk ontwikkelde kinesthetische intelligentie. Gardners definitie van intelligentie is: Intelligentie is een biopsychologisch potentieel om informatie te verwerken, dat in werking kan worden gesteld in een culturele situatie om problemen op te lossen of producten te scheppen die van waarde zijn in een cultuur. Het belangrijkste kenmerk is volgens hem dat je intelligentie gebruikt om problemen op te lossen. Dit betekent dat je zo begaan bent met het onderwerp dat je er zelf over kunt nadenken, de informatie ervan kunt ordenen en oplossingen kunt bedenken voor het probleem. Verder vindt hij dat intelligentie staat voor de vaardigheid om vragen op te roepen en iets te maken zoals een bouwwerk, gedicht, dans, muziekstuk of sociaal contact. Dit moet je kunnen in een normale omgeving die past bij het onderwerp: als het gaat om het maken van een bouwtekening dan gaat het erom dat dit De acht intelligenties zijn acht verschillende delen van de hersenen die los van elkaar kunnen functioneren maar die wel met elkaar in verbinding staan. lukt in een bevorderlijke omgeving en niet op elke willekeurige plek zoals een druk marktplein. Volgens Gardner valt er een onderscheid te maken tussen acht verschillende vormen van intelligentie: acht manieren om een probleem op te lossen, 26

27 vragen op te roepen en iets te maken. De acht intelligenties zijn acht verschillende delen van de hersenen die los van elkaar kunnen functioneren maar die wel met elkaar in verbinding staan. Deze verbindingen verschillen per persoon en de mate van ontwikkeling, de volgorde ervan en de onderlinge samenwerking zijn allemaal factoren die meetellen bij iemands intelligentieniveau. Dit verklaart waarom sommige mensen beter zijn in bepaalde dingen dan andere en waarom je heel goed kunt zijn in bepaalde dingen en in andere juist helemaal niet. Volgens Gardner is iemand intelligent als hij problemen kan oplossen, vragen kan oproepen en iets kan maken door gebruik te maken van één of meer van de acht intelligenties. Iedereen kan dit dus iedereen is intelligent. De vraag ben je intelligent? wordt hierdoor irrelevant en de vraag hoe ben je intelligent? juist interessant. Hier zouden we ons op moeten richten, we zouden de aandacht moeten vestigen op de sterkst ontwikkelde intelligenties van mensen zodat ze deze kunnen inzetten in de maatschappij. Iedereen kan dan zijn steentje bijdragen en zijn kwaliteiten tonen en gebruiken. De problemen waar Gardner het over heeft zijn alle vraagstukken die er bestaan over alle mogelijke onderwerpen. Deze kunnen gaan over hoogspringen, vogelsoorten, derdemachtsvergelijkingen, het Russische alfabet, omgangsvormen, etc. Het oplossen hiervan betekent het doorgronden van het probleem, het begrijpen en het opnieuw kunnen ordenen. Je moet het snappen en er mee kunnen spelen, er over na kunnen denken en het in je eigen woorden aan iemand uit kunnen leggen. Oplossen heeft hier meer te maken met begrijpen dan met het vinden van een oplossing. Wat maakt een intelligentie een intelligentie Als intelligentie bestaat uit acht deelintelligenties is het eerste wat in mij opkomt: wat maakt een intelligentie een intelligentie en waar ligt de grens tussen een intelligentie en een vaardigheid?. Howard Gardner heeft acht criteria opgesteld waaraan een intelligentie volledig moet voldoen voordat deze als volwaardige, zelfstandige intelligentie wordt erkend. Alle vaardigheden die een mens kan bezitten heeft hij samen weten te brengen tot acht intelligenties, de bronnen voor alle vaardigheden. Zijn onderzoeken met kinderen hebben daarbij een grote rol gespeeld omdat Gardner daardoor heeft kunnen zien welke vaardigheden een mens gebruikt om iets te leren en tot zich te nemen. De acht criteria die hij heeft opgesteld zijn: Bij hersenbeschadiging moeten de vaardigheden die bij de intelligentie horen totaal verdwenen zijn of het juist nog doen terwijl andere vaardigheden zijn weggevallen. Op deze manier kan worden aangetoond dat de intelligentie onafhankelijk functioneert of kan functioneren en dus een losstaande intelligentie is en worden de precieze vaardigheden die bij de intelligentie horen duidelijk. Er moet een evolutionaire ontwikkeling bestaan van de intelligentie en van het bijbehorende hersengebied. Dit betekent dat het hersengebied dat voor de intelligentie gebruikt wordt bij vroegere mensachtigen al in primitieve vorm aanwezig moet zijn geweest en zich in de loop der tijd moet hebben ontwikkeld. 27

28 Er moeten capaciteiten en functies te benoemen zijn die uniek zijn voor de intelligentie. Een voorbeeld hiervan is ritme- en klankgevoel bij muzikaal-ritmische intelligentie. Er moet voor de intelligentie een uniek symboolsysteem bestaan waarmee snel informatie kan worden geïnterpreteerd en verwerkt. Voorbeelden hiervan zijn: gesproken en geschreven taal, muzieknotatie, wiskundige systemen, etc. De intelligentie moet een uniek ontwikkelingsproces hebben wat betekent dat er oefeningen en ervaringen moeten bestaan die alleen díe intelligentie beïnvloeden. Er moeten mensen zijn die in minstens één van de vaardigheden van de intelligentie uitzonderlijk zijn zoals bijvoorbeeld wonderkinderen. Het tegenovergestelde kan ook: mensen die de vaardigheden van de intelligentie niet of nauwelijks bezitten zoals bijvoorbeeld autisten bij inter- en intrapersoonlijke intelligentie. Uit de resultaten van nieuwe en bestaande psychologische tests moeten geloofwaardige aanwijzingen te vinden zijn voor het bestaan van de intelligentie. Ook in nieuwe en bestaande psychometrische tests moeten geloofwaardige aanwijzingen te vinden zijn voor het bestaan van de intelligentie. MI test Bij een IQ test worden je linguïstische en mathematische vermogens getest en verwerkt tot een relatief getal. Een Meervoudige Intelligentie test (MI test) werkt heel anders. Het belangrijkste verschil is dat de MI score niet wordt uitgedrukt in één getal. Het zien van de ontwikkeling van de verschillende, aparte intelligenties staat centraal en de uitslag van een MI test laat dan ook zien hoe sterk elke intelligentie ontwikkeld is. Door de acht intelligenties te vergelijken zie je welke het sterkst ontwikkeld is en dus in wat voor vaardigheden jij het beste bent. Een ander belangrijk verschil is dat de MI score niet wordt vergeleken met die van anderen maar puur kijkt naar jouw resultaten. Hierdoor leer je jouw sterkste kanten kennen en weet je waar jouw talenten liggen. Het derde grote verschil is dat aan de hand van een MI score niet gezegd kan worden op welk niveau je de vaardigheden beheerst of kan beheersen. Mijn MI De gemeente Gent, die veel gebruikt maakt van Meervoudige Intelligentie in het onderwijs, heeft een MI test op internet gezet die toegankelijk is voor iedereen (http://www.pbdgent.be/oldsite/opvoedingonderwijs/mitest/mitestvolw.htm). Er bestaat een test voor kinderen en volwassenen. Ik heb de test voor volwassenen gemaakt en de uitkomst daarvan komt overeen met het beeld dat van ik van mezelf heb. Dit valt deels te verklaren door het feit dat ik de test heb ingevuld aan de handen van het beeld dat ik van mijzelf heb maar aan de andere kant bevat de test genoeg objectieve vragen waarbij de mening over mijzelf geen rol speelt. De tachtig vragen waaruit de test bestaat zijn geen opgaven waarvoor je kennis nodig hebt maar zijn vragen over je interesses, over wat je leuk vindt en wat niet, over wat je kunt, etc. Het zijn allemaal meerkeuze vragen in de vorm van een stelling waarop je met neen, een 28

29 beetje en veel kunt antwoorden. Ik vond het leuk om de test te maken omdat ik hierdoor stilstond bij mijn kwaliteiten en interesses. Wat me opviel was dat er bepaalde vragen waren waar ik heel zeker was over en vragen waarbij ik langer twijfelde. Ik wist bijvoorbeeld zeker dat ik bij de vraag je kunt zelfstandig werken en je eigen ding doen veel moest invullen maar bij de vraag je kunt jezelf makkelijk uitdrukken, hetzij mondeling, hetzij schriftelijk, je houdt ervan debatten te voeren en je kunt goed vertellen of schrijven twijfelde ik langer. Ik koos uiteindelijk voor een beetje omdat de stelling maar half voor mij geldt en vooral niet altijd. Ik kan mezelf bijvoorbeeld vrij makkelijk uitdrukken, vooral door te praten, en ik kan ook redelijk vertellen maar ik houd niet van debatten voeren en kan niet heel goed schrijven. Mijn MI score 29

30 Meervoudige Intelligentie op school Hoe slim ben jij? In het onderwijs wordt veel aandacht besteed aan het vaststellen van het intelligentieniveau van leerlingen. Al op de basisschool worden kinderen getest om te kijken of ze slim genoeg zijn voor het lesprogramma en op de middelbare school worden leerlingen onderverdeeld op intelligentieniveau. Kinderen die niet goed kunnen meekomen in het reguliere onderwijs of die zich niet kunnen gedragen zoals van hen verwacht wordt worden gezien als onintelligent of vervelend. Maar elk kind is verschillend en heeft een andere werkhouding, ander gedrag en andere voorkeuren en daardoor is het onmogelijk dat elke leerling zich hetzelfde gedraagt. Als het gedrag van een leerling niet overeenkomt met dat van een goede leerling betekent dat niet dat de leerling daadwerkelijk niet goed is. In het reguliere schoolsysteem wordt alleen aandacht besteed aan linguïstische en mathematische intelligentie. Dit betekent dat alle kinderen die hun kwaliteiten hebben liggen bij één of meer van de andere zes intelligenties niet aan hun trekken komen. Dat zou een goede verklaring kunnen zijn voor het feit dat sommige leerlingen het voorbeeldig doen in de klas en andere leerlingen storend gedrag vertonen. Het vervelende gedrag zou dus ook gezien kunnen worden als een onbewuste uiting van gebrek aan passend onderwijs. Kinderen die het liefst in hun eentje werken of die zich altijd terugtrekken in een boek, kinderen die alleen maar in de bouwhoek willen spelen, die het liefst alleen maar samenwerken of die altijd geluid maken en in zichzelf zingen hebben misschien wel behoefte aan een andere vorm van onderwijs. Ook kinderen die altijd om uitleg komen vragen en het pas snappen nadat ze het letterlijk voor zich hebben gezien en kinderen die niet stil kunnen zitten, altijd wiebelen en als het even kan naar de prullenbak lopen hebben misschien behoefte aan een andere manier van onderwijs. Ze zijn niet onintelligent maar hebben andere hulpmiddelen nodig om de stof tot hen te nemen en te begrijpen dan alleen de linguïstische en mathematische hulpmiddelen van het reguliere onderwijs. MI in het onderwijs hóe ben jij slim? Bij het gebruik van Meervoudige Intelligentie in het onderwijs gaat het niet om wát er wordt aangeboden maar om hóe het wordt aangeboden. Elke leerling heeft een persoonlijke voorkeur voor bepaalde vakken en voor de manier van uitleg, voortkomend uit de intelligenties die bij hem het sterkst ontwikkeld zijn. Als een leerling zich lesstof kan eigenmaken door gebruik te maken van de intelligenties die het beste bij hem passen zal het veel makkelijker zijn, sneller gaan en zal de leerling het leuker vinden. Om het maximale uit elke leerling te halen moet er gekeken worden welke intelligentie de leerling het beste kan gebruiken om nieuwe dingen aan te leren. Hierbij is het belangrijk dat er rekening gehouden wordt met de verschillen tussen leerlingen en hun individuele behoeften. 30

31 31

32 Howard Gardner heeft de Meervoudige Intelligentie Theorie niet expliciet ontwikkeld voor het onderwijs. Pas tien jaar nadat de theorie voor het eerst werd gepubliceerd werd deze gebruikt in een Amerikaans schoolsysteem. De theorie werd niet letterlijk overgenomen maar de overtuiging dat elk kind leert op zijn eigen manier kwam wel overeen. De school vond dat er voor elke leerling een werkvorm moest zijn die bij hem paste en daarom werden er naast linguïstische en mathematische werkvormen ook andere intelligenties toegepast. Een voorbeeld hiervan is dat er bij het leren lezen, naast het schrijven en lezen van letters, aandacht besteed werd aan het gevoel, de beweging en de klank van de letters. En er werd onder andere muziek gebruikt om kinderen te leren omgaan met cijfers. Tegenwoordig zijn er in de Verenigde Staten heel veel scholen die met Meervoudige Intelligentie werken en ook in Europa gebeurt dit steeds vaker. De gemeente Gent, België, paste Meervoudige Intelligentie voor het eerst toe op basisscholen en later ook op meerdere middelbare scholen. In de rest van Europa zijn het voornamelijk basisscholen waar de theorie wordt toegepast. Het toepassen van Meervoudige Intelligentie betekent niet dat er andere dingen geleerd worden, de dingen worden alleen op een andere manier geleerd zodat de lesstof voor alle leerlingen toegankelijk wordt. Waarom MI? In onze maatschappij zijn tegenwoordig de linguïstische en mathematische intelligentie het belangrijkst. Daar wordt het meeste aandacht aan besteed op scholen en bij de meeste banen is het vereist om op een bepaald niveau over deze intelligenties beschikken. Daarnaast worden ze bijna altijd gebruikt bij het aanleren van nieuwe dingen. Daarbij wordt namelijk vaak gebruik gemaakt van boeken, ook bij vakken die niets met taal te maken hebben. Als taal niet je sterkste kant is, dus als je linguïstische intelligentie niet sterk ontwikkeld is, zal je moeite hebben met het eigenmaken van de lesstof aangezien deze alleen maar linguïstisch wordt aangeboden. Als je Meervoudige Intelligentie in het onderwijs toepast betekent het dat je de lesstof op verschillende manieren aanbiedt zodat iedereen zijn sterkste intelligentie kan inzetten bij het begrijpen van een nieuw onderwerp. Het zou kunnen dat iemand het veel beter en sneller begrijpt als het wordt aangeboden in de vorm van beelden, ritmes, schema s en modellen, doeactiviteiten, samenwerkingsvormen, individuele reflecties en veldonderzoek. Bij meervoudige intelligentie in het onderwijs gebruik je de sterkst ontwikkelde intelligenties van een leerling om de minder sterkte intelligenties aan te leren. Zo ontwikkelt een leerling zich zo breed mogelijk en beheerst zo veel mogelijk vaardigheden. Deze kunnen later allemaal worden gebruikt in het dagelijks leven. Door te onderkennen dat er verschillende intelligenties bestaan kan iedereen kijken welke manier van leren het beste bij hem past en zo alle stof leren en alle onderweren begrijpen. Hierbij spelen de zelfstandigheid en verantwoordelijkheid van de leerling een grote rol en er moet er een verhouding gezocht worden tussen het aanbod van de school en de behoefte van de leerling. 32

33 Het is belangrijk dat naast de leerlingen ook de leerkrachten rekening houden met hun sterkst ontwikkelde intelligenties. Als een leerling een bepaalde intelligentie kan gebruiken om lesstof aan te leren kan een leerkracht een bepaalde intelligentie gebruiken om lesstof over te brengen. Als elke leraar weet welke intelligenties bij hem het sterkst ontwikkeld zijn kan hij deze gebruiken als hulpmiddel voor zijn lessen. Een voorbeeld hiervan is het project van twee pabo-studenten. Ze hadden de opdracht gekregen om een lesprogramma te maken waarin elke intelligentie aan bod kwam. Toen ze dit lesprogramma uitprobeerden bleek dat alle onderdelen aansloegen behalve het muziaal-ritmische. Dit bleek te komen doordat ze zelf absoluut niet muzikaal waren en daardoor de muzikale opdrachten niet goed konden overbrengen op de leerlingen. Hoe wordt MI toegepast? De leerlingen van een Meervoudige Intelligentie school leren precies hetzelfde als de leerlingen van een reguliere school maar dan op een andere manier. Er bestaat geen vaste manier om dingen op een andere manier aan te leren. Het is voornamelijk aan de leraar om zo creatief mogelijk te zijn en om zo veel mogelijk intelligenties te prikkelen waardoor de lesstof voor elke leerling toegankelijk wordt. Onderwijspsycholoog Spencer Kagan heeft verschillende onderwijsmethodes ontwikkeld waarmee het voor leraren een stuk makkelijker wordt hun lesstof op verschillende manieren aan te bieden. In 2000 ontwikkelde Kagan een methode waarmee Meervoudige Intelligentie kan worden toegepast in het onderwijs met behulp van hulpmiddelen. Deze toepassing heet Matchen, 33

CULTUURARME INTELLIGENTIETEST RAPPORT

CULTUURARME INTELLIGENTIETEST RAPPORT CULTUURARME INTELLIGENTIETEST RAPPORT Name: Datum: Website: Jan de Vries -05-206 www.2test.nl Deze IQ test meet je vermogen om logisch te redeneren. Cultuurarme IQ tests meten nonverbale capaciteiten.

Nadere informatie

Hoe ben jij KNAP??? >> Doe nu de test! Ga naar de 'Vragenlijst' Howard Gardner

Hoe ben jij KNAP??? >> Doe nu de test! Ga naar de 'Vragenlijst' Howard Gardner Hoe ben jij KNAP??? Je zou talent kunnen omschrijven als ergens heel goed in zijn. Elk mens heeft zo z n eigen talenten. Zelfs de grootste luilak die heeft namelijk een slaaptalent en een lui op de bank

Nadere informatie

daltonplusklas: info voor ouders

daltonplusklas: info voor ouders daltonplusklas: info voor ouders In dit stuk kunt u alvast het één en ander lezen over de daltonplusklas. Mocht u na het lezen nog vragen hebben, dan kunt u daarvoor terecht bij de leerkrachten van de

Nadere informatie

MI-test voor kinderen vanaf ongeveer groep 5

MI-test voor kinderen vanaf ongeveer groep 5 MI Test MI-test voor kinderen vanaf ongeveer groep 5 Je kunt deze test ook geschikt maken vanaf groep 3 door met audio bestanden te werken. Naam: Leeftijd: Verbaal-linguïstisch intelligent Logisch-mathematisch

Nadere informatie

3 Hoogbegaafdheid op school

3 Hoogbegaafdheid op school 3 Hoogbegaafdheid op school Ik laat op school zien wat ik kan ja soms nee Ik vind de lessen op school interessant meestal soms nooit Veel hoogbegaafde kinderen laten niet altijd zien wat ze kunnen. Dit

Nadere informatie

1 Wat zijn Actiekaarten?

1 Wat zijn Actiekaarten? 1 Wat zijn Actiekaarten? Actiekaarten zijn kaarten met werkvormen die je als trainer of docent kunt gebruiken om je deelnemers of studenten aan het werk te zetten. Mensen kunnen tegelijkertijd aan verschillende

Nadere informatie

Capaciteitentest MBO. 1. Inleiding

Capaciteitentest MBO. 1. Inleiding Naam: Ruben Smit NewHR.nl heeft de ambitie je te faciliteren zodat je je optimaal kan ontwikkelen en duurzaam inzetbaar blijft, welke functie je dan ook hebt. Dit rapport is de eerste stap naar persoonlijke

Nadere informatie

Datum: 5 september 2014

Datum: 5 september 2014 Naam: Ruben Smit NewHR.nl heeft de ambitie je te faciliteren zodat je je optimaal kan ontwikkelen en duurzaam inzetbaar blijft, welke functie je dan ook hebt. Dit rapport is de eerste stap naar persoonlijke

Nadere informatie

kijk doe samen taal natuur

kijk doe samen taal natuur Meervoudige intelligentie en vierkeerwijzer Mensen leren op verschillende manieren. De een leert door doen, de ander moet het voor zich zien en een derde persoon moet de informatie eerst voor zichzelf

Nadere informatie

Voel jij wat ik bedoel? www.psysense.be 17/5/2008

Voel jij wat ik bedoel? www.psysense.be 17/5/2008 Voel jij wat ik bedoel? www.psysense.be 17/5/2008 Gevoel en emoties / definitie Emoties: in biologische zin: affectieve reacties. Prikkeling van dit systeem geeft aanleiding tot allerlei lichamelijke reacties.

Nadere informatie

Meervoudige intelligentie

Meervoudige intelligentie DC 19 Meervoudige intelligentie 1 Inleiding Als onderwijsassistent werk je met kinderen. Al die kinderen zijn anders en hebben andere talenten. De één is muzikaal en houdt van contact, de ander is een

Nadere informatie

EMOTIONELE INTELLIGENTIE

EMOTIONELE INTELLIGENTIE EMOTIONELE INTELLIGENTIE drs. S. van den Eshof 1 SITUATIE Wat zijn emoties en welke invloed hebben ze op ons leven? Sommige mensen worden bestempeld als over-emotioneel, terwijl anderen van zichzelf vinden

Nadere informatie

Meervoudige intelligentie

Meervoudige intelligentie DC 15 Meervoudige intelligentie 1 Inleiding Als SAW-er krijg je te maken met mensen. Al die mensen zijn anders en hebben andere talenten. De een is muzikaal en houdt van contact, de ander is een rekenwonder

Nadere informatie

Capaciteitentest HBO. Denkvermogen en denkstijl

Capaciteitentest HBO. Denkvermogen en denkstijl Denkvermogen en denkstijl Naam: Ruben Smit Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 2. De uitslag... 4 3. Bijlage: Het lezen van de uitslag... 5 Pagina 2 van 7 1. Inleiding Op 5 april 2016 heeft Ruben Smit een

Nadere informatie

IST Standaard. Intelligentie Structuur Test. meneer 1

IST Standaard. Intelligentie Structuur Test. meneer 1 IST Standaard Intelligentie Structuur Test ID 4589-1031 Datum 25.03.2015 IST Inleiding 2 / 12 INLEIDING De Intelligentie Structuur Test (IST) is een veelzijdig inzetbare intelligentietest voor jongeren

Nadere informatie

VERTROUWELIJK. Rapportage intake-assessment Fontys Economische Hogeschool Tilburg

VERTROUWELIJK. Rapportage intake-assessment Fontys Economische Hogeschool Tilburg VERTROUWELIJK Rapportage intake-assessment Fontys Economische Hogeschool Tilburg School: Opleiding: Klas: Fontys Economische Hogeschool Tilburg Communicatie 1CD E-mail: jotamdveer@home.nl Studentnummer:

Nadere informatie

Rapportage Capaciteiten. Bea het Voorbeeld. j.lem@meurshrm.nl. Naam: Datum: 09.03.2015. Email:

Rapportage Capaciteiten. Bea het Voorbeeld. j.lem@meurshrm.nl. Naam: Datum: 09.03.2015. Email: Rapportage Capaciteiten Naam: Bea het Voorbeeld Datum: 09.03.2015 Email: j.lem@meurshrm.nl Bea het Voorbeeld / 09.03.2015 / Capaciteiten (QCB) 2 Inleiding Wat is jouw werk- en denkniveau? Hoe goed kun

Nadere informatie

een korte introductie

een korte introductie een korte introductie Uitgeverij Bontekoe Zijpendaalseweg 91 6814 CG Arnhem 026 751 8901 info@uitgeverijbontekoe.nl Uitgebreide informatie vindt u op: www.uitgeverijbontekoe.nl Interveniërende methodiek

Nadere informatie

Verstandelijk beperkte pa0ënten

Verstandelijk beperkte pa0ënten Verstandelijk beperkte pa0ënten Michiel Vermaak Arts voor Verstandelijk Gehandicapten Cephir Seminar Erasmus MC Maandag 25 januari 2016 Disclosure belangen spreker Michiel (potentiële) belangenverstrengeling

Nadere informatie

14-7-2012. Carol Dweck. Wat is Intelligentie?

14-7-2012. Carol Dweck. Wat is Intelligentie? Carol Dweck Wat is Intelligentie? 1 Wat is Intelligentie? Wat is Intelligentie? Meervoudige Intelligentie - Gardner 2 Voorlopige conclusie In aanleg aanwezig potentieel (50% erfelijk bepaald) Domeinspecifiek

Nadere informatie

Inhoud. Introductie tot de cursus

Inhoud. Introductie tot de cursus Inhoud Introductie tot de cursus 1 Inleiding 7 2 Voorkennis 7 3 Het cursusmateriaal 7 4 Structuur, symbolen en taalgebruik 8 5 De cursus bestuderen 9 6 Studiebegeleiding 10 7 Huiswerkopgaven 10 8 Het tentamen

Nadere informatie

Latijn en Grieks in de 21ste eeuw

Latijn en Grieks in de 21ste eeuw Latijn en Grieks in de 21ste eeuw Kiezen voor Latijn en/of Grieks? Als leerling in het laatste jaar van de basisschool sta jij voor een belangrijke keuze. Welke studierichting moet je gaan volgen in het

Nadere informatie

Spreekbeurt hoogbegaafdheid.

Spreekbeurt hoogbegaafdheid. Spreekbeurt hoogbegaafdheid. Wat is hoogbegaafdheid eigenlijk? Hoogbegaafdheid is eigenlijk dat je slimmer geboren bent dan andere kinderen. Dat kan je meten met een IQ test. IQ is de afkorting van intelligentiequotiënt.

Nadere informatie

Rapportgegevens Nederlandse persoonlijkheidstest

Rapportgegevens Nederlandse persoonlijkheidstest Rapportgegevens Nederlandse persoonlijkheidstest Respondent: Johan den Doppelaar Email: info@123test.nl Geslacht: man Leeftijd: 37 Opleidingsniveau: hbo Vergelijkingsgroep: Nederlandse beroepsbevolking

Nadere informatie

TECHNISCHE HANDLEIDING IQ TEST

TECHNISCHE HANDLEIDING IQ TEST TECHNISCHE HANDLEIDING IQ TEST 12 December 2011 INHOUDSOPGAVE TESTOVERZICHT Meetpretentie Theoretische achtergrond Kenmerken Samenstelling Toepassingsgebied Voorbeelditems TESTKENMERKEN Vraag die voor

Nadere informatie

Logica brengt je van A naar B Verbeelding brengt je overal (Albert Einstein)

Logica brengt je van A naar B Verbeelding brengt je overal (Albert Einstein) Logica brengt je van A naar B Verbeelding brengt je overal (Albert Einstein) Een presentatie voor iedereen die meer wil weten over denken in beelden. Doelstelling van vandaag: Het proberen weg te nemen

Nadere informatie

Doe een klein onderzoek naar de taalregels die een kind in jouw omgeving al dan niet onder de knie heeft en schrijf daar een verslag over.

Doe een klein onderzoek naar de taalregels die een kind in jouw omgeving al dan niet onder de knie heeft en schrijf daar een verslag over. Naam: Klas: Nr: Datum: Vak: Nederlands Leerkracht: Taalverwerving Opdracht 1 Doe een klein onderzoek naar de taalregels die een kind in jouw omgeving al dan niet onder de knie heeft en schrijf daar een

Nadere informatie

Hoofdstuk 8 Kenmerken van de thuisomgeving

Hoofdstuk 8 Kenmerken van de thuisomgeving Hoofdstuk 8 Kenmerken van de thuisomgeving De relatie tussen leesvaardigheid en de ervaringen die een kind thuis opdoet is in eerder wetenschappelijk onderzoek aangetoond: ouders hebben een grote invloed

Nadere informatie

Protocol begaafdheid op de Curtevenne

Protocol begaafdheid op de Curtevenne Parklaan 3, Kortenhoef Postbus 118, 1243 ZJ Kortenhoef (035) 656 10 19 info@curtevennesc hool.nl www.curtevennesch ool.nl Protocol begaafdheid op de Curtevenne Ieder kind uniek en toch lekker samen Niet

Nadere informatie

Rapportgegevens Marketing en sales potentieel test

Rapportgegevens Marketing en sales potentieel test Rapportgegevens Marketing en sales potentieel test Respondent: Jill Voorbeeld Email: voorbeeld@testingtalents.nl Geslacht: vrouw Leeftijd: 39 Opleidingsniveau: wo Vergelijkingsgroep: Normgroep marketing

Nadere informatie

Mijn kind heeft een LVB

Mijn kind heeft een LVB Mijn kind heeft een LVB Wat betekent een licht verstandelijke beperking nu precies? Informatie voor ouders van kinderen en jongeren met een licht verstandelijke beperking in de leeftijd van 6 tot 23 jaar

Nadere informatie

Water naar de zee dragen BW 05-01-2009 10:15 Pagina 31 W E R K V O R M E N

Water naar de zee dragen BW 05-01-2009 10:15 Pagina 31 W E R K V O R M E N Water naar de zee dragen BW 05-01-2009 10:15 Pagina 31 2 W E R K V O R M E N Het tweede hoofdstuk bevat 20 verschillende die u kunt toepassen in uw eigen opleidingspraktijk. De kunnen ingezet worden voor

Nadere informatie

Inhoud. 1 Wil je wel leren? 2 Kun je wel leren? 3 Gebruik je hersenen! 4 Maak een plan! 5 Gebruik trucjes! 6 Maak fouten en stel vragen!

Inhoud. 1 Wil je wel leren? 2 Kun je wel leren? 3 Gebruik je hersenen! 4 Maak een plan! 5 Gebruik trucjes! 6 Maak fouten en stel vragen! 1 Wil je wel leren? Opdracht 1a Wat heb jij vanzelf geleerd? 7 Opdracht 1b Van externe naar interne motivatie 7 Opdracht 1c Wat willen jullie graag leren? 8 2 Kun je wel leren? Opdracht 2a Op wie lijk

Nadere informatie

Wat is leren? Het opnemen van nieuwe informatie Concentratievermogen

Wat is leren? Het opnemen van nieuwe informatie Concentratievermogen Alleen ik kan leren Dat stomme huiswerk! Ik zit nu al uren te werken en ik kan het maar niet onthouden. Ik leer dit NOOIT!, roept Pieter wanhopig uit, terwijl hij tv kijkt en aan het whatsappen is met

Nadere informatie

Lesbrief nummer 23 december 2015

Lesbrief nummer 23 december 2015 Lesbrief nummer 23 december 2015 Wilt u laten weten wat u van deze TLPST vond? Hebt u tips voor de volgende aflevering? Mail ons: redactie@tlpst.nl. Hoe klink jij? Wat vinden andere mensen van hoe jij

Nadere informatie

Dit artikel en onderzoek zijn onderdeel van mijn afstudeeropdracht bij de eerstegraadsopleiding wiskunde bij het IVLOS in Utrecht.

Dit artikel en onderzoek zijn onderdeel van mijn afstudeeropdracht bij de eerstegraadsopleiding wiskunde bij het IVLOS in Utrecht. Han Bäumer han.baumer@xs4all.nl Vaardigheden inzichtelijk UniC en!mpulse zijn twee scholen die naast de cognitieve vaardigheden ook (persoonlijke) vaardigheden trainen. Om deze vaardigheden te concretiseren

Nadere informatie

Workshop voorbereiden Authentieke instructiemodel

Workshop voorbereiden Authentieke instructiemodel Workshop voorbereiden Authentieke instructiemodel Workshop voorbereiden Uitleg Start De workshop start met een echte, herkenbare en uitdagende situatie. (v.b. het is een probleem, een prestatie, het heeft

Nadere informatie

Leonardo Da Vinci. Doel: Na deze opdracht weet meer over het leven van Leonardo Da Vinci

Leonardo Da Vinci. Doel: Na deze opdracht weet meer over het leven van Leonardo Da Vinci Thema: de boer op Geschiedenis Tijd van Ontdekkers en Hervormers Renaissance Leonardo Da Vinci Moeilijkheid: **** Tijdsduur: **** Juf Carolien Doel: Na deze opdracht weet meer over het leven van Leonardo

Nadere informatie

Hoogbegaafdheid in de klas definities en herkenning

Hoogbegaafdheid in de klas definities en herkenning Hoogbegaafdheid in de klas definities en herkenning Karin Monster Pascal Groen 33 Fotografie Leo van Breugel Giftedness is not a problem to be solved, but an unique challenge to be nourished (Colangelo

Nadere informatie

DE PLUSBUS. Informatiebrochure voor ouders

DE PLUSBUS. Informatiebrochure voor ouders Informatiebrochure voor ouders DE PLUSBUS In deze brochure vindt u algemene & praktische informatie over de plusklas De Plusbus. De Plusbus is onderdeel van Stichting Palludara. Inhoud Hoogbegaafd, nou

Nadere informatie

Herkennen van en omgaan met mensen met een lichte verstandelijke beperking

Herkennen van en omgaan met mensen met een lichte verstandelijke beperking Herkennen van en omgaan met mensen met een lichte verstandelijke beperking Doelgroep s Heeren Loo, Almere: Alle leeftijden: kinderen, jongeren & volwassenen (0 100 jaar) Alle niveaus van verstandelijke

Nadere informatie

O&O-competentietest. Ben je een onderzoeker of een ontwerper, een denker of een doener? O&O-competentietest van: Ingevuld door: Datum:

O&O-competentietest. Ben je een onderzoeker of een ontwerper, een denker of een doener? O&O-competentietest van: Ingevuld door: Datum: O&O-competentietest Ben je een onderzoeker of een ontwerper, een denker of een doener? O&O-competentietest van: Ingevuld door: Datum: Ontwikkeld door Expertisecentrum technasium Januari 007 Vormgeving

Nadere informatie

Onderwijsbehoeften: - Korte instructie - Afhankelijk van de resultaten Test jezelf toevoegen Toepassing en Verdieping

Onderwijsbehoeften: - Korte instructie - Afhankelijk van de resultaten Test jezelf toevoegen Toepassing en Verdieping Verdiepend Basisarrange ment Naam leerlingen Groep BBL 1 Wiskunde Leertijd; 5 keer per week 45 minuten werken aan de basisdoelen. - 5 keer per week 45 minuten basisdoelen toepassen in verdiepende contexten.

Nadere informatie

Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering.

Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering. Bij SNAP leren we ouders en kinderen vaardigheden om problemen op te lossen en meer zelfcontrole te ontwikkelen. Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering. SNAP (STOP

Nadere informatie

Emotionele Intelligentie

Emotionele Intelligentie Emotionele Intelligentie ubeon Academy Programma Emotionele intelligentie (EQ) staat voor het vermogen om eigen en andermans gevoelens te herkennen en er op effectieve wijze mee om te gaan. 70 % van communicatie

Nadere informatie

Doelstellingen van PAD

Doelstellingen van PAD Beste ouders, We kozen er samen voor om voor onze school een aantal afspraken te maken rond weerbaarheid. Aan de hand van 5 pictogrammen willen we de sociaal-emotionele ontwikkeling van onze leerlingen

Nadere informatie

Compassie leven. 52 wekelijkse inspiraties vanuit Geweldloze Communicatie. PuddleDancer Press Samengesteld door Monie Doodeman

Compassie leven. 52 wekelijkse inspiraties vanuit Geweldloze Communicatie. PuddleDancer Press Samengesteld door Monie Doodeman Compassie leven 52 wekelijkse inspiraties vanuit Geweldloze Communicatie PuddleDancer Press Samengesteld door Monie Doodeman Inhoudsopgave Voorwoord Wekelijkse inspiraties 01 Geweld in de taal? Wie, ik?

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Medische Psychologie. Informatie over neuropsychologisch onderzoek

Patiënteninformatie. Medische Psychologie. Informatie over neuropsychologisch onderzoek Patiënteninformatie Medische Psychologie Informatie over neuropsychologisch onderzoek Medische Psychologie Informatie over neuropsychologisch onderzoek U bent door een specialist van het ziekenhuis verwezen

Nadere informatie

Profielwerkstuk: stappenplan, tips en ideeën

Profielwerkstuk: stappenplan, tips en ideeën Pagina 1 Profielwerkstuk: stappenplan, tips en ideeën Je gaat een profielwerkstuk maken. Dan is euthanasie een goed onderwerp. Het is misschien niet iets waar je dagelijks over praat of aan denkt, maar

Nadere informatie

In het "rode boekje" (deel I), zoals dit stuk al jaren heet, vindt u de bevorderingsnormen van de onderbouw.

In het rode boekje (deel I), zoals dit stuk al jaren heet, vindt u de bevorderingsnormen van de onderbouw. TEN GELEIDE In het "rode boekje" (deel I), zoals dit stuk al jaren heet, vindt u de bevorderingsnormen van de onderbouw. Het boekje is als volgt ingedeeld: 1. De uitleg van enkele begrippen 2. Een schematisch

Nadere informatie

Toelichting bij de MZO screening voor ouders

Toelichting bij de MZO screening voor ouders Toelichting bij de MZO screening voor ouders 1 Copyright 2014 Bureau Perspectief Amsterdam Zie voor meer informatie www.motivatiezelfonderzoek.nl 2 De schalen van de MZO screening De MZO screening is gericht

Nadere informatie

Voorstel van de Taakgroep Vernieuwing Basisvorming voor nieuwe kerndoelen onderbouw VO

Voorstel van de Taakgroep Vernieuwing Basisvorming voor nieuwe kerndoelen onderbouw VO Voorstel van de Taakgroep Vernieuwing Basisvorming voor nieuwe kerndoelen onderbouw VO Voorstel van de Taakgroep Vernieuwing Basisvorming voor nieuwe kerndoelen onderbouw VO Onderdeel van de eindrapportage

Nadere informatie

Resultaten instaptoetsen Rekenen en Nederlands 2010 Rapportage aan de Profijtscholen

Resultaten instaptoetsen Rekenen en Nederlands 2010 Rapportage aan de Profijtscholen Resultaten instaptoetsen Rekenen en Nederlands 2010 Rapportage aan de Profijtscholen Rapportage: Analyse en tabellen: 4 Februari 2011 Mariëlle Verhoef Mike van der Leest Inleiding Het Graafschap College

Nadere informatie

Trainersopleiding 2014

Trainersopleiding 2014 Trainersopleiding 2014 Remind Keizersgracht 253, Amsterdam www.remindlearning.nl trainersopleiding@remindlearning.nl Uitleg van de trainersopleiding In dit document kun je lezen wat Remind doet, waar Remind

Nadere informatie

De kwaliteit van educatieve activiteiten meten. Universiteitsmuseum Utrecht

De kwaliteit van educatieve activiteiten meten. Universiteitsmuseum Utrecht De kwaliteit van educatieve activiteiten meten Universiteitsmuseum Utrecht De kwaliteit van educatieve activiteiten meten Universiteitsmuseum Utrecht Claudia de Graauw Bo Broers Januari 2015 1 Inhoudsopgave

Nadere informatie

- school de Ontmoeting Jenaplanschool voor basisonderwijs

- school de Ontmoeting Jenaplanschool voor basisonderwijs - school de Ontmoeting Jenaplanschool voor basisonderwijs Beleidsplan hoogbegaafdheid 2016 1 2 Beleidsplan (hoog)begaafde leerlingen Doel Op onze school stemmen we ons onderwijs zodanig op de behoeften

Nadere informatie

SPIRITUELE INTELLIGENTIE: Welke betekenis wil je hebben als leider?

SPIRITUELE INTELLIGENTIE: Welke betekenis wil je hebben als leider? SPIRITUELE INTELLIGENTIE: Welke betekenis wil je hebben als leider? LEVENDAAL 11, 6715 KJ EDE - TELEFOON 06 21 24 22 55 leidjew@xs4all.nl - www.leidjewitte.nl SPIRITUALITEIT De aangeboren menselijke behoefte

Nadere informatie

Wat is leercoaching?

Wat is leercoaching? Wat is leercoaching? 2 zelfstandig sturen Leercoaching is een programma dat als doel heeft leren en ontwikkelen te stimuleren. Diegene die leert, wordt begeleid door een coach. De coach onderzoekt samen

Nadere informatie

Gemotiveerd Leren. Drie plezierige leerervaringen

Gemotiveerd Leren. Drie plezierige leerervaringen Gemotiveerd Leren Drie plezierige leerervaringen In deze stap krijg je inzicht in hoe jij gemotiveerd leert. Dit is belangrijk om te weten, want dan kan je dat gebruiken om zo gemotiveerd mogelijk je vakken

Nadere informatie

Exameneisen NLP Practitioner

Exameneisen NLP Practitioner Exameneisen NLP Practitioner Het examen Onze opleiding wordt afgesloten met een toetsmoment. Wij vinden het belangrijk dat elke deelnemer voor zichzelf helder heeft waar hij/zij staat ten opzichte van

Nadere informatie

Voorwoord. JONG Nieuwsbrief Opvoedpraktijk Jong - Februari 2015

Voorwoord. JONG Nieuwsbrief Opvoedpraktijk Jong - Februari 2015 JONG Nieuwsbrief Opvoedpraktijk Jong - Februari 2015 1. Voorwoord 2. Nieuwsberichten 3. Thema 4. Aan het woord 5. Agenda 6. Interessant / Tips Voorwoord Beste lezers, Voor u ligt Nieuwsbrief nummer 2 van

Nadere informatie

Hieronder volgt een beknopte uitleg van de begrippen die u in het rapport zult tegenkomen.

Hieronder volgt een beknopte uitleg van de begrippen die u in het rapport zult tegenkomen. Onderbouwrapport In het onderbouwrapport waarderen wij alle genoemde aspecten ten opzichte van de leeftijd. Een waardering wordt uitgedrukt in een cijfer. U kunt via de beknopte omschrijvingen in het rapport

Nadere informatie

CBS De Holtenhoek. Plusgroep 2012-2013

CBS De Holtenhoek. Plusgroep 2012-2013 Plusgroep 2012-2013 Wanneer hoogbegaafd? CITO A of A+ scores na zes of twaalf maanden doortoetsen op Cito begrijpend lezen en rekenen De leerling voldoet aan een aantal kenmerken van hoogbegaafdheid Kenmerken

Nadere informatie

Luisteren en samenvatten

Luisteren en samenvatten Luisteren en samenvatten Goede communicatie, het voeren van een goed gesprek valt of staat met luisteren. Vaak denk je: Dat doe ik van nature. Maar schijn bedriegt: luisteren is meer dan horen. Vaak luister

Nadere informatie

Ieder mens heeft een favoriete leerstijl. Grofweg gezegd bestaan er 4 manieren van leren;

Ieder mens heeft een favoriete leerstijl. Grofweg gezegd bestaan er 4 manieren van leren; KOLB-test Het is belangrijk voor de praktijkopleider om inzicht te hebben in de favoriete leerstijl van de leerling en van zichzelf, zodat hij hier met zijn begeleiding rekening mee kan houden. Leerfasen

Nadere informatie

Keuzeverslag. Mijn keuze is ITM. Studentnaam : Shanilla Nazier Studentnummer : 500676665

Keuzeverslag. Mijn keuze is ITM. Studentnaam : Shanilla Nazier Studentnummer : 500676665 Keuzeverslag Mijn keuze is ITM Studentnaam : Shanilla Nazier Studentnummer : 500676665 Klas : IP110 Emailadres : Naziers001@hva.nl Datum : 18/10/2012 1 Inhoudsopgave 2 Inleiding... 2 3 Wie ben ik... 3

Nadere informatie

Zorg voor je carrière. Neem gerust contact op of maak een afspraak. Telefoon: (030) 602 94 25 of e-mail: zorg@matchcare.nl

Zorg voor je carrière. Neem gerust contact op of maak een afspraak. Telefoon: (030) 602 94 25 of e-mail: zorg@matchcare.nl Neem gerust contact op of maak een afspraak. Telefoon: (030) 602 94 25 of e-mail: zorg@matchcare.nl Hoe presenteer ik mijzelf? Wat wil ik? Zorg voor je carrière Door het dagelijkse contact met mijn coach

Nadere informatie

Exam s digitale testen voor dyscalculie.

Exam s digitale testen voor dyscalculie. Exam s digitale testen voor dyscalculie. Er wordt in de Nederlandse literatuur over dyscalculie een gemeenschappelijk standpunt aangetroffen in de overtuiging dat iets basaals de oorzaak is en dat een

Nadere informatie

VOORBEELDRAPPORT MARKETING EN SALES POTENTIEEL TEST

VOORBEELDRAPPORT MARKETING EN SALES POTENTIEEL TEST VOORBEELDRAPPORT MARKETING EN SALES POTENTIEEL TEST Respondent: J. de Vries ( voorbeeld) E- mailadres: jdevries@example.com Geslacht: Man Leef tijd: 32 Opleiding sniveau: HBO Verg elijking sg roep: Normg

Nadere informatie

Vaardigheidsmeter Communicatie

Vaardigheidsmeter Communicatie Vaardigheidsmeter Communicatie Persoonlijke effectiviteit Teamvaardigheden Een goede eerste indruk Zelfempowerment Communiceren binnen een team Teambuilding Assertiviteit Vergaderingen leiden Anderen beïnvloeden

Nadere informatie

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben Ik ben wie ik ben Naam: Lisa Westerman Inhoudsopgave Inleiding... 3 De uitslag van Lisa Westerman... 7 Toelichting aandachtspunten en leerdoelen... 8 Tot slot... 9 Pagina 2 van 9 Inleiding Hallo Lisa,

Nadere informatie

Hanke de Kock & Marianne de Bruijn

Hanke de Kock & Marianne de Bruijn Hanke de Kock & Marianne de Bruijn 16 januari 2012 Erasmus Universiteit Rotterdam 16 januari 2012 1 Wie zijn wij? Marianne Bedrijfseconomie UVA 11 jaar organisatieadviseur bij KPMG 5 jaar freelance adviseur

Nadere informatie

V O O R L I C H T I N G. Drs. Fernando Cunha Ontwikkelingspsycholoog Gezondheidspsycholoog (BIG) Kinder- en Jeugdpsycholoog (NIP) Onderwijsspecialist

V O O R L I C H T I N G. Drs. Fernando Cunha Ontwikkelingspsycholoog Gezondheidspsycholoog (BIG) Kinder- en Jeugdpsycholoog (NIP) Onderwijsspecialist V O O R L I C H T I N G Drs. Fernando Cunha Ontwikkelingspsycholoog Gezondheidspsycholoog (BIG) Kinder- en Jeugdpsycholoog (NIP) Onderwijsspecialist w w w. c hild -suppor t -euro pe.c om 1 Zorgen voor

Nadere informatie

Hoogbegaafdheid info. Cijfers 3. Welk percentage van de hoogbegaafde leerlingen krijgt een VWO advies? Antwoord: Slechts 64% (Guldemont, 2003)

Hoogbegaafdheid info. Cijfers 3. Welk percentage van de hoogbegaafde leerlingen krijgt een VWO advies? Antwoord: Slechts 64% (Guldemont, 2003) Cijfers 1 Hoeveel hoogbegaafde leerlingen zijn er statistisch gezien in jouw klas? 2,5% (Vele bronnen) Cijfers 2 Hoeveel A-leerlingen zijn er statistisch gezien in jouw klas? 25% (Cito) Cijfers 3 Welk

Nadere informatie

attitudes zelfstandig leren kennis vaardigheden

attitudes zelfstandig leren kennis vaardigheden zelfstandig leren Leren leren is veel meer dan leren studeren, veel meer dan sneller lijstjes blokken of betere schema s maken. Zelfstandig leren houdt in: informatie kunnen verwerven, verwerken en toepassen

Nadere informatie

Ontdek je kracht voor de leerkracht

Ontdek je kracht voor de leerkracht Handleiding les 1 Ontdek je kracht voor de leerkracht Voor je ligt de handleiding voor de cursus Ontdek je kracht voor kinderen van groep 7/8. Waarom deze cursus? Om kinderen te leren beter in balans te

Nadere informatie

Zelfdiagnostische vragenlijst verandercompetenties

Zelfdiagnostische vragenlijst verandercompetenties Zelfdiagnostische vragenlijst verandercompetenties Het gaat om de volgende zeven verandercompetenties. De competenties worden eerst toegelicht en vervolgens in een vragenlijst verwerkt. Veranderkundige

Nadere informatie

Connector Ability Voorbereiding en veel gestelde vragen

Connector Ability Voorbereiding en veel gestelde vragen P E O P L E I M P R O V E P E R F O R M A N C E Connector Ability Voorbereiding en veel gestelde vragen www.picompany.nl Inhoud Inhoud... 2 Connector Ability... 3 De test maken... 3 Veel gestelde vragen...

Nadere informatie

PROJECT 2014 FLL WORLD CLASS SM

PROJECT 2014 FLL WORLD CLASS SM PROJECT 2014 FLL WORLD CLASS SM In het FLL World Class SM Project zal jullie team: Een onderwerp kiezen waar jullie enthousiast over zijn of altijd al meer over hebben willen weten. Een innovatieve oplossing

Nadere informatie

ogen en oren open! Luister je wel?

ogen en oren open! Luister je wel? ogen en oren open! Luister je wel? 1 Verbale communicatie met jonge spelers Communiceren met jonge spelers is een vaardigheid die je van nature moet hebben. Je kunt het of je kunt het niet. Die uitspraak

Nadere informatie

Oriëntatie Kunstmatige Intelligentie. Inleidend College Niels Taatgen

Oriëntatie Kunstmatige Intelligentie. Inleidend College Niels Taatgen Oriëntatie Kunstmatige Intelligentie Inleidend College Niels Taatgen Inhoud vandaag! Wat is kunstmatige intelligentie?! Vakgebieden die bijdragen aan de AI! Kunnen computers denken?! Hoe denken mensen

Nadere informatie

Korte geschiedenis - ontwikkeling. http://eduratio.be/wijnegem.html. Ratio Deviatie. Constructie van IQ test. Wat meet de test?

Korte geschiedenis - ontwikkeling. http://eduratio.be/wijnegem.html. Ratio Deviatie. Constructie van IQ test. Wat meet de test? Korte geschiedenis - ontwikkeling Hoe slim zijn IQ-testen Alfred Binet Lewis Terman David Wechsler Identificatie van hoogbegaafde kinderen http://eduratio.be/wijnegem.html Ratio Deviatie Ratio IQ vergelijking

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Inleiding 4. Les 1. Introductie filosofie Hebben alle vragen een antwoord? 10. Les 2. Denken Kunnen dieren denken?

Inhoudsopgave. Inleiding 4. Les 1. Introductie filosofie Hebben alle vragen een antwoord? 10. Les 2. Denken Kunnen dieren denken? >> Inhoudsopgave Inleiding 4 Les 1. Introductie filosofie Hebben alle vragen een antwoord? 10 Les 2. Denken Kunnen dieren denken? 14 Les 3. Geluk Wat is het verschil tussen blij zijn en gelukkig zijn?

Nadere informatie

2013-2017. Huiswerkbeleid

2013-2017. Huiswerkbeleid 01-017 Huiswerkbeleid Inhoudsopgave Beschrijving doelgroep Visie op onderwijs Basisvisie Leerinhouden/Activiteiten De voor- en nadelen van het geven van huiswerk Voordelen Nadelen Richtlijnen voor het

Nadere informatie

SCHRIJVEN. Instructiekaart voor de leerling nr. 5. A-vragen. Korte vragen die beginnen met Wie...? Wat...? Waar...? Wanneer...? Hoeveel...?

SCHRIJVEN. Instructiekaart voor de leerling nr. 5. A-vragen. Korte vragen die beginnen met Wie...? Wat...? Waar...? Wanneer...? Hoeveel...? Instructiekaart voor de leerling nr. 5 A-vragen Formulering van de vraag Formulering van het antwoord Korte vragen die beginnen met Wie...? Wat...? Waar...? Wanneer...? Hoeveel...? Antwoord met één volledige

Nadere informatie

Motivatie: presteren? Of toch maar leren?

Motivatie: presteren? Of toch maar leren? Arjan van Dam Motivatie: presteren? Of toch maar leren? Een van de lastigste opgaven van managers is werken met medewerkers die niet gemotiveerd zijn. Op zoek naar de oorzaken van het gebrek aan motivatie,

Nadere informatie

Een oplossingsgerichte aanpak. Inge Eusman & Annegien Simis Auticafé Castricum 29 / 01 / 2014

Een oplossingsgerichte aanpak. Inge Eusman & Annegien Simis Auticafé Castricum 29 / 01 / 2014 Een oplossingsgerichte aanpak Inge Eusman & Annegien Simis Auticafé Castricum 29 / 01 / 2014 Programma tot de pauze Even voorstellen Oefening Wat is een oplossingsgerichte aanpak? Een voorbeeld van een

Nadere informatie

Neuropsychologisch onderzoek

Neuropsychologisch onderzoek Psychologie, medische (volwassenen) Neuropsychologisch onderzoek www.catharinaziekenhuis.nl Inhoud Wat is een klinisch neuropsycholoog?... 3 Voor wie kan een klinisch neuropsycholoog iets betekenen?...

Nadere informatie

Capaciteiten scan. Mw A. Demo. Naam. Datum assessment

Capaciteiten scan. Mw A. Demo. Naam. Datum assessment Capaciteiten scan Naam Datum assessment Mw A. Demo 4-4 - 2014 Gegevens kandidaat Naam E-mail Mw A. Demo ademo@abc.nl Geboortedatum 23-2 - 1986 Organisatie ABC BV Datum assessment 4-4 - 2014 Doel en reikwijdte

Nadere informatie

BROCHURE TIENER COLLEGE

BROCHURE TIENER COLLEGE BROCHURE TIENER COLLEGE School is niet een voorbereiding op het leven, maar is het leven zelf. John Dewey loopbaan wilt vervolgen. Door het werken met een speciaal voor jou samengesteld programma willen

Nadere informatie

ASO - studierichtingen in VIA-TIENEN

ASO - studierichtingen in VIA-TIENEN ASO - studierichtingen in VIA-TIENEN De onderwijsvorm ASO is een breed algemeen vormende doorstroomrichting waarin de leerlingen zich voorbereiden op een academische of professionele bacheloropleiding.

Nadere informatie

Thema. Kernelementen. Oplossingsgericht taalgebruik Voorbeeld van communiceren 10 communicatie-tips

Thema. Kernelementen. Oplossingsgericht taalgebruik Voorbeeld van communiceren 10 communicatie-tips Thema Kernelementen Oplossingsgericht taalgebruik Voorbeeld van communiceren 10 communicatie-tips Tips voor de trainer: Doseer je informatie: less is more. Beoordeel wat je gymnasten doen, niet wie ze

Nadere informatie

Leerlingprofielen in het voortgezet onderwijs

Leerlingprofielen in het voortgezet onderwijs Leerlingprofielen in het voortgezet onderwijs In deze leerlingprofielen wordt per onderwijsniveau een beschrijving gegeven van kenmerken en eigenschappen van leerlingen die passen bij dat onderwijsniveau.

Nadere informatie

Informatie- en emotieverwerking bij het syndroom van Noonan

Informatie- en emotieverwerking bij het syndroom van Noonan V I N C E N T V A N G O G H Institute for Psychiatry Contactdag 26 maart 2011, Putten Informatie- en emotieverwerking bij het syndroom van Noonan Ellen Wingbermühle, klinisch neuropsycholoog Renée Roelofs,

Nadere informatie

De Taxonomie van Bloom Toelichting

De Taxonomie van Bloom Toelichting De Taxonomie van Bloom Toelichting Een van de meest gebruikte manier om verschillende kennisniveaus in te delen, is op basis van de taxonomie van Bloom. Deze is tussen 1948 en 1956 ontwikkeld door de onderwijspsycholoog

Nadere informatie

SECTORWERKSTUK 2013-2014

SECTORWERKSTUK 2013-2014 SECTORWERKSTUK 2013-2014 1 HET SECTORWERKSTUK Het sectorwerkstuk is een verplicht onderdeel voor alle leerlingen uit het Mavo. Het maken van een sectorwerkstuk is een manier waarop je, als eindexamenkandidaat,

Nadere informatie

Informatie over de deelnemers

Informatie over de deelnemers Tot eind mei 2015 hebben in totaal 45558 mensen deelgenomen aan de twee Impliciete Associatie Testen (IATs) op Onderhuids.nl. Een enorm aantal dat nog steeds groeit. Ook via deze weg willen we jullie nogmaals

Nadere informatie

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen.

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Wat is PDD-nos? 4 PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Eigenlijk vind ik stoornis een heel naar woord. Want zo lijkt het net of er iets niet goed aan me

Nadere informatie

Ideeën presenteren aan sceptische mensen. Inleiding. Enkele begrippen vooraf

Ideeën presenteren aan sceptische mensen. Inleiding. Enkele begrippen vooraf Ideeën presenteren aan sceptische mensen Inleiding Iedereen heeft wel eens meegemaakt dat het moeilijk kan zijn om gehoor te vinden voor informatie of een voorstel. Sommige mensen lijken er uisluitend

Nadere informatie

Cultuur in de Spiegel

Cultuur in de Spiegel Cultuur in de Spiegel Naar een doorlopende leerlijn cultuuronderwijs Barend van Heusden Afdeling Kunsten, Cultuur en Media 14 september 2011 Aanleiding Vragen vanuit het werkveld over: Inhoud cultuureducatie

Nadere informatie