HGZO-congres 2015 Inspiratiebron voor het hbo-gezondheidszorg

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "HGZO-congres 2015 Inspiratiebron voor het hbo-gezondheidszorg"

Transcriptie

1 HGZO-congres 2015 Inspiratiebron voor het hbo-gezondheidszorg Congresboek Redactie: S. Colenbrander M.C.M. Roemaat EXPOSZ opleiden in sport en zorg Faculteit der Bewegingswetenschappen Vrije Universiteit Amsterdam Amsterdam 2015

2 Typografie: EXPOSZ, Faculteit der Bewegingswetenschappen, Vrije Universiteit Amsterdam 2015 EXPOSZ, Faculteit der Bewegingswetenschappen, Vrije Universiteit Amsterdam Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand of openbaar gemaakt in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. Voorzover het maken van kopieën uit deze uitgave is toegestaan op grond van artikel 16b Auteurswet 1912 j het Besluit van 20 juni 1974, Stb. 351 zoals gewijzigd bij Besluit van 23 augustus 1985, Stb. 471 en artikel 17 Auteurswet 1912, dient men de daarvoor wettelijk verschuldigde vergoedingen te voldoen aan de Stichting Reprorecht, Postbus 3060, 2130 KB Hoofddorp. Voor het overnemen van één of meer gedeelten uit deze uitgave in bloemlezingen, readers en andere compilatiewerken (artikel 16 Auteurswet 1912) dient men zich tot de uitgever te wenden.

3 Voorwoord Een docentenleven Docenten moeten: Regelen, prijzen, kortsluiten, vormen, standhouden, aanduiden, aanbieden, verkroppen, evolueren, snappen, spellen, relativeren, categoriseren, nuanceren, groeperen, gedogen, begeleiden, inleven, groothouden, waarmaken, bijsturen, mentoren, parafraseren, spreken, illustreren, verrijken, zwoegen, verhalen, nagaan, collaboreren, handhaven, luisteren, meewerken, afbakenen, ploeteren, uitvissen, dubben, complimenteren, kijken, verheugen, invallen, loslaten, netwerken, ontspannen, lijmen, vlammen, voordoen, straffen, spelen, fonkelen, zwijgen, dramatiseren, bijeenhouden, voorbereiden, afronden, bekorten, herlezen, doorzien, innoveren, verduren, borrelen, tentamineren, jakkeren, schitteren, vliegen, studeren, gebaren, toetsen, herexamineren, filmen, duimen, toekijken, leidinggeven, differentiëren, generaliseren, entertainen, labelen, uitbreiden, overnemen, visualiseren, doorgaan, ontwikkelen, ontwrichten, excelleren, overhalen, haasten, zaaien, monteren, invliegen, koesteren, acteren, krijten, nadenken, standaardiseren, peilen, kalmeren, intomen, temperen, diplomeren, jagen, uitblinken, faseren, feedbacken, calculeren, bikkelen, bijslapen, vragen, activeren, opladen, verbreden, aanvaarden, chargeren, leren leren, corrigeren, detecteren, doorbijten, kopiëren, meeleven, stimuleren, toonzetten, nalezen, piekeren, besluiten, surfen, uploaden, vergaderen, minderen, organiseren, willen, dicteren, vrijlaten, vertellen, kwantificeren, toepassen, abstraheren, raadplegen, drillen, bedanken, ondergaan, delen, vervaardigen, indelen, bijscholen, doceren, opdraven, gaan, racen, toneelspelen, documenteren, inspannen, presenteren, opkomen, behelpen, passen, schrijven, kenschetsen, aandurven, werken, monitoren, verblijden, vergen, gamen, evalueren, zorgen, erkennen, omgaan, kunnen, bijdraaien, springen, construeren, vertrouwen, slapen, dromen, aanpakken, legitimeren, limiteren, imponeren, verdragen, doen, geven, zakendoen, inkleden, bekwamen, dwingen, verbijsteren, verankeren, inwilligen, coachen, weten, debatteren, negeren, telewerken, verfrissen, informeren, helpen, zoeken, verhuizen, overdenken, doorhebben, kiezen, integreren, programeren, maken, rationaliseren, onderzoeken, inbedden, samensmeden, betrekken, valoriseren, modelleren, promoten, inspringen, bekokstoven, klaarstaan, bijdragen, onderkennen, provoceren, knokken, gerieven, harmoniseren, herindelen, interpreteren, vastleggen, voorkauwen, beoordelen, verstuwen, overleggen, kanaliseren, beantwoorden, uitdelen, opstaan, variëren, behalen, bedingen, rennen, plaatsen, jureren, relateren, verhoeden, verbeteren, samenvatten, expliciteren, leren, waarborgen, samenwerken, reageren, functioneren, signaleren, keuren, dweilen, afschuiven, preciseren, begrijpen, lesgeven, lobbyen, vermannen, bewegen, voorgaan, nakijken, mobiliseren, lezen, ondersteunen, mailen, tijdschrijven, verenigen, uitkauwen, valideren, dwalen, inhaken, vergissen, zeggen, belonen, handelen, navragen, filosoferen en ONT-MOETEN! Geniet van het HGZO Congres 2015! Een prachtige mogelijkheid om te ONT-MOETEN! Geniet in een stimulerende leeromgeving van wat u interesseert! Kies twee dagen lang uw eigen programma en wat of wie u wilt ONT-MOETEN! Stan Buis Docent en onderzoeker EXPOSZ

4 Welkom Op een ouderavond op de basisschool van mijn oudste zoontje begon de directeur die avond over ontmoeten. De basisschool draagt bij aan een heleboel ontmoetingen in het leven van een kind. Letterlijke ontmoetingen met verschillende mensen en ontmoetingen met veel leermomenten. Tegelijkertijd hoopte hij ook dat de school een plek is om te ontmoeten. Dat vind ik mooi. Een plek waar je iedereen kunt ontmoeten en uitgedaagd wordt tot nieuwe ontmoetingen, en dat toch niet als moeten ervaart. Het HGZO-congres 2015 heeft hierdoor het thema Ont-moeten gekregen. Beide betekenissen zijn ook relevant in het hoger gezondheidszorg onderwijs (HGZO). Deze twee dagen zullen bol staan van de ontmoetingen met collega s, onderwijs- en zorgprofessionals, kennissen, vrienden en ook onbekenden. Daarnaast biedt het congres u de mogelijkheid even te ont-moeten van de dagelijkse gang van zaken en mag u geïnspireerd raken door het actuele en prikkelende programma. De lezingen, infoshops en workshops bieden u dit jaar ruimschoots de kans op leerzame ontmoetingen. Door het downloaden van de hgzocongres-app op uw smartphone of tablet heeft u nog makkelijker toegang tot het programma, informatie over de workshop(houders) en de actuele aankondigingen. Ook heeft u natuurlijk de mogelijkheid elkaar online te ontmoeten op twitter via #hgzocongres. 4 Ik heet u van harte welkom op de 15 de editie van het HGZO-congres, met als thema Ontmoeten. EXPOSZ wenst u veel inspirerende ontmoetingen op 19 en 20 maart! Namens Sjoukje Colenbrander en de overige medewerkers van EXPOSZ, Marjolein Roemaat

5 HGZO-congres 2015 Inhoud Inhoud Voorwoord 3 Welkom 4 Algemene congresinformatie 7 Lezingen Ontmoeting van twee identiteiten 11 Menno Pistorius Ont-moeten en de kracht van de kwetsbaarheid 12 Judith Budde Infoshops Diagnosticeer keer op keer. Hoe ziet de scriptiebegeleiding van studenten er uit? 15 Bas Agricola, Frans Prins, Marieke van der Schaaf, Jan van Tartwijk Structurele interactie met het werkveld: meetbaar én zichtbaar dankzij zelfevaluatie 16 Mieke Beckers, Candice De Windt Het eindwerk binnen het afstudeerproces: voorbeeld van een good practice inclusief een kritische kijk 17 Sven van Geel Implementeren van beeldschermtoetsing 18 Vincent Hendriks Landelijke toetsing en vreemde ogen HGZO 19 Menno Pistorius Expertise vanuit de leerwerkplaats 20 Valérie Vanceulebroeck 5 Workshops Overlevingshandboek voor zorg Schrijft u mee? 23 Monique Bak, Leon Goedhart, Willemijn Langkamp, Ciska Ravenswaaij Questions and Answers ProActive Nursing 24 Marc Bakker Activerende werkvormen met digitale middelen 25 Remco M. Beek Grip op je werk! Een bewezen werkmethodiek voor rust in je hoofd, 100% overzicht en meer productiviteit! 26 Martin Beld Tien manieren om iemand te ontwijken! Tien misgelopen ontmoetingen? 27 Edith van Bommel Toetsen van groepsproducten 28 Jirka Born, Stan Buis Breindidactiek: een ontmoeting van het beste van twee werelden 29 Geert Buijtenweg Ont-moeten in de dagelijkse coachpraktijk 30 Allard Gerritsen, Mary Herboldt-Soudant Motivatie in de e-learning module 31 Judith Gerritsen, Soemitro Poerbodipoero Talentonwikkeling: toepassing van de sterke-kanten-benadering in het onderwijs 32 Djoerd Hiemstra

6 Inhoud HGZO-congres Dynamische oordeelsvorming 33 Michael Hoedjes Doceren is net topsport: zelfregulatie 34 Vana Hutter Beroepsbeeldvorming in de interactie tussen docent en student in het HGZO 35 Margriet van Iersel, Marjon van Rijn Vaardigheidstraining: inzichten uit de sportwetenschappen 36 Marjan Kok Ontmoeting en diversiteit 37 Andrea Kuckert, Marjan Stomph Kennisclips zelf maken 38 Marijke Leijdekkers, Judith Gerritsen Mindful doceren 39 Carel Martens, Marjolein Roemaat Flipping the Microcurriculum. Een interactief curriculum door Technology Enhanced Learning 40 Egbert Neels Feedback: effectieve ontmoetingen tussen docent en student? 41 Liesbeth Neeskens, Jirka Born Ont-moeten van jezelf en anderen door ont-wikkelen: mindfulness als vaardigheid voor zelfstudie? 42 Theo Niessen, Marja Legius Ontmoet de student op je eigen podium 43 Rinus van der Schoof, Boudewijn Visscher Een leeromgeving voor blended learning en sociaal netwerken door het gebruik van ELO, Apps en een Virtuele Wereld 44 Wim Trooster, Erik Ploeger, Hans Selles Hoe ontmoet je goede meerkeuzevragen? 45 Susan Voogd, Marit Praagman Community of Practice: Skills Experience 46 Paul Voorn, Marleen Post, Marja Joosten, Hanna Onatli Stage 3.0 Community of Practice 47 Annemarie Waal, Ingrid Duijvenbode, Johanneke Pulles, Paul Keessen Hoe ontmoeten óntmoeten wordt: werkvormen die verbondenheid faciliteren 48 Jeroen Weber, Cas van Niel, Levi Heimans ICT ontmoet Onderwijs: van visie naar invulling 49 Jildert van Yperen Congresorganisatie 51

7 HGZO-congres 2015 Algemeen Algemene congresinformatie Locatie Het congres vindt plaats in congreshotel De Werelt, Westhofflaan 2, 6740 AA Lunteren, tel: , Aankomst en registratie Op donderdag 19 maart kunt u zich vanaf 9.15 en op vrijdag 20 maart vanaf 9.00 uur laten registreren bij de informatiebalie van het congres. U ontvangt daar de congresmap met het definitieve congresprogramma en uw persoonlijke congres-indeling. U ontvangt tevens een naambadge. U wordt verzocht deze gedurende het hele congres te dragen. U kunt bij de informatiebalie eventuele bagage in bewaring geven. Zie voor informatie over uw hotel de aanvullende congresinformatie. Aanvangstijden congres De aanvangstijd van het congres is op donderdag uur en op vrijdag 9.30 uur. Routebeschrijving vanaf A1 Amsterdam Apeldoorn/Apeldoorn-Amsterdam: afslag Barneveld/Ede A 30 richting Ede, afslag Lunteren. vanaf A12 Utrecht Arnhem/Arnhem-Utrecht: afslag Ede-Noord/Barneveld (A30), afslag Lunteren. vanaf A15 Rotterdam Nijmegen/Nijmegen-Rotterdam: afslag Kesteren (N233); richting Rhenen/Veenendaal. Bij Rhenen de brug oversteken en weg volgen, 1e rotonde recht oversteken. Op de volgende rotonde rechtsaf. Weg volgen tot aan de A12, ga de A12 op richting Arnhemneem de A30 richting Ede-Noord/Barneveld afslag Lunteren. 7 Daarna: Volg de rondweg (Westzoom) en daarna de ANWB-borden De Werelt. Dit betekent dat u aan het eind van de Westzoom linksaf de Dorpsstraat inrijdt. Vervolgens gaat u de vierde weg rechtsaf de Boslaan op. Ga de spoorwegovergang over; neem daarna de derde weg rechts (Molenweg); daarna eerste weg links (Westhofflaan), waar een bord u verwijst naar de ingang van congrescentrum De Werelt. Terugweg naar A30 met eigen vervoer: Bij de uitgang van De Werelt vindt u kaartjes met daarop de routebeschrijving naar de snelweg. Openbaar vervoer Lunteren is per trein bereikbaar vanuit Amersfoort en Ede-Wageningen. Reist u per trein en gebruikt u een OV-card? In Lunteren rijden alleen treinen van Connexxion (Valleilijn). Vergeet niet bij het overstappen op deze trein eerst uit te checken en aansluitend weer in te checken bij de Connexxion-paal. Wandeling vanaf station Lunteren naar De Werelt (verharde weg, circa 15 minuten): Trein vanuit Ede: u loopt over het perron terug en dan links het grindpad op en direct rechtsaf over het parkeerterrein richting sauna. Daar gaat u linksaf ( Boslaan). U volgt de Boslaan (circa 1 km), daarna rechtsaf de Molenweg in. Eerste weg links (Westhoff-laan), waar een bord u verwijst naar de ingang van congrescentrum De Werelt.

8 Algemeen HGZO-congres 2015 Wandeling vanaf station Lunteren naar De Werelt (verharde weg, circa 15 minuten): Trein vanuit de richting Amersfoort: u loopt verder in de richting van de trein en steekt het spoor over. Op het grindpad rechtsaf richting sauna. Aan het einde van de parkeerplaats linksaf (Boslaan). U volgt de Boslaan (circa 1 km), daarna rechtsaf de Molenweg in. Eerste weg links (Westhofflaan), waar een bord u verwijst naar de ingang van De Werelt. Voor vervoer naar De Werelt kunt contact opnemen met Taxi Lunteren, Met ingang van 1 januari van dit jaar organiseert De Werelt een uur voor aanvang van het programma op donderdag en vrijdag en een uur na afloop van het programma op vrijdag een pendeldienst tussen station Lunteren en het congreshotel v.v., andere tijden in overleg. Rookbeleid In De Werelt is roken slechts toegestaan op de aangegeven plaatsen. Roken is in ieder geval niet toegestaan in de hotelkamers, de zalen en in het restaurant. Informatiemarkt In de centrale hal van De Werelt is er gedurende het congres een informatiemarkt ingericht. In het congresprogramma is er gedurende de lunch en de theepauze op donderdag en gedurende de koffiepauze en de lunch op vrijdag extra tijd ingeruimd om u de gelegenheid te bieden deze te bezoeken (zie voor exacte tijden het congresprogramma). 8 Op de informatiemarkt staat ook een stand van onze hoofdsponsor: Boom Lemma uitgevers (www.boomlemma.nl).

9 LEZINGEN

10

11 HGZO-congres 2015 Lezing Ontmoeting van twee identiteiten Menno Pistorius Voorzitter SAC HGZO, Directeur Health Studies, Hogeschool van Arnhem en Nijmegen Dit najaar zijn de voorzitters van de landelijke opleidingsoverleggen uit het HGZO en het sectorale adviescollege HGZO met elkaar op inspiratiereis geweest om het concept van een double identity in het opleiden van zorgprofessionals te onderzoeken. Het opleiden voor een double identity wil zeggen dat iedere zorgprofessional wordt opgeleid voor: 1) voor het (eigen) beroep én 2) als generiek zorgverlener. Het begrip T- shaped professional wordt ook in deze context gebruik en het is een begrip uit de zelfde stal, zogezegd. In het zorgberoepen debat (commissie Kaljouw) wordt apel gedaan op het op juiste wijze opleiden voor de juiste toekomst. Het apel is: zijn de denkbeelden over het opleiden van zorgprofessionals passend bij de wensbeelden van de toekomst van de zorg waarvoor wordt opgeleid. In de lezing gaat de spreker in op de vraag of het opleiden voor een double identity een antwoord kan zijn voor het op de juiste wijze opleiden voor de juiste toekomst. Hogeschool van Arnhem en Nijmegen Paramedische studies t.a.v. dhr. M. Pistorius Postbus GL Nijmegen 11

12 Lezing HGZO-congres 2015 Ont-moeten en de kracht van de kwetsbaarheid Judith Budde Directeur van Opleidings- en conferentiecentrum het Balkon in Vasse Wie kent het niet: van die momenten waarop je als docent kwetsbaar bent. Weet ik wel genoeg? Hoe kan ik omgaan met de lastige dynamiek in deze groep? Hoe hou ik die excellente student geboeid? Mag/durf ik mijn grenzen aan mijn collega aan (te) geven? Ook studenten zijn kwetsbaar. Haal ik mijn tentamen? Hoor ik er wel bij? Wat zullen ze van me denken? In ieders leven zijn talloze kleine en grote momenten waarop we ons kwetsbaar of ongemakkelijk voelen. Hoe herkennen we onze kwetsbaarheden en wat zijn onze beschermingsmechanismen? En wat helpt ons om vrijer en meer onszelf te durven zijn? Hoe kunt u uw studenten daarin begeleiden? Wat vraagt dat van uw manier van ont-moeten en aanwezig zijn? Over dit razend boeiende en vaak ongemakkelijk terrein houdt Judith Budde een dynamische lezing met anekdotes, verhalen en wetenschappelijke bronnen, o.a. het onderzoek van Brené Brown en de psychologie van de Ikken. 12 Het Balkon t.a.v. Judith Budde Hooidijk RA Vasse

13 INFOSHOPS

14

15 HGZO-congres 2015 Infoshop Diagnosticeer keer op keer. Hoe ziet de scriptiebegeleiding van studenten er uit? Bas Agricola, Frans Prins, Marieke van der Schaaf, Jan van Tartwijk Universiteit Utrecht / Hogeschool van Arnhem en Nijmegen, Educatie (UU) / opleiding Voeding en Diëtetiek (HAN) In deze infoshop wordt een studie gepresenteerd waarin wij de scriptiebegeleiding tijdens het schrijven van een vierdejaars bachelor thesis hebben onderzocht. De scriptiebegeleiding van docentbegeleiders wordt veel gegeven tijdens docent-student dialogen; deze bieden veel ruimte voor interactie, zo geven docenten feedback en vragen studenten om opheldering. Om hun interventies af te stemmen, dienen docenten continu het kennisniveau van student(en) te diagnosticeren. Als docenten hun begeleiding afstemmen op het huidige niveau van de student noemen we dat contingente begeleiding (Van de Pol, Volman, & Beishuizen, 2011). Docenten vinden diagnosticeren heel moeilijk en geven in plaats daarvan meteen hulp (Ruiz-Primo, & Furtak, 2007). Met een explorerende multipele casestudie zijn bij 4 scriptiebegeleiders van de opleiding Voeding en diëtetiek bij de HAN 16 docent-studentdialogen geanalyseerd. De kwantitatieve analyses van de getranscribeerde videodata laten zien dat begeleiders het niveau van de student niet expliciet diagnosticeren en veel interveniëren met uitleg en instructie. De infoshop zal bestaan uit een presentatie waarin de opzet en resultaten van deze studie worden gedeeld. Daarnaast is er ruimte voor discussie waarin de relevantie voor HGZO docenten daar ligt dat de eerste auteur graag inzichten wil geven in het begeleidingsproces van 4 e jaars studenten. 15 De infoshop zal verder een reflectief karakter hebben, waarin deelnemers gevraagd zal worden hoe de scriptiebegeleiding bij hun opleiding plaats vindt en specifiek tijdens docentstudent dialogen. Deze infoshop hoopt antwoord te kunnen geven op de vraag hoe studenten door persoonlijk contact worden gemotiveerd om tot leren te komen. Scriptiebegeleiding, docent-studentdialogen, docentgedrag, contingentie Literatuur Ruiz-Primo, M. A., & Furtak, E. M. (2007). Exploring teachers informal formative assessment practices and students understanding in the context of scientific inquiry. Journal of Research of Science Teaching, 44(1), doi: /tea Van de Pol, J., Volman, M., & Beishuizen, J. (2011). Patterns of contingent teaching in teacher-student interaction. Learning and Instruction, 21, doi: / j.learninstruc Hogeschool van Arnhem en Nijmegen Voeding en dietetiek t.a.v. B. Agricola Postbus GL Nijmegen

16 Infoshop HGZO-congres 2015 Structurele interactie met het werkveld: meetbaar én zichtbaar dankzij zelfevaluatie Mieke Beckers, Candice De Windt Odisee, centrale diensten / studiegebied Gezondheidszorg In het professioneel gericht hoger onderwijs staat een sterke oriëntatie op een bepaalde beroepscontext en aansluitend werkveld centraal. Een structurele binding van professioneel gerichte opleidingen met het werkveld kan op verschillende manieren worden opgebouwd, onderhouden en versterkt. Dit kan gebeuren via het curriculum en werkvormen gericht op authentieke, realistische en professionele settings, via de keuze van de stageplaatsen en bachelorproeven, via praktijkgericht onderzoek en maatschappelijke dienstverlening, via het docentenkorps en betrokkenheid bij organisaties in het werkveld, via resonantieraden of focusgroepen enzovoort. Maar hoe kom je als opleiding te weten hoe sterk je verankerd bent in het werkveld? Hoe verkrijg je inzicht in de kwaliteit van je band met het werkveld, hoe meet je de impact ervan op de opleiding en de inbedding in de cultuur en werking van de opleiding? Het inventariseren van activiteiten met en voor het werkveld biedt hiertoe weinig soelaas. Ook het formuleren van indicatoren blijkt omwille van de veelzijdigheid van interactie met het werkveld geen evidente zaak. Odisee koos ervoor haar visie op het thema te expliciteren in een conceptueel model gebaseerd op vijf kernwoorden: continu, veelzijdig, open, innovatief en gestructureerd. Hierbij aansluitend ontwikkelde Odisee een zelfevaluatietool voor opleidingen waarmee ze hun relatie met het werkveld gericht in kaart kunnen brengen en evalueren. Het zelfevaluatie-instrument laat een opleiding toe zichzelf te scoren op een aantal stellingen die de kernwoorden concretiseren. De infoshop demonstreert de waarde en relevantie van het zelfevaluatie-instrument aan de hand van praktijkvoorbeelden uit het studiegebied Gezondheidszorg van Odisee. Beroepenveld, zelfevaluatie Odisee t.a.v. mevr. M. Beckers Warmoesberg Brussel België

17 HGZO-congres 2015 Infoshop Het eindwerk binnen het afstudeerproces: voorbeeld van een good practice inclusief een kritische kijk Sven van Geel Artesis Plantijn Hogeschool Antwerpen, België, departement Gezondheid & Welzijn; opleiding ergotherapie Binnen het afstudeerproces neemt het eindwerk in de meeste afstudeerrichtingen van het hoger gezondheidszorg onderwijs een belangrijke plaats in om de beroepscompetenties aan te tonen. In deze infoshop zullen we een voorbeeld geven van een good practice omtrent het eindwerk vanuit de AP Hogeschool Antwerpen. De beoogde competenties, de procedure van evalueren, en de beoordelingsformulieren van het proces en het product worden toegelicht. Daarnaast kijken we kritisch naar de bereikte resultaten van deze werkwijze door een vergelijking te maken met het protocol Verbeteren en verantwoorden van afstuderen in het hbo van de expertgroep protocol in opdracht van de Vereniging Hogescholen (2014). Tot slot beoordelen we de huidige werkwijze vanuit de minimumeisen aan onderzoekend vermogen voor bachelor studenten. Eindwerk, Competentiegericht evalueren, onderzoekend vermogen Literatuur Expertgroep Protocol. (2014). Beoordelen is mensenwerk. Bevindingen over de wenselijkheid en mogelijkheid voor een gezamenlijk protocol voor het beoordelen van (kern)werkstukken. Den Haag; Vereniging Hogescholen. Sluijsmans, D., Andriessen, D., Sporken, S., & Vonk, F. (2014). Goed beslissen over beroepsbekwaamheid in het hbo. Onderwijsinnovatie, 3, AP Hogeschool Antwerpen Departement G&W, ergotherapie t.a.v. dhr. Sven van Geel J. De Boeckstraat Merksem België

18 Infoshop HGZO-congres 2015 Implementeren van beeldschermtoetsing Vincent Hendriks Hogeschool van Arnhem en Nijmegen, opleiding Voeding en Diëtetiek Door digitaal tentamens af te nemen wordt de toetsing overzichtelijker en kwalitatief beter. Daarnaast zijn er veel interessantere mogelijkheden om formatief te toetsen vergeleken met toetsing op papier. Om beeldschermtentamens af te nemen moeten naast computerfaciliteiten en tentamensoftware de gehele logistiek georganiseerd worden. Overstappen van papier naar digitale toetsing vergt een investering. Digitaal toetsen kost ongeveer evenveel tijd als toetsen op papier, maar heeft grote voordelen. De technische ontwikkelingen volgen elkaar snel op, waardoor het lastig is om hiervan een overzicht te krijgen. In deze bijeenkomst zal worden ingegaan op: voor- en nadelen van beeldschermtoetsing in het algemeen afnamefaciliteiten: vaste computers, laptops of tablets verbinding tussen tentamencomputer en internet: de veiligheid hiervan de verschillende beschikbare softwarepakketten logistieke organisatie binnen de opleiding en instelling Met deze informatie kan het proces van theorietoetsing worden gestroomlijnd. Na enkele studiejaren zal theorietoetsing veel minder werk zijn. Hierdoor verdwijnen het volgende moeten rondom tentamentijd: tentamens van vorig jaar uitsorteren, handmatig vragen corrigeren, nieuwe vragen aanleveren, tentamens kopiëren, verloren tentamens terugvinden, tentamens in archief plaatsen, een itemanalyse waarbij informatie uit meerdere documenten gecombineerd moet worden. Tentamens, digitaal, formatieve toetsing, summatieve toetsing Hogeschool van Arnhem en Nijmegen Opleiding Voeding en Diëtetiek t.a.v. dhr. V. Hendriks Postbus GL Nijmegen

19 HGZO-congres 2015 Infoshop Landelijke toetsing en vreemde ogen HGZO Menno Pistorius Voorzitter SAC HGZO, Directeur Health Studies, Hogeschool van Arnhem en Nijmegen De diverse landelijke opleidingsoverleggen in het hoger gezondheidszorgonderwijs hebben met enthousiasme en met verve het rapport van Antoine de Bruijn (vreemde ogen dwingen) opgepakt. Eigenlijk al ruim voor dat het rapport verscheen. Er zijn prachtige resultaten geboekt. Er waren ook tegenslagen. Er is sprake van een mooie diversiteit aan opbrengsten en ervaringen. In de infoshop worden deze gedeeld, waarbij meerdere opleidingsoverleggen een bijdrage zullen leveren. Als voorbeeld dient Voeding en Diëtetiek. De vier opleidingen Voeding en Diëtetiek in Nederland (Hogeschool van Amsterdam, Hogeschool van Arnhem en Nijmegen, Haagse Hogeschool en Hanzehogeschool Groningen) hebben gezamenlijk besloten een procedure te ontwikkelen waarmee de kwaliteit van de beoordeling van het eindniveau van de bachelorscriptie gewaarborgd kan worden. Met betrekkelijk geringe inspanning (in totaal 4 bijeenkomsten) zijn we in staat geweest de beoordelingen op elkaar af te stemmen en de procedure vorm te geven. De landelijke aanpak heeft bij de vier opleidingen onder andere geleid tot het invoeren van een gezamenlijk beoordelingsformulier en een procedure voor onderlinge, landelijke kwaliteitsborging. De eerste stap naar het vreemde ogen -principe is hiermee gezet. De (ontwikkeling van) het formulier en de procedure zelf presenteren we in de infoshop. 19 Landelijke toetsing, toepassing vreemde ogen Hogeschool van Arnhem en Nijmegen Paramedische studies t.a.v. dhr. M. Pistorius Postbus GL Nijmegen

20 Infoshop HGZO-congres 2015 Expertise vanuit de leerwerkplaats Valérie Vanceulebroeck Artesis Plantijn Hogeschool Antwerpen, departement Gezondheid en Welzijn, opleiding tot Bachelor in de Verpleegkunde Binnen de opleiding Verpleegkunde wordt reeds enkele jaren het concept van de leerwerkplaats of work-based learning toegepast bij het realiseren van de competenties van de bachelor verpleegkundige. De leerwerkplaats biedt studenten een nieuwe vorm van werken, leren en begeleiden aan en benadert in hoge de realiteit van de arbeidsplek. Binnen de leerwerkplaats staat de patiëntenzorg centraal. Een opvallend verschil met een traditionele stage is, dat er bij een leerwerkplaats een team studenten (verpleegkunde) toegevoegd wordt aan het bestaande verpleegkundige team en zij verantwoordelijk zijn voor het zorgproces van de aanwezige patiëntenpopulatie. De verpleegkundige zorg wordt door studenten in volle omvang gepland, uitgevoerd en geëvalueerd. Dit alles gebeurt steeds onder de supervisie en eindverantwoordelijkheid van ervaren verpleegkundigen in de rol van werkbegeleider of mentor. De laatste jaren is er in toenemende mate aandacht voor competentiegericht en vraag- en zelfgestuurd onderwijs. De rol van docenten en studenten is hierdoor aan verandering onderhevig: de student is zelf verantwoordelijk voor het eigen leerproces, de docent wordt steeds meer coach. De leerafdeling biedt een manier van leren die aansluit bij deze ontwikkelingen. Bovendien blijkt voor studenten het samen leren in een groep een groter rendement op te leveren dan het individueel leren. In deze infoshop overlopen we met u graag volgende items: Praktische weergave van het implementatieproces met de instelling + ziekenhuisafdeling + ICT/dataprocessing Stappenplan en introductie voor de studenten SWOT analyse na afloop van de leerwerkplaats, vanuit instelling, afdeling, studenten en opleiding Overlopen van de stageopdracht op maat van deze leerwerkplaats in functie van de te realiseren competenties en rollen (Canmeds model) Uitwisseling van expertise en toetsingsmethodieken Competenties, toetsen, work-based learning / leerwerkplaats, Canmeds-rollen Internet-link https://www.ap.be/gezondheid-en-welzijn/nieuws/derdejaars-verpleegkunde-nemen-znaover/1924 Artesis-Plantijn Hogeschool Antwerpen Opleiding Bachelor Verpleegkunde t.a.v. mw. V. Vanceulebroeck Jaak De Boeckstraat Merksem België

21 WORKSHOPS

22

23 HGZO-congres 2015 Workshop Overlevingshandboek voor zorg Schrijft u mee? Monique Bak, Leon Goedhart, Willemijn Langkamp, Ciska Ravenswaaij Hogeschool van Amsterdam, opleiding tot Oefentherapeut De zorg is ingrijpend aan het veranderen, dat weten wij allemaal. Alle opleidingen zijn zich hiervan bewust. Hoe zet je jezelf en de opleiding in actie en waar begin je eigenlijk? Ook wij (als opleiding Oefentherapie) hebben hiervoor geen pasklare oplossing, wel zijn wij de uitdaging aangegaan. Door middel van het schetsen van de zorg/gezondheidsjungle 2030, vormen wij met elkaar een beeld van een mogelijke aanpak. Het overlevingshandboek 2030; welke hoofdstukken staan daar in? De woestijn (het dorre zorglandschap van bezuinigingen) De concrete jungle (de uitdagingen van de grote stad) Adaptatiestrategieën (docent, student, zorgprofessional) Technologie (welke tools neem je mee de jungle in?) Wij dagen u uit om samen het overlevingshandboek te schrijven! COP (community of practice) 23 Literatuur Stichting de nationale denktank, (2013), Uitgedokterd. Huber M, Knottnerus JA, (2011) How should we define health? British Medical Journal; 343:d4163. Visser B., (2013), Lectorale Rede It s up to you. Wiseman J. L, (2010), Het grote SAS survival handboek, 1 ste druk, Kosmos Uitgevers Utrecht. Hogeschool van Amsterdam Gezondheid/ Amsterdam School of Health Professions Opleiding tot Oefentherapeut t.a.v. mw. G. Gevers Postbus CN Amsterdam

24 Workshop HGZO-congres 2015 Questions and Answers ProActive Nursing Marc Bakker VUmc Academie Amsterdam, Expert Lecturer Clinical Reasoning & ProActive Nursing ProActive Nursing wordt steeds meer een begrip in het verpleegkundig onderwijs en beroepspraktijk. Deze workshop staat in het teken van: Een ontmoeting tussen de auteur ProActive Nursing en docenten die met klinisch redeneren aan de slag willen en/of zijn. Een informele bijeenkomst waarin actuele onderwijskundige en vakinhoudelijke vragen gesteld en beantwoord worden. ProActive Nursing, onderwijs, curriculum, ontmoeten 24 Literatuur ProActive Nursing, klinisch redeneren in zes stappen. M. Bakker en C. van Heycop ten Ham 2 e druk, 2014 (ISBN ). ProActive Nursing: klinische problematiek inzichtelijk. M. Bakker. 1 e druk, 2013 (ISBN ). In dit tweede boek van de reeks ProActive Nursing is een basisset van twaalf zorgthema's beschreven. Deze worden gebruikt in de moeilijkste van de zes stappen van het klinisch redeneren: stap twee, het beredeneren van de klinische problematiek. Zakboekje ProActive Nursing. Internet-link VUmc Academie t.a.v. dhr. M. Bakker Postbus MB Amsterdam

WELKOM HGZO congres 19-20 maart 2015

WELKOM HGZO congres 19-20 maart 2015 Regelen, prijzen, kortsluiten, vormen, standhouden, aanduiden, aanbieden, verkroppen, evolueren, snappen, spellen, relativeren, categoriseren, nuanceren, groeperen, gedogen, begeleiden, inleven, groothouden,

Nadere informatie

HGZO-congres 2015 Inspiratiebron voor het hbo-gezondheidszorg

HGZO-congres 2015 Inspiratiebron voor het hbo-gezondheidszorg HGZO-congres 2015 Inspiratiebron voor het hbo-gezondheidszorg Congresboek Redactie: S. Colenbrander M.C.M. Roemaat EXPOSZ opleiden in sport en zorg Faculteit der Bewegingswetenschappen Vrije Universiteit

Nadere informatie

13.00-13.05 uur, opening Corine Latour, programmamanager en hoofddocent, HBO-V, Hogeschool van Amsterdam

13.00-13.05 uur, opening Corine Latour, programmamanager en hoofddocent, HBO-V, Hogeschool van Amsterdam Programma symposium De HBO-V van de toekomst 4.0 woensdag 11 maart 2015, Hogeschool van Amsterdam, Nicolaes Tulphuis 12.00-13.00 uur, lunch (alleen op voorinschrijving) 12.30-13.00 uur, registratie 13.00-13.05

Nadere informatie

Talentgerichte benadering

Talentgerichte benadering Talentgerichte benadering 4. Strengths-based development (*) Noordelijke Hogeschool Leeuwarden Hoe creëren we een stimulerend leerklimaat waarin studenten het beste uit zichzelf kunnen halen? Dit was de

Nadere informatie

Pubers van Nu! Praktijkboek voor iedereen die met pubers werkt. Klaas Jan Terpstra en Herberd Prinsen

Pubers van Nu! Praktijkboek voor iedereen die met pubers werkt. Klaas Jan Terpstra en Herberd Prinsen Pubers van Nu! Pubers van Nu! Praktijkboek voor iedereen die met pubers werkt Klaas Jan Terpstra en Herberd Prinsen Bohn Stafleu van Loghum Houten 2009 2009 Bohn Stafleu van Loghum, onderdeel van Springer

Nadere informatie

Competent talent in de praktijk

Competent talent in de praktijk Competent talent in de praktijk Competent talent in DE PRAKTIJK CURSISTENBOEK Talent ontdekken, ontwikkelen & inzetten Competent talent in de praktijk Cursistenboek Talent ontdekken, ontwikkelen & inzetten

Nadere informatie

Nicolien van Halem Inge Müller. Handboek studievaardigheden voor het hbo

Nicolien van Halem Inge Müller. Handboek studievaardigheden voor het hbo Nicolien van Halem Inge Müller Handboek studievaardigheden voor het hbo Toegang tot de website Op deze website vindt u het ondersteunend materiaal behorende bij Handboek studievaardigheden voor het hbo.

Nadere informatie

Leercoaching in het hbo. Student

Leercoaching in het hbo. Student Leercoaching in het hbo Student Leercoaching in het hbo Student Een kapstok om jezelf uit te dagen de regie over je leren te nemen Jette van der Hoeven 2e druk Bohn Stafleu van Loghum Houten 2009 Ó 2009

Nadere informatie

Van je nachtmerries af

Van je nachtmerries af Van je nachtmerries af 2 van je nachtmerries af Dit boek, Van je nachtmerries af, is onderdeel van de reeks Protocollen voor de GGZ. Serie Protocollen voor de GGZ De boeken in de reeks Protocollen voor

Nadere informatie

06950181_voorw 01-03-2005 15:47 Pagina I. Een Goed. Feedbackgesprek. Tussen kritiek en compliment. Wilma Menko

06950181_voorw 01-03-2005 15:47 Pagina I. Een Goed. Feedbackgesprek. Tussen kritiek en compliment. Wilma Menko 06950181_voorw 01-03-2005 15:47 Pagina I Een Goed Feedbackgesprek Tussen kritiek en compliment Wilma Menko 06950181_voorw 01-03-2005 15:47 Pagina II Een goede reeks ISBN Een goede vergadering 90 06 95017

Nadere informatie

Sociale psychologie en praktijkproblemen

Sociale psychologie en praktijkproblemen Sociale psychologie en praktijkproblemen Sociale psychologie en praktijkproblemen van probleem naar oplossing prof. dr. A.P. Buunk dr. P. Veen tweede, herziene druk Bohn Stafleu Van Loghum Houten/Diegem

Nadere informatie

Het Eindwerk binnen het afstudeerproces: voorbeeld van een good practice inclusief een kritische kijk

Het Eindwerk binnen het afstudeerproces: voorbeeld van een good practice inclusief een kritische kijk Het Eindwerk binnen het afstudeerproces: voorbeeld van een good practice inclusief een kritische kijk. HGZO congres Lunteren 19 20 maart 2015 Sven van Geel, BSc, MSc Ergotherapeutische Wetenschappen Inhoud

Nadere informatie

Wondverzorging. Let op: het is belangrijk om precies deze schrijfwijze aan te houden, dus met tussenstreepjes.

Wondverzorging. Let op: het is belangrijk om precies deze schrijfwijze aan te houden, dus met tussenstreepjes. M Wondverzorging Website In de oorspronkelijke uitgave van Wondverzorging was een cd-rom toegevoegd met aanvullend digitaal materiaal. Vanaf deze editie is echter al dit aanvullende materiaal vindbaar

Nadere informatie

Academiejaar 2013/2014. navorming. Mentor Klinisch Onderwijs. Artesis Plantijn Hogeschool Antwerpen

Academiejaar 2013/2014. navorming. Mentor Klinisch Onderwijs. Artesis Plantijn Hogeschool Antwerpen Academiejaar 2013/2014 navorming Mentor Klinisch Onderwijs Artesis Plantijn Hogeschool Antwerpen Navorming Mentor Klinisch Onderwijs Deze opleiding is een samenwerking van het departement Gezondheid en

Nadere informatie

Academiejaar 2014/2015. bachelor. ergotherapie. ergotherapie. Artesis Plantijn Hogeschool Antwerpen

Academiejaar 2014/2015. bachelor. ergotherapie. ergotherapie. Artesis Plantijn Hogeschool Antwerpen Academiejaar 2014/2015 bachelor ergotherapie ergotherapie Artesis Plantijn Hogeschool Antwerpen Bachelor ergotherapie ergotherapie Je ideale opleiding kiezen uit het ruime aanbod aan onze hogeschool is

Nadere informatie

Methodiek en systematiek voor de verpleegkundige beroepsuitoefening

Methodiek en systematiek voor de verpleegkundige beroepsuitoefening Methodiek en systematiek voor de verpleegkundige beroepsuitoefening Helen I. de Graaf-Waar Herma T. Speksnijder Methodiek en systematiek voor de verpleegkundige beroepsuitoefening Houten 2014 Helen I.

Nadere informatie

Opleiden in het. zorgonderwijs. Modules leergangen master

Opleiden in het. zorgonderwijs. Modules leergangen master het zorgonderwijs Modules leergangen master Kies je eigen professionaliseringstraject Ben je docent of (praktijk)opleider in het zorgonderwijs? Of ben je werkzaam in de zorg en wil je toekomstige zorgprofessionals

Nadere informatie

PROLOOP NR 1 2015 HAAL HET BESTE UIT JOUW LOPERS MET ZIPCOACH

PROLOOP NR 1 2015 HAAL HET BESTE UIT JOUW LOPERS MET ZIPCOACH PROLOOP NR 1 2015 HAAL HET BESTE UIT JOUW LOPERS MET ZIPCOACH 56 TIPS & TRICKS Elke hardloper heeft zijn eigen doelstelling: waar de één zich bijvoorbeeld focust op het verbeteren van zijn looptechniek,

Nadere informatie

Cognitieve therapie bij sociale angst

Cognitieve therapie bij sociale angst Cognitieve therapie bij sociale angst Dit boek, Cognitieve therapie bij sociale angst, is onderdeel van de reeks Protocollen voor de GGZ. Bij deze titel is tevens het werkboek voor cliënten te bestellen:

Nadere informatie

Docenten die hun onderwijs meer willen afstemmen op de individuele verschillen tussen leerlingen en hun leeropbrengst willen vergroten.

Docenten die hun onderwijs meer willen afstemmen op de individuele verschillen tussen leerlingen en hun leeropbrengst willen vergroten. 1. Differentiëren Onderzoeken welke manieren en mogelijkheden er zijn om te differentiëren en praktische handvatten bieden om hiermee aan de slag te gaan. Vervolgens deze kennis toepassen in de praktijk

Nadere informatie

Nooit meer POPP (Nooit meer instrumenten als POP Pressen)

Nooit meer POPP (Nooit meer instrumenten als POP Pressen) Workshop HGZO maart 2010 Nooit meer POPP (Nooit meer instrumenten als POP Pressen) Alex de Veld, Hogeschool van Arnhem en Nijmegen Eric Entken, Hogeschool Rotterdam Insteek dialoog HGZO 2010 Onderbouwing

Nadere informatie

Niet meer depressief

Niet meer depressief Niet meer depressief Dit boek, Niet meer depressief; Werkboek voor de cliënt, is onderdeel van de reeks Protocollen voor de GGZ. Serie Protocollen voor de GGZ De boeken in de reeks Protocollen voor de

Nadere informatie

Internationalisering als uitdaging

Internationalisering als uitdaging Internationalisering als uitdaging internationalisering als uitdaging Een handreiking voor opleidingen in het hbo Klaas Schermer Bohn Stafleu van Loghum Houten 2010 2010 Bohn Stafleu van Loghum, onderdeel

Nadere informatie

Coördinator Wetenschap en Techniek

Coördinator Wetenschap en Techniek Coördinator Wetenschap en Techniek De post-hbo opleiding Coördinator Wetenschap en Techniek heeft tot doel leraren en middenkaderfunctionarissen toe te rusten met inzichten en vaardigheden op het gebied

Nadere informatie

Inhoud. Klaar voor de start? 11

Inhoud. Klaar voor de start? 11 Inhoud Klaar voor de start? 11 1 Bouwen op een fundament 16 A De praktijk 16 B Zelfreflectie 17 C De theorie 18 1.1 Ontwikkelen van onderwijs 18 1.2 De elementen van het onderwijsontwikkelmodel 20 D Toepassen

Nadere informatie

Opleiden in het zorgonderwijs? Modules leergangen master

Opleiden in het zorgonderwijs? Modules leergangen master het zorgonderwijs? Modules leergangen master Kies je eigen professionaliseringstraject Ben je docent of (praktijk)opleider in het hoger gezondheidszorg onderwijs (HGZO)? Of ben je werkzaam in de zorg en

Nadere informatie

Zorgen voor getraumatiseerde kinderen: een training voor opvoeders

Zorgen voor getraumatiseerde kinderen: een training voor opvoeders Zorgen voor getraumatiseerde kinderen: een training voor opvoeders Handboek voor trainers Redactie: Leony Coppens Carina van Kregten Houten 2012 2012 Bohn Stafleu van Loghum, onderdeel van Springer Media

Nadere informatie

Welkom. TOP-leren. Programma. Wat is Blended learning. Waarom blended learning. Onderdelen blended learning. Mixen (70-20-10) Ontwerpstappen

Welkom. TOP-leren. Programma. Wat is Blended learning. Waarom blended learning. Onderdelen blended learning. Mixen (70-20-10) Ontwerpstappen Mareen van Londen van de Beek Opleidingskundige & e-learningadviseur www.kies-advies.nl Welkom Mareen van Londen Opleidingskundige & (e)learning adviseur Blended learning design Interne adviseur Externe

Nadere informatie

Master in. Leadership MAAK HET VERSCHIL IN 2015 VERBIND HART EN HARD START: FEB 2015 KLANTWAARDERING:

Master in. Leadership MAAK HET VERSCHIL IN 2015 VERBIND HART EN HARD START: FEB 2015 KLANTWAARDERING: Master in Leadership MAAK HET VERSCHIL IN 2015 VERBIND HART EN HARD START: FEB 2015 KLANTWAARDERING: Master in Leadership Weet jij wat jouw hart sneller doet kloppen? Collega s die precies doen wat jij

Nadere informatie

Leer Opdrachten ontwerpen voor Blended Learning

Leer Opdrachten ontwerpen voor Blended Learning Leer Opdrachten ontwerpen voor Blended Learning Helder &Wijzer Mijn opdrachten In een kort, blended programma In het kort Voor wie docenten/trainers die blended opdrachten willen leren ontwerpen en ontwikkelen

Nadere informatie

De tandarts aan de leiding

De tandarts aan de leiding De tandarts aan de leiding Erik Ranzijn Bohn Stafleu van Loghum Houten 2007 BSL ID 0000 ALG_BK_1KZM Pre Press Zeist 23/08/2007 Pg. 003 Ó 2007 Bohn Stafleu van Loghum, Houten Alle rechten voorbehouden.

Nadere informatie

Professionalisering ontwikkelteam NID Duaal

Professionalisering ontwikkelteam NID Duaal Professionalisering ontwikkelteam NID Duaal Heerlen, 13 sep 2011, Hogeschool Zuyd, Heerlen Dr. Bert Hoogveld, Open Universiteit, CELSTEC Drs. Diny Ebrecht, Open Universitieit, CELSTEC. Visionen für die

Nadere informatie

HOG DOCENTENDAG 3 NOVEMBER 2015

HOG DOCENTENDAG 3 NOVEMBER 2015 HOG DOCENTENDAG 3 NOVEMBER 2015 Noordelijke Hogeschool Leeuwarden Op 3 november organiseert de HOG Bouw en Ruimte haar jaarlijkse Docentendag. Centraal staat het delen van kennis en ervaringen tussen docenten

Nadere informatie

Specialist Digitale Didactiek 2016-2017 ACADEMIE PEDAGOGIEK EN ONDERWIJS. saxion.nl/apo

Specialist Digitale Didactiek 2016-2017 ACADEMIE PEDAGOGIEK EN ONDERWIJS. saxion.nl/apo Specialist Digitale Didactiek 2016-2017 ACADEMIE PEDAGOGIEK EN ONDERWIJS saxion.nl/apo If we teach today s students as we taught yesterday we rob them of tomorrow Specialist Digitale Didactiek Leiding

Nadere informatie

Helder rapporteren. BRING ME NO MORE REPORTS (Macbeth, Act V)

Helder rapporteren. BRING ME NO MORE REPORTS (Macbeth, Act V) Helder rapporteren BRING ME NO MORE REPORTS (Macbeth, Act V) Helder rapporteren Een handleiding voor het opzetten en schrijven van rapporten, scripties, nota s en artikelen Peter Nederhoed Tiende, herziene

Nadere informatie

School en echtscheiding

School en echtscheiding School en echtscheiding Alledaagse begeleiding binnen een schoolbreed beleid Angelique van der Pluijm en Margit Grevelt School en echtscheiding Alledaagse begeleiding binnen een schoolbreed beleid Angelique

Nadere informatie

Ouderschap in Ontwikkeling

Ouderschap in Ontwikkeling Ouderschap in Ontwikkeling Ouderschap in Ontwikkeling. De kracht van alledaags ouderschap. Carolien Gravesteijn Ouderschap in Ontwikkeling. De kracht van alledaags ouderschap. Carolien Gravesteijn Ouderschap

Nadere informatie

Recensie: Wat wij moeten weten over jongeren en hun digitale wereld

Recensie: Wat wij moeten weten over jongeren en hun digitale wereld reageren bijlagen attenderen printversie Recensie: Wat wij moeten weten over jongeren en hun digitale wereld Datum 01/02/2007 Auteur publicatie Guus Wijngaards, Jos Fransen, Pieter Swager (INHOLLAND) Titel

Nadere informatie

Werken aan je zelfbeeld

Werken aan je zelfbeeld Werken aan je zelfbeeld Kind en Adolescent Praktijkreeks Dit werkboek Werken aan je zelfbeeld, COMET voor kinderen en jongeren (groepstraining) hoort bij de handleiding Zelfbeeldtraining voor kinderen

Nadere informatie

Training Resultaatgericht Coachen

Training Resultaatgericht Coachen Training Resultaatgericht Coachen met aandacht voor zingeving Herken je dit? Je bent verantwoordelijk voor de gang van zaken op je werk. Je hebt alle verantwoordelijkheid, maar niet de bijbehorende bevoegdheden.

Nadere informatie

0695019x_binnen 23-06-2004 12:40 Pagina I. Goed. Een. Tweegesprek. Mart Bakker

0695019x_binnen 23-06-2004 12:40 Pagina I. Goed. Een. Tweegesprek. Mart Bakker 0695019x_binnen 23-06-2004 12:40 Pagina I Een Goed Tweegesprek Mart Bakker I 0695019x_binnen 21-06-2004 11:51 Pagina II Een goede reeks ISBN Een goede vergadering 90 06 95017 3 Een goed feedbackgesprek

Nadere informatie

Zorg voor de oudere cliënt

Zorg voor de oudere cliënt Zorg voor de oudere cliënt Het voeren van een probleemverkennend gesprek Eenzaamheid/Sociaal Isolement* Het bepalen van het risico op een valincident bij een oudere cliënt* Het voeren van een instructiegesprek

Nadere informatie

Scholingsplan 2012-2013. Samen in ontwikkeling

Scholingsplan 2012-2013. Samen in ontwikkeling Scholingsplan 2012-2013 Samen in ontwikkeling Inhoudsopgave Inleiding 3 Pijlers 4 Kader 5 Deskundigheidsbevordering 2012-2013 6 Beschrijvingen van de scholingen 7 Aanmelden voor externe scholingen 9 Inleiding

Nadere informatie

Het onderwijsprogramma van de opleidingen Pedagogiek mei 2013

Het onderwijsprogramma van de opleidingen Pedagogiek mei 2013 Bijlage 7: Het onderwijsprogramma van de opleidingen Pedagogiek mei 2013 Visie opleidingen Pedagogiek Hogeschool van Amsterdam Wij dragen als gemeenschap en daarom ieder van ons als individu, gezamenlijk

Nadere informatie

IPS EXCELLENTIEPROGRAMMA S STUDIEJAAR 2014-2015. Domein Health Instituut Paramedische Studies

IPS EXCELLENTIEPROGRAMMA S STUDIEJAAR 2014-2015. Domein Health Instituut Paramedische Studies IPS EXCELLENTIE STUDIEJAAR 2014-2015 Domein Health Instituut Paramedische Studies 2 Instituut Paramedische Studies Domein Health Excellentieprogramma s Paramedische Studies Uitdagende talentprogramma s

Nadere informatie

Gezond omgaan met gewoontes

Gezond omgaan met gewoontes Gezond omgaan met gewoontes Van A tot ggz De boeken in de reeks Van A tot ggz beschrijven niet alleen oorzaak, verloop en behandeling van de onderhavige problemen, maar geven ook antwoord op de vraag hoe

Nadere informatie

Vakdidactiek: inleiding

Vakdidactiek: inleiding Vakdidactiek: inleiding Els Tanghe 1 1. Inleiding Een specialist in de wiskunde is niet noodzakelijk een goede leraar wiskunde. Een briljant violist is niet noodzakelijk een goede muziekleraar. Een meester-bakker

Nadere informatie

Zontrainingen Specialist in trainingen voor de kinderopvang. Zontrainingen Het beste bieden aan kinderen, ouders en collega s in de kinderopvang

Zontrainingen Specialist in trainingen voor de kinderopvang. Zontrainingen Het beste bieden aan kinderen, ouders en collega s in de kinderopvang Zontrainingen Specialist in trainingen voor de kinderopvang Zontrainingen Het beste bieden aan kinderen, ouders en collega s in de kinderopvang Inhoud Pagina 1. Inleiding 3 2. Over zontrainingen 3 3. Over

Nadere informatie

ONDERWIJSONTWIKKELING - ACTIVERENDE DIDACTIEK

ONDERWIJSONTWIKKELING - ACTIVERENDE DIDACTIEK ONDERWIJSONTWIKKELING - ACTIVERENDE DIDACTIEK Iedereen heeft er de mond van vol: Het beste uit de leerling halen Recht doen aan verschillen van leerlingen Naast kennis en vaardigheden, aandacht voor het

Nadere informatie

Academie voor Verpleegkunde Bachelor Nursing 2020

Academie voor Verpleegkunde Bachelor Nursing 2020 Academie voor Verpleegkunde Bachelor Nursing 2020 Aanleiding nieuw Beroepsprofiel Zorg met ingang van 2020 Grote fragmentatie van de zorg, beroepen en opleidingen (Kaljouw, 2015). meer dan 2400 verschillende

Nadere informatie

De specifieke lerarenopleiding

De specifieke lerarenopleiding geëngageerd onderzoekend communicatief talent ontwikkelend vakdeskundig leerling gericht samenwerkend De specifieke lerarenopleiding dynamisch leergierig master Jij bent... inspirerend creatief toekomstgericht

Nadere informatie

Deze nieuwsbrief is bestemd voor de professionals jonge kind van de Utrechtse basisscholen, peutercentra en kinderdagverblijven.

Deze nieuwsbrief is bestemd voor de professionals jonge kind van de Utrechtse basisscholen, peutercentra en kinderdagverblijven. Deze nieuwsbrief is bestemd voor de professionals jonge kind van de Utrechtse basisscholen, peutercentra en kinderdagverblijven. Colofon Het project Nu voor later is een gezamenlijk project van schoolbesturen

Nadere informatie

REHABILITATIE DOOR EDUCATIE

REHABILITATIE DOOR EDUCATIE REHABILITATIE DOOR EDUCATIE ONDERZOEK NAAR EEN BEGELEID LEREN-PROGRAMMA VOOR MENSEN MET PSYCHIATRISCHE PROBLEMATIEK Lies Korevaar 3 Rehabilitatie door educatie Onderzoek naar een Begeleid Leren-Programma

Nadere informatie

Training. Zakelijk communiceren

Training. Zakelijk communiceren Training Zakelijk communiceren Colofon Uitgeverij: Edu Actief b.v. 0522-235235 info@edu-actief.nl www.edu-actief.nl Auteur: Nienke Koopman Inhoudelijke redactie: Floortje Vissers Titel: Factor-E Welzijn

Nadere informatie

Academiejaar 2014/2015. bachelor. verpleegkunde. verpleegkunde. Artesis Plantijn Hogeschool Antwerpen

Academiejaar 2014/2015. bachelor. verpleegkunde. verpleegkunde. Artesis Plantijn Hogeschool Antwerpen Academiejaar 2014/2015 bachelor verpleegkunde verpleegkunde Artesis Plantijn Hogeschool Antwerpen Bachelor verpleegkunde verpleegkunde Je ideale opleiding kiezen uit het ruime aanbod aan onze hogeschool

Nadere informatie

HET IENE2 MODEL CURSUS : TRAIN DE TRAINER

HET IENE2 MODEL CURSUS : TRAIN DE TRAINER HET IENE2 MODEL CURSUS : TRAIN DE TRAINER Dit project werd gefinancierd en ondersteund door de Europese Commissie. Deze publicatie geeft de mening weer van de auteur en de Commissie kan niet verantwoordelijk

Nadere informatie

Een patiënt met stress en burnout

Een patiënt met stress en burnout Een patiënt met stress en burnout Een patiënt met stress en burnout in de huisartspraktijk Bart Verkuil Arnold van Emmerik Roelf Holtrop Houten 2010 2010 Bohn Stafleu van Loghum, onderdeel van Springer

Nadere informatie

Basiscursus 2 Nederlands voor buitenlanders. Tekstboek. DM-Basiscursus2-tekstboek_05.indd 1 07-09-15 12:34

Basiscursus 2 Nederlands voor buitenlanders. Tekstboek. DM-Basiscursus2-tekstboek_05.indd 1 07-09-15 12:34 Basiscursus 2 Nederlands voor buitenlanders Tekstboek DM-Basiscursus2-tekstboek_05.indd 1 07-09-15 12:34 Basiscursus 2 Nederlands voor buitenlanders P.J. Meijer A.G. Sciarone Tekstboek Herziene editie

Nadere informatie

Inleiding Administratieve Organisatie. Opgavenboek

Inleiding Administratieve Organisatie. Opgavenboek Inleiding Administratieve Organisatie Opgavenboek Inleiding Administratieve Organisatie Opgavenboek drs. J.P.M. van der Hoeven Vierde druk Stenfert Kroese, Groningen/Houten Wolters-Noordhoff bv voert

Nadere informatie

Universiteit Leiden. Universiteit om te ontdekken.

Universiteit Leiden. Universiteit om te ontdekken. Specialisatie Onderwijskunde MSc Education and Child Studies Faculteit der Sociale Wetenschappen Universiteit Leiden. Universiteit om te ontdekken. Onderwijskunde MSc Education and Child Studies Graad

Nadere informatie

Werken in sph. Maria van Deutekom Britt Fontaine Godelieve van Hees Marja Magnée Alfons Ravelli

Werken in sph. Maria van Deutekom Britt Fontaine Godelieve van Hees Marja Magnée Alfons Ravelli Verslaafden Werken in sph Redactie: Dineke Behrend Maria van Deutekom Britt Fontaine Godelieve van Hees Marja Magnée Alfons Ravelli 2 Verslaafden Auteur: Hans van Nes Bohn Stafleu Van Loghum Houten, 2004

Nadere informatie

Vragen pas gepromoveerde

Vragen pas gepromoveerde Vragen pas gepromoveerde dr. Maaike Vervoort Titel proefschrift: Kijk op de praktijk: rich media-cases in de lerarenopleiding Datum verdediging: 6 september 2013 Universiteit: Universiteit Twente * Kun

Nadere informatie

Professionaliseringstraject voor de LC/LD docent

Professionaliseringstraject voor de LC/LD docent Amersfoortse Docenten Academie Professionaliseringstraject voor de LC/LD docent in samenwerking met: Professionaliseringstraject voor de LC/LD docent De Academie nodigt jou uit om deel te nemen aan ons

Nadere informatie

Solliciteren voor een opleidings-of maatschapsplaats A(N)IOS. Hoe voer je een constructief sollicitatiegesprek met je gesprekspartner(s)?

Solliciteren voor een opleidings-of maatschapsplaats A(N)IOS. Hoe voer je een constructief sollicitatiegesprek met je gesprekspartner(s)? Solliciteren voor een opleidings-of maatschapsplaats A(N)IOS Hoe voer je een constructief sollicitatiegesprek met je gesprekspartner(s)? 7 juli 2015 Toelichting PAO Heyendael organiseert op 7 juli 2015

Nadere informatie

21st Century Skills Training

21st Century Skills Training Ontwikkeling van competenties voor de 21 e eeuw - Vernieuwend - Voor werknemers van nu - Met inzet van moderne en digitale technieken - - Integratie van social media - Toekomstgericht - Inleiding De manier

Nadere informatie

Opbrengstgericht werken bij andere vakken. Martine Amsing, Marijke Bertu, Marleen de Haan

Opbrengstgericht werken bij andere vakken. Martine Amsing, Marijke Bertu, Marleen de Haan Opbrengstgericht werken bij andere vakken Martine Amsing, Marijke Bertu, Marleen de Haan Doel Leerkrachten kunnen een les tekenen of geschiedenis ontwerpen volgens de uitgangspunten van OGW die ze direct

Nadere informatie

Opleidingsprogramma DoenDenken

Opleidingsprogramma DoenDenken 15-10-2015 Opleidingsprogramma DoenDenken Inleiding Het opleidingsprogramma DoenDenken is gericht op medewerkers die leren en innoveren in hun organisatie belangrijk vinden en zich daar zelf actief voor

Nadere informatie

Samenwerken aan onderwijskwaliteit

Samenwerken aan onderwijskwaliteit Roel Huntink Samenwerken aan onderwijskwaliteit Van missie naar didactisch handelen Copyright: Uitgeverij Nelissen, 2010 Omslag: Boekhorst design, Culemborg ISBN: 978 90 244 18626 NUR: 840 1e druk: 2010

Nadere informatie

SCHATTEN VAN ADVOCATEN

SCHATTEN VAN ADVOCATEN SCHATTEN VAN ADVOCATEN PRAKTIJKOPLEIDINGEN VOOR DE ADVOCATUUR Vaardigheden in de praktijk Coachen in de praktijk Leidinggeven in de praktijk Teamwork in de praktijk SCHATTEN VAN ADVOCATEN Wij zijn er van

Nadere informatie

Vraagje. Een honkbalknuppel met bal kost 1,10 De knuppel kost één euro meer dan de bal Hoe duur is de bal? Wat komt er als eerste op in je hoofd?

Vraagje. Een honkbalknuppel met bal kost 1,10 De knuppel kost één euro meer dan de bal Hoe duur is de bal? Wat komt er als eerste op in je hoofd? Vraagje Een honkbalknuppel met bal kost 1,10 De knuppel kost één euro meer dan de bal Hoe duur is de bal? Wat komt er als eerste op in je hoofd? Voorstellen Marike Hendriks Erica Baarends Achtergrond:

Nadere informatie

Hoe kan Hogeschool Utrecht social media inzetten om een duurzame relatie op te bouwen met haar (oud) studenten?

Hoe kan Hogeschool Utrecht social media inzetten om een duurzame relatie op te bouwen met haar (oud) studenten? Hoe kan Hogeschool Utrecht social media inzetten om een duurzame relatie op te bouwen met haar (oud) studenten? Deadline: 27 juni 2010 Prijzengeld: 5000,- Battle Type: (Zie voor meer informatie over de

Nadere informatie

Spectrum Uitgeverij Unieboek Het Spectrum bv, Houten Antwerpen

Spectrum Uitgeverij Unieboek Het Spectrum bv, Houten Antwerpen Spectrum Uitgeverij Unieboek Het Spectrum bv, Houten Antwerpen Book_SDEC.indb 5 13-09-11 10:04 Spectrum maakt deel uit van Uitgeverij Unieboek Het Spectrum bv Postbus 97 3990 DB Houten Eerste druk 2011

Nadere informatie

Leiding geven aan leren 2015-2016 ACADEMIE PEDAGOGIEK EN ONDERWIJS. saxion.nl/apo

Leiding geven aan leren 2015-2016 ACADEMIE PEDAGOGIEK EN ONDERWIJS. saxion.nl/apo Leiding geven aan leren 2015-2016 ACADEMIE PEDAGOGIEK EN ONDERWIJS saxion.nl/apo Leiding geven aan leren Waarom en voor wie Onderwijsgevenden in het primair onderwijs (regulier en speciaal onderwijs),

Nadere informatie

Informatorium voor voeding en diëtetiek

Informatorium voor voeding en diëtetiek Informatorium voor voeding en diëtetiek Majorie Former Gerdie van Asseldonk Jolanda van Duinen Jacqueline Drenth (Redactie) Informatorium voor voeding en diëtetiek Supplement 89 - april 2015 Houten 2015

Nadere informatie

Opleiding Verpleegkunde Stage-opdrachten jaar 3

Opleiding Verpleegkunde Stage-opdrachten jaar 3 Opleiding Verpleegkunde Stage-opdrachten jaar 3 Handleiding Voltijd Jaar 3 Studiejaar 2015-2016 Stage-opdrachten Tijdens stage 3 worden 4 stage-opdrachten gemaakt (waarvan opdracht 1 als toets voor de

Nadere informatie

Vincie van Gils. Klantencommunicatie. Zo krijg je en houd je u tevreden klanten. Spectrum. Uitgeverij Unieboek Het Spectrum bv, Houten Antwerpen

Vincie van Gils. Klantencommunicatie. Zo krijg je en houd je u tevreden klanten. Spectrum. Uitgeverij Unieboek Het Spectrum bv, Houten Antwerpen Vincie van Gils Klantencommunicatie Zo krijg je en houd je u tevreden klanten Spectrum Uitgeverij Unieboek Het Spectrum bv, Houten Antwerpen Spectrum maakt deel uit van Uitgeverij Unieboek Het Spectrum

Nadere informatie

TALENTGERICHT OPLEIDEN &ONTWIKKELEN. Strength-based Development

TALENTGERICHT OPLEIDEN &ONTWIKKELEN. Strength-based Development TALENTGERICHT OPLEIDEN &ONTWIKKELEN Strength-based Development Inleiding Wat is strength-based development? talenten, persoonlijke kwaliteiten en sterke kanten vertrekpunt voor opleiding & ontwikkeling

Nadere informatie

LEIDERSCHAP IN DE CORPORATE JUNGLE. Bagage voor een succesvolle reis naar je eigen doel. Een training met wortels in de praktijk.

LEIDERSCHAP IN DE CORPORATE JUNGLE. Bagage voor een succesvolle reis naar je eigen doel. Een training met wortels in de praktijk. LEIDERSCHAP IN DE CORPORATE JUNGLE Bagage voor een succesvolle reis naar je eigen doel. Een training met wortels in de praktijk. PROFESSIONALISEREN DOOR ALLE BENODIGDE SOFTSKILLS VAN DE MANAGER TE TRAINEN

Nadere informatie

TALENTGERICHT OPLEIDEN &ONTWIKKELEN. Strength-based Development

TALENTGERICHT OPLEIDEN &ONTWIKKELEN. Strength-based Development TALENTGERICHT OPLEIDEN &ONTWIKKELEN Strength-based Development Inleiding Wat is strength-based development? talenten, persoonlijke kwaliteiten en sterke kanten vertrekpunt voor opleiding & ontwikkeling

Nadere informatie

Assistent en maatschappij

Assistent en maatschappij Assistent en maatschappij Assistent en maatschappij Burgerschap voor AG B. van Abshoven W. van Grootheest T. Verhoeven Bohn Stafleu van Loghum Houten 2008 2008 Bohn Stafleu van Loghum, onderdeel van Springer

Nadere informatie

Overtuigend en Ontspannen Presenteren

Overtuigend en Ontspannen Presenteren Overtuigend en Ontspannen Presenteren voor technische professionals 20 juni 2013 Jullie doelen? Workshop Presenteren Minder zenuwen bij presentaties Makkelijker contact met het publiek Wat wél en beter

Nadere informatie

FOOTBALL BUSINESS FUNDAMENTALS

FOOTBALL BUSINESS FUNDAMENTALS ONLINE 2015-16 CURSUS FOOTBALL BUSINESS FUNDAMENTALS MAAK VAN JE PASSIE VOOR VOETBAL JE BEROEP De cursus is een goede introductie in het voetbalmanagement, want het helpt je om verschillende situaties

Nadere informatie

Samenwerking. Betrokkenheid

Samenwerking. Betrokkenheid De Missie Het Spectrum is een openbare school met een onderwijsaanbod van hoge kwaliteit. We bieden het kind betekenisvol onderwijs in een veilige omgeving. In een samenwerking tussen kind, ouders en school

Nadere informatie

Best Practice Peer review

Best Practice Peer review Best Practice Peer review Ervaringen vanuit de ShoulderCommunity Dorien Ginsel MCTD, PT Projectleider CoE Shoulder Disorders Inhoud Centre of Expertise Shoulder Disorders ShoulderCommunity Peerreview peerassessments

Nadere informatie

Het delict als maatstaf

Het delict als maatstaf Het delict als maatstaf Methodiek voor werken in gedwongen kader Anneke Menger Lous Krechtig Hoofdstuk 1 Wat is methodiek? Begeleidingscommissie: Mw. A. Andreas Beleidsmedewerker, Reclassering Nederland

Nadere informatie

Werken aan kwaliteit oog voor onderwijs in de 21e eeuw

Werken aan kwaliteit oog voor onderwijs in de 21e eeuw inspireren motiveren realiseren Werken aan kwaliteit oog voor onderwijs in de 21e eeuw primair onderwijs Klassewijzer BV Lageweg 14c 9698 BN Wedde T 0597-464483 www.klassewijzer.nl info@klassewijzer.nl

Nadere informatie

Met aandacht voor de pilot 'Protocol Afstuderen' n.a.v. het rapport 'Beoordelen is mensenwerk'

Met aandacht voor de pilot 'Protocol Afstuderen' n.a.v. het rapport 'Beoordelen is mensenwerk' Studiedag Met aandacht voor de pilot 'Protocol Afstuderen' n.a.v. het rapport 'Beoordelen is mensenwerk' 8 oktober 2015 Amersfoort Toetsen & Examineren in het HBO De laatste actualiteiten! Martine Pol

Nadere informatie

Master in. Leadership MAAK HET VERSCHIL VERBIND HART EN HARD START: ZIE AGENDA KLANTWAARDERING:

Master in. Leadership MAAK HET VERSCHIL VERBIND HART EN HARD START: ZIE AGENDA KLANTWAARDERING: Master in Leadership MAAK HET VERSCHIL VERBIND HART EN HARD START: ZIE AGENDA KLANTWAARDERING: Master in Leadership: Weet jij wat jouw hart sneller doet kloppen? Communiceren en continue verbeteren met

Nadere informatie

06950246_binnen 16-07-2004 11:01 Pagina I. Goede. Een. Zin. Yolanda Mante Laura Vening

06950246_binnen 16-07-2004 11:01 Pagina I. Goede. Een. Zin. Yolanda Mante Laura Vening 06950246_binnen 16-07-2004 11:01 Pagina I Een Goede Zin Yolanda Mante Laura Vening I 06950246_binnen 16-07-2004 11:01 Pagina II Een goede reeks ISBN Een goede vergadering 90 06 95017 3 Een goed feedbackgesprek

Nadere informatie

Gezondheid, Welzijn & Technologie

Gezondheid, Welzijn & Technologie Kenniscentrum Gezondheid, Welzijn & Technologie Wmo-werkplaats Twente Praktijk 5 Wmo-professional: nieuwe competenties Inspiratietraject voor HBO-docenten en leidinggevenden en professionals uit de praktijk

Nadere informatie

Training. Coachend begeleiden

Training. Coachend begeleiden Training Coachend begeleiden Colofon Uitgeverij: Edu Actief b.v. 0522-235235 info@edu-actief.nl www.edu-actief.nl Auteurs: Bertine Pruim Inhoudelijke redactie: Napona Smid Titel: Factor-E Coachend begeleiden

Nadere informatie

Interpersoonlijke psychotherapie in een ambulante groep

Interpersoonlijke psychotherapie in een ambulante groep Interpersoonlijke psychotherapie in een ambulante groep Interpersoonlijke psychotherapie in een ambulante groep Een behandelprotocol voor depressie Dina Snippe Bohn Stafleu van Loghum Houten 2009 Bohn

Nadere informatie

ICLON Powerpoint sjabloon

ICLON Powerpoint sjabloon ICLON Powerpoint sjabloon Een voorbeeld van een ICLON presentatie Piet Presentator & Co Copresentator (ICLON) Coby Collega (Leiden University) Max Medewerker (Instituut voor Cooperatie) [Congresnaam, Plaats,

Nadere informatie

FiT. Mastering Financiality. In tien maanden tijd je circle of influence vergroten

FiT. Mastering Financiality. In tien maanden tijd je circle of influence vergroten FiT Mastering Financiality. In tien maanden tijd je circle of influence vergroten Vergroot je circle of influence Niemand kan de financiële gevolgen van strategische beslissingen beter inzichtelijk maken

Nadere informatie

Evaluatierapport Terugkomdagen 2014 Nationale Opleiding MediaCoach Februari 2015 www.nomc.nl

Evaluatierapport Terugkomdagen 2014 Nationale Opleiding MediaCoach Februari 2015 www.nomc.nl Evaluatierapport Terugkomdagen 2014 Nationale Opleiding MediaCoach Februari 2015 www.nomc.nl De terugkomdagen Najaar 2014 van de Nationale Opleiding MediaCoach werden als goed en zelfs uitstekend beoordeeld,

Nadere informatie

Ik en de maatschappij. Online

Ik en de maatschappij. Online Ik en de maatschappij Online Colofon Uitgeverij: Edu Actief b.v. 0522-235235 info@edu-actief.nl www.edu-actief.nl Auteur: Mieke Lens Inhoudelijke redactie: Ina Berlet Eindredactie: Daphne Ariaens Titel:

Nadere informatie