Brochure met een boodschap

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Brochure met een boodschap"

Transcriptie

1 Brochure met een boodschap 1 Gemeenteraad Apeldoorn

2 Inhoudsopgave 2 De Gemeenteraad 05 Kaderstellen 06 De fractieassistent 09 De fractievertegenwoordiger 10 De fractievoorzitter 11 Het raadslid 12 De griffier 13 Politieke Markt Apeldoorn 15 De bode 17 De wethouder 18 De burgemeester 19 Het raadslid 20 De journalist 21 Meedoen in de politiek 22 De raadsadviseur 24 De inspreker 25 3

3 De gemeenteraad 4 De raad: hoe & wat Om de vier jaar kunnen inwoners van Apeldoorn van achttien jaar en ouder naar de stembus om de gemeenteraad te kiezen. De gemeenteraad: vertegenwoordigt alle inwoners van Apeldoorn is de hoogste politieke macht in de gemeente bepaalt het beleid vooral op hoofdlijnen (in ambtenarentaal: de raad heeft een kaderstellende rol) en neemt de belangrijkste beslissingen controleert hoe dat beleid wordt uitgevoerd door het college van burgemeester en wethouders De raadsgriffie ondersteunt de gemeenteraad, onder leiding van de raadsgriffier. De griffie adviseert en verzorgt zowel inhoudelijk als organisatorisch de vergaderingen en is de rechterhand van de raad. 5 De gemeenteraad van Apeldoorn bestaat uit 39 raadsleden van verschillende politieke partijen. Raadsleden van dezelfde partij vormen een fractie in de raad. Voor deze fracties is het belangrijk om zoveel mogelijk stemmen (die worden vertaald in zetels) te hebben, omdat een zetel één stem vertegenwoordigt tijdens de raadsvergadering. > Het presidium bereidt de raadsvergaderingen voor. Het presidium bestaat uit de fractievoorzitters. Voorzitter van het presidium is de burgemeester, de raadsgriffier is secretaris. Het presidium maakt onder meer de agenda voor de raadsvergaderingen, stelt notulen vast, beheert de financiën van de raad en is de werkgever van de raadsgriffie. Ook kijkt het presidium naar de kwaliteit van de beleidsstukken die de raad moet bespreken. Het gaat dan niet om de inhoud, maar wel of er bijvoorbeeld voldoende gegevens in staan om een beslissing te kunnen nemen. Oftewel: is een voorstel besprekingsrijp of besluitrijp? Dat kan overigens ook in de raadsvergaderingen zelf worden besloten. Contact met Apeldoorners Om werkelijk een goede vertegenwoordiger te zijn van inwoners van Apeldoorn, zoeken raadsleden burgers actief op. Bijvoorbeeld tijdens bijeenkomsten van de wijk- en dorpsraden, bewonersbijeenkomsten of tijdens bedrijfsbezoeken. Raadsleden voeren rondom belangrijke thema s ook wel stadsgesprekken met groepen Apeldoorners, om zich zo goed te (laten) informeren. Zie ook Politieke Markt Apeldoorn

4 Kaderstellen 6 Bestuursakkoord Nadat de verkiezingsuitslag bekend is, onderhandelen politieke fracties met elkaar over wat de gemeente de komende vier jaar gaat doen. Daarbij probeert elke partij natuurlijk om de eigen standpunten zoveel mogelijk terug te zien in de plannen. Als de partijen het eens zijn, maken zij een zogenoemd bestuursakkoord. Bijna altijd wordt een bestuursakkoord afgesloten tussen partijen die samen meer dan de helft van de raadszetels hebben. Die meerderheid zorgt ervoor dat de plannen ook echt kunnen worden uitgevoerd. Alle besluiten in de gemeenteraad worden namelijk bij meerderheid van stemmen genomen. > Apeldoorn krijgt het geld dat zij uitgeeft voor het grootste deel van het rijk. Hoeveel geld gemeenten krijgen, hangt vooral af van het aantal inwoners. Verder ontvangt de gemeente geld via de gemeentelijke belastingen. Uiteindelijk beslist de gemeenteraad waaraan dat geld wordt uitgegeven. Het budgetrecht is de belangrijkste bevoegdheid van de gemeenteraad. De voorjaarsnota, begroting en de jaarrekening zijn jaarlijkse hoogtepunten op de agenda van de raad. Reken maar uit Sinds eind 2003 krijgt de raad steun van de rekenkamercommissie bij haar controlerende taak. De commissie heeft een externe voorzitter en zeven fractieleden die onafhankelijk van de raad onderzoek doen. Zo kijkt de commissie of de gemeente geld doelmatig en doeltreffend uitgeeft. <stockfoto geld > > De meeste raadsleden oefenen hun raadslidmaatschap uit naast een baan en een gezin. Raadswerk kost al snel tien tot twintig uur per week. Hoe groter de fractie, hoe beter het werk kan worden verdeeld. Elke fractie mag ook drie of vier fractievertegenwoordigers aanstellen. Zij doen hetzelfde werk als de raadsleden, maar zij maken formeel geen deel uit van de raad en hebben dus ook geen stemrecht. De fracties worden ondersteund door een fractieassistent. <foto vergaderen-vergadering> College van burgemeester en wethouders Het college van burgemeester en wethouders is het dagelijks bestuur van Apeldoorn. Het college van burgemeester en wethouders: zorgt ervoor dat landelijke wetten en regels in Apeldoorn worden uitgevoerd voert het bestuursconvenant uit maakt binnen de richtlijnen van de gemeenteraad collegevoorstellen en voert ze uit Een voorbeeld: op voorstel van het college van burgemeester en wethouders besluit de gemeenteraad dat er een nieuwe wijk moet komen en stelt hiervoor geld beschikbaar. Het college voert het plan dan uit en zorgt dat de huizen en wegen er ook echt komen. De raad controleert of de nieuwe wijk ook voldoet aan de gestelde eisen en of het geld op een goede manier is uitgegeven. > Het college van burgemeester en wethouders wordt ondersteund door de ambtenaren van de gemeente. De gemeentesecretaris is de rechterhand van het college en is als hoogste ambtenaar verantwoordelijk voor de gemeentelijke organisatie. Burgemeester of wethouder zijn is een báán Voor de burgemeester en de wethouders is het uitvoeren van hun functie een fulltime baan. Hoe word je nu wethouder of burgemeester en wat doe je dan? Na elke gemeenteraadsverkiezing wordt een formateur benoemd. Meestal is dit de lijsttrekker of fractievoorzitter van de grootste fractie. De formateur kijkt welke partijen samen een bestuursakkoord kunnen maken. Is duidelijk welke partijen gaan deelnemen in het college, dan dragen de betrokken partijen hun beoogde wethouder(s) voor. Wethouders worden uiteindelijk door de gemeenteraad benoemd, worden daarna officieel geïnstalleerd en dan kan het college aan de slag. De wethouders Wethouders verdelen het werk en hebben hun eigen specialisme en hun eigen wijk of dorp. Het college verdiept zich niet alleen in papier, maar gaat net als de raad op werkbezoek, praat met inwoners, bedrijven, instellingen en belangenorganisaties. Zo blijft het college op de hoogte van wat er leeft in de stad en de omliggende dorpen. Om het werk goed te kunnen doen, heeft het college de steun van de meerderheid van de raad nodig. De burgemeester De burgemeester van Apeldoorn mr. G.J. de Graaf is benoemd door de Koningin. Dit gebeurt op voordracht van de commissaris van de Koningin van Gelderland, met advies van de gemeenteraad. De burgemeester is de onafhankelijk voorzitter van de gemeenteraad en staat dus boven de partijen. Hij is lid en voorzitter van het college van burgemeester en wethouders. Komen de collegeleden er niet uit, dan heeft de burgemeester de doorslaggevende stem. De burgemeester moet zorgen voor een goed bestuur en is verantwoordelijk voor de openbare orde en veiligheid. 7 Het college maakt geen deel uit van de gemeenteraad, maar voert het beleid uit dat de gemeenteraad heeft bepaald en kan daarbij allerlei praktische beslissingen nemen om dat goed te doen. Kort samengevat geldt: het college bestuurt, de raad controleert.

5 >> Politieke Markt is de slagroom op het toetje. 8 Gemeentewet In 1851 stelde Thorbecke de gemeentewet op en regelde daarmee het gemeentebestuur in Nederland. Sinds die tijd kiezen kiesgerechtigde inwoners van Apeldoorn hun gemeenteraad. Vanaf de jaren zestig van de vorige eeuw kwamen er raadscommissies waarin raadsleden besluiten voorbereidden. Ook konden Apeldoorners sinds die tijd inspreken om hun mening kenbaar te maken tijdens raadsvergaderingen. In 2002 kwam het duale systeem, met een duidelijkere scheiding tussen de taken van het college van burgemeester en wethouders en de gemeenteraad. Een van de doelen van dit dualisme was de burger meer te betrekken bij de politiek. Dat, vinden veel Apeldoorners, is redelijk goed gelukt. Meer dan in andere > Het wordt vaak gezegd: in het stadhuis wordt oeverloos vergaderd en besluitvorming laat lang op zich wachten. Is dat ook zo? Apeldoornse politici vergaderen veel minder dan vroeger. Voor de komst van de Politieke Markt Apeldoorn waren er zo n honderd, urenlange vergaderingen per jaar. Tegenwoordig zijn dat er maximaal veertig. De raad hakt veel sneller knopen door. Als het nodig is, kan de gemeenteraad binnen twee weken over iets beslissen, terwijl dat voor de invoering van de Politieke Markt minimaal zes weken duurde. De fractieassistent Spin in t web op het fractiekantoor 9 gemeenten in Nederland vinden inwoners van Apeldoorn dat het gemeentebestuur openstaat voor hun wensen en problemen. Apeldoorn scoort goed op het gebied van toegankelijkheid.* Dit is mede te danken aan de Politieke Markt Apeldoorn, die in 2004 de raadscommissies heeft vervangen. Wie is wie? Benieuwd naar de gemeenteraadsleden? Kijk dan op www. apeldoorn.nl/gemeenteraad voor de actuele gegevens. Hier zijn Fractiemedewerker Margien de Vries van GroenLinks Apeldoorn is de enige werknemer van de fractie. Zo n twintig uur per week zwaait zij de scepter in het Oude Raadhuis, waar alle fracties zijn gehuisvest. Waarom zelf geen raadslid? Zo actief: je zou bijna denken Waarom is De Vries geen raads- ook de contactgegevens van de raadsleden en van hun fracties lid geworden? Die vraag krijg ik geregeld, lacht ze, maar nee te vinden. Afspraken maken met een raadslid of fractie kan via Op een kaartje dat op haar computer is geplakt staat: Als ik het hoor, laat mij maar achter de schermen werken. Om zelf mee de fractieassistenten van de politieke partijen. Links vindt u op niet kan laten, weet dat ik betrokken ben. Ik bemoei me overal te doen in het politieke spel, dat best hard kan zijn, hoeft voor de gemeentelijke website. mee, verklaart Margien de Vries lachend. En inderdaad, als mij niet. zij opsomt wat ze allemaal doet bij de fractie, volgt een lange Voor De Vries is de wekelijkse Politieke Markt de slagroom lijst. op het toetje. Daar leef je toch de hele week naar toe. De Werkbezoeken plannen, vergaderingen voorbereiden, fractiemedewerker is er dan ook vrijwel altijd zelf te vinden als Apeldoorners ontvangen die hun verhaal komen doen, politiek toehoorder. We bereiden de markt voor, maar evalueren ook. overleg met de raadsleden of de wethouder. De Vries is ook in- Wat ging goed, wat minder, kwam ons standpunt goed naar houdelijk sterk betrokken bij de fractie. Ze verzorgt persberich- voren: dat soort dingen bespreken we tijdens onze fractiever- ten, de nieuwsbrief, de website en het jaarverslag, is geregeld gaderingen. woordvoerder naar lokale media, maar discussieert ook volop inhoudelijk mee over politieke thema s. Actie alleen voor eigen achtertuin Over de opzet van de Politieke Markt is De Vries enthousiast, En als de verkiezingscampagne aanbreekt, is helemaal het hek maar de betrokkenheid van burgers kan beter. Zo n instru- van de dam: dan is Margien veel in touw om zoveel mogelijk ment als Voor de draad ermee vind ik goed, zegt ze. Maar Apeldoorners te bewegen op haar partij te stemmen. in z n algemeenheid zie je toch dat mensen pas echt in actie komen als het om hun eigen achtertuin gaat. Dat vind ik wel eens jammer. * Evaluatierapport dualisme in Apeldoorn Met twee benen op de grond en de blik op de toekomst, februari 2006.

6 >> 10 Je weet wat er leeft en je kunt mensen helpen. Ingewikkelde dilemma s maken het raadswerk best wel eens zwaar. 11 De fractievertegenwoordiger Een (kleinere) partij kan niet zonder Ik ben geen raadslid, maar ik doe wel precies hetzelfde werk, zegt Ahmet Alkas, fractievertegenwoordiger van D66. Alleen als het op stemmen aankomt, doe ik niet mee. Is dat dan niet voor spek en bonen? Welnee. Een kleinere partij kán niet zonder, vindt Alkas. Al zou hij in de toekomst ook best raadslid willen zijn, ook nu voelt hij zich volop deel uitmaken van de politiek. Je weet wat er leeft in de stad en je kunt mensen helpen. Dat is de motivatie van Ahmet Alkas om politiek actief te zijn. Alkas ondersteunt het raadslid van D66 met een aantal andere fractievertegenwoordigers, zodat de fractie breed geïnformeerd blijft en gefundeerd beslissingen kan nemen. Ook binnen onze partij kennen wij dualisme, lacht Alkas. Het komt dus best eens voor dat ons raadslid anders stemt in de raad dan ikzelf zou doen. Al zijn we het op de meeste punten wel eens natuurlijk. Niet van papiertjes De fractiemedewerker is al langer politiek actief en vindt dat in de raadzaal wel eens wat meer mondeling vuurwerk te horen zou mogen zijn. Wat mij betreft kan het debat soms pittiger, zegt hij. Ik ben er ook op tegen dat raadsleden hun mening van een papiertje oplezen. Nee! Gewoon uit het hoofd lekker discussiëren! Als Alkas spreekt met Apeldoorners, dan krijgt hij geregeld te horen: jullie doen daar in het stadhuis toch wat jullie willen. En dat soort uitspraken bestrijdt hij direct. Het doet er echt toe wat burgers vinden. Maar dat moeten ze dan wel laten weten. Tussendoor inspreken Als democraat in hart en nieren vindt Alkas het te weinig om eens per vier jaar te stemmen. Ook tussendoor kunnen burgers hun ideeën kenbaar maken. Maak gebruik van de mogelijkheden om in te spreken hier, roept hij op. Het komt uiteindelijk alleen maar ten goede aan de stad. De fractievoorzitter Eerlijk uitleggen waarom je welke politieke keuzes maakt Ayhan Tonca leidt de CDA-fractie. Hij constateert dat de fracties in Apeldoorn meestal erg hun best doen om er samen uit te komen, als er politieke beslissingen genomen moeten worden voor de stad. En ja, dat maakt het wel eens lastig om je politieke kleur duidelijk te markeren. Elke maandag bereidt de CDA-fractie de Politieke Markt van de donderdag erop, voor. Als fractievoorzitter zet Ayhan Tonca de lijnen uit voor de fractie. Maar partijleider en CDA-voorman is Hans Wegman, die wethouder is in het college. Natuurlijk is er onderling overleg, maar er zijn duidelijk verschillende verantwoordelijkheden, legt Tonca uit. Als raadsleden zijn wij controleurs van het college en dus ook van onze eigen wethouder. Een beslissing van het college is niet per definitie een beslissing van de fractie. Zichtbare voorzieningen Het mooie van de lokale politiek, vindt Tonca, is dat de besluiten die je samen met de andere raadsleden neemt, werkelijk iets moois voor de stad kunnen betekenen. Uit de afgelopen jaren staan bij de fractievoorzitter dan meteen Omnisport en Orpheus op het netvlies. Het zijn zichtbare voorzieningen voor Apeldoorn. En als er vooraf aan beslissingen ook nog een goed debat is geweest, dan is Tonca helemaal tevreden. En wat is dan een goed debat? Als we met inhoudelijke argumenten elkaar de nieren hebben geproefd, antwoordt Tonca. Waarbij hij aantekent dat het beeld van de lokale politiek (helaas) vooral landelijk bepaald wordt en dat de marge om als fractie je politieke kleur duidelijk kenbaar te maken in de raadzaal, klein is. Voor veel zaken geldt: daar komt nauwelijks politieke ideologie bij kijken. De inrichting van de openbare ruimte, bijvoorbeeld. Bij sommige thema s is dat anders. Laat je bijvoorbeeld duurzaamheid zwaarder wegen rondom een vraagstuk, of werkgelegenheid? Beide zijn immers belangrijk. Burgers hebben best veel begrip Juist zware dilemma s maken het raadswerk best wel eens zwaar. Je doet het nooit goed voor iederéén in de stad. Toch is Tonca s ervaring dat burgers best veel begrip hebben voor politieke beslissingen, al pakken die niet altijd in hun voordeel uit. Als je maar eerlijk en duidelijk uitlegt wat je afwegingen zijn geweest en je beslissing beargumenteert. En dat probeer ik dus steeds te doen.

7 >> 12 Als raadsleden gaan we actiever op onderzoek uit om onszelf goed te informeren. Wij bemoeien ons niet met de inhoud van de politieke standpunten, maar we adviseren raadsleden wel hóe zij hun taak goed kunnen doen. 13 Het raadslid De raad moet een gezicht hebben Als raadslid vindt zij het belangrijk dat de raad een gezicht heeft in de Apeldoornse samenleving. En dus is raadslid Mechelien Burghout van de PvdA-fractie volop te vinden in de wijken en dorpen: scholen, winkeliersverenigingen, wijkraden, verzorgingshuizen, bewonersavonden: ze wil horen wat er leeft en antwoord geven op vragen van burgers. Er melden zich bij de fractie van Mechelien Burghout heel wat Apeldoorners die het gevoel hebben van het kastje naar de muur te zijn gestuurd, die door de ambtelijke bomen het bos niet meer zien. Die, kortom, vastlopen. Telefoontje kan helpen Burghout probeert steevast te helpen, door mensen te verwijzen naar de juiste hulp. En ze schroomt niet om intern op onderzoek uit te gaan. Een telefoontje naar de wethouder of naar een ambtenaar biedt soms duidelijkheid, verklaart zij. En juist aan die meer assertieve houding van raadsleden moeten het college en de ambtenaren soms nog wat wennen. Als raadsleden gaan we actiever op onderzoek uit om onszelf goed te informeren, zegt Burghout. En dat is een goede zaak gezien onze controlerende taak. Burghout is enthousiast over de Politieke Markt. Deze manier van werken doet wel een beroep op wat andere vaardigheden, zegt zij. Je moet als raadslid tijdens de stemverklaring kort en bondig je stem toelichten. Dan probeer je natuurlijk ook je politieke ideeën voor het voetlicht te brengen. Geen ellenlange betogen, dus! De raadsleden kunnen allemaal trainingen volgen om zich te scholen en te verdiepen in hun taken. Omgaan met de pers hoort daar bijvoorbeeld bij, net als een cursus snel lezen. Handig, gezien de vele nota s en beleidsstukken die zij moeten lezen. Wordt naar burgers geluisterd? Een geslaagde Politieke Markt heeft wat Burghout betreft drie ingrediënten: een duidelijk geschreven en begrijpelijk collegevoorstel, een pittige, politieke discussie tussen raadsleden die zich goed geïnformeerd hebben en een besluit dat Apeldoorn ten goede komt. Wat mij betreft hoort daar steevast ook de toets bij of er bij het maken van zo n voorstel ook geluisterd is naar burgers. Die kunnen prima meedenken en hebben vaak creatieve oplossingen voor problemen, vindt Burghout. De griffier Waakhond van lokale democratie De griffier is de eerste adviseur van de gemeenteraad. Zijn taken zijn onder meer zorgen dat alles volgens wet- en regelgeving verloopt, maar hij is ook adviseur en klankbord voor de raad, het presidium en de individuele raadsleden en fracties. De griffier geeft ook leiding aan de griffie. Wekelijks overlegt hij met de gemeentesecretaris. Samen waarborgen zij dat de lokale democratie op rolletjes loopt en dat alle processen en regels die daarbij horen goed worden uitgevoerd. Er moet geen willekeur ontstaan, vat Arjan Oudbier samen. Ook in het presidium komen procedures aan bod, als de Politieke Markt wordt voorbereid, de agenda wordt gemaakt en wordt getoetst of voorstellen besluitrijp zijn. Saai? Geenszins. Want een goede voorbereiding helpt om de donderdagavond in het stadhuis soepel te laten verlopen. Wat is voor de griffier een leuk avondje Politieke Markt? Dat is toch wel als raadsleden elkaar met argumenten trachten te overtuigen en zich politiek hebben weten te onderscheiden. En daarbij krijgen de raadsleden advies en ondersteuning van de griffie. Onafhankelijk adviseur Wij bemoeien ons niet met de inhoud van de politieke standpunten, onderstreept hij, maar we adviseren raadsleden wel hóe zij hun taak goed kunnen doen. Wanneer zet je iets op de agenda, wanneer roep je een werkgroep in het leven, welk instrument gebruik je: een amendement of interpellatie? Bij dat soort overwegingen stemmen raadsleden vaak even af met de raadsadviseurs of Arjan Oudbier zelf. We benoemen consequenties van bepaalde keuzes, licht de griffier toe, en houden raadsleden zo een spiegel voor. De griffie organiseert ook raadsconferenties, workshops of cursussen voor raadsleden. Burgers betrekken bij politiek Samen met de raad bedenkt de griffie ook manieren om burgers te betrekken bij de politiek. Zo is ook Voor de draad ermee! ontstaan, vertelt de griffier. Apeldoorners kunnen onderwerpen aandragen om in en met de raad te bespreken. Toch leert de praktijk dat burgers pas écht betrokken raken als thema s heel direct in de buurt komen. Is dat jammer? Dat relativeert Oudbier ook wel. Inwoners van Apeldoorn hebben hun volksvertegenwoordigers gekozen en vertrouwen erop dat zij hun werk goed doen. En dat mag ook. Niettemin waardeert de griffier het zeker als Apeldoorners komen luisteren, inspreken of onderwerpen agenderen. Dat brengt een extra dimensie in het politieke spel. Burgers kunnen wel degelijk meedoen in het politieke proces. Ik heb verschillende keren meegemaakt dat zij punten op de agenda krijgen of de uitkomst van beslissingen beïnvloeden in hun voordeel.

8 Politieke Markt Apeldoorn 14 Elke donderdagavond Politieke Markt Elke donderdag (met uitzondering van de schoolvakanties) kunnen Apeldoorners naar de markt. Niet vóór, maar ín het stadhuis aan het Marktplein 1. Hoe werkt de Politieke Markt? Een avondje markt, stap voor stap. De agenda Op woensdag staat de agenda van de Politieke Markt van de dag erop samengevat in het huis aan huisblad Het Apeldoorns Stadsblad. De vrijdag voor de Politieke Markt is de volledige agenda te vinden op Zo weet je als bezoeker dus precies over welke onderwerpen de raadsleden praten. Ook staat erbij waar en hoe laat dit gebeurt. De stukken Voorstellen, notities of andere beleidsstukken waarover de raad praat, worden voorafgaand aan de Politieke Markt gebundeld. Zo hebben bezoekers alle stukken overzichtelijk bij elkaar. Deze bundel is voor de Politieke Markt af te halen bij de receptie van het stadhuis, maar ligt ook in de raadzaal op donderdagavond. Veel (archief)stukken zijn ook op nl/gemeenteraad te vinden en te downloaden. De debatten De raadsleden en fractievertegenwoordigers vergaderen op donderdagavond vanaf uur in verschillende zalen in het stadhuis. De debatten duren gemiddeld een uur en vinden gelijktijdig plaats, onder voorzitterschap van een raadslid. Een debat bijwonen betekent dus niet eindeloos hoeven te wachten; bezoekers weten precies hoe laat in welke zaal hun onderwerp wordt besproken. Raadsleden en wethouders zijn tussen de debatten door in de wandelgangen en zalen van het stadhuis te vinden en zijn aanspreekbaar voor inwoners van Apeldoorn die een vraag hebben of een probleem willen bespreken. > De vergaderingen tijdens de Politieke Markt variëren in opzet: tijdens een technische vragenronde stellen fracties verduidelijkende vragen raadsleden laten zich informeren via presentaties van het college of van Apeldoornse organisaties of via gesprekken met bewoners raadsleden bespreken op eigen initiatief een onderwerp of onderzoek er is een consultatie op verzoek van het college of de raad over zaken waarover niet per se een besluit over moet worden genomen raadsleden bereiden voorstellen voor die ter besluitvorming aan de hele gemeenteraad worden aangeboden. De raadsvergadering Om de week neemt de gemeenteraad besluiten tijdens de raadsvergadering. Die begint om uur, aansluitend aan de carrousel van debatten. Soms maakt een raadsdebat onderdeel uit van de raadsvergadering, maar vaak worden tijdens deze vergadering ook snel besluiten genomen. Raadsleden kunnen hun stem toelichten. Tijdens raadsvergaderingen kunnen raadsleden een motie (een voorstel) indienen waarover de raad stemt. Raadsleden kunnen ook een amendement indienen, om een collegevoorstel (op onderdelen) te veranderen Soms zijn de kortere bijeenkomsten aan het begin van de avond niet voldoende, dan komt het onderwerp opnieuw op de agenda. Ook kan de raad het presidium vragen om het thema op de agenda te zetten voor een raadsdebat. Raadsvergaderingen worden afgesloten met een drankje. Dan kunnen bezoekers raadsleden en wethouders aanschieten om even informeel te praten. 15

9 Politieke Markt Er zijn veel formaliteiten in de raadzaal. 16 Vergadertijden Waarheen? 17 Een donderdagavond zonder besluitvorming: uur: Politieke Markt (carrousel van vergaderingen) uur: sluiting Tijdens de Politieke Markt vergaderen raadsleden in vier zalen: de raadzaal (de grote, centrale zaal in het stadhuis) en in De Moriaen, De Rode Leeuw en Het Rode Hert. In het stadhuis staat de route naar de zalen aangegeven. Een donderdagavond met besluitvorming: uur: Politieke Markt (carrousel van vergaderingen) uur: koffiepauze en marktkramen bekijken uur: besluitvorming door de raad uur: afsluiting van de avond met een drankje Met enige regelmaat houdt de gemeenteraad een raadsdebat over één of twee actuele onderwerpen. Een raadsdebat vindt dan om uur plaats, na de carrousel van vergaderingen en voor besluitvorming. U vindt een overzicht van de vergaderingen op > Geen gelegenheid om naar de Politieke Markt te komen? Op de hoogte blijven van wat zich tijdens de Politieke Markt afspeelt kan ook via internet. Alle vergaderingen worden gefilmd en rechtstreeks via het internet uitgezonden op <foto: website> Ingang Deventerstraatzijde Het Rode Hert Burgerzaal Raadzaal De Moriaen Ingang marktzijde De Rode Leeuw De namen van de zalen hebben historische betekenis. Tussen 1446 en 1550 vonden veel Hanzevergaderingen van het Keulse kwartier (hiertoe hoorden de Zuiderzeesteden en IJsselsteden) plaats in Apeldoornse herbergen. Ook Hanzesteden als Kleef, Arnhem en Nijmegen kwamen geregeld naar Apeldoorn om te onderhandelen, vaak over internationale kwesties zoals zeeroverij of tolgelden. De zalen in het stadhuis zijn genoemd naar drie van die herbergen die in de middeleeuwen zo n prominente rol speelden. In elke zaal is een afbeelding, foto of prent te vinden van die oude herbergen, met daarbij historische informatie. De bode Alles vlekkeloos laten verlopen Elke donderdagmiddag hoort Ron van der Kuip van de griffie of er die avond tijdens de Politieke Markt nog bijzonderheden zijn. Worden er presentaties gegeven, komen er insprekers, wordt er veel publiek verwacht? Samen met zijn vijf collega s van de bodedienst bereidt hoofdbode Van der Kuip de Politieke Markt steevast goed voor. Ons doel is ervoor te zorgen dat alles vlekkeloos verloopt tijdens de Politieke Markt en de raadsvergadering, vat Van der Kuip kort samen. En dat betekent nogal wat Koffie, presentatieschermen, microfoons, computerapparatuur, naambordjes van de raadsleden, karaffen met water, de voorzittershamer, de ambtsketting van de burgemeester, het kistje met stemmen als er hoofdelijk gestemd gaat worden, de presentielijst: de bodes zorgen ervoor dat alles klaar staat in de vergaderzalen. Als het nodig is, houden zij een extra oogje in het zeil. Want soms lopen de gemoederen hoog op. Bijvoorbeeld als er grote belangen op het spel staan. Dat voel je wel aan natuurlijk. Dan zit de zaal hier tjokvol met heel betrokken toehoorders die hun emoties soms duidelijk ventileren. Etiquette in de raadzaal Als iemand verstand heeft van de etiquette in de raadzaal, dan is het Van der Kuip wel. Iedereen heeft een vaste plek: de burgemeester, de wethouder, de voorzitter, de griffier. Als bodes wijzen we ook bezoekers hun plek op de tribune: journalisten hebben bijvoorbeeld hun eigen plaatsen. Ambtenaren komen ook vaak luisteren als hun onderwerp wordt besproken. Zij zitten dan achter het college en de raad. Wordt een raadslid beëdigd, leidt de bode hem of haar de raadzaal in. Als de eed is afgenomen, laat Van der Kuip hem of haar de presentielijst tekenen, anders telt de besluitvorming niet. Alle raadsleden moeten daarom die lijst tekenen, licht hij toe. Er zijn veel formaliteiten in de raadzaal. Gong Het is ook tijdens de vergaderingen goed opletten, want het kan maar zo zijn dat er ineens stukken gekopieerd moeten worden of dat er stembiljetten rondgebracht moeten worden. Ook houdt Van der Kuip de tijd nauwkeurig in de gaten: aan hem de taak om op de gong te slaan als de vergaderingen beginnen en eindigen.

10 >> Ik probeer zoveel mogelijk te voorkomen dat ambtenaren de beantwoording moeten overnemen. Ik wil zo ingevoerd zijn dat ik zelf het debat kan voeren met de raad. 18 Humor erin houden als de temperatuur wat hoog oploopt. 19 De wethouder Voorstel erdoor krijgen is een kick Hij houdt zoveel mogelijk voeling met de stad. Wethouder Paul Blokhuis (ChristenUnie) praat dus veel met Apeldoorners en gaat op werkbezoek bij tal van organisaties en instellingen. Blokhuis constateert opgetogen dat raadsleden hun werk met diezelfde opvatting doen: zij weten goed wat er leeft. En dat is te merken tijdens de Politieke Markt. Paul Blokhuis is blij met de Politieke Markt. Vroeger had je lange commissievergaderingen. Tegenwoordig weten bezoekers precies waar zij hoe laat moeten zijn. Je merkt het aan de hogere opkomst en aan het aantal mensen dat komt inspreken. Bereid zijn je te laten overtuigen Wat Blokhuis betreft gaat een politiek debat over elkaar overtuigen met argumenten en de bereidheid om je te laten overtuigen. Daarbij voert de wethouder liefst zelf het woord. Ik probeer zoveel mogelijk te voorkomen dat ambtenaren de beantwoording moeten overnemen. Ik wil zo ingevoerd zijn dat ik zelf het debat kan voeren met de raad. Natuurlijk debatteert iedereen vanuit een eigen rol, maar Blokhuis streeft ernaar oprecht naar de raad te luisteren en niet koste wat kost zijn eigen punt te maken. Daarbij helpt de informatie die insprekers inbrengen ook. Ik vind dat we met z n allen echt meewegen wat er gezegd wordt. Mensen komen met dingen uit de praktijk waar ik niet altijd kennis van heb. Een goed voorbeeld is wat Blokhuis betreft het onderwerp loverboys. Terwijl veel politici dachten dat die problematiek in Apeldoorn wel meeviel, bewees het verhaal dat een Apeldoorns meisje in de raad deed, het tegendeel. Het leidde tot een serieus debat en tot beleid om de problemen aan te pakken. Waarbij Blokhuis direct aantekent: Natuurlijk hebben we als college en raad onze eigen rol. Het college en de raad bejegenen elkaar natuurlijk kritisch. Voorstel erdoor? Een kick! De leukste Politieke Markt? Dat is toch voor mij als wethouder als mijn voorstel erdoor komt, na een goed debat waarbij alle partijen argumenten hebben uitgewisseld en er naar elkaar is geluisterd. Dat geeft na afloop dan echt een kick. De burgemeester Voorzitter houdt raadsleden scherp Uitstekend, die Politieke Markt! Burgemeester Fred de Graaf is enthousiast over de manier waarop de Apeldoornse politiek vergadert en besluiten neemt. We houden echt rekening met de inwoners. We hebben vaak een volle tribune op donderdagavond. Fred de Graaf houdt van efficiënte besluitvorming. Ook daarom is hij blij met de Politieke Markt. Als er namelijk is gediscussieerd in de carrousel en standpunten zijn gewisseld, dan wordt de discussie niet nog eens dunnetjes overgedaan in de raadsvergadering. Stemmen, stemverklaring en dat is het. Het is een efficiënt, snel systeem, zegt De Graaf. Zijn rol? Ik sta boven de partijen. En ik zorg dat de vergadering goed verloopt. Argumenten wisselen, een debat: prima. Maar het moet wel kort en bondig en zéker zonder ruw taalgebruik. Polderen in de raad De burgemeester vertrekt na een donderdagavond tevreden huiswaarts als er een goede discussie is geweest, met argumenten die hout snijden en als conclusies zijn getrokken. En zo n avond maakt De Graaf gelukkig geregeld mee. Raadsleden hebben echt geleerd om in dit toch nog relatief nieuwe systeem kort en krachtig hun standpunt te verwoorden, complimenteert de burgemeester. Al voegt hij daaraan toe: Het is in de raad meestal polderen, want door ons systeem van coalities draait vrijwel alles uit op een compromis. Toch wordt het bij grote thema s best wel eens spannend in de raad. Gaat het er echt om en kunnen partijen hun punt maken, dan zie je de beste debaters snel naar de microfoon komen. Je ziet dan de beste kwaliteiten in mensen naar boven komen. Juist tijdens dat soort spannende momenten, maakt de voorzitter graag een kwinkslag. Humor moet je erin houden als de temperatuur wat hoog oploopt, vindt De Graaf. Beeld van de gemeente Hoe toegankelijk de Politieke Markt ook is, toch is De Graaf ervan overtuigd dat inwoners van Apeldoorn hun beeld van de gemeente vooral baseren op de kwaliteit van de gemeentelijke dienstverlening. Daarom hebben we onze service naar burgers merkbaar sterk verbeterd.

11 >> 20 Het gaat om mensen, niet om dossiers. Wat mij betreft mogen raadsleden meer kleur bekennen en uitgesprokener zijn. 21 Het raadslid De journalist Politieke Markt laagdrempelig voor Apeldoorners Hij is raadslid voor de VVD, is lid van de raadswerkgroep veiligheid, zit in de rekenkamercommissie en is landelijk actief voor de partij. En dat allemaal naast zijn baan. Jos Reijerink doet het met plezier. Aan de andere kant: Apeldoorners moeten niet denken dat raadsleden van een andere planeet komen. Wij zijn ook gewoon burgers, wij spreken mensen, we informeren ons. Soms word ik aangeschoten door stadsgenoten die denken dat ik nooit buitenkom, lacht Reijerink. Niettemin hoopt hij dat Wat heeft de lezer aan dit verhaal? Voorafgaand aan de Politieke Markt kijkt de redactie van regionaal dagblad De Stentor naar de agenda en schat de politieke lading van onderwerpen in. Politieke spanning is natuurlijk het mooiste om over te schrijven, zegt redacteur Johannes Rutgers. Wat hem betreft is de Politieke Markt oké, al mist hij wel geregeld een stevig debat. Jonge, ambitieuze bestuurders Het college wordt trouwens ook op de voet gevolgd door de krant. Apeldoorn heeft relatief jonge, ambitieuze bestuurders en het is leuk om de interactie tussen college en de raad te volgen, zegt Rutgers. Ons uitgangspunt is: wat heeft onze lezer aan dit verhaal? Wat vindt die relevant nieuws? We kiezen dan vaak thema s om over te schrijven waarover mensen een duidelijke mening hebben: Voor de Politieke Markt worden de onderwerpen in de fractie burgers hem vooral blijven aanspreken, want: je kunt niet al- voor of tegen. Uit lezersonderzoek blijkt dat de abonnees nau- verdeeld. De agenda wordt besproken en de raadsleden stem- les weten over en zien in de stad. De bandbreedte om in de lokale politiek flink aan de weg te welijks geïnteresseerd zijn in lokale politiek. Maar ik vind het men af hoe zij de avond ingaan. Staan er spannende onder- timmeren, is in de gemeente beperkt. Rijksregels laten weinig toch wel onze taak om als waakhond de politiek te volgen, zegt werpen op de agenda, dan voeren we uitgebreider overleg, Genoeg politieke kleur? ruimte en besluiten zijn vaak compromissen doordat het ge- Rutgers. vertelt Jos Reijerink. Is er in de raadzaal voldoende ruimte om de politieke kleur meentebestuur uit een coalitie van meerdere partijen bestaat. te onderstrepen? De thema s waarbij dat lokaal kan, zijn be- Zie daar dan maar eens een goed journalistiek verhaal van te Politiek een gezicht geven Markt is laagdrempelig perkt, erkent Reijerink. Natuurlijk probeer ik in het debat wel maken De Stentor doet haar best om de politiek wel voor het voetlicht Reijerink is blij dat relatief veel inwoners van Apeldoorn de het liberale gedachtegoed te verwoorden, net als andere par- Aan de andere kant, zegt journalist Rutgers: Het gaat meestal te brengen. Niet alleen door misstanden aan de kaak te stel- weg naar het stadhuis weten te vinden. Telkens als er wordt tijen hun idealen voor het voetlicht brengen. Maar ik moet zeg- wel echt ergens over in de raad. Raadsleden zijn veelal goed len, maar ook door in verkiezingstijd ruimte te bieden voor de ingesproken wordt namelijk opnieuw onderstreept: het gaat gen: ook al wordt een ander besluit genomen dan ik had gewild: ingevoerd en er wordt efficiënt gewerkt. Mijn kritiekpunt is meningen van politici en verkiezingsrubrieken. We proberen om mensen en niet om dossiers. Ik vind de Politieke Markt als ik duidelijk heb kunnen maken waar wij als partij staan, ben wel: het echte debat ontbreekt soms. Wat mij betreft mogen de politiek een gezicht te geven, door de lijsttrekkers aan het daarom echt goed, zegt Reijerink. Het is voor het publiek ik toch tevreden. Je wilt toch je standpunten overdragen. raadsleden meer kleur bekennen en uitgesprokener zijn. Ook woord te laten en in beeld te brengen, vat Rutgers samen. Ik laagdrempelig. moeten raadsleden ervoor waken om niet op de stoel van het vind dat ook de gemeenteraad probeert burgers bij de politiek Vaak hoort de raad bekende informatie, maar soms worden er college te gaan zitten. te betrekken. Bijvoorbeeld via Voor de draad ermee waarbij wel degelijk nieuwe argumenten toegevoegd aan alle papieren burgers agendapunten kunnen agenderen. informatie. Soms vertellen mensen iets over de achtergrond van een probleem of situatie waardoor je als raadslid toch op een ander gedachtespoor komt.

12 Meedoen in de politiek 22 Inwoners van Apeldoorn kunnen op verschillende manieren meedoen in de politiek. In de eerste plaats natuurlijk door te gaan stemmen als er verkiezingen zijn. Maar ook in de vier jaar dat de gekozen gemeenteraadsleden aan het werk zijn, hebben Apeldoorners diverse mogelijkheden om invloed uit te oefenen en mee te praten. Dat wil de gemeenteraad ook graag. Zij willen weten wat inwoners belangrijk vinden in hun stad. De mogelijkheden op een rij. > Uitzonderingen op de regel Publiek mag niet meespreken als in de bijeenkomst een voorontwerp van een bestemmingsplan wordt behandeld. Tijdens de bestemmingsplanprocedure is dan uiteraard wel gelegenheid om in te spreken. Ook is meespreken tijdens een technisch blok op de Politieke Markt niet mogelijk. 23 Bepaal zelf de agenda Inwoners van Apeldoorn kunnen zelf ook onderwerpen op de agenda van de gemeenteraad krijgen via Voor de draad ermee!. Wie met zijn/haar onderwerp de meeste stemmen krijgt, krijgt op donderdagavond in de raadzaal alle ruimte. Thema s die de afgelopen jaren aan bod kwamen: loverboys, toegankelijk reizen, (honden)bijtincidenten en hangplekken en coffeeshops in de buurt van scholen. Kijk op voor meer informatie. Inwoners van Apeldoorn kunnen ook aan de raad vragen om een onderwerp in te plannen op de Politieke Markt. Raadsadviseurs geven hierover graag meer informatie, telefoon Spreek mee Inspreken kan tijdens de bijeenkomsten die van tot uur plaatsvinden tijdens de Politieke Markt. Even vooraf aanmelden is wel handig. Dat kan bij een van de raadsadviseurs van de raadsgriffie, via Ook voor het begin van de vergadering kunnen meesprekers zich nog melden en meestal vraagt de voorzitter van de vergadering ook nog of er meesprekers in de zaal zijn. <foto: stadhuis allemaalnaarhetstadhuis> <foto: agenda> Inspreken: hoe werkt dat? Wie vooraf heeft aangegeven graag mee te willen praten, krijgt het woord van de voorzitter van de bijeenkomst. Als richtlijn geldt: drie tot vijf minuten spreektijd. Laat u zien Voor een probleem in een wijk of dorp of een ander (niet commercieel) thema kan tijdens de Politieke Markt aandacht worden gevraagd door een marktkraam in te richten. Interesse? Vraag de raadsgriffie naar de mogelijkheden, telefoon Schrijf een brief Wie iets onder de aandacht van de gemeenteraad wil brengen, kan een brief sturen naar: Gemeente Apeldoorn De gemeenteraad Postbus ES Apeldoorn Kom luisteren Iedereen is welkom om de openbare raadsvergaderingen bij te wonen als toehoorder. Komen luisteren kan dus elke donderdag. Ook kunt u alle vergaderingen live volgen via internettv op

13 >> 24 Ik heb diverse keren meegemaakt dat het een individuele inspreker lukte om de besluitvorming een andere wending te geven. Ik probeer zichtbaar te zijn, zodat raadsleden en ook ambtenaren weten dat zij mij kunnen aanspreken. Dat doen zij ook geregeld, om zich te informeren over wat er speelt in het basisonderwijs. 25 De raadsadviseur Raadsleden zijn aanspreekbaar Elke donderdagavond is zij paraat: raadsadviseur Marit Stam van de griffie. Zij zit dan als secretaris van de vergadering naast het raadslid dat de raadsvergadering voorzit. Niet alleen tijdens, maar ook voor en na de Politieke Markt ondersteunt Stam de raadsleden. Tussendoor begeleidt zij raadswerkgroepen die bijvoorbeeld stadsgesprekken voorbereiden of zelf onderzoek doen. En ja: wie als inwoner voor zijn/haar belangen of standpunten opkomt in de raad, wordt absoluut serieus genomen, verzekert Stam. Raadsleden hebben goede contacten in de stad, constateert secretaris Marit Stam. Daar doen zij dan ook van alles aan. Raadsleden gaan op werkbezoek, nodigen Apeldoorners uit voor gesprekken, voeren stadsgesprekken met groepen inwoners, zijn vaak aanwezig bij wijk- en dorpsraadvergaderingen. Onderzoek doen De raad onderzoekt in werkgroepen ook wel bepaalde thema s, licht Stam toe. Zo heeft een werkgroep onlangs het Apeldoornse veiligheidsbeleid eens uitgebreid doorgelicht om meer grip te krijgen op dit complexe en brede thema. De raadsleden in die werkgroep hebben zich bij allerlei organisaties, zoals de brandweer en de politie, laten informeren en uiteindelijk een rapport gepresenteerd aan de gehele raad. Stam adviseert raadsleden bij hun werk, door bijvoorbeeld de voors en tegens van bepaalde keuzes op een rij te zetten. Wat zijn bijvoorbeeld de consequenties als je een motie indient? Welke weg moet bewandeld worden: mondeling vragen stellen aan de wethouder, of schriftelijk? Wanneer dien je een amendement in? Ik denk en kijk kritisch mee of de raad haar rol goed oppakt, vat Stam samen. Insprekers worden serieus genomen Als burgers inspreken tijdens de raad, dan nemen raadsleden dit zeker serieus, merkt Stam. Al horen zij niet altijd iets nieuws, juist omdat zij vrij goed weten wat er speelt. Niettemin: Stam maakte diverse keren mee dat het een bewonersgroep of een individuele inspreker lukte om de besluitvorming in de raad een andere wending te geven. Raadsleden lopen hier gewoon rond hoor, op donderdagavond, roept Stam op, dus spreek ze ook aan. Ze zijn heel toegankelijk. Gebruik dat moment als je iets onder de aandacht wilt brengen. De inspreker Er wordt goed geluisterd naar insprekers We houden wekelijks bij welke onderwerpen aan bod komen tijdens de Politieke Markt, verzekert Gert Nijmeijer. Als Raad van Bestuur van Stichting Protestants Christelijk Basisonderwijs (PCBO) in Apeldoorn volgt hij onderwerpen als onderwijs, jeugd en huisvesting op de voet. Tijdens de Politieke Markt hoor ik hoe de politieke hazen lopen, kan ik raadsleden informeren en spreek ik soms ook in. PCBO trekt in de politieke arena geregeld op met de collegaschoolbesturen van openbare en katholieke huize. Bijvoorbeeld als het gaat over een gemeenschappelijk belang als huisvesting van scholen. Met de onderwijswethouder zitten we sowieso geregeld om tafel, maar vaak voer ik in de raad het woord namens mijn collega s. Doel is natuurlijk om de onderwijsbelangen voor het voetlicht te krijgen, legt Nijmeijer uit. Sowieso probeer ik wel zichtbaar te zijn, zodat raadsleden en ook ambtenaren weten dat zij mij kunnen aanspreken. Dat doen ze ook geregeld, om zich te informeren over wat er speelt in het basisonderwijs. Politiek actief informeren PCBO stelt zich actief op om op eigen initiatief raadsleden op de hoogte te houden. Een aantal jaren geleden had de raad bijvoorbeeld het idee dat er teveel geld begroot was voor het onderhoud van schoolgebouwen. Toen hebben we samen met de andere besturen een excursie georganiseerd voor raadsleden langs verschillende scholen om te laten zien hoe nodig het was om te investeren in huisvesting. Met effect: de raadsleden zagen met eigen ogen dat bezuinigen niet goed zou zijn voor de kwaliteit van het onderwijs. Zeker gehoord Door de bank genomen zijn raadsleden goed geïnformeerd over wat er speelt in de stad, merkt Nijmeijer. Als er wordt ingesproken tijdens de Politieke Markt wordt er goed geluisterd. Het komt toch net even persoonlijker over als jij als belangenbehartiger vertelt wat een bepaalde politieke beslissing voor jouw organisatie en jouw leerlingen en hun ouders betekent. Ik heb zeker het gevoel dat ik wat dat betreft gehoord wordt. Stichting PCBO is met 29 basisscholen voor protestants-christelijk basisonderwijs in Apeldoorn en omliggende dorpen een van de grotere onderwijsorganisaties voor primair onderwijs in Nederland,

14 >> 26 Ik vind het bittere noodzaak dat wij er zijn en daarvan heb ik de politici ook willen overtuigen. 27 De inspreker Lobby gaat permanent door Stichting kleef ondersteunt mensen met kanker en hun naasten in de regio Apeldoorn. Directeur Annemieke Simonis hield in de gemeenteraad een betoog om subsidie binnen te slepen voor het inloophuis en de diverse activiteiten die kleef daar organiseert. Met succes. Met ruim vierhonderd vaste gasten en circa vijfduizend bezoeken aan het inloophuis per jaar, is kleef veel inwoners van de regio Apeldoorn tot steun. Om het aanbod toegankelijk te houden, wil kleef de kosten voor activiteiten laag houden. Wethouder op bezoek De groei van het aantal gasten en activiteiten maakte dat sponsorgelden niet voldoende waren. Daarom vroeg de stichting subsidie aan bij de gemeente. Ik vind het bittere noodzaak dat wij er zijn en daarvan heb ik de politici ook willen overtuigen, vertelt Simonis. Zij nodigde de betrokken wethouder uit voor een werkbezoek en liet hem praten met gasten. Hij was onder de indruk, weet Simonis nog. Simonis deed een formele aanvraag voor subsidie, ging ook met raadsleden in gesprek en vertelde aan iedereen die het maar horen wilde dat kleef die subsidie echt nodig had. In de raadzaal deed ze dat voor alle raadsleden nog eens, tijdens de bespreking van de voorjaarsnota. Raadsleden overtuigen Ik heb in de raadzaal vooral verteld over de ervaringen van onze gasten, maar ik heb ook harde cijfers genoemd. Kanker is volksziekte nummer één, ook in Apeldoorn. Bijna iedere 40-plusser krijgt er zelf, of via zijn naaste(n), mee te maken. De subsidie kwam er, maar Simonis is niet opgehouden met haar lobby voor kleef. Je moet contacten permanent onderhouden. Daarom heb ik geregeld contact met politici om ze op de hoogte te houden van de ontwikkelingen. In de nabije toekomst gaan we met voorlichters de wijken in, naar buurthuizen, wijkcentra en verzorgingshuizen om mensen te informeren over ons inloophuis. We willen iedereen laten zien dat wij er zijn. Stichting kleef ondersteunt mensen met kanker en hun naasten in de regio Apeldoorn, onder meer door in het Roparuninloophuis Auke van der Veen laagdrempelig een luisterend oor te bieden en tal van activiteiten, gespreksgroepen, lezingen en workshops aan te bieden, Huisregels Iedereen is van harte welkom op donderdagavond in het stadhuis. Wel gelden er bepaalde huisregels, die zijn samengevat in het Reglement van Orde van de raad. Een greep uit de regels: koffie en thee mogen niet mee de zalen in er zijn vaste plaatsen voor publiek en pers het is niet de bedoeling om de bijeenkomsten te verstoren door te roepen, et cetera mobiele telefoons graag uit vanzelfsprekend geen hinder of overlast veroorzaken door bijvoorbeeld leuzen te roepen of ambtenaren, bestuurders of anderen te beledigen of bedreigen zomaar filmen of geluidsopnames maken mag niet: dit moet gemeld worden aan de voorzitter en hiervoor gelden bepaalde aanwijzingen Het volledige reglement is te vinden op:

15 Colofon > Hoofdredactie Raadsgriffie gemeente Apeldoorn > Vormgeving Reclamebureau Honderdduizendluchtkastelen > Teksten Anne-Marie Veldkamp 28 > Fotografie Moniek Polak, Jan van den Heuvel, Gerhard Witteveen, Carel Schutte 29 > Uitgever Raadsgriffie gemeente Apeldoorn > Druk Hello Graphics > Copyright Deze brochure is een uitgave van de gemeenteraad van Apeldoorn Raadsgriffie gemeente Apeldoorn Postbus ES Apeldoorn

16 30 Raadsgriffie gemeente Apeldoorn Postbus ES Apeldoorn

Wie bestuurt de gemeente?

Wie bestuurt de gemeente? Wie bestuurt de gemeente? De gemeente iedereen heeft er op een of andere manier mee te maken. Zo zorgt de gemeente ervoor dat uw huishoudelijk afval wordt opgehaald en dat er wegen en fietspaden worden

Nadere informatie

WIE BESTUURT DE GEMEENTE?

WIE BESTUURT DE GEMEENTE? WIE BESTUURT DE GEMEENTE? De gemeente dichtbij Dagelijks heeft u met de gemeente te maken. Zo zorgt de gemeente ervoor dat uw vuilnis wordt opgehaald en dat er wegen en fietspaden worden aangelegd. Bij

Nadere informatie

Functieprofiel Raadslid PACT Aalsmeer

Functieprofiel Raadslid PACT Aalsmeer Bestuur PACT Aalsmeer E-mail: info@pactaalsmeer.nl Internet: www.pactaalsmeer.nl Functieprofiel Raadslid PACT Aalsmeer De fractie van PACT Aalsmeer kent: fractiemedewerkers: leden met politieke affiniteit

Nadere informatie

Polderen voor beginners

Polderen voor beginners Jongerenkamer Polderen voor beginners Voorwoord De Tweede Kamer is het hart van de Nederlandse democratie. De 150 gekozen Kamerleden gaan met elkaar en de regering in debat over de toekomst van Nederland.

Nadere informatie

Het raadslid. Taken raadslid

Het raadslid. Taken raadslid Het raadslid Nederland kent op 1 januari 2008 443 gemeenten die allen bestuurd worden door de gemeenteraad als algemeen bestuur en een college van burgemeester en wethouders als dagelijks bestuur. Gemeenten

Nadere informatie

VVD trainingsaanbod in 2013 KC's Groningen en Drenthe

VVD trainingsaanbod in 2013 KC's Groningen en Drenthe VVD trainingsaanbod in 2013 KC's Groningen en Drenthe Let op: soms wijzigt er iets in dit programma. Kijk daarom voor de zekerheid altijd op de website van de kamercentrale of u de laatste versie van dit

Nadere informatie

Rollen en taken binnen de gemeente. Wie doet wat, bij wie moet u zijn

Rollen en taken binnen de gemeente. Wie doet wat, bij wie moet u zijn Rollen en taken binnen de gemeente Wie doet wat, bij wie moet u zijn AVI-toolkit 6 23 mei 2013 1 Inhoud Duale besturing binnen gemeenten... 3 De gemeenteraad... 4 Het college van burgemeester en wethouders

Nadere informatie

Werkprocessen gemeenteraad. bijlage bij het Reglement van Orde 2012

Werkprocessen gemeenteraad. bijlage bij het Reglement van Orde 2012 Werkprocessen gemeenteraad bijlage bij het Reglement van Orde 2012 Vastgesteld op 10 juli 2012 1 Inhoudsopgave 1. Algemene aspecten vergaderingen 1.1 raads informatie systeem (ris) 1.2 beeld- en geluidopnames

Nadere informatie

Nieuwe raad met een open blik! Anders vergaderen, anders omgaan met elkaar en met onze inwoners

Nieuwe raad met een open blik! Anders vergaderen, anders omgaan met elkaar en met onze inwoners Nieuwe raad met een open blik! Anders vergaderen, anders omgaan met elkaar en met onze inwoners 1 Waarom veranderen? We willen dualer debatteren We willen korter/ efficiënter vergaderen We willen meer

Nadere informatie

1. De besluitvormingscyclus van de Gorcumse gemeenteraad te splitsen (zie bijlage) in:

1. De besluitvormingscyclus van de Gorcumse gemeenteraad te splitsen (zie bijlage) in: Raadsvoorstel: 2015-1405 Onderwerp: vergaderstructuur Datum: 9 juni 2015 Portefeuillehouder: G. Veldhuijzen Raadsbijeenkomst: 8 september Raadsvergadering: 24 september 2015 Programma: Bestuur Opsteller:

Nadere informatie

draadswijzer week 01 Zwolle

draadswijzer week 01 Zwolle draadswijzer week 01 Zwolle Agenda Raadsplein Maandag 11 januari 2016 Raadzaal Besluitvormingsronde 19.30 uur Start besluitvormingsronde met de volgende hamerstukken: - Nota van Uitgangspunten MPV 2016*

Nadere informatie

2006. Nr.: 06.0025 Dnst: Griffie. Werkwijze Raad en commissies 2006 2010. Leiden, 21 maart 2006.

2006. Nr.: 06.0025 Dnst: Griffie. Werkwijze Raad en commissies 2006 2010. Leiden, 21 maart 2006. 2006. Nr.: 06.0025 Werkwijze Raad en commissies 2006 2010. Leiden, 21 maart 2006. In maart 2005 heeft de fractie van D66 de Notitie Bestuurlijke Vernieuwing uitgebracht, met als ondertitel: Het Forum Lugdunum:

Nadere informatie

Handboek Politiek. Derde Kamer der Staten-Generaal

Handboek Politiek. Derde Kamer der Staten-Generaal Handboek Politiek Derde Kamer der Staten-Generaal Hallo Kamerlid van de Derde Kamer der Staten-Generaal, Gefeliciteerd! Deze week ben jij een politicus. Je gaat samen met je klasgenoten discussiëren over

Nadere informatie

Memorie van antwoord. Convenant actieve informatieplicht

Memorie van antwoord. Convenant actieve informatieplicht Memorie van antwoord Aan : de leden van de gemeenteraad Van : het college van burgemeester en wethouders en de griffier Datum : 26 januari 2015 Onderwerp : memorie van antwoord bij Nota geheimhouding,

Nadere informatie

** Datum vergadering Gemeenteraad 1 Voorstelnummer Agendapunt. 23 oktober 2012 RV/12/00237 6. Geacht raadslid,

*<BARCODE>* Datum vergadering Gemeenteraad 1 Voorstelnummer Agendapunt. 23 oktober 2012 RV/12/00237 6. Geacht raadslid, Voorstel raad nr.rv/12/00237 1 ** Datum vergadering Gemeenteraad 1 Voorstelnummer Agendapunt 23 oktober 2012 RV/12/00237 6 Voorstel ingebracht door Begrotingsprogramma Portefeuillehouder Onderwerp

Nadere informatie

Aanpassingen vergaderstructuur. Voorstel. Inleiding. Toelichting vergaderstructuur

Aanpassingen vergaderstructuur. Voorstel. Inleiding. Toelichting vergaderstructuur Aanpassingen vergaderstructuur Voorstel 1. kennis nemen van de concept jaaragenda 2. vaststellen thematische indeling commissies 3. toevoegen beeldvormend deel, voorafgaand aan de reguliere commissievergadering

Nadere informatie

Voorstel voor een Maatschappelijke Verkenning naar de beleving van het begrip Veiligheid door de inwoners van Maassluis

Voorstel voor een Maatschappelijke Verkenning naar de beleving van het begrip Veiligheid door de inwoners van Maassluis Voorstel voor een Maatschappelijke Verkenning naar de beleving van het begrip Veiligheid door de inwoners van Maassluis Het instrument Een Maatschappelijke Verkenning is een instrument voor de gemeenteraad

Nadere informatie

Wat is en wat doet de gemeenteraad eigenlijk?

Wat is en wat doet de gemeenteraad eigenlijk? Wat is en wat doet de gemeenteraad eigenlijk? Aan het hoofd van de provincie en de gemeente staan provinciale staten onderscheidenlijk de gemeenteraad. Artikel 125 van de Grondwet begint met deze woorden.

Nadere informatie

Beslisdocument Vernieuwend Vergaderen (A12.002728) 1

Beslisdocument Vernieuwend Vergaderen (A12.002728) 1 Beslisdocument Vernieuwend Vergaderen (A12.002728) 1 Ter voorbereiding van de invoering van het nieuwe vergaderstelsel en van de opstelling van de daarvoor benodigde verordeningen, besluit de gemeenteraad

Nadere informatie

Verordening organisatie griffie en ondersteuning raad gemeente Maastricht

Verordening organisatie griffie en ondersteuning raad gemeente Maastricht GEMEENTEBLAD Officiële uitgave van gemeente Maastricht. Nr. 99763 26 oktober 2015 Verordening organisatie griffie en ondersteuning raad gemeente Maastricht 2015 DE RAAD DER GEMEENTE MAASTRICHT, gezien

Nadere informatie

Tussenbalans en richten van het vervolgproces

Tussenbalans en richten van het vervolgproces Raadsnotitie Samen bouwen aan het huis van de democratie in Bloemendaal: Tussenbalans en richten van het vervolgproces Aan De gemeenteraad van Bloemendaal Van Waarnemend burgemeester van gemeente Bloemendaal

Nadere informatie

Kinderraad 2014 Leerlingenboek

Kinderraad 2014 Leerlingenboek Kinderraad 2014 Leerlingenboek Leerlingenboek 1 Ferd Crone, burgemeester van Leeuwarden 2 Voorwoord Jongens en meisjes, Als burgemeester van Leeuwarden vind ik het heel leuk dat jullie meedoen aan de Kinderraad.

Nadere informatie

Het draaiboek is gebaseerd op de gang van zaken tijdens de coalitieonderhandelingen in 2010. De belangrijkste verschillen zijn:

Het draaiboek is gebaseerd op de gang van zaken tijdens de coalitieonderhandelingen in 2010. De belangrijkste verschillen zijn: Opmerkingen vooraf Het draaiboek is gebaseerd op de gang van zaken tijdens de coalitieonderhandelingen in 2010. De belangrijkste verschillen zijn: 1. Er is nu geen pré-informatiefase nodig om te onderzoeken

Nadere informatie

Samenspraak en inspraak

Samenspraak en inspraak Wegwijzer Samenspraak en inspraak De gemeente samen met u aan de slag in uw buurt Maak t mee! Burgerparticipatie in Eindhoven In deze folder leest u hoe u invloed kunt hebben op wat de gemeente doet in

Nadere informatie

ONS KENMERK 07UIT05041 DOORKIESNUMMER 010-2465455

ONS KENMERK 07UIT05041 DOORKIESNUMMER 010-2465455 gemeente Schiedam Aan de leden van de gemeenteraad van Schiedam Burgemeester en wethouders Postbus 1501 3100EA SCHIEDAM Stadskantoor Stadserf 1 3112DZ SCHIEDAM T 010 246 55 55 F 010 473 59 78 W www.schiedam.nl

Nadere informatie

De Ervaring Leert! Programma voor gemeenteraden 2015

De Ervaring Leert! Programma voor gemeenteraden 2015 De Ervaring Leert! Programma voor gemeenteraden 2015 Inhoud De ervaring Leert 3 Workshops 4 1. Beperkte tijd, toch kwaliteit 2. Resultaat in de raad 3. Rollen en instrumenten 4. De decentralisatiedossiers

Nadere informatie

Ons motto van dit jaar is Gelukkig komen er weer verkiezingen.

Ons motto van dit jaar is Gelukkig komen er weer verkiezingen. Mijnheer de voorzitter, Ons motto van dit jaar is Gelukkig komen er weer verkiezingen. Het is herfst en de winter komt er snel weer aan. Zo ook de verkiezingen in maart volgend jaar. En dat is al merkbaar.

Nadere informatie

gemeente Bronckhorst Raadsbesluit besluit: Hoofdstuk 1 Algemene bepalingen Behorende bij raadsvoorstel met nummer: 141127/11

gemeente Bronckhorst Raadsbesluit besluit: Hoofdstuk 1 Algemene bepalingen Behorende bij raadsvoorstel met nummer: 141127/11 gemeente Bronckhorst Raadsbesluit Behorende bij raadsvoorstel met nummer: 141127/11 De raad van de gemeente Bronckhorst; gelezen het voorstel van 1 oktober 2014; Gelet op de bespreking in de commissievergadering

Nadere informatie

Samenvatting evaluatie Praat met de Raad 29.06.2013

Samenvatting evaluatie Praat met de Raad 29.06.2013 Door de Werkgroep Raadscommunicatie is d.d. 1 juli een vragenlijst gestuurd aan de Krimpense Raadsfracties, waarin een 7-tal vragen zijn gesteld ten aanzien van de eerste sessie van Praat met de Raad gehouden

Nadere informatie

DISCUSSIENOTITIE NAAR EEN ANDERE MANIER VAN VERGADEREN

DISCUSSIENOTITIE NAAR EEN ANDERE MANIER VAN VERGADEREN DISCUSSIENOTITIE NAAR EEN ANDERE MANIER VAN VERGADEREN Voorwoord In een vergadering van het groot presidium is aan de hand van een aantal ontwikkelingen gesproken over de wijze waarop Sliedrecht vergadert.

Nadere informatie

Anders vergaderen in Landsmeer. Doel van de avond Waarom anders vergaderen Wat willen we bereiken Het BOB model Vergaderschema Hoe gaan we verder

Anders vergaderen in Landsmeer. Doel van de avond Waarom anders vergaderen Wat willen we bereiken Het BOB model Vergaderschema Hoe gaan we verder Doel van de avond Waarom anders vergaderen Wat willen we bereiken Het BOB model Vergaderschema Hoe gaan we verder Een duidelijk beeld krijgen van het waarom en hoe anders vergaderen een nieuwe vergaderschema

Nadere informatie

Politieke Avond Gooise Meren Handleiding / Algemene beschrijving.

Politieke Avond Gooise Meren Handleiding / Algemene beschrijving. Politieke Avond Gooise Meren Handleiding / Algemene beschrijving. 1. Inleiding In deze handleiding/beschrijving wordt aangegeven wat het doel c.q. karakter is (van de verschillende onderdelen) van de Politieke

Nadere informatie

Werken aan persoonlijke ontwikkeling en sturen van eigen loopbaan

Werken aan persoonlijke ontwikkeling en sturen van eigen loopbaan 08540 LerenLoopbaanBurgerschap 10-04-2008 08:28 Pagina 1 ontwikkelingsproces 1+2 1 2 3 4 5 6 7 Werken aan persoonlijke ontwikkeling en sturen van eigen loopbaan Leren, Loopbaan en Burgerschap Wat laat

Nadere informatie

Kindergemeenteraad 2016. Leerlingenboek

Kindergemeenteraad 2016. Leerlingenboek Kindergemeenteraad 2016 Leerlingenboek Inhoudsopgave 3 Voorwoord van de Burgemeester 4 Les 1: Democratie 6 Les 2: Politiek in Nederland 8 Les 3: Politieke Partijen 10 Les 4: De Gemeente 12 Les 5: Politiek

Nadere informatie

Zichtbare politiek. kan iedereen volgen. PARTNERS+PRÖPPER Bestuurskundig onderzoek en advies

Zichtbare politiek. kan iedereen volgen. PARTNERS+PRÖPPER Bestuurskundig onderzoek en advies Zichtbare politiek kan iedereen volgen. Ondersteuning van gemeenteraden, college en ambtelijke organisatie bij het herontdekken van de politiek PARTNERS+PRÖPPER Bestuurskundig onderzoek en advies Postbus

Nadere informatie

Stappenplan om agressie tegen bestuurders aan te pakken

Stappenplan om agressie tegen bestuurders aan te pakken pagina 1 van 5 Nieuwsbrief voor raadsleden Nummer 11, oktober 2011 Stappenplan om agressie tegen bestuurders aan te pakken Bestuurders worden steeds vaker geconfronteerd met agressie en geweld. Van alle

Nadere informatie

In veel gemeenten in ons land zo niet alle zien we het gebeuren: VERSNIPPERING & FRAGMENTATIE ALS KANS OP POLITIEKE VERNIEUWING

In veel gemeenten in ons land zo niet alle zien we het gebeuren: VERSNIPPERING & FRAGMENTATIE ALS KANS OP POLITIEKE VERNIEUWING VERSNIPPERING & FRAGMENTATIE ALS KANS OP POLITIEKE VERNIEUWING opinie Bert Blase Bert Blase is waarnemend burgemeester van Vlaardingen en was eerder onder meer burgemeester van Alblasserdam en waarnemend

Nadere informatie

De Ervaring Leert! Programma voor gemeenteraden

De Ervaring Leert! Programma voor gemeenteraden De Ervaring Leert! Programma voor gemeenteraden Inhoud De ervaring Leert 3 Workshops 4 1. Beperkte tijd, toch kwaliteit 2. Resultaat in de raad 3. Rollen en instrumenten 4. De decentralisatiedossiers 5.

Nadere informatie

Leerlingenboek KINDERRAAD

Leerlingenboek KINDERRAAD Leerlingenboek KINDERRAAD K i n d e r r a a d leerlingenboek 2 Leerlingenboek K I N D E R R A A D Voorwoord Jongens en meisjes, Als burgemeester van Leeuwarden vind ik het heel goed dat jullie meedoen

Nadere informatie

5. Het presidium als volgt samenstellen: burgemeester (voorzitter), fractievoorzitters,

5. Het presidium als volgt samenstellen: burgemeester (voorzitter), fractievoorzitters, Aan de raad AGENDAPUNT 6 Andere werkwijze van de gemeenteraad Voorstel: 1. Per september 2010 nadrukkelijk onderscheiden: beeldvorming, meningvorming en besluitvorming, in een cyclus van drie weken. 2.

Nadere informatie

Nieuwe werkwijze van de gemeenteraad

Nieuwe werkwijze van de gemeenteraad Nieuwe werkwijze van de gemeenteraad (Training wijkraden; maandag 1 december 2008) Deze trainingsavond voor wijkraden wordt gehouden in de raadzaal van het stadhuis. De presentatie wordt gegeven door Ad

Nadere informatie

Bijlage 1: wetteksten met toelichting cliënten- en burgerparticipatie

Bijlage 1: wetteksten met toelichting cliënten- en burgerparticipatie In deze informatie-set vindt u voorbeelden van documenten en profielen die door Wmo Adviesraden zijn gebruikt in het Plan van aanpak bij de omvorming naar een brede Adviesraad Sociaal Domein of Participatieraad.

Nadere informatie

PeerEducatie Handboek voor Peers

PeerEducatie Handboek voor Peers PeerEducatie Handboek voor Peers Handboek voor Peers 1 Colofon PeerEducatie Handboek voor Peers december 2007 Work-Wise Dit is een uitgave van: Work-Wise info@work-wise.nl www.work-wise.nl Contactpersoon:

Nadere informatie

Monnickendam, 22 september 2015. Nummer: 166-137. Aan de Raad. Onderwerp Wijzigen Reglement van orde gemeenteraad Waterland

Monnickendam, 22 september 2015. Nummer: 166-137. Aan de Raad. Onderwerp Wijzigen Reglement van orde gemeenteraad Waterland Monnickendam, 22 september 2015 Nummer: 166-137 Portefeuillehouder: Contactpersoon: mw. L.M.B.C. Wagenaar-Kroon drs. E.G.H. Dijk MPM Aan de Raad Onderwerp Wijzigen Reglement van orde gemeenteraad Waterland

Nadere informatie

FRACTIEREGLEMENT. Hoorn INHOUD: Raadsperiode 2010-2014. I. Definities blz 2. II. Taakomschrijvingen, verplichtingen en rechten fractieleden blz 2

FRACTIEREGLEMENT. Hoorn INHOUD: Raadsperiode 2010-2014. I. Definities blz 2. II. Taakomschrijvingen, verplichtingen en rechten fractieleden blz 2 Hoorn FRACTIEREGLEMENT Raadsperiode 2010-2014 INHOUD: I. Definities blz 2 II. Taakomschrijvingen, verplichtingen en rechten fractieleden blz 2 III. Fractieondersteuning blz 4 IV. Besluiten blz 4 V. De

Nadere informatie

Reflectieverslag. Gastcolleges periode 2

Reflectieverslag. Gastcolleges periode 2 Reflectieverslag Gastcolleges periode 2 Naam: Lisanne Schapendonk Studentennummer: 2078571 Klas: 48BK1BV Opleiding: Bestuurskunde Fase: Jaar 1, propedeuse, periode 2 Plaats: s-hertogenbosch Datum: 23 december

Nadere informatie

Een wat strenge stem, hij wil graag officiëler klinken dan hij in wezen is.

Een wat strenge stem, hij wil graag officiëler klinken dan hij in wezen is. Een wat strenge stem, hij wil graag officiëler klinken dan hij in wezen is. Goedendag! Als ik even de aandacht mag, ja! Dank u. Dan geef ik nu het woord aan mezelf. Als ik mij eerst eens even mag introduceren.

Nadere informatie

Bijlage 2a Concept Reglement van orde Agendacommissie CONCEPT

Bijlage 2a Concept Reglement van orde Agendacommissie CONCEPT Bijlage 2a Concept Reglement van orde Agendacommissie CONCEPT Reglement van orde voor de vergaderingen en andere werkzaamheden van de Commissie van de Modulaire Gemeenschappelijke Regeling Rijk van Nijmegen

Nadere informatie

Communiceren vanuit de raadsgriffie

Communiceren vanuit de raadsgriffie Communiceren vanuit de raadsgriffie Pascale Georgopoulou en David Kok Onderzoek naar het gebruik van sociale media door raadsgriffies laat zien dat 58% van de raadsgriffies gebruik maakt van sociale media.

Nadere informatie

Stemmen Europese verkiezingen 2014

Stemmen Europese verkiezingen 2014 Stemmen Europese verkiezingen 2014 2 Voorwoord Dit boek gaat over de verkiezingen voor het Europees Parlement van 22 mei 2014. Het boek is gemaakt door de medewerkers van het Educatief Centrum voor Cliënten,

Nadere informatie

Vergaderen met BOB. een nieuwe werkwijze voor de gemeenteraad Boxtel

Vergaderen met BOB. een nieuwe werkwijze voor de gemeenteraad Boxtel Vergaderen met BOB een nieuwe werkwijze voor de gemeenteraad Boxtel Januari 2014 1. Inleiding In 2011/2012 heeft een werkgroep uit de raad zich gebogen over de thema s burgerparticipatie en bestuurlijke

Nadere informatie

Wijkraad Lent - Rekenkamer Nijmegen

Wijkraad Lent - Rekenkamer Nijmegen Wijkraad Lent - Rekenkamer Nijmegen Hieronder een eerste en tweede reactie van de Rekenkamer. 1 Bijlage: Ambitiedocument Burgerparticipatie met bijbehorende Verordening te downloaden via deze link. Eerste

Nadere informatie

Docentenhandleiding Rollenspel Politiek

Docentenhandleiding Rollenspel Politiek Docentenhandleiding Rollenspel Politiek Voorbereiding 1. Bepaal hoeveel tijd er is: kies voor 45, 60 of 90 uten versie 2. Deel tijdschema uit en bespreek dit met de leerlingen 3. Verdeel de rollen, zie

Nadere informatie

Met dit initiatiefvoorstel stel ik u voor het volgende besluit te nemen: II. in te stemmen met genoemd initiatiefvoorstel;

Met dit initiatiefvoorstel stel ik u voor het volgende besluit te nemen: II. in te stemmen met genoemd initiatiefvoorstel; Gemeenteblad Jaar 2015 Publicatiedatum * Agendapunt * Datum initiatiefvoorstel 02 juni 2015 Onderwerp ter instemming van het raadslid de heer Ernsting van GroenLinks, getiteld: Open aadsinformatie en open

Nadere informatie

Met gegrauw en gesnauw bereik je niks

Met gegrauw en gesnauw bereik je niks 81 Weike Medendorp, PvdA Met gegrauw en gesnauw bereik je niks Ik denk dat we een aantal resultaten hebben bereikt waar we trots op mogen zijn. Neem bijvoorbeeld het plan van transformatie voor de Enci,

Nadere informatie

Artikel 3. Taken voorzitter

Artikel 3. Taken voorzitter Ontwerp-besluit De raad van de gemeente Krimpen aan den IJssel; gelezen het voorstel van het presidium van de gemeenteraad van 14 maart 2013; overwegende dat het gewenst is de integrale bevoegdheid van

Nadere informatie

Binnen het communicatieconcept wordt een herkenbaar verkiezingslogo met bijbehorende slogan ontwikkeld.

Binnen het communicatieconcept wordt een herkenbaar verkiezingslogo met bijbehorende slogan ontwikkeld. Communicatieplan verkiezingen 2014 Opkomstbevordering Inleiding De laatste jaren daalt de opkomst bij de gemeenteraadsverkiezingen in Den Helder. Van 51% in 2002 naar 48% in 2006 tot 45% in 2010. De dalende

Nadere informatie

Protocol collegeonderhandelingen Woerden 2014. handreiking Presidium aan de onderhandelaars

Protocol collegeonderhandelingen Woerden 2014. handreiking Presidium aan de onderhandelaars Protocol collegeonderhandelingen Woerden 2014 handreiking Presidium aan de onderhandelaars Presidium gemeenteraad Woerden Januari 2014 Inleiding Het Presidium, zoals dat fungeerde in de raadsperiode van

Nadere informatie

LOBBYEN IN DE PRAKTIJK

LOBBYEN IN DE PRAKTIJK LOBBYEN IN DE PRAKTIJK Praktische handvatten om goed te lobbyen Aan de orde komen: Hoe krijg je een voet tussen de deur, Hoe stel je een lobbyplan op, Maak een lobbystrategie, Welke lobbyinstrumenten kun

Nadere informatie

NIEUWSBRIEF18. Wij stáán er voor VAN HET BESTUUR NIEUWE LEDEN: www.sgpgeldermalsen.nl 4/2015. Voor in uw agenda: NAJAARSVERGADERING 25 NOVEMBER

NIEUWSBRIEF18. Wij stáán er voor VAN HET BESTUUR NIEUWE LEDEN: www.sgpgeldermalsen.nl 4/2015. Voor in uw agenda: NAJAARSVERGADERING 25 NOVEMBER VAN HET BESTUUR Het zomerreces is weer voorbij. Als u deze nieuwsbrief leest zijn de eerste commissievergaderingen en raadsvergaderingen al weer achter de rug. Er is veel wat aandacht vraagt, de zondagsontheiliging

Nadere informatie

DE BIBLIOTHEEK VAN JE DROMEN? groep A

DE BIBLIOTHEEK VAN JE DROMEN? groep A DE BIBLIOTHEEK VAN JE DROMEN? groep A 4 opdrachten! 60 minuten! Bij iedere opdracht zet iemand zijn wekker/ chronometer (op gsm of uurwerk), zodat je zeker niet veel langer dan een kwartier bezig bent.

Nadere informatie

Startnotitie t.b.v. het opstellen van een communicatieplan gemeenteraad Nijmegen 1 oktober 2003

Startnotitie t.b.v. het opstellen van een communicatieplan gemeenteraad Nijmegen 1 oktober 2003 Startnotitie t.b.v. het opstellen van een communicatieplan gemeenteraad Nijmegen 1 oktober 2003 Inleiding In de commissie Algemeen Bestuur is de wens uitgesproken om over de communicatie van de gemeenteraad

Nadere informatie

Om dit te kunnen doen, is een aantal besluiten door de gemeenteraad vereist.

Om dit te kunnen doen, is een aantal besluiten door de gemeenteraad vereist. Aan de bewoners van Datum: 26 februari 2015 Zaaknummer: Afdeling: Contactpersoon: Uw brief van: Onderwerp: Datum Tuincentrum De Wilgen verzending: Geachte heer, mevrouw, Door middel van deze brief wil

Nadere informatie

Medewerker interne dienst. Persoonlijke effectiviteit: 2. Accuratesse

Medewerker interne dienst. Persoonlijke effectiviteit: 2. Accuratesse Persoonlijke effectiviteit: 2. Accuratesse Werkt gedurende langere periode nauwkeurig en zorgvuldig, met oog voor detail, gericht op het voorkómen van fouten en slordigheden, zowel in eigen als andermans

Nadere informatie

Rekenkamercommissie Deventer

Rekenkamercommissie Deventer Rekenkamercommissie Deventer Jaarverslag 2008 Voorwoord Voor u ligt het jaarverslag 2008 van de Rekenkamercommissie Deventer. Met dit jaarverslag legt de commissie, onder verwijzing naar het wettelijke

Nadere informatie

Jongerengemeenteraad 2011. Uw school doet toch ook weer mee?

Jongerengemeenteraad 2011. Uw school doet toch ook weer mee? Jongerengemeenteraad 2011 Uw school doet toch ook weer mee? Pagina 1 Voorwoord Veel jongeren denken dat politiek alleen voor oudere mensen is. De gemeenteraad van Leidschendam- Voorburg wil daar verandering

Nadere informatie

Europa in de Tweede Kamer

Europa in de Tweede Kamer Europa in de Tweede Kamer Europa krijgt steeds meer invloed op het dagelijks leven van haar burgers, ook in Nederland. Daardoor lijkt het soms alsof de nationale parlementen buiten spel staan. Dat is niet

Nadere informatie

Blijf er niet mee zitten! Informatie over de klachtenregeling

Blijf er niet mee zitten! Informatie over de klachtenregeling Blijf er niet mee zitten! Informatie over de klachtenregeling 1 Blijf er niet mee zitten! Bij Koraal Groep komen mensen op de eerste plaats. We vinden het belangrijk dat cliënten tevreden zijn over onze

Nadere informatie

VOORSTELLING DE KINDER- & JEUGDBURGEMEESTER DEN HAAG

VOORSTELLING DE KINDER- & JEUGDBURGEMEESTER DEN HAAG VOORSTELLING DE KINDER- & JEUGDBURGEMEESTER DEN HAAG Als jullie het stadhuis binnenkomen staat één van de acteurs klaar om jullie te ontvangen. Jullie worden dan door het enorme witte gebouw meegenomen

Nadere informatie

29 januari 2015. Verordening op de raadscommissies

29 januari 2015. Verordening op de raadscommissies Raadsvoorstel Agendanummer: Datum raadsvergadering: 29 januari 2015 Onderwerp: Verordening op de raadscommissies Gevraagde Beslissing: Te besluiten om: 1. De verordening op de raadscommissies 2015 vast

Nadere informatie

Als je niet kunt delen, kan je ook niet vermenigvuldigen Door: Marja Ruigrok

Als je niet kunt delen, kan je ook niet vermenigvuldigen Door: Marja Ruigrok Als je niet kunt delen, kan je ook niet vermenigvuldigen Door: Marja Ruigrok Iedereen die me een beetje kent, weet dat de titel van dit hoofdstuk mijn motto is. Het geldt voor kennis, winst en zeker voor

Nadere informatie

2: vergaderen VASTE VOORZITTER EN NOTULIST

2: vergaderen VASTE VOORZITTER EN NOTULIST 2: vergaderen Als je lid bent van een studentenraad, vergader je vaak. Je hebt vergaderen met de studentenraad, maar ook vergaderingen met het College van Bestuur en de Ondernemingsraad (OR). Gemiddeld

Nadere informatie

GEMEENTEBLAD Officiële publicatie van Gemeente Wijk bij Duurstede (Utrecht)

GEMEENTEBLAD Officiële publicatie van Gemeente Wijk bij Duurstede (Utrecht) Nr: 0217 7 RV Agendapunt: 7 Datum: 20 januari Datum: Raadsvergadering, 17 februari Voorstel aan de Raad Onderwerp: Verordening Ambtelijke bijstand en fractieondersteuning Wijk bij Duurstede Gemeenteblad

Nadere informatie

BESLUITENLIJST. Voorronde Open Huis. Datum: 10 september 2015 Onderwerp: Discussienota herziening subsidiebeleid

BESLUITENLIJST. Voorronde Open Huis. Datum: 10 september 2015 Onderwerp: Discussienota herziening subsidiebeleid BESLUITENLIJST Voorronde Open Huis Datum: 10 september 2015 Onderwerp: Discussienota herziening subsidiebeleid Aanwezig: Voorzitter: dhr. J. Buzepol Locogriffier: mw. A. van Wees (locogriffier) Leden:

Nadere informatie

Sessie 1 Workshop Bestuurlijke aspecten Workshopleidster: Mariska Vink-van Oostveen van de gemeente Amersfoort

Sessie 1 Workshop Bestuurlijke aspecten Workshopleidster: Mariska Vink-van Oostveen van de gemeente Amersfoort Bijeenkomst nieuwe Wet ruimtelijke ordening VNG afdeling Utrecht 12 december 2007 Sessie 1 Workshop Bestuurlijke aspecten Workshopleidster: Mariska Vink-van Oostveen van de gemeente Amersfoort - Voorstelronde

Nadere informatie

MONITOR BURGERPARTICIPATIE 2013 ENQUÊTE

MONITOR BURGERPARTICIPATIE 2013 ENQUÊTE MONITOR BURGERPARTICIPATIE 2013 ENQUÊTE De Monitor Burgerparticipatie wordt tweejaarlijks uitgevoerd om het gemeentelijk beleid en activiteiten op het gebied van burgerparticipatie landelijk in kaart te

Nadere informatie

AFSPRAKENLIJST PRESIDIUM 20 APRIL 2015

AFSPRAKENLIJST PRESIDIUM 20 APRIL 2015 AFSPRAKENLIJST PRESIDIUM 20 APRIL 2015 Aanwezig de leden: Tevens aanwezig: Afwezig: Rollingswier (voorzitter), De Boer (GroenLinks), Gilissen (VVD), Schipper (SP), Van Waveren (CDA), Haage (PvdA), Bos

Nadere informatie

Lesmateriaal voor het (V)MBO

Lesmateriaal voor het (V)MBO Lesmateriaal voor het (V)MBO Binnenkort nemen uw leerlingen deel aan een Jongerengemeenteraad. Het project Jongerengemeenteraad laat jongeren in de leeftijd van 14 19 jaar zien hoe beleid tot stand komt

Nadere informatie

Besluitenlijst gemeenteraad Hengelo Ov. Pag. 1

Besluitenlijst gemeenteraad Hengelo Ov. Pag. 1 Besluitenlijst gemeenteraad Hengelo Ov. Pag. 1 VERGADERING D.D. 26-02-2013 AGENDAPUNT B1 REG.NR. 12G201670 PORTH./SECTOR Lievers Wijziging CAR-UWO per 1 januari 2013 ten behoeve van het personeel van de

Nadere informatie

Raadsbrief. Onderwerp: Vernieuwing raadsstukken en aanvullende reactie rapport "Yes, minister"

Raadsbrief. Onderwerp: Vernieuwing raadsstukken en aanvullende reactie rapport Yes, minister Raadsbrief Onderwerp: Vernieuwing raadsstukken en aanvullende reactie rapport "Yes, minister" Datum: 26 augustus 2015 Betreft Programma: 1. Burger en bestuur Portefeuillehouder: E. Nauta-van Moorsel Medewerker:

Nadere informatie

K i n d e r r a a d l e e r l i n g e n b o e k

K i n d e r r a a d l e e r l i n g e n b o e k K i n d e r r a a d leerlingenboek 2 Leerlingenboek K I N D E R R A A D Voorwoord Jongens en meisjes, Als burgemeester van Leeuwarden vind ik het heel goed dat jullie meedoen aan de Kinderraad. Ook als

Nadere informatie

Gedragscode. Gewoon goed doen

Gedragscode. Gewoon goed doen Gedragscode Gewoon goed doen 2 Inhoudsopgave pagina 1. Missie, ambitie en kernwaarden 4 2. Gewoon goed doen 5 3. Waarom een gedragscode? 6 4. Omgaan met de patiënt/klant: respectvol en gastvrij 7 5. Professioneel

Nadere informatie

Nu ook op mobiel of tablet! quez.movisie.nl. QueZ. Vragen naar zelfregie

Nu ook op mobiel of tablet! quez.movisie.nl. QueZ. Vragen naar zelfregie Nu ook op mobiel of tablet! quez.movisie.nl QueZ Vragen naar zelfregie Colofon Auteurs: Cora Brink, Anouk Poll en Petra van Leeuwen Met dank aan: Oda Berkhout (Beweging 3.0), Ieke Bron en Tineke van Dijk

Nadere informatie

Hoe kunt u met minder geld toch de kwaliteit van dienstverlening waarborgen voor kwetsbare doelgroepen?

Hoe kunt u met minder geld toch de kwaliteit van dienstverlening waarborgen voor kwetsbare doelgroepen? Hoe kunt u met minder geld toch de kwaliteit van dienstverlening waarborgen voor kwetsbare doelgroepen? Visie tafelleider: Met minder geld hetzelfde of misschien zelfs meer doen. Dat is de grote uitdaging

Nadere informatie

Het is goed om het grote belang van die rol hier te midden van u, de gemeenteraadsleden, nog maar eens te onderstrepen.

Het is goed om het grote belang van die rol hier te midden van u, de gemeenteraadsleden, nog maar eens te onderstrepen. Toespraak van Commissaris van de Koning Ank Bijleveld-Schouten bij de eedaflegging en installatie van mevrouw Ellen Nauta-van Moorsel als burgemeester van Hof van Twente op woensdag 15 mei 2013 Burgemeester

Nadere informatie

MEE: PARTNER IN HET CJG

MEE: PARTNER IN HET CJG 1e kwartaal 2016 MEE: PARTNER IN HET CJG MEE ondersteunt mensen met een beperking zodat zij mee kunnen doen in de samenleving. Wij helpen iedereen (weer) grip op hun leven te krijgen, onder andere door

Nadere informatie

Onderwerp: Instelling werkgeverscommissie griffie ex artikel 83 Gemeentewet

Onderwerp: Instelling werkgeverscommissie griffie ex artikel 83 Gemeentewet Raadsvergadering, 26 oktober 2010 Voorstel aan de Raad Onderwerp: Instelling werkgeverscommissie griffie ex artikel 83 Gemeentewet Nr.: 411 Agendapunt: 10 Datum: 11 oktober 2010 Voorgesteld besluit 1)

Nadere informatie

REGLEMENT VAN ORDE UNIVERSITEITSRAAD. van de UNIVERSITEIT UTRECHT

REGLEMENT VAN ORDE UNIVERSITEITSRAAD. van de UNIVERSITEIT UTRECHT REGLEMENT VAN ORDE UNIVERSITEITSRAAD van de UNIVERSITEIT UTRECHT In werking getreden op 1 januari 2015. Vastgesteld door de universiteitsraad op 9 december 2014. Artikel 9.31 WHW Universiteitsraad [ ]

Nadere informatie

Communiceren met de achterban

Communiceren met de achterban 1 Communiceren met de achterban Je wilt weten hoe je het beste communiceert met de achterban. Je wilt direct aan de slag en snel resultaten. Je hebt een hoe-vraag. Zoals iedereen. Maar als je werkelijk

Nadere informatie

: vaststellen verordening en benoeming leden werkgeverscommissie

: vaststellen verordening en benoeming leden werkgeverscommissie Voor het kiezen van de datum voor de raadsvergadering --> Klik op het knopje ernaast om een raadsvergaderdatum te selecteren.onderstaande velden worden door tekstverwerking ingevuld!!!stuur DIT RAADSVOORSTEL

Nadere informatie

PROTOCOL BESLOTEN VERGADERINGEN, GEHEIMHOUDING EN VERTROUWELIJKHEID

PROTOCOL BESLOTEN VERGADERINGEN, GEHEIMHOUDING EN VERTROUWELIJKHEID PROTOCOL BESLOTEN VERGADERINGEN, GEHEIMHOUDING EN VERTROUWELIJKHEID 1. Aanleiding Aanleiding tot dit protocol is de constatering dat er in de praktijk met betrekking tot besloten vergaderingen en het opleggen

Nadere informatie

Registratienr: [ 34887] Betreft: Reglement voor het fractievoorzittersoverleg

Registratienr: [ 34887] Betreft: Reglement voor het fractievoorzittersoverleg Raadsvoorstel Agendapuntnummer: 1m Aantal bijlagen: -- Betreft: Reglement voor het fractievoorzittersoverleg Inleiding Het fractievoorzittersoverleg bestaat uit de voorzitter van de gemeenteraad en de

Nadere informatie

JAARVERSLAG 2012. Rekenkamercommissie Raalte

JAARVERSLAG 2012. Rekenkamercommissie Raalte JAARVERSLAG 2012 Rekenkamercommissie Raalte Voorwoord. Voor u ligt het Jaarverslag 2012 van de rekenkamercommissie Raalte. Naast de wettelijke verplichting om een jaarverslag op te stellen doet de rekenkamercommissie

Nadere informatie

Evalueren van projecten met externen Kennisdocument Onderzoek & Statistiek

Evalueren van projecten met externen Kennisdocument Onderzoek & Statistiek Evalueren van projecten met externen Kennisdocument Onderzoek & Statistiek Zwaantina van der Veen / Dymphna Meijneken / Marieke Boekenoogen Stad met een hart Inhoud Hoofdstuk 1 Inleiding 3 Hoofdstuk 2

Nadere informatie

Docentenhandleiding Rollenspel Politiek

Docentenhandleiding Rollenspel Politiek Docentenhandleiding Rollenspel Politiek Voorbereiding 1. Bepaal hoeveel tijd er is: kies voor 45, 60 of 90 uten versie 2. Deel tijdschema uit en bespreek dit met de leerlingen 3. Verdeel de rollen, zie

Nadere informatie

E-PAPER. Drie praktische tips om je werk als apothekersassistent(e) leuker te maken!

E-PAPER. Drie praktische tips om je werk als apothekersassistent(e) leuker te maken! Dé expert in praktische apotheektrainingen E-PAPER Drie praktische tips om je werk als apothekersassistent(e) leuker te maken! 1 Inhoudsopgave De cliënt en ik 3 Weet jij nog waarom je in de apotheek wilde

Nadere informatie

Speech Josee Gehrke presentatie Rob-advies 15,9 uur, 21 april 2016. Dames en heren,

Speech Josee Gehrke presentatie Rob-advies 15,9 uur, 21 april 2016. Dames en heren, Speech Josee Gehrke presentatie Rob-advies 15,9 uur, 21 april 2016 Dames en heren, Allereerst hartelijk dank aan de Rob voor dit lezenswaardige rapport. Het doet me deugd dat de Rob zo veel punten heeft

Nadere informatie

Regelgeving die op deze regeling is gebaseerd (gedelegeerde regelgeving)

Regelgeving die op deze regeling is gebaseerd (gedelegeerde regelgeving) Wetstechnische informatie Gegevens van de regeling Overheidsorganisatie gemeente Heerhugowaard Officiële naam regeling Verordening functioneringsgesprek burgemeester en raad Citeertitel Verordening functioneringsgesprek

Nadere informatie

HANDLEIDING OPZETTEN BELEID TER VOORKOMING EN BESTRIJDING VAN ONGEWENST GEDRAG

HANDLEIDING OPZETTEN BELEID TER VOORKOMING EN BESTRIJDING VAN ONGEWENST GEDRAG HANDLEIDING OPZETTEN BELEID TER VOORKOMING EN BESTRIJDING VAN ONGEWENST GEDRAG INHOUD 0. ALGEMEEN 3 Wat is de bedoeling van het beleid voor ongewenst gedrag? 3 Voor wie? 3 Hoe pak je het aan? 3 1. MAATREGELEN

Nadere informatie