(Aantal goed beantwoorde vragen / Totaal aantal vragen) x 100 = %

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "(Aantal goed beantwoorde vragen / Totaal aantal vragen) x 100 = %"

Transcriptie

1 Lezen, een kunst? Er komt heel veel informatie op ons af. Aangetoond is: hoe meer iemand te verwerken heeft, hoe lager zijn IQ. Door slim te werk te gaan met het lezen en verwerken van informatiebronnen, kunnen grote hoeveelheden tijd bespaard worden. De grote winst die te behalen valt met Slim>Lezen komt voort uit het hanteren van de volgende principes: Je hersenen met aandacht en gericht te laten lezen Je hersenen de materie meteen laten plaatsen in een context en op te laten slaan op je harde schijf Prettig bijkomstig effect van deze principes is dat het ook je IQ verbetert. Nog meer tijdwinst valt natuurlijk te behalen met het verhogen van je leessnelheid. Meet je basisleessnelheid Bepaal het aantal woorden in het stuk. Lees het stuk door. Bepaal je leessnelheid, deze is gelijk aan: Leessnelheid = aantal woorden / aantal minuten Gemiddelde snelheid: Opleidingsniveau Snelheid Basisschool Middelbare school Hoger Onderwijs Vervolgstudie Volwassene 200 wpm 250 wpm 325 wpm 400 wpm 200 wpm Verdubbeling is mogelijk, tot zelfs 3800 wpm! Meet je begripsniveau Natuurlijk wil je met sneller lezen nog evenveel begrijpen van wat je leest. Test je normale begripsscore als volgt: lees eerst een stuk op je normale snelheid door. Lees het stuk, beantwoord dan de vragen en bereken je begripsscore: (Aantal goed beantwoorde vragen / Totaal aantal vragen) x 100 = % Wanneer je leessnelheid geleidelijk aan stijgt, zal je begripsniveau eveneens mee omhoog gaan. & 1

2 Verhoog je snelheid met deze aanpak Geef je hersenen focus, bepaal je doel: Hoe maken ze Wat is. Zit er iets nieuws in of is het allemaal bekende/ouwe koek? Je wilt een globale indruk krijgen van het stuk en daarna bepalen of je er nog wat meer mee wilt. Je wilt het diepgaand bestuderen om alles uit je hoofd te weten en in eigen bewoordingen te kunnen zeggen. Bepaal tijdsduur Ga er goed voor zitten, pen, papier, marker en eventueel leeswijzer bij de hand Noteer op basis van je doelen sleutelwoorden voor jezelf Steek je licht op: onderzoek structuren, noteer en / of markeer sleutelwoorden lezen nog nodig? ga dan door Lees de slotconclusie of samenvatting als die er is is dit voldoende voor je doel? klaar meer achtergronden weten? 1. Stel eerst vragen 2. Breid de sleutelwoorden zonodig uit 3. Duik met nieuwe vragen en sleutelwoorden het stuk opnieuw in Nog meer tips: Lees alleen begin- en slotregels van alinea s Lees alleen de interessante of belangrijke delen (eerst) Speur de tekst af, zoek naar je sleutelwoorden Maak al lezende een samenvatting, het liefst een mindmap, schema of figuur Pauzeer tijdig! & 2

3 Je WPM verhogen = oefenen met Vooraf je hoofd leegmaken; wees geconcentreerd en gemotiveerd. Doe NU alleen dit éne. Het zien van woordgroepen, regels, alinea s schuttingen. Allemaal plaatsen waar dat officieel verboden is. De meningen over de teksten Perifeer zicht gebruiken Eerst scannen van alinea of pagina: op zoek naar je sleutelwoorden: Geleidelijk je snelheid verhogen, maar wel ontspannen Probeer met hulp van een metronoom je snelheid te verhogen of gebruik een leesgeleider: & 3

4 Je WPM verhogen = oefenen Zo n 10 tot 30 minuten per dag En dit vermijden: X Prevelen, woord voor woord oplezen in je hoofd. Jezelf te hoge doelen stellen. Vergeten je begripsscore te meten. Ook voor sneller leren lezen geldt: oefening baart kunst! Bepaal eerst wat je wilt bereiken: hoeveel tijd wil je besparen? Hoeveel meer wil je eruit halen? Ben je doe-het-zelver, oefen dan met de technieken die hier behandeld zijn of koop een boek snellezen met oefenteksten. Heb jij een stok achter de deur nodig, schrijf je dan in voor een training snellezen. Enkele boeken: How do you do Snel>Leren Auteur: Yvonne Kleefkens Bestellen: Snellezen Auteur: Bert Ruck Bestellen: en de boekhandel Snellezen Auteur: Tony Buzan Bestellen: en de boekhandel & 4

5 Arnhems Zeewater (333 woorden) Vragen 1. Wat is je basisleessnelheid? Alle oceanen op aarde samen bevatten 1350 miljoen kubieke kilometer water, dat is ruim 1,3 triljoen liter. In dat licht is de acht miljoen liter waarmee de Ocean van Burgers' Zoo in Arnhem, is uitgerust, een nietig plasje. Maar het maken ervan heeft heel wat voeten in de aarde gehad, want zeewater vooreen aquarium luistert heel nauw. Om algenplagen te voorkomen, moet het water, dat op 25 graden Celsius wordt gehouden, voedselarm zijn. Vooral kiezelalgen vormen een constante bedreiging. Om te voorkomen dat de wanden en de kunstkoralen elke paar dagen moeten worden schoongepoetst, of anders in een mum van tijd onder een oranjebruine laag verdwijnen, dient de kiezel - siliciumdioxide, dat de alg gebruikt voor zijn skelet - uit het water te worden gehaald. De Arnhemse zeewatermakers gaan uit van gewoon leiding- of grondwater. Eerst wordt dat onthard en vervolgens onder hoge druk door een membraan geperst (reversed osmose). Bijna alle opgeloste stoffen zijn er dan uit, met uitzondering van de kiezel. Daarvoor wordt het water nog langs een ionenwisselaar gestuurd. Vervolgens begint het omgekeerde proces: er worden weer elementen ingebracht. Vooral zout. Voor 66 procent is dat gewoon keukenzout van Akzo, de rest is een mengsel van zouten en allerlei micro-elementen dat uit Israël wordt ingevoerd. Is dat allemaal in het water opgelost en is een zoutgehalte van 3,4 procent ontstaan, dan moet het mengsel, net als wijn, een tijdje rijpen. Er vinden chemische reacties plaats, er wordt lucht in het water gebracht, en langzamerhand komen er allerlei micro-organismen, waaronder veel bacteriën, in het water tot leven. Na een maand is er echt Arnhems zeewater ontstaan. Noordzeewater is geen alternatief. Niet alleen moet dan een schip uitvaren om water in te nemen en vervolgens moet die enorme plas naar Arnhem worden vervoerd. Bovendien zit dat water mogelijk vol met plantaardig plankton, minuscule kreeftjes, vissenlarven, mosselzaad en ziektekiemen, waardoor de aquariumhouders onvoldoende greep op de ontwikkeling in hun bakken houden. Tenzij het water met uv-licht wordt gesteriliseerd. Maar dat is erg kostbaar. & 5

6 Gist (413 woorden) Vragen 1. Hoe werken bovengistende gistsoorten? Gist heeft de bierbrouwers eeuwenlang beziggehouden en is een van de moeilijkst controleerbare elementen van het brouwen. Gist is een eencellig micro-organisme. Deze gist komt overal voor, maar slechts enkele zijn geschikt voor het vergisten van gerstewater tot bier. In minder technische en technologische tijden werden alle bieren via een spontane gisting op gang gebracht, dat wil zeggen: de gisten die in de lucht aanwezig waren, werkten op de suikerhoudende substantie in. Nu nog worden op deze manier inheemse drankjes gebrouwen in Afrika, Azië en Zuid-Amerika. België hoort daar eigenlijk ook bij, want de gist die ervoor zorgt dat de lambiekbieren ook daadwerkelijk bieren worden, is er een die in de Zennevallei voorkomt. Gisting is eigenlijk niets anders dan de celdeling van het gistplantje, waarbij suikers worden omgezet in alcohol en koolzuur. De vergisting is zeer smaak- en aromabepalend en het is voor de brouwers dan ook van het grootste belang dat deze smaken en aroma's enigszins gecontroleerd kunnen worden. Een belangrijke stap hierin werd aan het eind van de vorige eeuw gezet door Emil Hansen in het laboratorium van de Carlsberg brouwerij. Hansen was de eerste die een giststam kweekte, waarin slechts één gistsoort aanwezig was. Door deze stap kunnen brouwers hun proces beter bepalen en steeds voor een identiek smakend bier zorgen, terwijl tegelijkertijd bijna geen brouwsels meer misgaan door allerlei verwilderde of slechte gisten. De verschillende soorten gist die brouwers vandaag de dag kunnen brouwen, kunnen worden onderscheiden in twee groepen: de ondergistende en de bovengistende. De bovengistende gistsoorten werden voordat er koelinstallaties waren overal gebruikt. Deze gisten werken bij temperaturen van 15 tot 25 graden en drijven op het bier. De bieren die op deze wijze vergist worden, heten hooggistend. Ales, tarwebieren, stouts en alts zijn hier voorbeelden van. De ondergistende soorten werden voor het eerst gebruikt in Zuid-Duitsland en Tsjechië, maar het duurde tot na de invoering van koelmachines dat de laaggistende bieren echt populair werden. Laaggistende bieren zijn minder gevoelig voor infecties en geven een wat dunner en helderder resultaat. De temperatuur hierbij varieert tussen de 5 en 10 graden. De gebruikte gist is bij veel brouwers een groot geheim en zij zien er dan ook nauwlettend op toe dat dat geheim binnen hun brouwerij blijft en tegelijk nemen ze er geen enkel risico mee: er is altijd wel een monster in de koelkast of bij een extern bedrijf in bewaring zodat bij een eventuele besmetting van de gebruikte gist direct een nieuwe stam kan worden opgekweekt. & 6

7 Heksenvervolging (2724 woorden) Vragen 1. Het doel is om een indruk te krijgen van de schrijfstijl, de inhoud en waar het wel en niet over zal gaan. 2. Kies een geschikte leestechniek om vraag 1 te beantwoorden. Inleiding Het geloof in de mogelijkheid en realiteit van toverij en hekserij is nagenoeg universeel: in de meeste, misschien alle, samenlevingen heeft het in de een of andere vorm bestaan en in vele, de westerse niet uitgezonderd, bestaat het nog. Hoe levend het heksengeloof bij voorbeeld in verscheidene Afrikaanse landen nog steeds is, blijkt uit de cultureel antropologische studies die met een zekere regelmaat over dit onderwerp verschijnen. Over hedendaags Europees heksen- en ermee samenhangend duivelgeloof zijn we minder goed ingelicht. Van tijd tot tijd dringt er iets in de pers door, zoals toen in 1969 in Zürich zes leden van een sekte terechtstonden wegens de dood tengevolge hebbende mishandeling van een zeventienjarig meisje. De sekteleden hadden gehandeld in de overtuiging dat zij door de duivel bezeten was en dat haar ziel slechts gered kon worden door hem uit te ranselen. Nauwelijks bekend zijn de veel vaker voorkomende minder spectaculaire manifestaties van heksengeloof zoals die zich op vele plaatsen in Europa en Amerika voordoen. Zo waren volgens officiële gegevens in 1952 op de Luneburger heide minstens 82 heksenbanners werkzaam, terwijl zeker 231 vrouwen en mannen door hun dorpsgenoten als heks beschouwd werden. Dat wil zeggen dat zij voor ziekten en allerlei andere tegenslagen verantwoordelijk werden gesteld, en dienovereenkomstig gemeden, gepest en soms gemaltraiteerd. (Heksenbanners - een van de vele benamingen voor dit soort mensen; een andere is gezondbidders - beweren te genezen met behulp van magische krachten. Meermalen gaan zij echter verder en doen uitspraken over de identiteit van de voor het ongerief verantwoordelijk geachte heks. Het heksengeloof behoort dus nog niet tot het verleden. Wat wel tot het verleden behoort is de officieel erkende heksenvervolging. Zowel in de samenlevingen die het voorwerp van antropologisch onderzoek waren (de zogenaamde primitieve samenlevingen) als in de westerse wereld konden in het verleden heksen langs officiële weg in staat van beschuldiging gesteld worden en eventueel tot de doodstraf veroordeeld. Heksenvervolgingen op grote schaal hebben alleen in de westerse wereld, en wel vooral in West- en Midden-Europa plaats gevonden; niet in de middeleeuwen zoals velen denken maar voornamelijk in de 16de en 17de eeuw. (Kortheidshalve wordt in het vervolg van Europese heksenvervolging gesproken als bedoeld wordt de heksenvervolging die plaats vond in de 16de en 17de eeuw in de toenmalige christelijke wereld met uitzondering van het Grieks-orthodoxe deel ervan.) Door de eeuwen heen is veel geschreven en vooral gepolemiseerd over deze Europese heksenvervolging die ook het onderwerp van dit boekje vormt. Het is nooit een vanzelfsprekende zaak geweest, noch een waarover de mensen min of meer gelijk dachten. Ook voor de tijdgenoten was het een emotioneel en controversieel onderwerp. Dikke verhandelingen werden gewrocht om het bestaan en vervolgen van heksen te verdedigen dan wel te bestrijden. Van deze twee twistpunten: de realiteit en de vervolging, geraakte het tweede in de 18de eeuw op de achtergrond. In de loop van deze eeuw waren de processen zeldzaam geworden en in vele landen waren ze bij & 7

8 de wet onmogelijk gemaakt. Het bekvechten ging nu alleen nog over de vraag of hekserij bestond of niet. Sinds de vorige eeuw is het verschijnsel heksenvervolging geschiedenis. Het zijn niet meer als voorheen theologen en juristen die zich er beroepshalve voor interesseren: de eersten vanwege de afvalligheid van het geloof die bij heksen voorondersteld werd; de laatstgenoemden vanwege de speciale heksenrechtspleging. Voortaan zijn het, een enkele uitzondering daargelaten, historici die zich met het onderwerp bezig houden. De schrijvers zijn er niet langer rechtstreeks bij betrokken. Maar het verschijnsel bleef emoties wekken door de gruwelijkheid van de vervolging, van de processen, van de terechtstellingen. Gevolg was dan ook dat er zich weer een polemiek ontspon. Ditmaal niet over de vraag of heksen bestonden en verbrand moesten worden, maar over de vraag wie er schuldig aan was geweest dat er mensen als heks verbrand waren. En nu stelden de twee confessies, de rooms-katholieke en de protestantse zich tegenover elkaar op - zulks in tegenstelling tot de periode waarin nog vervolgd werd, toen de scheidslijn dwars door de godsdiensten heen liep. De confessie speelde al een rol bij de pionier van de wetenschappelijkhistorische benadering van de heksenvervolging, de protestantse Duitse historicus Soldan wiens Geschichte der Hexenprozesse verscheen in Hij stelde protestantse vervolgers, vergeleken met de rooms-katholieke, zo gunstig mogelijk voor. Onderzoek van latere heksenhistorici bracht aan het licht dat juist geestelijken soms een zeer fanatiek stand punt hadden ingenomen. De grote omvang van de vervolging werd aan het optreden van deze geestelijken geweten. Maar protestantse onderzoekers ontdekten vooral rooms-katholieke activisten, rooms-katholieke historici daarentegen vonden veel protestantse ijveraars, en beide partijen meenden dat in de landen van de confessie van de ander de meeste slachtoffers gevallen waren. (Statistische gegevens zijn er nauwelijks. Uit de gegevens die het onderzoek tot nu toe opgeleverd heeft, krijgt men echter de indruk dat de twee confessies niet voor elkaar onder deden. Wel schijnt het zo te zijn dat de processen eerder tot stilstand kwamen in de protestantse dan de rooms-katholieke gebieden.) Bij hun pogingen een verklaring te vinden voor de heksenvervolging, bleven 20ste-eeuwse historici over het algemeen zoeken naar schuldigen. Zo bij voorbeeld de Engelse historicus Trevor-Roper die een essay aan de 'witch-craze' wijdde en ongehinderd door confessioneel vooroordeel de orthodoxe geestelijkheid aan rooms-katholieke en protestantse zijde de schuld gaf. Zo ook Baschwitz, de in 1968 overleden Amsterdamse hoogleraar in de perswetenschap en massapsychologie. Voor hem zijn de schuldigen wat hij de heksenjagers noemt: rondreizende heksenproces-specialisten, op vervolging aandringende hoge ambtenaren, meedogenloze rechters. Het is onmiskenbaar dat bij grotere processen, dat wil zeggen processen waarbij een hele reeks van hekserij beschuldigden terechtstond, meermalen monomane doordrijvers een leidende rol speelden. Of het juist is dit gegeven te generaliseren is een vraag die later aan de orde zal komen. Hier gaat het er alleen om de benaderingswijze van de schrijver duidelijk te maken. Sinds enkele jaren verkeert het heksenonderzoek in een nieuw stadium. De culturele antropologen, wier heksen soms verrassend op de onze lijken, hebben sommige historici op het idee gebracht de door hen gebruikte methoden op het Europese heksengeloof en de Europese heksenvervolging toe te passen. In enkele van de nieuwste werken wordt vooral gelet op de sociologische en psychologische aspecten van de vervolging op het laagste niveau. Van de theologische, juridische en ambtelijke topfiguren is men afgedaald naar de mannen en vrouwen die rechtstreeks bij de processen betrokken waren. Vragen die nu gesteld worden zijn: in wat voor verhouding stonden beschuldiger en beschuldigde tot elkaar vóór de beschuldiging? En: wat waren de bewuste en onbewuste drijfveren van de eerste? En heeft soms de tweede aanleiding gegeven tot het verdacht worden van hekserij? (Voorbeelden van deze benadering zijn die van de Engelse historici Thomas en Macfarlane. ) De literatuur van het heksenonderzoek is koeler dan voorheen: door deze sociologisch-analyserende aanpak, door het terzijde laten van de schuldvraag, door het bekend veronderstellen van de weerzinwekkende kanten van het & 8

9 verschijnsel: de martelingen en verbrandingen en de verdediging daarvan door mensen die zich vaak als de uitvoerders van Gods wil beschouwden. Een apart chapiter zijn de huidige heksen. Voor zover ik het kan beoordelen zijn er drie soorten. Op de eerste plaats zijn er de niet bestaande heksen: mensen van wie andere mensen beweren dat ze heks zijn. Dan zijn er de in een sfeer van heimelijkheid en achterdocht praktiserende dorpsheksen. Ook in Europa zijn er op het platteland vrouwen, en mannen, die zich professioneel met witte (en zwarte) magie bezig houden. De eerder genoemde 231 'heksen' van de Liineburger heide behoren volgens de ambtelijke gegevens tot de eerste soort - mogelijk is dat althans een deel van hen tot de tweede gerekend moet worden. Tenslotte zijn er de zichzelf heks noemende leden van de vooral in Engeland bloeiende heksenbeweging. Deze beweging stamt in haar huidige vorm uit de jaren veertig van deze eeuw. Zij is een mengsel van vruchtbaarheidscultus en occultisme, en belooft haar aanhangers psychische krachten. Geen sprake van zwarte missen: men celebreert naakt maar zeer wit; zwarte heksengroepen, die er dus ook zouden zijn (een vierde soort) veroordelen zij. Dit kan men lezen in het apologetische geschrift van Stewart Farrar, journalist en heks (en lid van de Alexandrijnse sekte, zo genoemd naar haar stichter en hogepriester Alex. Er zijn in totaal vier sekten en er heerst soms grote verdeeldheid.) (S. Farrar, What witches do, London 1971.) Dit boek is een van de vele die de laatste jaren verschenen zijn over deze moderne hekserij, over spoken, weerwolven, vampiers, over buitenzintuiglijke waarneming en bewustzijnsverruiming. Al deze verschijnselen en het verschijnsel van de grote belangstelling die er voor is, liggen buiten het terrein van ons onderwerp. Wel moet nog vermeld worden dat de sekteheksen zichzelf beschouwen als belijders van een eeuwenoude godsdienst. De eertijds vervolgde heksen zouden geloofsgenoten geweest zijn. Waren de in de 16de en 17de eeuw als heks verbrande vrouwen en mannen belijders van een godsdienst, met andere woorden: om het geloof vervolgden? Dit is inderdaad beweerd door de Engelse egyptologe Margaret Murray in haar in 1921 verschenen The Witch-Cult in Western Europe. Zij fungeert dan ook als een soort hogepriesteres honoris causa voor de moderne heksen. Murray's stelling is wetenschappelijk niet houdbaar. Er zal nog uitvoerig op teruggekomen worden, juist omdat het door haar geponeerde, via de journalistieke presentatie van de moderne heksen, in bredere kring als vaststaand gegeven beschouwd lijkt te worden. Bij het lezen van het nieuwste werk over een gecompliceerd verschijnsel als bij voorbeeld de heksenvervolging, krijgt men soms de indruk dat hier dé oplossing van alle problemen geboden wordt die alle vroeger gevonden oplossingen overbodig maakt. Er is dan weer een nieuw werk nodig om de betekenis van de nieuwste oplossing te relativeren, en eventueel oudere te rehabiliteren. Waarna weer ruimte is vóór, en vraag naar De Oplossing. Enzovoort. Met andere woorden: voor het begrijpen van een dergelijk verschijnsel blijkt de cumulatieve arbeid van generaties van onderzoekers nodig te zijn. Wetenschappelijke onderzoekers nemen selectief waar: ze maken een bepaalde keuze uit de voorhanden zijnde gegevens en die keuze wordt bepaald door de samenleving waar zij deel van uitmaken; de problemen en controversen, de waarden, interesses en modes die daar heersen. Bij voorbeeld: bij de bestudering van de heksenvervolging wordt juist nu gelet op de sociale verhoudingen doordat nu de geschiedwetenschap in de fase verkeert waarin zij probeert baar voordeel te doen met ziens- en werkwijze van de sociale wetenschappen (sociologie, culturele antropologie, psychologie). Baschwitz' bijna persoonlijke haat tegen de 'heksenjagers' kan men zien tegen de achtergrond van de jodenvervolging door de nazi's (Baschwitz, Duitser van geboorte, vluchtte in 1933 naar Nederland; zijn eerste boek over de heksenjacht verscheen in 1948). Toen protestanten en rooms-katholieken elkaar nog naar het leven stonden, verschenen boeken waarin elke partij de geestelijkheid van de andere beschuldigde van buitensporig ijveren. In diezelfde tijd legden antiklerikalen, die men als derde partij in dit spanningsveld kan beschouwen, de nadruk op de rol van de geestelijkheid in het algemeen. Op het ogenblik maken de mensen zich druk om andere dingen. Typerend is dat een & 9

10 recent essay waarin de dominees en de priesters op het matje geroepen werden door een criticus, onder andere, als ouderwets bestempeld werd (bedoeld is het essay van Trevor-Roper, van 1967). Tot slot moet hier nog iets gezegd worden over de terminologie. Een van de vroegste producten die de cumulatieve arbeid op het gebied van de Europese heksenvervolging opleverde, is het besef dat er op een 'gegeven moment' in de geschiedenis van het Latijnse christendom een speciaal begrip heks ontwikkeld is. Tot nu toe is hier ietwat losjes omgesprongen met de woorden hekserij en toverij. Niet zo losjes overigens als gedaan werd door de tijdgenoten van de heksenvervolging. Zij gebruikten deze woorden (beter gezegd de 16de- en 17de-eeuwse synoniemen in de verschillende talen) door elkaar, gebruikten ook nog andere sindsdien in onbruik geraakte woorden; verschillende schrijvers verstonden niet geheel dezelfde zaken onder dezelfde woorden en een verschijnsel kon aangeduid worden met meer dan een woord. Kortom: er was geen eenstemmigheid op terminologisch gebied, toen evenmin als nu. Dit neemt niet weg dat met de veelheid van meer of minder flexibele termen verschijnselen aangeduid werden die door ons in een betrekkelijk klein aantal categorieën ingedeeld kunnen worden. Om te beginnen is er een indeling naar de intentie. Er waren niet alleen slechte tovenaars en heksen, er waren ook goede die men raadpleegde in geval van ziekte en verlies van voorwerpen. Sommige mensen maakten ziek langs occulte weg, andere genazen. Ook kwam het voor dat beide vermogens in een persoon verenigd waren. Omdat in het kader van ons onderwerp de nadruk op de slechte soort ligt, wordt hier met heksen en tovenaars de slechte soort bedoeld. De vraag die zich voordoet is of het zinvol is binnen de slechte categorie nog onderscheid te maken. Zijn er twee min of meer duidelijk gescheiden groepen verschijnselen te onderkennen die het verdienen elk met een eigen term aangeduid te worden? Deze vraag is de historici ingegeven door de antropologen. Bij veel zogenaamde primitieve volken blijkt dit namelijk dikwijls het geval te zijn. De Engelse antropoloog Evans-Pritchard bestudeerde de hier aan de orde zijnde verschijnselen bij het Centraalafrikaanse Bantoevolk de Azande. Hij ontdekte dat zij, in tegenstelling tot ons en onze voorouders, onderscheid maakten. Dit onderscheid kwam tot uitdrukking in het gebruik van twee termen die Evans-Pritchard weergaf met de woorden 'witchcraft' en 'sorcery'. Sinds de publicatie van dit onderzoek (in 1937) hebben antropologen vooral in Afrika, waar het meeste onderzoek op dit gebied gedaan is, bij verscheidene van de door hen bestudeerde volken hetzelfde ontdekt. Op grond van vergelijking kunnen de volgende generaliserende omschrijvingen gegeven worden. Een tovenaar is iemand die boze magie tegen anderen bedrijft; in principe kan ieder die dat wil toverij bedrijven, door de voor tovermiddelen benodigde ingrediënten te verzamelen en de benodigde handelingen te verrichten. Een heks daarentegen bezit een mystieke en aangeboren kracht die tegen anderen gebruikt kan worden. Vaak gelooft men dat de heks een persoon slechts kwaad hoeft toe te wensen om hem schade toe te brengen. Zelfs kan het voelen van jaloezie of boosheid al voldoende zijn om, zonder dat de heks in kwestie het zich bewust is, de aangeboren kracht in werking te zetten. Magie - ook een term waarover weinig eensgezindheid is - kan omschreven worden als: door middel van bepaalde handelingen en/of woorden bovennatuurlijke krachten inschakelen voor het bereiken van een bepaald doel. Het is dan een neutrale term. Boze (zwarte) magie is de tégen anderen gerichte magie. Als we nu met dit antropologisch materiaal in het achterhoofd naar de Europese heksen uit de 16de en 17de eeuw kijken dan blijkt dat ook daar wel twee soorten handelingen te onderscheiden zijn die men naar analogie van het Afrikaanse onderscheid hekserij en toverij zou kunnen noemen. Maar het beeld is gecompliceerder. Vaak komt men in de processtukken zuivere toverij' tegen, zuivere hekserij' ziet men eigenlijk niet maar wel een mengvorm. In een algemene beschouwing over het Europese heksengeloof is het dan ook niet doenlijk onderscheid te maken tussen hekserij & 10

11 en toverij. We! lijkt het mij zinvol dit onderscheid te maken bij de bestudering van de ontwikkeling die het hekserij/toverij-geloof doormaakte. Het inschakelen van bovennatuurlijke krachten om anderen schade toe te brengen in lijf en goed is iets dat men in de middeleeuwen herhaaldelijk tegenkomt. De mensen die zich hiermee afgaven, of geacht werden zich ermee af te geven, behoren ontegenzeggelijk tot de antropologische categorie van de tovenaars. Men maakte bijvoorbeeld een wassen beeldje, een vijand voorstellend, dat vervolgens met naalden doorstoken werd. Of men liet iemands persoonlijke afval': haar, stukjes nagel, uitwerpselen, een dodelijke toverbehandeling ondergaan. Maar tegen het eind van de middeleeuwen werd aan dit toverconcept iets nieuws toegevoegd: ketterij. Deze toevoeging, die het werk was van geleerden, gaf de tovenaar een zeer speciale signatuur waardoor hij op vergelijkbare wijze met de tovenaar van weleer contrasteerde als de Afrikaanse heksen met de Afrikaanse tovenaars. In Europa is echter het contrast niet zo scherp. Naast het nieuwe element (ketterij) bleef, ook in het concept der geleerden, het oude (zwarte magie) bestaan; in het volksgeloof overheerste dit zelfs. Het gevolg was dat vanaf ongeveer 1500 de van hekserij-en-toverij beschuldigden een gemengd gezelschap vormden: toveressen en tovenaars van de oude stempel, en toveressen en tovenaars van de nieuwe stempel. In principe zal ik in het vervolg de mensen die het voorwerp waren van de 16de- en 17 de-eeuwse vervolging en het onderwerp van de contemporaine literatuur, heksen noemen, ongeacht hun 'samenstelling' en benaming. (de rest van het boekje blijft je bespaard) & 11

12 Graffiti (454 woorden) Vragen 1. Na eenmaal doorlezen met een nieuwe techniek naar eigen keuze een mindmap maken van alles wat je nog weet. Graffiti is een bekend verschijnsel. Vooral in de steden. Op veel objecten zijn de teksten en tekeningen te vinden: gebouwen, monumenten, telefooncellen, bruggen, garages, liften, lantaarnpalen, wegwijzers, zitbanken, verkeersborden en schuttingen. Allemaal plaatsen waar dat officieel verboden is. De meningen over deze spontane expressievorm lopen uiteen. Sommigen ergeren zich wild aan de teksten en schilderingen die overal in de stad opduiken, anderen storen zich er nauwelijks aan en zien het als een ongevaarlijke uitlaatklep voor maatschappelijke onvrede. De wet laat echter aan duidelijkheid niets te wensen over: hier is sprake van schending van persoonlijk eigendom, waarop een gevangenisstraf van maar liefst enkele jaren staat. Wat is graffiti precies, wanneer is iets graffiti en wanneer niet? De term graffiti is hoogst waarschijnlijk afgeleid van het Italiaanse werkwoord graffiare dat staat voor 'krabben, krassen. Met het enkelvoud wordt het nog duidelijker 'graffiti', waarin ook het Griekse 'grafo' (=schrijven) te herkennen is. Een exacte definitie van het begrip graffiti is niet gemakkelijk te geven. Een zeer ruime omschrijving komt uit de wetenschappelijke wereld, waar het verschijnsel al vanuit diverse invalshoeken is geanalyseerd. Onder graffiti verstaat men niets minder, maar ook niets meer dan alle, vaak persoonlijke opschriften in de vorm van teksten of tekeningen op plaatsen waar dat officieel niet is toegestaan. Deze ruime afbakening van het begrip graffiti biedt vele ingangen. Zelfs de persoonlijke ontboezemingen, opgetekend binnen de betrekkelijke veilige muren van een toilet, vallen eronder. De teksten dragen dan de academisch aandoende verzamelnaam 'latrinalia'. Graffiti lijkt een eigentijds verschijnsel, ongeveer zo oud als de spuitbus. Niets is echter minder waar. De naam graffiti is van recente datum en werkt daardoor misleiding in de hand. Het is niets anders dan een oeroud verschijnsel in een nieuw jasje. Door de eeuwen heen hebben mensen op deze 'illegale' manier hun teksten wereldkundig gemaakt. De stenen van de piramiden waren voor de oude Egyptenaren een geliefd doelwit om hun ongenoegens erop uit te leven. Met veel energie werden de teksten, slogans, tekeningen en versregels op de graven van de farao's gekrast. Maar ook de muren van Pompeï mogen er zijn. Archeologen maken dankbaar gebruik van deze graffiti uit het begin van onze jaartelling om inzicht te verkrijgen in het alledaagse leven van de gewone man uit die periode. Zelfs de adel bezondigde zich eraan. De Tower van Londen waar koningen, koninginnen, staatslieden en zelfs heiligen zuchtten in de kerkers, als straf voor politieke of godsdienstige dwalingen, kent tal van vorstelijke 'inscripties'. De catacomben van het Vaticaan zijn evenmin gevrijwaard gebleven van vandalisme. Kerkelijke hoogwaardigheidsbekleders bleken uit wrok en onvrede hun zelfbeheersing niet onder controle te kunnen houden. Katholieke graffiti van het zuiverste water. De Berlijnse muur was na de voltooiing een geliefd object voor kreten, schotschriften en leuzen. & 12

13 De mogelijke relatie tussen kanker en voeding (480 woorden) Vragen 1. Denken mensen dat ze in vergelijking met anderen minder groente en fruit eten? 2. Welke lijn van de Nederlandse Kankerbestrijding wordt veel gebeld? 3. Hoeveel mensen overlijden aan kanker per jaar: a b c Kan men altijd aantonen wat de belangrijkste oorzaak van kanker is? 5. Noem 3 mogelijke oorzaken van kanker. 6. Hoeveel sterfgevallen minder zouden er zijn wanneer we met zijn allen meer groente en fruit gaan eten? 7. Op welke wijze proberen diverse Nederlandse instanties onze voedingsgewoonten te verbeteren? Mensen denken dat: het lichaam wel signalen afgeeft als ze te weinig groente en fruit eten het wel meevalt omdat ze zich vergelijken met anderen die nog minder groente en fruit consumeren ze hun eetgewoonten al hebben aangepast. Zo blijkt uit onderzoek van hoogleraar Gerjo Kok van de universiteit Maastricht en zijn medewerkers, die alles afweten van gezond gedrag en hoe je dat kunt bevorderen. Dus, bijna iedereen in ons land denkt gezond te eten, terwijl de werkelijkheid anders is. Gelukkig is er wel veel belangstelling voor dit onderwerp. Er is grote behoefte aan informatie. Dat blijkt uit vragen die binnenkomen bij de Hulp- en Informatielijn van de Nederlandse Kankerbestrijding/KWF. Jaarlijks wordt zo'n keer gebeld door mensen die vragen hebben met betrekking tot kanker. Honderden vragen gaan (mede) over voeding, over wat gezonde voeding nou precies is, of je daarmee kanker kunt voorkomen, over misvattingen, over toevoegingen en E-nummers en over kankerverwekkende stoffen in voedsel. Per jaar krijgen in Nederland zo'n mensen te horen dat ze kanker hebben. Een aantal vormen van kanker heeft met het voedingspatroon te maken. Jaarlijks overlijden in ons land circa mensen, van wie meer dan aan kanker: bijna één op de vier. Op basis van een studie van de internationaal vermaarde kankerdeskundigen Doll en Peto kan bij circa driekwart van hen de belangrijkste oorzaak worden aangewezen. Bij ongeveer 35 procent zijn dat voedingsgewoonten. Ter vergelijking: toevoegingen aan voedsel 1 procent. Bij 30 procent is roken de boosdoener, 3 procent overlijdt aan kanker door overmatig alcoholgebruik. Bij 4 procent gaat het om 'beroepskanker'. Ultraviolette en andere natuurlijke straling zijn goed voor nog eens 3 procent van de kankersterfte, milieuverontreiniging voor 2 procent. Bij elke vorm van kanker zijn weer andere oorzaken in het geding. Bovendien kan erfelijk bepaalde gevoeligheid voor kanker een rol spelen. Voedingsgewoonten zijn dus niet de enige oorzaak, maar wel een heel belangrijke. Enkele jaren geleden hebben de Wageningse Hoogleraar Prof.Dr. F.J. Kok en zijn medewerkers berekend dat, als iedereen in ons land elke dag 200 gram groente en 2 keer fruit zou eten, - de hoeveelheden die het Voorlichtingsbureau voor de Voeding adviseert - dat per jaar minstens sterfgevallen aan kanker zou schelen, bij de meest positieve schatting mogelijk zelfs De & 13

14 winst is vooral te behalen door het minder optreden van maagkanker, darmkanker en longkanker. Groente en fruit kunnen de risico's van roken echter niet goedmaken. Dat voedingsgewoonten zo'n belangrijke plaats kunnen innemen bij het ontstaan van kanker, is voor veel mensen nog steeds nieuw. Dat je van roken kanker kunt krijgen, weet intussen iedereen. Vóór alom bekend is dat je ook van ongezonde voedingsgewoonten kanker kunt krijgen, zullen nog heel wat studies worden verricht en voorlichtingscampagnes moeten worden gehouden. Diverse instanties hebben daar al jarenlang hun schouders onder gezet: het Voorlichtingsbureau voor de Voeding, de Nederlandse Hartstichting, de Stuurgroep Goede Voeding en de Stichting Voeding Nederland. & 14

15 500 jaar Tabakscultuur (565 woorden) Vragen 1. Het allereerste gebruik van tabak is waarschijnlijk jaar oud jaar oud jaar oud 2. Welke delen van de tabaksplant moet de jongeman uit het eerste scheppingsverhaal gebruiken? 2. Vanwaar komt het tweede scheppingsverhaal? 3. Welke vier planten sterven van verdriet in dit verhaal? 4. Waarin wordt in dit verhaal de tabak gerookt? 5. In welke gebied bestond de tabak in de vroegste tijden? 6. Wat voor functies kan tabak hebben? De Vroegste Sporen Zoals het behoort bij een ritueel dat zovelen bezighoudt, zijn de herkomst van de tabak en de oorsprong van tabaksgebruik in nevelen gehuld. De allervroegste dateringen moeten regelmatig worden bijgesteld, als archeologen weer nieuwe ontdekkingen publiceren. Tot voor kort nam men aan, dat de oudste bewoners van Zuid-Amerika zich omstreeks 2500 v. Chr. aan de voet van de Andes nestelden. Omstreeks Kerstmis 1991 lieten archeologen van de universiteit van Chicago en Oxford weten, dat een tot nu toe nog onbekend volk zich al omstreeks 6000 tot 4000 voor Christus in Brazilië aan de mond van de Amazone-rivier hadden gevestigd. Deze mensen leefden van schelpdieren en vis en woonden in betrekkelijk grote nederzettingen. Deze samenlevingen hebben waarschijnlijk tot 1500 voor Christus bestaan. Daarna kwam het cultiveren van eetbare wortels tot ontwikkeling en werd vissen een nevenactiviteit. Uit deze laatste periode zijn aardewerk, rituele voorwerpen van steen en de eerste pijpen voor het roken van tabak bewaard gebleven. Als de archeologen het bij het rechte eind hebben, is het roken van tabak dus 3000 tot 4000 jaar oud. Sagen En Legenden Feiten en legenden lopen in elkaar over in de eerste berichten over het tabaksgebruik. Zo zijn er tal van mythische verbalen, die het ontstaan van de wereld nauw met de oorsprong van de tabak en roken verbinden. Een oud Perzisch verhaal, dat in vele vormen overal in de wereld opduikt, luidt als volgt: 'Heel lang geleden, en heel ver weg achter de horizon van de oceanen, leefde een aantrekkelijke jongeman, die met een al even mooie jonge vrouw was getrouwd. Zij stierf en hij bleef ontroostbaar achter. De jongeman bezocht een oude, wijze man om goede raad te vinden. 'Ga naar het graf van je vrouw, zei de wijze, 'en daar zul je een kruid vinden. Pluk de onderste bladeren van de steel, die droog zijn en bruin, stop ze in een rietje, steek dat in brand, en zuig de rook naar binnen. Die gewoonte zal zowel een vrouw, vader, moeder als broer voor je worden, en bovendien zul je er wijsheid uit putten. Je gedachten zullen altijd helder zijn en vredig je ziel. En aldus geschiedde. Velen volgden dit voorbeeld. We kennen ook een scheppingsverhaal van de Noord-Amerikaanse indianen, dat grote overeenkomst vertoont met het scheppingsverhaal dat wij uit de bijbel kennen. Er is een zondvloed, waarna de Grote Geest, Kchemnito, een nieuwe mens op aarde plaatst. Deze is alleen, dus treurig, maar krijgt terwijl hij slaapt een zuster van de Grote & 15

16 Geest. Even later fluistert de Grote Geest een boodschap in het oor van de jongeman, die hij aan zijn zuster overbrengt: 'Vannacht zullen er vijf jongemannen voor je tent staan, maar pas op, de eerste vier je niet binnenlaten, en alleen met de vijfde en laatste mag je trouwen.' De eerste vier jongemannen sterven van verdriet: Sama (tabak), Wapekone (Pompoen), Eshketamok; (meloen) en Kojoes (de boon). Taamen (maïs) is de uitverkorene. Hij begraaft zijn rivalen en aan hun graven ontspruiten tabaksplanten, pompoenen, watermeloenen en bonenstruiken, die het jonge paar tot rookwaar en voedsel dienen. De tabak wordt met de calumet (vredespijp ) als rookoffer aan Manitoe aangeboden. Tabak bestond al vroeg in een groot gebied, zich uitstrekkend van Canada tot Chili, en van oostkust tot westkust. Het gebruik van tabak en de sociale of religieuze functie ervan verschilden van plaats tot plaats, evenals de soorten tabaksplanten. & 16

17 Maak een MindMap Arnhems Zeewater Graffiti & 17

18 Johan Zwiekhorst uit Computable (1295 woorden) Cross platform Softwaredistributie in Java Test: DeployDirect, de eigen Java-software van Belgische bank KBC De Belgische bank KBC was niet tevreden was over de functionaliteit van op de markt beschikbare softwaredistributie-oplossingen. Het besloot daarom eigen software te schrijven in Java. Het resultaat is een product dat ook derden uitkomst kan bieden. In een Belgisch-Ierse samenwerking met Beleir is het pakket DeployDirect 'gecommercialiseerd'. Grote ondernemingen van tegenwoordig zijn vaak resultaat van fusies, overnames, noem maar op. Daarbij worden vaak ook hele computerparken mee overgenomen naar de nieuwe onderneming. Het resultaat is een mengelmoes van platformen voor allerlei doeleinden. Voor de verantwoordelijke systeem- en netwerkbeheerders is zoiets een echte nachtmerrie. Er is immers vaak geen mogelijkheid om een standaard tussen oud en nieuw op te leggen, en zelfs relatief simpele dingen als data- en softwaredistributie worden ingewikkeld of zelfs vrijwel onmogelijk. Het dilemma Softwaredistributie kan op veel manieren. De meest gebruikte manier is dezer dagen het verspreiden van images of beeldkopieën. Dat is echter alleen maar bruikbaar als we praten over identieke hardware. Als men zevenduizend exact dezelfde pc's met Windows 2000 Professional moet uitrusten, is een imagedistributie het handigst. Maar wat als het wel om functioneel ongeveer gelijkwaardige pc's gaat, doch om de paar duizend of - huiver - om de paar honderd pc's een ander merk en type voorhanden is? Dan moet men er al per pc-soort een image maken en die dan naar de juiste groepen definiëren. Vaak is dat echter niet zo praktisch. Dus moeten we effectief van op afstand een volledige installatie van het gewenste besturingssysteem kunnen uitvoeren. Er is De kern * Geschreven in Java2 is beheersoftware die dat kan, maar Altiris en LANDesk bijvoorbeeld deze oplossing voor niet. En zelfs al kan een beheersuite een volledige installatie softwaredistributie uitvoeren, dan nog zien we vaak dat er nauwelijks iets anders dan werkelijk Windows ondersteund wordt. Met heel veel geluk kan Linux of Mac platformonafhankelijk. nog net. Wat echter als u ook distributies naar een afdeling met * Beheer steekt logisch in elkaar en een beheerder allemaal OS/2-werkstations of -servers wil uitvoeren, of naar een heeft dit snel onder de cluster AS/400 met OS/400 of AIX als besturingssysteem? Of knie. Solaris, HP U/X of wat er in deze wereld allemaal nog meer gebruikt wordt? De KBC, het resultaat van allerlei fusies, zag zich voor dit soort situaties geplaatst en vond geen bevredigende oplossing op de markt van beheersuites. Java Het besluit werd genomen zelf een distributiesysteem te ontwikkelen. In Java geschreven draait de software op alle platformen die Java ondersteunen. Zowat alle besturingssysteem van de laatste tien jaar ondersteunen Java en zelfs Java2. Serverprocessen, clientprocessen, gui-processen, ze zouden op elk willekeurig platform moeten kunnen draaien en dat lukt als ze allemaal in Java geschreven & 18

19 zijn. De eisen gingen echter veel verder. Distributies moeten onderworpen zijn aan rolgebaseerde regels, onderbrekingen en probleemloze herstarts moeten mogelijk zijn net zoals bandbreedtebeheersing en verregaande automatisering. Op het verlanglijstje stonden ook gecentraliseerde bewaking van alle stappen van de lopende processen, hardware- en software-inventarisatie, flexibele pakketaanmaak met versiebeheer, scripting, ondersteuning voor msi en rpm en real-time ondervraging van computers over hun pakketinstallatiegeschiedenis. De ondersteuning van meerdere omgevingen en beheersbare opwaardering van pakketten naar een hogere omgeving spreekt hierbij als het ware vanzelf. Uiteraard moest er ook nog samengewerkt kunnen worden met eventueel reeds in het bedrijf aanwezige beheersuites. KBC gebruikt de software zelf voor het beheer van meer dan dertienduizend computers. Het Belgisch-Ierse bedrijf Beleir paste de software aan, zodat het geschikt is voor willekeurige bedrijven en brengt het op de markt onder de naam DeployDirect. Het wordt in Nederland gedistribueerd door Raxco Software Netherlands. Architectuur DeployDirect werkt vanaf tien servers (of diensten, zo u wil) en kan naargelang de behoefte op één of meerdere fysieke servers worden geïnstalleerd. Omdat de diensten in Java geschreven zijn, mag men als onderliggend serverbesturingssysteem zowat alles gebruiken. Dat geldt ook voor sturingen en agenten. Het spreekt vanzelf, dat de bepaalde configuraties zullen verschillen afhankelijk van of DeployDirect op zichzelf staand wordt gebruikt of als aangeefluik bij een andere beheersuite. Een sturing communiceert met een product van derden. Zo is er een Tivoli-sturing om DeployDirect-aanvragen via scripts te vertalen naar Tivoli-bevelen. De meest gebruikte is de Algemene Sturing (General Driver) en die 'praat' met DeployDirect agenten. Er zijn nog meer sturingen, maar het voert te ver om deze allemaal te noemen. DeployDirect maakt gebruik van een drielagen-architectuur. De eerste laag is de functionele laag en die omvat alle processen (of servers) die alle zakelijke logica en regels voor de applicatie voorzien. Alle gebruikersinterfaces werken met deze laag. De tweede laag is de vertaallaag en, zoals de naam al aangeeft, vertaalt die functionele berichten en aanvragen naar productafhankelijke. Dit gebeurt met behulp van sturingen. De derde laag is de productlaag en die bestaat uit een DeployDirect-agent of de eventueel in gebruik zijnde beheersuite van derden. DeployDirect is gebaseerd op een Java RMI-architectuur en dat betekent dat het compatibel is met alle Java2-platformen die kunnen communiceren via tcp/ip. Zoals eerder aangegeven omvat dat zowat alles wat sinds tien jaar op de markt is. Voor de database van DeployDirect kan men iedere JDBC- of ODBC-databaseomgeving gebruiken, maar het spreekt vanzelf dat JDBC-databases een betere prestatie bieden. Control Centre Het volledige DeployDirect systeem kan men uiteraard centraal beheren en bewaken. Dat begint bij het Control Centre (beheercentrale). Na het kiezen van de 'New'-menuoptie verschijnt een lijst van beheermodules die men kan starten: Monitoring (bewaking, om het resultaat van een software- & 19

20 Productinfo Product: DeployDirect Producent: Beleir Software Ltd., Ierland; Leverancier NL: Raxco Software Netherlands, tel , Adviesprijs (excl. BTW): DD Endpoint: 35 euro (<1001) / 32,50 euro ( ) / 30 euro ( ) / 25 euro (>20000); opties: Advanced Release Management Module 2500 euro, Data Distributie Server Module 2500 euro Systeemvereisten: Java2- ondersteuning, netwerk steken en konden er zonder veel moeite mee overweg. installatieaanvraag voor een eindpunt of een groep daarvan op te volgen); Request Administration (aanvraagbeheer, dit is de aanmaak van software-distributieaanvragen); en Object Administration (objectbeheer en hiermee beheert men software, softwaregroepen en sjablonen); maar ook Data Distribution (gegevensdistributie, hier hoeft dus niets geïnstalleerd te worden); Job Control (beheer van lopende taken); DeployDirect Management (beheer van de DeployDirect suite: gebruikers daarvan, parametrisering, beveiliging, et cetera); en Exceptions Viewer. Normaliter start men met het objectbeheer. Hier wordt vastgelegd welke besturingssystemen en softwarepakketten er allemaal geïnstalleerd worden en creeërt men de distrubutiepakketten. Met behulp van sjablonen kan de gebruiker instellingen die voor toepassingen vaak terugkomen, voordefiniëren zodat ze gemakkelijk telkens herbruikbaar zijn. De tweede stap is het aanvraagbeheer. In deze fase wordt een of meerdere van de aangemaakte pakketten gekoppeld aan een of meer machines en maakt de gebruiker er een installatieaanvraag voor aan. Met behulp van de bewakingsmodule kan men alle gedefinieerde aanvragen opvolgen. Wij vinden het hele beheer logisch in elkaar Maatwerk Dit is duidelijk geen product dat men even in een winkel uit een rek haalt en daarom geeft de leverancier de eventueel benodigde ondersteuning. Het is mogelijk een speciale demonstratie aan te vragen of een DeployDirect-demo te downloaden. Maatwerk is mogelijk en men kan ook assistentie krijgen bij het samenstellen van de eigen pakketten. In het bijzonder tijdens de opstartfase is begeleiding vaak gewenst en kan de dealer helpen DeployDirect af te stemmen op de wensen of om die aan te passen aan specifieke omgevingen en behoeften. Conclusie Voor een volledig in Java geschreven oplossing is het verrassend wat DeployDirect allemaal kan inzake het ontplooien van software in een bedrijf. Er is een werkelijke platformonafhankelijkheid en de functionaliteit is een stuk groter dan zelfs bij grote jongens zoals Unicenter of Altiris. Als men software en data in een middelgrote tot grote onderneming moet distribueren en men overweegt daarvoor een softwarepakket aan te schaffen, dan mag DeployDirect op de shortlist zeker niet ontbreken. & 20

Latijn en Grieks in de 21ste eeuw

Latijn en Grieks in de 21ste eeuw Latijn en Grieks in de 21ste eeuw Kiezen voor Latijn en/of Grieks? Als leerling in het laatste jaar van de basisschool sta jij voor een belangrijke keuze. Welke studierichting moet je gaan volgen in het

Nadere informatie

Waarom was het noodzakelijk dat Jezus stierf?

Waarom was het noodzakelijk dat Jezus stierf? Les 5 - Redding Vier feiten die je moet kennen om het Evangelie goed te begrijpen In deze bijbelstudies wordt gebruik gemaakt van de NBG-vertaling Dag 1 Waarom was het noodzakelijk dat Jezus stierf? In

Nadere informatie

Gods Woord lezen in Christus door de Geest

Gods Woord lezen in Christus door de Geest Gods Woord lezen in Christus door de Geest GKV Enschede-Noord Een boekje om er nog eens bij te pakken! Een BOEK? Uiterlijk wijkt de Bijbel niet veel af van een gewoon boek, een roman. Maar, zodra je Gods

Nadere informatie

Doelgroep Leerlingen van de groepen 5 en 6 van het basisonderwijs (8-10 jaar)

Doelgroep Leerlingen van de groepen 5 en 6 van het basisonderwijs (8-10 jaar) 14 januari Inleiding In de serie beroepen voor de middenbouw gaat deze lesbrief over de dokter, arts, genezer of welke andere term dat beroep ook wordt aangeduid. Het beroep dokter is waarschijnlijk een

Nadere informatie

Ter voorbereiding op de museumles is een PowerPoint presentatie ontwikkeld die u op het digibord kunt afspelen.

Ter voorbereiding op de museumles is een PowerPoint presentatie ontwikkeld die u op het digibord kunt afspelen. Toelichting voorbereidende les Ter voorbereiding op de museumles is een PowerPoint presentatie ontwikkeld die u op het digibord kunt afspelen. Hieronder vindt u per slide een toelichting. Dit is een leidraad.

Nadere informatie

Open je hart en verwacht een wonder van Jezus!

Open je hart en verwacht een wonder van Jezus! Open je hart en verwacht een wonder van Jezus! Voordat je het onderstaande gaat doorlezen wil ik je vragen om het onderstaande gebed te bidden: Almachtige God, Schepper van hemel en aarde, ik mag op dit

Nadere informatie

AANTEKENINGEN WAAROM WERD GOD EEN MENS?

AANTEKENINGEN WAAROM WERD GOD EEN MENS? AANTEKENINGEN Alles draait om de visie op Jezus Christus. Door de eeuwen heen is er veel discussie geweest over Jezus. Zeker na de Verlichting werd Hij zeer kritisch bekeken. De vraag is waar je je op

Nadere informatie

God bestaat en Hij is belangrijk We hebben God nodig in ons leven Jezus: Zijn leven Jezus: Zijn dood Jezus: Zijn opstanding De Heilige Geest

God bestaat en Hij is belangrijk We hebben God nodig in ons leven Jezus: Zijn leven Jezus: Zijn dood Jezus: Zijn opstanding De Heilige Geest Basiscursus Christelijk geloof Module 1 Les 1: Les 2: Les 3: Les 4: Les 5: Les 6: Les 7: Les 8: God bestaat en Hij is belangrijk We hebben God nodig in ons leven Jezus: Zijn leven Jezus: Zijn dood Jezus:

Nadere informatie

zondagmorgen 14 november 2010 Welkomkerk ds. W.H. Hendriks-Vogelaar

zondagmorgen 14 november 2010 Welkomkerk ds. W.H. Hendriks-Vogelaar Gemeente van de Heer Jezus Christus, Jongeren, ouderen, kinderen van God, Zoals ik voor de lezing al gezegd heb; het gaat vanmorgen niet over trouwen of getrouwd zijn, dat is alleen een voorbeeld verhaal.

Nadere informatie

Latijn: iets voor jou?

Latijn: iets voor jou? : n j i t a L r o o v s iet jou? De Romeinen en wij Waar komen onze letters vandaan? Hoe komen we aan de namen van de maanden? De antwoorden op vele van deze vragen vind je vaak in het verleden bij de

Nadere informatie

Deze PowerPoint presentatie gaat over Kerk en Israël, in het bijzonder over de Protestantse Kerk (in Nederland) en Israël. Met de naam Israël wordt

Deze PowerPoint presentatie gaat over Kerk en Israël, in het bijzonder over de Protestantse Kerk (in Nederland) en Israël. Met de naam Israël wordt Deze PowerPoint presentatie gaat over Kerk en Israël, in het bijzonder over de Protestantse Kerk (in Nederland) en Israël. Met de naam Israël wordt bedoeld: het Israël dat wij ontmoeten in de bijbel en

Nadere informatie

De gelijkenis van het huis op de rots en op het zand.

De gelijkenis van het huis op de rots en op het zand. De gelijkenis van het huis op de rots en op het zand. Eerst lezen. Daarna volgen er vragen en opdrachten. Gelijkenissen Toen de Heere Jezus op aarde was, heeft Hij gelijkenissen verteld om de mensen veel

Nadere informatie

Formulier om de christelijke doop te bedienen aan de kinderen van de gelovigen (1)

Formulier om de christelijke doop te bedienen aan de kinderen van de gelovigen (1) Formulier om de christelijke doop te bedienen aan de kinderen van de gelovigen (1) Gemeente van onze Heer Jezus Christus, Over de doop Bij de doop word je in water ondergedompeld of ermee besprenkeld.

Nadere informatie

GELOOFSVRAGEN EN LEVENSVRAGEN

GELOOFSVRAGEN EN LEVENSVRAGEN WAAROM??? DAAROM!!! Soms sta je met je mond vol tanden, wanneer je kind je met een vraag overvalt. "Waarom zijn de bomen groen?", "Waarom regent het vandaag?" Waarom... waarom..., steeds weer waarom. De

Nadere informatie

pagina 2 van 5 Laten we maar weer eens een willekeurige groep voorwerpen nemen. Er bestaan bijvoorbeeld -- om maar iets te noemen -- allerlei verschil

pagina 2 van 5 Laten we maar weer eens een willekeurige groep voorwerpen nemen. Er bestaan bijvoorbeeld -- om maar iets te noemen -- allerlei verschil pagina 1 van 5 Home > Bronteksten > Plato, Over kunst Vert. Gerard Koolschijn. Plato, Constitutie (Politeia), Amsterdam: 1995. 245-249. (Socrates) Nu we [...] de verschillende elementen van de menselijke

Nadere informatie

Samenvattingen Geloof ABC

Samenvattingen Geloof ABC Samenvattingen Geloof ABC Info 1ABC: Wat is geloof? Het gaat in dit project om de belangrijkste wereldgodsdiensten: jodendom, christendom, islam, hindoeïsme en boeddhisme. Deze godsdiensten geven antwoorden

Nadere informatie

HC zd. 6 nr. 32. dia 1

HC zd. 6 nr. 32. dia 1 HC zd. 6 nr. 32 wie Jezus wil kennen moet de verhalen over hem lezen beschreven door Matteüs, Marcus, Lucas en Johannes terecht worden ze evangelisten genoemd ze beschrijven het evangelie ze vertellen

Nadere informatie

Doel van Bijbelstudie

Doel van Bijbelstudie Bijbelstudie Hebreeën 4:12 Want het woord Gods is levend en krachtig en scherper dan enig tweesnijdend zwaard en het dringt door, zó diep, dat het vaneen scheidt ziel en geest, gewrichten en merg, en het

Nadere informatie

OVERDENKING Wij volgen een leesrooster en daarin staat de tekst uit Deuteronomium aangegeven. Ik heb dat netjes gevolgd. Maar ik heb twee verzen meer

OVERDENKING Wij volgen een leesrooster en daarin staat de tekst uit Deuteronomium aangegeven. Ik heb dat netjes gevolgd. Maar ik heb twee verzen meer OVERDENKING Wij volgen een leesrooster en daarin staat de tekst uit Deuteronomium aangegeven. Ik heb dat netjes gevolgd. Maar ik heb twee verzen meer gelezen dan eigenlijk stond aangegeven. Die gaan over

Nadere informatie

Een Visioen van Liefde

Een Visioen van Liefde Een Visioen van Liefde Orthen, april 2012 WIE ZIJN WIJ? De oorsprong van de gemeenschap San Salvator ligt in de rooms-katholieke traditie, en voelt zich van daaruit verbonden met de Bijbel, geïnspireerd

Nadere informatie

Leones. Business Case Service Management Tool

Leones. Business Case Service Management Tool Leones Business Case Service Management Tool Inhoudsopgave 1. AFBAKENING... 3 1.1 DOEL... 3 1.2 AANNAMES... 3 1.3 HUIDIGE SITUATIE... 3 1.4 PROBLEEMSTELLING... 3 1.5 WAT ALS ER NIETS GEBEURT?... 3 2. OPTIES...

Nadere informatie

Spreekbeurt over ZOUT

Spreekbeurt over ZOUT Wat is zout? Zout zit in bijna alle voedingsmiddelen die we eten. Zelfs in die producten waarin je het helemaal niet verwacht, zoals zoete koeken en zoete drop. Zout geeft smaak aan het eten. En het zorgt

Nadere informatie

Inhoudsopgave van de gehele gids:

Inhoudsopgave van de gehele gids: Inhoudsopgave van de gehele gids: 1. Inleiding 2. De rol van werk 3. Talent 3.1 Wat is talent en toptalent? 3.2 Hoe ontstaat een talent? 4. Talent ontdekking: Ontdek je talenten 4.1 Waaraan herken je een

Nadere informatie

De Waarheid ten onder houden

De Waarheid ten onder houden De Waarheid ten onder houden Romeinen 1:18-20 R. Brinkman, www.yarah.nl De waarheid ten onder houden Romeinen 1:18-20 (NBG) 18 Want toorn van God openbaart zich van de hemel over alle goddeloosheid en

Nadere informatie

JEZUS IS MIJN SUPERHELD

JEZUS IS MIJN SUPERHELD JEZUS IS MIJN SUPERHELD NAAM Studielessen voor 4-7 jarigen. Mei 2005 Deze lessen zijn geschreven door Beryl Voorhoeve, Judith Maarsen De lessen zijn geschreven om te gebruiken in kleine Bijbelstudie groepen

Nadere informatie

Dit wordt jouw jaar!

Dit wordt jouw jaar! WERKBOEK Dit wordt jouw jaar! 12 krachtige lessen in persoonlijke groei dr. Ben Tiggelaar DIT WORDT JOUW JAAR! WERKBOEK BEN TIGGELAAR 1 OVER GELUK EN SUCCES HOOFDSTUK 1-2 "Geluk is niet het doel, maar

Nadere informatie

Waarom een samenvatting maken?

Waarom een samenvatting maken? Waarom een samenvatting maken? Er zijn verschillende manieren om actief bezig te zijn met de leerstof. Het maken van huiswerk is een begin. De leerstof is al eens doorgenomen; de stof is gelezen en opdrachten

Nadere informatie

Suriname in de kijker

Suriname in de kijker 44 2012 Suriname in de kijker Dit boekje brengt jullie naar een land, ver hier vandaan. Een vliegtuig doet er ongeveer 9 uur over om van Schiphol (in Nederland) naar de hoofdstad Paramaribo te vliegen.

Nadere informatie

Examenopgaven VMBO-MAVO-C

Examenopgaven VMBO-MAVO-C Examenopgaven VMBO-MAVO-C 2003 tijdvak 2 woensdag 18 juni 13.30-15.30 uur NEDERLANDS LEESVAARDIGHEID C Bij dit examen hoort een tekstboekje. Dit examen bestaat uit 26 vragen en een samenvattingsopdracht.

Nadere informatie

lyondellbasell.com Eet dit Dat niet Verbeter je gezondheid

lyondellbasell.com Eet dit Dat niet Verbeter je gezondheid Eet dit Dat niet Verbeter je gezondheid Verander je keuzes, verander je leven Deze presentatie heeft als doel om u betere beslissingen te laten nemen m.b.t. voeding om zo uw gezondheid te verbeteren. Belangrijke

Nadere informatie

Wat zegt Paulus in Romeinen 7:7-12?

Wat zegt Paulus in Romeinen 7:7-12? Wat zegt Paulus in Romeinen 7:7-12? Romeinen 7:7. Paulus stelt weer een vraag, die het voorafgaande mogelijk oproept bij mensen. Hij zei immers, dat de wet (vroeger) zondige hartstochten in ons opriep

Nadere informatie

wat is passend? naar aanleiding van Paulus brief aan de Kolossenzen wil ik dat uitwerken voor 4 categorieën vier kringen

wat is passend? naar aanleiding van Paulus brief aan de Kolossenzen wil ik dat uitwerken voor 4 categorieën vier kringen vandaag wil ik dit gebod toepassen op het geloofsgesprek onderwerp van de gemeenteavond komende week onze overtuiging is dat zulke gesprekken hard nodig zijn voor de opbouw van onze gemeente tegelijk is

Nadere informatie

Jezus en jij. Tekst: Willem de Vink. Illustraties: Arjan Wilschut, Timo Visser en Willem de Vink

Jezus en jij. Tekst: Willem de Vink. Illustraties: Arjan Wilschut, Timo Visser en Willem de Vink Jezus en jij Tekst: Willem de Vink Illustraties: Arjan Wilschut, Timo Visser en Willem de Vink Vooraf Jezus en jij Minidagboek Vink, Willem de ISBN 978-90-8601-101-8 NUR 248, 707 Boekverzorging: Marian

Nadere informatie

Onderzoeksvraag; welke motieven leidden in de middeleeuwen tot de kruistochten?

Onderzoeksvraag; welke motieven leidden in de middeleeuwen tot de kruistochten? Onderzoeksvraag; welke motieven leidden in de middeleeuwen tot de kruistochten? Rond 1080 bedreigen de minder tolerante Seldjoeken Constantinopel. Het werd voor christelijke pelgrims steeds moeilijker

Nadere informatie

Gemeente. Zijspoortje. De Bijbelse Encyclopedie leert ons dat het woord kerk afgeleid is van het Griekse woord [kuriakè], dat des Heren betekent.

Gemeente. Zijspoortje. De Bijbelse Encyclopedie leert ons dat het woord kerk afgeleid is van het Griekse woord [kuriakè], dat des Heren betekent. Gemeente Wanneer je aan iemand vraagt Weet jij wat een kerk is?, zal het antwoord niet zo lang op zich laten wachten. Dat is een gebouw waar gelovige mensen samenkomen! Het kan ook voorkomen, dat men aan

Nadere informatie

Relatie <> Religie. Beste Galsem,

Relatie <> Religie. Beste Galsem, RelatieReligie BesteGalsem, Hetfeitdatjouwpatientnuopeenchristelijkevenementisisnietongevaarlijk.Hetgeestelijke levenvanjouwpatientzalgrotesprongenmakennaarhetkampvandevijandtoe.watikjou aanraadisomditnietafteremmen,maaromdittebederven.brengjouwpatientincontactmet

Nadere informatie

15 februari: Ik ben het brood dat leven geeft (Johannes 6:32-40)

15 februari: Ik ben het brood dat leven geeft (Johannes 6:32-40) Liturgisch bloemstuk bij de 40 dagen tijd en Pasen 2015 Elke week wordt één kaars gedoofd, van de kandelaar met 8 kaarsen. Er is elke week een boog bekleed met klimop, als beeld van het verbond van God

Nadere informatie

De eerste zonde - ongehoorzaamheid

De eerste zonde - ongehoorzaamheid In de vorige studie is ingegaan op de rebellie in de hemel 1. De Bijbel openbaart niet wanneer deze rebellie heeft plaatsgevonden, maar die had wel zijn invloed op het leven van Adam en Eva in het paradijs

Nadere informatie

Het dubbelgebod en de zin van ons bestaan (22 februari 2009)

Het dubbelgebod en de zin van ons bestaan (22 februari 2009) 1 Het dubbelgebod en de zin van ons bestaan (22 februari 2009) De achtergrond van de vraag naar het belangrijkste gebod De vraag waar wij vanochtend mee te maken hebben is de vraag naar het grote of anders

Nadere informatie

Leydse Weelde. Marie de Brimeu - B

Leydse Weelde. Marie de Brimeu - B Leydse Weelde Marie de Brimeu - B Welkom in Museum Boerhaave. Je gaat de tentoonstelling Leydse Weelde Groene ontdekkingen in de Gouden Eeuw bekijken. Met groene ontdekkingen worden natuurlijk planten

Nadere informatie

1 Korintiërs 12 : 27. dia 1

1 Korintiërs 12 : 27. dia 1 1 Korintiërs 12 : 27 kerk in deze (21 e ) eeuw een lastige combinatie? want juist in deze tijd hoor je veel mensen zeggen: ik geloof wel in God maar niet in de kerk kerk zijn lijkt niet meer van deze tijd

Nadere informatie

KANKER EN KANKERONDERZOEK

KANKER EN KANKERONDERZOEK DE GEMENE DELER KANKER EN KANKERONDERZOEK Naam: Klas: Datum: INLEIDING Kanker is een veelvoorkomende ziekte. Bijna een derde van de Nederlanders krijgt er vroeg of laat zelf mee te maken. Op dit moment

Nadere informatie

Er is toch niemand die jou aardig vindt. SUKKEL.

Er is toch niemand die jou aardig vindt. SUKKEL. Liefde Ik laat je nooit in de steek. Ik zal je helpen. Jij bent mijn beste vriendin. Het mooiste wat ik heb, geef ik aan jou. Ik ben verliefd... Ik heb alles voor je over. IK HOU VAN JOU! Ik bid voor je.

Nadere informatie

OOGGETUIGE. Johannes 20:30-31

OOGGETUIGE. Johannes 20:30-31 1 januari OOGGETUIGE Johannes 20:30-31 Een nieuw jaar ligt voor ons. Wat er gaat komen, weten we niet. Al heb je waarschijnlijk mooie plannen gemaakt. Misschien heb je goede voornemens. Om elke dag uit

Nadere informatie

Eerste druk, mei 2010 Herziene uitgave, april 2014 2010 Marcel van Mosselveld. www.stoppendoejezo.com

Eerste druk, mei 2010 Herziene uitgave, april 2014 2010 Marcel van Mosselveld. www.stoppendoejezo.com Stoppen doe je zo Eerste druk, mei 2010 Herziene uitgave, april 2014 2010 Marcel van Mosselveld www.stoppendoejezo.com Illustraties: Caroline van Iersel Redigeren tekst: Conny de Wit isbn: 9789048411955

Nadere informatie

Bijbellezing: Johannes 2 vers 1-12. Bruiloftsfeest

Bijbellezing: Johannes 2 vers 1-12. Bruiloftsfeest Bijbellezing: Johannes 2 vers 1-12 Bruiloftsfeest Sara en Johannes hebben een kaart gekregen In een hele mooie enveloppe Met de post kregen ze die kaart Weet je wat op die kaart stond? Nou? Wij gaan trouwen!

Nadere informatie

Samenvattingen Geloof ABC

Samenvattingen Geloof ABC Samenvattingen Geloof ABC Info 1ABC: Wat is geloof? Het gaat in dit project om de belangrijkste wereldgodsdiensten: jodendom, christendom, islam, hindoeïsme en boeddhisme. Deze godsdiensten geven antwoorden

Nadere informatie

Rapportage. Politie in aanraking met veteranen. Stuurgroep Politie in aanraking met veteranen

Rapportage. Politie in aanraking met veteranen. Stuurgroep Politie in aanraking met veteranen Rapportage Politie in aanraking met veteranen Stuurgroep Politie in aanraking met veteranen Doorn 9 juni 2011 1 Aanleiding en opzet van het onderzoek In de uitvoering van haar taak komt de politie ook

Nadere informatie

Pastoor Reneerkens. De volgende mensen zijn er ook bij:

Pastoor Reneerkens. De volgende mensen zijn er ook bij: 2 Papa Mama Peter Meter.... Pastoor Reneerkens De volgende mensen zijn er ook bij: 3 BEGROETING EN WELKOMSTWOORD Alles went, zeggen we wel eens, zelfs het wonder wat altijd weer opnieuw gebeurt, wordt

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Voorwoord 7 Inleiding 11

Inhoudsopgave. Voorwoord 7 Inleiding 11 Inhoudsopgave Voorwoord 7 Inleiding 11 1 Gevoel en verstand in de liefde 15 2 De partnerkeuze 21 3 Mythes over de liefde 29 4 De liefde ontraadseld 35 5 Verbetering begint bij jezelf 43 6 De vaardigheden

Nadere informatie

Ebook Nooit Meer Afgeleid. Auteur: Mark Tigchelaar. Nooit Meer Afgeleid. 2012 Mark Tigchelaar www.mtcompany.nl 1

Ebook Nooit Meer Afgeleid. Auteur: Mark Tigchelaar. Nooit Meer Afgeleid. 2012 Mark Tigchelaar www.mtcompany.nl 1 Nooit Meer Afgeleid 2012 Mark Tigchelaar www.mtcompany.nl 1 Delen uit dit E-BOOK zijn afkomstig van de site van www.mtcompany.nl en het boek Haal meer uit je hersenen. MTcompany 2012 Auteur: Mark Tigchelaar

Nadere informatie

Inhoud. Deel 1 Inleiding in professional organizing 9

Inhoud. Deel 1 Inleiding in professional organizing 9 Inhoud Deel 1 Inleiding in professional organizing 9 1 Geschiedenis en context van professional organizing 11 1.1 Een stukje geschiedenis 11 1.2 Een definitie 12 1.3 Klanten 12 1.4 Voorbeelden van professional

Nadere informatie

weetje weetje weetje weetje weetje weetje weetje

weetje weetje weetje weetje weetje weetje weetje Een processie is een godsdienstige plechtigheid in de vorm van een optocht van geestelijken en gelovigen. Een processie zorgt voor een gevoel van samen horen omdat ze mensen verenigt. 1 4 Rond Sint-Macharius

Nadere informatie

Hij/zij was de liefste, maar ook de ergste

Hij/zij was de liefste, maar ook de ergste Hij/zij was de liefste, maar ook de ergste Eerste druk, 2014 2014 Emelie van Laar isbn: 9789048434497 nur: 775 Uitgever: Free Musketeers, Zoetermeer www.freemusketeers.nl Hoewel aan de totstandkoming van

Nadere informatie

Tijdwijzer. Het begin. Voor en na Christus

Tijdwijzer. Het begin. Voor en na Christus 138 Tijdwijzer Het begin Op deze tijdbalk past niet de hele geschiedenis van de mens. Er lopen namelijk al zo n 100.000 jaar mensen rond op aarde. Eigenlijk zou er dus nog 95.000 jaar bij moeten op de

Nadere informatie

INHOUDSOPGAVE 5 DEEL I KENNIS... 6 DEEL II WETENSCHAP... 76

INHOUDSOPGAVE 5 DEEL I KENNIS... 6 DEEL II WETENSCHAP... 76 INHOUDSOPGAVE 5 DEEL I KENNIS... 6 DEEL II WETENSCHAP... 76 Vergeten... 7 Filosofie... 9 Een goed begin... 11 Hoofdbreker... 13 Zintuigen... 15 De hersenen... 17 Zien... 19 Geloof... 21 Empirie... 23 Ervaring...

Nadere informatie

Stel jezelf niet onder de Wet!

Stel jezelf niet onder de Wet! Dit document is een script van onderwijs dat is bedoeld om via video te worden getoond. In de video worden relevante tekst, dia s, media en afbeeldingen getoond om de presentatie te vereenvoudigen. Daarom

Nadere informatie

Kwaliteitsbewaking en testen in ICT beheerorganisaties

Kwaliteitsbewaking en testen in ICT beheerorganisaties DKTP Informatie Technologie Veembroederhof 1 1019 HD Amsterdam Telefoon 020 427 52 21 Kwaliteitsbewaking en testen in ICT beheerorganisaties Voor de meeste projectgroepen die software ontwikkelen vormt

Nadere informatie

Ontmoetingskerk - Laren NH - 20 april 2014 - Pasen Mattheüs 28: 1-10

Ontmoetingskerk - Laren NH - 20 april 2014 - Pasen Mattheüs 28: 1-10 Ontmoetingskerk - Laren NH - 20 april 2014 - Pasen Mattheüs 28: 1-10 Zondagsnacht, terwijl soldaten op wacht staan bij het graf, komt er een luide stem uit de hemel. Ze zien hoe de hemelen zich openen

Nadere informatie

De schepping van de mens Studieblad 6

De schepping van de mens Studieblad 6 -1- GODS PLAN MET MENSEN Dit is een uitgave van de Volle Evangelie Gemeente Immanuël Breda Auteur: Cees Visser (voorganger) De schepping van de mens Studieblad 6 Inleiding Mensbeeld Uitgangspunt Stof In

Nadere informatie

Zondag 22 mei 2011 - Kogerkerk - 5e zondag van Pasen - kleur: wit - preek Deuteronomium 6, 1-9 & 20-25 // Johannes 14, 1-14

Zondag 22 mei 2011 - Kogerkerk - 5e zondag van Pasen - kleur: wit - preek Deuteronomium 6, 1-9 & 20-25 // Johannes 14, 1-14 Zondag 22 mei 2011 - Kogerkerk - 5e zondag van Pasen - kleur: wit - preek Deuteronomium 6, 1-9 & 20-25 // Johannes 14, 1-14 Gemeente van onze Heer Jezus Christus, Twee prachtige lezingen vanochtend. Er

Nadere informatie

De Bijbel open 2013 40 (12-10)

De Bijbel open 2013 40 (12-10) 1 De Bijbel open 2013 40 (12-10) Er was eens een man die de studeerkamer van een predikant binnenkwam. Hij keek om zich heen en zag al die boeken staan die je in een studeerkamer aantreft. Toen zei die

Nadere informatie

Zondag 18 augustus 2013: Steenmannen Lezingen: Job 1:20-22, 2:9-3:3, 25 en 26, 42:1-6 Lukas 24:13-32

Zondag 18 augustus 2013: Steenmannen Lezingen: Job 1:20-22, 2:9-3:3, 25 en 26, 42:1-6 Lukas 24:13-32 1 Zondag 18 augustus 2013: Steenmannen Lezingen: Job 1:20-22, 2:9-3:3, 25 en 26, 42:1-6 Lukas 24:13-32 Heerlijk is het om in de vakantie weer boeken te elzen en in een ruk te kunnen uitlezen. Je zou kunnen

Nadere informatie

Schokland Werelderfgoed Kijktocht basis onderwijs

Schokland Werelderfgoed Kijktocht basis onderwijs Schokland Werelderfgoed Kijktocht basis onderwijs Opdracht 1 Bij de tekst Schokland Werelderfgoed op de grond. 1a. De grote foto op de grond is gemaakt in 1930. Toen was Schokland nog een eiland. Waarom

Nadere informatie

Formulier om het heilig avondmaal te vieren (3)

Formulier om het heilig avondmaal te vieren (3) Formulier om het heilig avondmaal te vieren (3) Gemeente van onze Heer Jezus Christus, Instelling Het avondmaal is door onze verlosser zelf ingesteld. Want de apostel Paulus verklaart: Wat ik heb ontvangen

Nadere informatie

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen,

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Het zijn wonderlijke verhalen, de verhalen rond de geboorte van Jezus: Maria, die zwanger is door de heilige Geest, Jozef, die in een droom een engel

Nadere informatie

Minder kans op kanker

Minder kans op kanker Georgie Dom Minder kans op kanker Informatie & preventie 1 e druk, augustus 2012 Copyright 2012 Consumentenbond, Den Haag Auteursrechten op tekst, tabellen en illustraties voorbehouden Inlichtingen Consumentenbond

Nadere informatie

wat is dat eigenlijk? Denk mee over acht grote vragen

wat is dat eigenlijk? Denk mee over acht grote vragen Geloven, wat is dat eigenlijk? Denk mee over acht grote vragen pagina 10 Hoe is de wereld ontstaan? pagina 26 Waarom bestaat de mens? pagina 42 Wat is geloven? pagina 58 Wie is God? pagina 74 Waarom heeft

Nadere informatie

ONOPGEEFBAAR VERBONDEN

ONOPGEEFBAAR VERBONDEN Simon Schoon ONOPGEEFBAAR VERBONDEN Op weg naar vernieuwing in de verhouding tussen de kerk en het volk Israël Aan de pioniers uit de begintijd en aan de huidige bewoners van Nes Ammim in Israël inhoud

Nadere informatie

30. De koning wordt geboren 31. Blij met Jezus 32. Jezus, de koning die dient 33. Jezus sterft 34. Jezus leeft 35. Jezus en de Heilige Geest

30. De koning wordt geboren 31. Blij met Jezus 32. Jezus, de koning die dient 33. Jezus sterft 34. Jezus leeft 35. Jezus en de Heilige Geest Themaoverzicht Groep 1 1. In het begin 2. Noach 3. God belooft 4. Abraham 5. Isaak 6. Jakob en Esau 7. Jakob 8. Jozef 9. Dromen 10. Jozef de onderkoning 11. Mozes 12. Mozes naar de farao 13. God straft

Nadere informatie

Opwindende ontdekkingen in oud-oosterhout! Wo uter is

Opwindende ontdekkingen in oud-oosterhout! Wo uter is rcheobode Opwindende ontdekkingen in oud-oosterhout! Wo uter is archeoloog. Hij hoort bij de groep archeologen die nu aan het opgraven is in Oosterhout in het gebied Vrachelen. Daar wordt over een jaar

Nadere informatie

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over,

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over, 3F Wat is vriendschap? 1 Iedereen heeft vrienden, iedereen vindt het hebben van vrienden van groot belang. Maar als we proberen uit te leggen wat vriendschap precies is staan we al snel met de mond vol

Nadere informatie

Maarten Luther 1483-1546

Maarten Luther 1483-1546 Maarten Luther 1483-1546 Eén van de belangrijkste ontdekkingen van Maarten Luther - (1483-1546) is het onderscheid tussen wet en evangelie. Voor Luther is de onderscheiding van wet en evangelie

Nadere informatie

Wilt u meer weten over het christendom in Nederland, protestante en katholieke stromingen, en de mensen die daarin een rol hebben gespeeld?

Wilt u meer weten over het christendom in Nederland, protestante en katholieke stromingen, en de mensen die daarin een rol hebben gespeeld? Mailing Christelijke Encyclopedie [Envelop] Wilt u meer weten over het christendom in Nederland, protestante en katholieke stromingen, en de mensen die daarin een rol hebben gespeeld? [Brief] NAW Kampen,

Nadere informatie

Voel jij wat ik bedoel? www.psysense.be 17/5/2008

Voel jij wat ik bedoel? www.psysense.be 17/5/2008 Voel jij wat ik bedoel? www.psysense.be 17/5/2008 Gevoel en emoties / definitie Emoties: in biologische zin: affectieve reacties. Prikkeling van dit systeem geeft aanleiding tot allerlei lichamelijke reacties.

Nadere informatie

Kinderen en vergiftiging

Kinderen en vergiftiging Kinderen en vergiftiging Elk jaar bezoeken duizenden kinderen tot twaalf jaar de huisarts of de afdeling Spoedeisende Hulp van het ziekenhuis wegens een (mogelijke) vergiftiging. Ongeveer 2.300 kinderen

Nadere informatie

verzoeking = verleiden om verkeerde dingen te doen dewijl = omdat wederstand doen = tegenstand bieden de overhand behouden= de overwinning behalen

verzoeking = verleiden om verkeerde dingen te doen dewijl = omdat wederstand doen = tegenstand bieden de overhand behouden= de overwinning behalen Zondag 52 Zondag 52 gaat over de zesde bede. Leid ons niet in verzoeking, maar verlos ons van de boze. Want van U is het Koninkrijk en de kracht en de heerlijkheid, in der eeuwigheid. Amen. Lees de tekst

Nadere informatie

HC zd. 40 nr. 31 40.31 1

HC zd. 40 nr. 31 40.31 1 HC zd. 40 nr. 31 God verbiedt doodslag maar evengoed heeft hij vroeger hele volken laten ombrengen speciaal de volken die ooit in het land Kanaän woonden Israël kreeg opdracht om ze allemaal te doden hoe

Nadere informatie

Speech tijdens opening tentoonstelling Oorlog! Van Indië tot Indonesië 1945-1950, Bronbeek.

Speech tijdens opening tentoonstelling Oorlog! Van Indië tot Indonesië 1945-1950, Bronbeek. Speech tijdens opening tentoonstelling Oorlog! Van Indië tot Indonesië 1945-1950, Bronbeek. 19 februari 2015 Goedemiddag, Ik ben heel blij met deze tentoonstelling. Als dochter van een oorlogsvrijwilliger

Nadere informatie

De geschiedenis van een bakje troost

De geschiedenis van een bakje troost Centrum Basiseducatie Brusselleer Oefenmap lezen en schrijven p. 1 Koffie De geschiedenis van een bakje troost Koffie. Velen drinken het elke dag. 's Morgens staat al een kopje te dampen. En de rest van

Nadere informatie

Cambriana online hulpprogramma

Cambriana online hulpprogramma Dit is deel 1 van het online hulpprogramma van Cambriana. Verwerking van een scheiding 'Breaking up is hard to do' Neil Sedaka Een scheiding is een van de pijnlijkste ervaringen die je kunt meemaken in

Nadere informatie

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen,

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Het is bijzonder om te ontdekken, hoe veel overeenkomsten er zijn, tussen het verhaal van de opstanding zoals Matteüs dat vertelt, en het boek Daniël,

Nadere informatie

1 Inleiding. 3 Handmatig... invoeren zaken basis 4 Verwerken... zaken 5 Afhandelen... van zaken. 7 Uitgebreidere... zaak opties

1 Inleiding. 3 Handmatig... invoeren zaken basis 4 Verwerken... zaken 5 Afhandelen... van zaken. 7 Uitgebreidere... zaak opties 2 Supportdesk Pro Introductie Inhoudsopgave I Supportdesk Pro 3 1 Inleiding... 3 2 Werkwijze... 3 II Zaken 4 1 Introductie... 4 2 Zaken beheren... 4 3 Handmatig... invoeren zaken basis 4 4 Verwerken...

Nadere informatie

Gemeente van onze Here Jezus Christus,

Gemeente van onze Here Jezus Christus, Gemeente van onze Here Jezus Christus, De eindigheid van de mens De afgelopen tijd worden we weer volop geconfronteerd met de eindigheid van het leven. Ik weet niet hoe het u vergaat, maar de beelden van

Nadere informatie

Lesbrief Beestjes tekenen naar verhaal

Lesbrief Beestjes tekenen naar verhaal Lesbrief Beestjes tekenen naar verhaal Doelgroep: Groep 5 t/m 8 Lesduur: ± 45 minuten Leerstofgebied: Wereldoriëntatie, Kunstzinnige oriëntatie Werkvorm: Zelfstandig Doel van de opdracht: Het leren hoe

Nadere informatie

Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 1 Dinsdag 24 mei 13.30 16.30 uur

Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 1 Dinsdag 24 mei 13.30 16.30 uur Nederlands Examen VWO Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 1 Dinsdag 24 mei 13.30 16.30 uur 20 05 Vragenboekje Voor dit examen zijn maximaal 47 punten te behalen; het examen bestaat uit 21

Nadere informatie

Is het moeilijk voor de mensen om de opdrachten van Jezus uit te voeren? Zo ja, waarom, zo nee waarom niet?

Is het moeilijk voor de mensen om de opdrachten van Jezus uit te voeren? Zo ja, waarom, zo nee waarom niet? Bidden, praten met God LES 5 DEEL 5 DISCIPLE OPDRACHT: Lees de vier tekstgedeelten en beantwoord de 4 bijbehorende vragen. Hand 1:12-14, Hand 2:42, Hand 4:23-31 Hand 6:3-6 Hand 8:17, Hand 16:18, Hand 28:8

Nadere informatie

WAT WATER ER TOE DOET

WAT WATER ER TOE DOET WAT WATER ER TOE DOET oktober 2010 3- Gedoopt en daarna Daarna begint de opvoeding en daarbij het proberen duidelijk te maken wie God is en hoe je op een goede manier met Hem kunt leven. Dat is natuurlijk

Nadere informatie

Bier. Inhoud. Inleiding. Geschiedenis

Bier. Inhoud. Inleiding. Geschiedenis Bier Inhoud 1. Geschiedenis. 2. Hoe wordt het gebrouwen. 3. Merken en verschillen. 4. Biersoorten 5. Waarom word je van te veel bier dronken? 6. Wist je dat 7. Vragen aan de klas. Inleiding Ik doe mijn

Nadere informatie

Kanker. Inleiding. 1. Wat is kanker eigenlijk? 2. Verschillende soorten kanker

Kanker. Inleiding. 1. Wat is kanker eigenlijk? 2. Verschillende soorten kanker Kanker Inleiding Mijn spreekbeurt gaat over kanker patiënten. Ik hou mijn spreekbeurt hier over omdat er veel kinderen zijn die niet precies weten wat kanker nou eigenlijk is en omdat kanker heel veel

Nadere informatie

In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen

In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen 14 In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen einde, alleen een voortdurende kringloop van materie

Nadere informatie

Een weg door de geestelijke stromingen vragenlijst voor het Christendom. Naam:

Een weg door de geestelijke stromingen vragenlijst voor het Christendom. Naam: Een weg door de geestelijke stromingen vragenlijst voor het Christendom Naam: Het Christendom Hallo, dit is de vragenlijst die hoort bij de website over geestelijke stromingen. Je kunt de website vinden

Nadere informatie

Een Persoonlijke Bijbelstudie

Een Persoonlijke Bijbelstudie Een Persoonlijke Bijbelstudie The Middletown Bible Church, http://www.middletownbiblechurch.org/ Original English Version Here Alle Schriftaanhalingen komen uit de Statenvertaling (1977 of HSV) Vertaling,

Nadere informatie

De gelijkenis van de barmhartige Samaritaan.

De gelijkenis van de barmhartige Samaritaan. De gelijkenis van de barmhartige Samaritaan. Eerst lezen. Daarna volgen er vragen en opdrachten. Gelijkenissen Toen de Heere Jezus op aarde was, heeft Hij gelijkenissen verteld om de mensen veel dingen

Nadere informatie

Toetsvragen Geschiedenis Toelatingstoets Pabo. Tijdvak 1 Toetsvragen

Toetsvragen Geschiedenis Toelatingstoets Pabo. Tijdvak 1 Toetsvragen Tijdvak 1 Toetsvragen 1 De meeste kennis over de periode waarin de eerste mensen leefden, komt van archeologen. Wat houdt het werk van archeologen in? A Zij bestuderen de verschillende theorieën over de

Nadere informatie

De wereld achter onbenut vermogen

De wereld achter onbenut vermogen De wereld achter onbenut vermogen Goed voor de zaak en goed voor jezelf Op zoek naar een vitale organisatie U werkt, uw collega s en medewerkers werken. Dus het werkt zou u bijna denken. Maar ergens voelt

Nadere informatie

Het hindoeïsme heeft geen stichter. Voor het ontstaan van het hindoeïsme moeten we naar India gaan: een groot land in Azië.

Het hindoeïsme heeft geen stichter. Voor het ontstaan van het hindoeïsme moeten we naar India gaan: een groot land in Azië. Het hindoeïsme Hoe is het hindoeïsme ontstaan? Het hindoeïsme heeft geen stichter. Voor het ontstaan van het hindoeïsme moeten we naar India gaan: een groot land in Azië. Eeuwenlang leefden in dat land

Nadere informatie

Screening op prostaatkanker

Screening op prostaatkanker Screening op prostaatkanker Informatie voor mannen die een PSA-test overwegen of aanvragen. Wat we weten en wat we niet weten: zaken om over na te denken alvorens te besluiten een PSA-test te laten uitvoeren.

Nadere informatie

Wat je moet weten over hasj en wiet

Wat je moet weten over hasj en wiet Wat je moet weten over hasj en wiet 1 2 Je hebt vast wel eens van hasj of wiet gehoord. Hasj en wiet zijn drugs. Hasj en wiet worden meestal gerookt. Er wordt een soort sigaret gedraaid met tabak en hasj

Nadere informatie