VRIJE UNIVERSITEIT STILTE VOOR DE STORM ACADEMISCH PROEFSCHRIFT

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "VRIJE UNIVERSITEIT STILTE VOOR DE STORM ACADEMISCH PROEFSCHRIFT"

Transcriptie

1 VRIJE UNIVERSITEIT STILTE VOOR DE STORM De invloed van het psychologisch contract op de vakkundige oordeelsvorming van registeraccountants. ACADEMISCH PROEFSCHRIFT ter verkrijging van de graad Doctor aan de Vrije Universiteit Amsterdam, op gezag van de rector magnificus prof.dr. L.M. Bouter, in het openbaar te verdedigen ten overstaan van de promotiecommissie van de faculteit der Economische Wetenschappen en Bedrijfskunde op maandag 19 april 2010 om uur in de aula van de universiteit, De Boelelaan 1105 door Guido Hendrikus Klüth geboren te Rotterdam

2 Promotoren: prof.dr. D. Keuning prof.dr. P.G.W. Jansen

3 Opgedragen aan de grootste invloedsfactoren van mijn oordeelsvorming: Edith en Fons. Wat nergens op lijkt, is echt Jules Deelder If we want things to stay as they are, things will have to change Guiseppe di Lampedusa

4 ISBN G.H. Klüth. Alle rechten voorbehouden. Omslagfoto: Orkaan Frances nadert Florida National Aeronautics and Space Administration (NASA) en National Oceanic and Atmospheric Administration (NOAA). Dit proefschrift is financieel mogelijk gemaakt door KPMG N.V. Dit proefschrift is geschreven op persoonlijke titel en geeft niet automatisch de mening van KPMG weer.

5 INHOUDSOPGAVE 1 Inleiding Waarom stilte voor de storm? Aansluiting op eerder onderzoek Wetenschappelijke relevantie Onderzoeksstrategie Opbouw van deze dissertatie De registeraccountant als professional Het accountantsberoep Accountantscontrole Vakkundige oordeelsvorming Onderzoek naar vakkundige oordeelsvorming Implicaties voor het onderzoek Het psychologisch contract Definitieverkenning Ontstaansgronden van psychologische contracten De samenstelling van psychologische contracten Gevolgen van het psychologisch contract Implicaties voor het onderzoek Organisatiestructuur en personeelsmanagement Accountantsorganisaties: juridische en organisatiekundige aspecten Human Resource Management in het algemeen Human Resource Management binnen accountantsorganisaties Implicaties voor het onderzoek Onderzoeksaanpak en instrumentontwerp Onderzoekshypothesen in perspectief Onderzoeksmethode Specifieke metingen Vervolg van dit onderzoek Analyse en hypothesetoetsing Pilotonderzoek Hoofdonderzoek Eerste analyses Hoofdonderzoek Professionals Hoofdonderzoek Accountantsorganisatie Hoofdonderzoek Human Resources Management Hypothesetoetsing Samenvatting van uitkomsten Bevindingen, conclusies en aanbevelingen Voornaamste bevindingen Bijdrage aan de theorie Beperkingen Bijdrage aan de praktijk stilte voor de storm?...240

6 7.5 Mogelijkheden voor vervolgonderzoek Samenvatting Summary Appendices A Achtergrondinformatie bij hoofdstuk A.1 Centrale concepten B Achtergrondinformatie bij hoofdstuk B.1 Ontstaan van het accountantsberoep B.2 Accountantscontrole B.3 Oordeelsvorming B.4 Competenties van een expert B.5 Hoodrichtingen van empirisch onderzoek naar oordeelsvorming C Achtergrondinformatie bij hoofdstuk C.1 Zes verschijningsvormen van psychologische contracten (Van den Bande et al., 2002c, p. 20) C.2 De inhoud van het psychologisch contract D Achtergrondinformatie bij hoofdstuk D.1 Organisatieanalyse van een accountantsorganisatie D.2 De ontwikkelingscyclus van een accountantsorganisatie D.3 Human Resource Management E Achtergrondinformatie bij hoofdstuk E.1 Vignetten vakkundige oordeelsvorming E.2 Vragenlijst psychologisch contract E.3 Vragenlijst HR-(in)richting F Achtergrondinformatie bij hoofdstuk F.1 Algemeen F.2 Algemene analyses F.3 Regressieanalyses hoofdonderzoek F.4 Factoranalyse psychologisch contract ii

7 LIJST VAN FIGUREN Figuur 1.1. Beïnvloedende factoren op oordeelsvorming (Bron: Libby & Luft, 1993, p. 433)...17 Figuur 1.2. Soorten arbeidsmarkten gerelateerd aan de vaardigheden van de medewerker (bron: Boxell en Purcell, 2003, p. 121) Figuur 1.3. Het globale onderzoeksmodel in deze studie...24 Figuur 2.1. Een raamwerk voor de indeling van onderzoek naar oordeelsvorming (bron: Vaassen, 1994, p. 33)...46 Figuur 3.1. Een modellering van het psychologisch contract (gebaseerd op Guest, 1998a, p. 661)...66 Figuur 4.1. Ontwerpregels voor organisatiestructurering (Keuning en Eppink, 2004, p. 223)...98 Figuur 4.2. Organisatievormen naar drie dimensies (Bron: Pugh et al., 1969b, p. 123) Figuur 4.3. Ruimtelijke weergave van organisatiestructuur (bron: Reimann, 1973, p. 468) Figuur 4.4. Uitbreiding van het blikveld van personeelsmanagement naar human resource management (bron: Boxell en Purcell, 2003, p. 13) Figuur 4.5. Het stermodel voor organisatieontwerp (bron: Galbraith, 2002, p. 15) Figuur 4.6. Contextually Based Human Resource Theory (Paauwe, 2004, p. 91) Figuur 4.7. HR rollen in een breder perspectief (Ulrich, 1993, in: Conner en Ulrich, 1997, p. 42) Figuur 5.1. Onderzoekshypothesen in perspectief van de pijlers van het onderzoek Figuur 5.2. Omzetgegevens per accountantsorganisatie (bron: Koninklijk NIVRA, 2005, p. 28) Figuur 6.1. Mogelijke interacties tussen variabelen (Mathieu en Taylor, 2006, p. 1039) Figuur 6.2. Correlaties tussen LMX en staat van het psychologisch contract per organisatie Figuur 6.3. Dissensus in 3 oordeelsmomenten per ervaringsklasse (casus 1) Figuur 6.4. Dissensus in 3 oordeelsmomenten per ervaringsklasse (casus 2) Figuur 6.5. Organisatievormen naar drie dimensies (Bron: Pugh et al., 1969b, p. 123) Figuur 6.6. Relatie tussen ervaring en mate van dissensus inschatting materieel belang voor casus Figuur 6.7. Relatie tussen ervaring en mate van dissensus inschatting materieel belang voor casus Figuur 6.8. Relatie tussen ervaring en mate van dissensus strekking van de verklaring voor casus iii

8 Figuur 7.1. Organisatievormen naar drie dimensies (Bron: Pugh et al., 1969b, p. 123) Figuur A.1. De samenstelling van risicoanalyse in de accountantscontrole (bron: NIVRA, 2005) Figuur A.2. Fasen in besluitvorming (naar: Keuning en Eppink, 2004, p. 47) Figuur A.3. Uitbreiding van besluitvormingsfasen (naar Robbins en Coulter, in: Dessler, 1998, p. 115) Figuur A.4. Groeistadia van een onderneming (gebaseerd op Keuning, 2006, p. 64) Figuur A.5. De Michigan-benadering van HRM (Fombrun et al., 1984; in: Boselie, 2002, p. 19) Figuur A.6. Het Harvard-model (Beer et al., 1984, in: Paauwe (2004, p. 25) Figuur A.7. Contextually Based Human Resource Theory (Paauwe, 2004, p. 91) Figuur A.8. Het krachtenveld van HRM (Boselie, 2002, p. 58) Figuur A.9. Relatie tussen motieven en HRM systemen iv

9 LIJST VAN TABELLEN Tabel 2.1. Fasen in het accountantscontroleproces gerelateerd aan te nemen beslissingen (gebaseerd op Hayes et al., 1999, p. 109; Frielink et al, 1999, p )...33 Tabel 2.2. Het verband tussen de verschillende componenten van het risicoanalysemodel Tabel 2.3. Taakkenmerken in relatie tot de prestatie van experts (bron: Shanteau, 1992a, p. 27) Tabel 2.4. Accentverschillen tussen programmeerbare en nietprogrammeerbare beslissingen (gebaseerd op: Dessler, 1998, p. 111)...42 Tabel 2.5. Taakcomplexiteit en besluitvorming (bron: Abdolmohammadi en Wright, 1987, p. 4) Tabel 3.1. Kenmerken van transactiegerichte en relationele contracten (Rousseau, 1990,p. 390)...69 Tabel 3.2. Classificatie van het psychologisch contract volgens Rousseau. Gebaseerd op de beschrijving in Rousseau en Tijoriwala, 1998 (p. 689) Tabel 3.3. Classificatie van het psychologisch contract volgens Shore en Barksdale (1998) (p. 734)...72 Tabel 3.4. Verplichtingen van medewerkers van accountantskantoren (bron: websites van genoemde kantoren per 23 januari 2007)...77 Tabel 3.5. I-Deals in relatie tot andere vormen van persoonlijke onderhandelingen (bron: Rousseau et al., 2006, p. 980)...80 Tabel 3.6. Kruising tussen soort contract en de bijbehorende verwachtingen (bron: Makin et al., 1996, p. 6)...86 Tabel 4.1. Gevolgen van organisatie-ontwerpregels voor de accountantsorganisatie Tabel 4.2. Kenmerken van de verschillende verschijningsvormen van organisaties (gebaseerd op: Mintzberg, 1980, p. 330) Tabel 4.3. Overzicht van elementen van organisatiestructuur uit eerder onderzoek (bron: Hall, 1962, p. 297; Hall, 1963, p. 33; Hage en Aiken, 1967a, p. 509; Mansfield, 1973, p. 486; Reimann, 1973, p. 466; Ouchi, 1977, p. 103; Jaworski en Kohli, 1993, p. 55) Tabel 4.4. Standaardscores voor verschillende bureaucratievormen (bron: Pugh et al., 1969b, p. 121) Tabel 5.1. Onderzoeksstrategieën in perspectief (bron: Van der Velde et al., 2000, p. 79) Tabel 5.2. Demografische controlevariabelen (Verkruijsse, 2005) Tabel 5.3. Momenten van vakkundige oordeelsvorming. Resultaten van enkele semi-gestructureerde interviews Tabel 5.4. Momenten van oordeelsvorming welke meer dan 1 keer genoemd zijn v

10 Tabel 5.5. Items inzake centralisatie van gezag binnen accountantsorganisaties (centrale vraag: In welke mate heeft u uw besluitvormingsbevoegdheid in de volgende gebieden gedelegeerd? ) Tabel 5.6. Items inzake de mate van formalisering in accountantsorganisaties (centrale vraag: In welke mate binnen mijn accountantskantoor ) Tabel 5.7. Persoonlijke versus onpersoonlijke kenmerken van toezicht. (centrale vraag: in welke mate is de volgende stelling op uw accountantskantoor van toepassing? ) Tabel 5.8. Werkdruk en werkstress (bron: Karasek, 1979) Tabel 5.9. Items inzake affectieve beroepsbinding Tabel Items inzake affectieve beroepsbinding Tabel Items inzake regeldruk Tabel Items inzake LMX Tabel 6.1. Respondenten naar functieniveau Tabel 6.2. Correlaties en betrouwbaarheidswaarden voor de factoren van het psychologisch contract. * p<0.05; ** p<0.01 (beiden tweezijdig). N = Tabel 6.3. Verschillenanalyse van factoren naar accountantsorganisatie Tabel 6.4. Verschillenanalyse van factoren naar accountantsorganisatie Tabel 6.5. Uitkomsten regressieanalyse LMX en psychologisch contract Tabel 6.6. Gepaarde t-test op D EA -scores versus D GM -scores Tabel 6.7. Algemene uitkomsten casus Tabel 6.8. Correlaties voor casus 1. * p<0.05; ** p<0.01 (beiden tweezijdig) Tabel 6.9. Correlaties voor casus 1. * p<0.05; ** p<0.01 (beiden tweezijdig) Tabel Algemene uitkomsten casus Tabel Correlaties voor casus 2. * p<0.05; ** p<0.01 (beiden tweezijdig)..186 Tabel Correlaties voor casus 2. * p<0.05; p<0.06; ** p<0.01 (allen tweezijdig) Tabel Standaardscores voor verschillende bureaucratievormen (bron: Pugh et al., 1969b, p. 121) Tabel Pugh-scores per onderzochte locatie Tabel Correlaties tussen evaluaties van professionals en organisatietypering ( * p<.05; ** p<.01) N=229; O Tabel Controlerende correlatieanalyse voor de staat van het psychologisch contract en organisatiedimensies. * p<0.05; ** p<0.01 (beiden tweezijdig) N= Tabel Inrichting van HR rollen en correlaties tussen HR rollen ( * p<.05; ** p<.01) N= Tabel Scores HR-rollen per onderzochte locatie (hoogste scores vetgedrukt) Tabel Inrichting van HR rollen en organisatiedimensies ( * p<.05; ** p<.01) N= Tabel Richting van HR en correlaties tussen HR richtingen ( * p<.05; ** p<.01) Tabel Correlaties tussen richting van HR en inrichting van HR ( * p<0.05; ** p<0.01) vi

11 Tabel Richting van HR rollen en organisatiedimensies ( * p<.05; ** p<.01) N= Tabel Dissensus en ervaring samenvatting hypothese 1b Tabel Uitkomsten regressieanalyse voor inschatting van het materieel belang (casus 1) N= Tabel Uitkomsten regressieanalyse voor inschatting van het materieel belang (casus 2) N= Tabel Dissensus en het psychologisch contract samenvatting hypothese 3a Tabel Dissensus en het psychologisch contract naar ervaring inschatting van het materieel belang Tabel Dissensus en het psychologisch contract naar ervaring beoordeling van een geconstateerde fout Tabel Verschil tussen organisaties voor de inschatting van materieel belang N= Tabel Het psychologisch contract en organisatiedimensies Tabel Het psychologisch contract en HR (in)richting Tabel Samenvatting van de uitkomsten uit hypothesetoetsing Tabel 7.1. HR inrichting binnen PSF (bron: Jansen en Paauwe, 2007, p. 20) Tabel A.1. Het kennisdomein van de registeraccountant nader geduid (gebaseerd op: Verkruijsse, 2005, p. 52) Tabel A.2. Classificatie van personeelsmanagement en HRM volgens Guest (1987, p. 507) Tabel A.3. Continuüm van speelruimte (Paauwe, 1991) Tabel A.4. De 16 best practice HR praktijken volgens Pfeffer (in: Hilltrop, 1996, p. 634) vii

12 VOORWOORD De afgelopen jaren zijn voorbij gevolgen time flies when you re having fun zullen we maar zeggen. Het was een achtbaan van emoties met flinke dalen en fantastische pieken met als hoogtepunten toch wel trouwen, een interessante huwelijksreis en de geboorte van onze zoon. En nu wederom een geboorte, namelijk dat van mijn proefschrift. Er moet ergens een videofilmpje van mij beschikbaar zijn van rond mijn 17 de waar ik mijn oma en andere familie een voorspelling doe over mijn toekomstige visitekaartje. Ik had net besloten, dat accountancy het vervolg op de middelbare school zou worden en ik deelde iedereen vrolijk mee, dat mijn kaartje later prof.dr. G.H. Klüth RA zou lezen. En eigenlijk heb ik, dat beeld daarna nooit meer écht opgegeven. Goalsetting van Edward Locke (maar bij mij vooral via Tony Robbins; sorry Paul) avant la lettre. In de verste verten had ik het alleen niet voor mogelijk gehouden, dat ik zoveel jaar later daadwerkelijk een proefschrift zou (gaan) schrijven. It takes a whole lotta help to make it on your own (Steve Forbert). Proefschrijven lijkt en is het vaak zeker! een eenzame bezigheid, maar zonder de hulp van velen, was dit proefschrift er niet gekomen. Met het altijd loerende gevaar belangrijke mensen te vergeten, ga ik toch enkele personen in het bijzonder bedanken. Ik doe dit in volstrekt willekeurige volgorde, tenzij ik anders heb bedacht. Ik dank natuurlijk mijn promotoren: Doede Keuning en Paul Jansen. Onze wetenschappelijke relatie dateert al weer van oktober 2001 waarin ik mijn eerste gedachten voor mijn NIVRA-scriptie op papier zette. Het was deze scriptie en jullie begeleiding daarin, die uiteindelijk leidde tot de aanleiding van dit proefschrift. Doede (ik durf het inmiddels te schrijven; nu nog uitspreken!), ik vind het een eer om met de nestor van het vakgebied Management & Organisatie te hebben samengewerkt aan dit project. Ik was altijd al een fan van het vakgebied, maar na kritische beschouwingen over Mintzberg en andere goeroeverering, theorie en implicaties daarvan, ben ik het nog meer gaan waarderen. Ik denk dat de accountancy hier nog haar voordeel mee kan doen. U mag het nu rustiger aan gaan doen, maar ik ben benieuwd of dat lukt. Het zijn roerige tijden buiten en er is ongetwijfeld plaats voor iemand met drive, rust en overzicht om inzicht te brengen. Paul, je bent een wetenschapper pur sang en duidelijk gemotiveerd om te willen weten wat mensen drijft. Ik sluit me daar graag bij aan. Jouw methodologisch denken heeft voor het fundament van dit proefschrift viii

13 gezorgd en ik heb kennis gemaakt met wiskunde van een duidelijk andere orde! Dank voor de uitdagende gesprekken over registeraccountants met een niet-registeraccountant. Ik vond onze (vooral lange) autorit tijdens de storm van 18 januari 2007 erg inspirerend. Ik heb deze inspirerende rit vereeuwigd in de titel van dit proefschrift. Mevrouw Jansen dank ik voor het survivalpakketje dat ik later die avond mocht meenemen, nadat ik Paul veilig bij de voordeur had afgezet. En ik bedank natuurlijk ook mevrouw Keuning voor de warme thee tijdens de gesprekken met Doede en de lekkere koekjes en boterhammen tijdens de keren, dat onze gesprekken uit de tijd bleken te lopen. Ik dank de leden van mijn promotiecommissie voor hun tijd en geduld om deze dissertatie te lezen en te beoordelen. Jaap Paauwe bracht met zijn proefschrift en latere boeken HRM samen met organisatietheorie, wat mij weer de uitgangspunten voor mijn onderzoek opleverde. Tom Groot heeft eerder het proefschrift van Luc Quadackers begeleid en is de huidige directeur van het Limperg Instituut. Hij levert een blik van buitenaf naar de accountantsgemeenschap, die verfrissend kan werken voor die gemeenschap. Ik kan een dergelijke instelling alleen maar waarderen. De wereld is groter dan alleen accountancy. Eddy Vaassen is in mijn ogen pionier geweest op het gebied van Nederlands onderzoek naar de mens achter de accountant. Het heeft mij mede geïnspireerd om de ogenschijnlijk niet bij elkaar passende disciplines van bedrijfspsychologie en accountancy bij elkaar te brengen. Roger Dassen schreef kort daarna in 1995 zijn proefschrift over kwaliteit vanuit het cliëntperspectief en onderzocht zo de eerste zachtere kanten van accountantscontrole, zoals duur van de relatie. Wetenschappelijk onderzoek naar de zachtere kant van accountancy begint van de grond te komen. Ik sluit me daar van harte bij aan. Peter Dekker (VU) dank ik voor zijn wiskundige inzichten en geduldige uitleg bij de wiskunde van hogere klasse. Zijn input bij de consensusberekeningen, de multi-level analyse en berekeningen van Durbin-Watson-criteria waren voor mij momenten van weer verder kunnen met mijn proefschrift na eerst eindeloos gestaar naar wiskundige formules en interpretaties daarvan. Ik dank de partners en Raad van Bestuur van KPMG, in het bijzonder voormalig bestuurslid Gert van Essen, voor hun besluit mij te vragen dit promotieonderzoek uit te voeren en hiervoor de mogelijkheden te scheppen. Dat besluit kwam op een kantelpunt in mijn ontwikkeling en heeft mij op bestemmingen gebracht, die ik daarvoor nooit voor mogelijk had gehouden of overwogen. Herman Dijkhuizen, huidige voorzitter van onze Raad van ix

14 Bestuur en portefeuillehouder HR, dank ik voor het voorzetten van het onderzoek als onderdeel van ons Managing for Excellence programma. Ik heb tijdens mijn ontwikkeling tot vakvolwassen accountant veel geleerd van Deepak Luthra, mijn voorlaatste performance manager en coach. Cliëntbenadering, rapportage en cliëntgerichte toepassing van vaktechniek stonden hierbij vaak centraal, maar met behoud van eigen persoonlijkheid. Dank ook voor jouw bijdrage aan de Engeltalige samenvatting. Mijn huidige performance manager, Frank als ik toch even pushback mag geven van Kasteren, dank ik voor zijn altijd kritische noten, observaties over persoonlijke effectiviteit en uiterst scherpe analyses van hoe we onze boodschap zo effectief mogelijk over de bühne kunnen krijgen. Mijn leercurve is mede dankzij jou de afgelopen twee jaar meer dan lineair geweest. Ik heb veel gehad aan mijn vaktechnische gesprekken met (voormalig) partners vaktechniek van KPMG: Jos Holla, Egbert Eeftink, Rob Wilmink, Frank Morsink, Gert den Hollander. Jullie hebben praktisch inzicht geboden in het ongrijpbare onderwerp dat vakkundige oordeelsvorming is en de uitkomsten van onze gesprekken hebben mede richting gegeven aan het ontwikkelen van de gebruikte casusbeschrijvingen. Anton Dieleman, Karel Schwillens, Hans Verkruijsse, Hans Koning, Barry Blijderveen, en Peter Eimers waren bereid om de eerste gesprekken over de zin en onzin van dit onderzoek aan te gaan. Ik dank jullie voor het openlijk ontvangen van een concullega. Alleen door over concurrentiebedenkingen heen te stappen, kunnen we dit beroep naar grotere hoogtes brengen. Ik dank natuurlijk verder alle registeraccountants, die tijd en energie geïnvesteerd hebben in het beantwoorden van de vragenlijsten en het maken van de cases. Zonder jullie was dit onderzoek simpelweg niet mogelijk geweest. Collega s van Risk Management / Department of Professional Practice voor het fungeren als proefkonijnen voor casusbeschrijvingen en vragenlijsten. Eén persoon wil ik in het bijzonder noemen: Annemieke regel ik Schouten- Koerselman, die (voor mij) het overzicht bewaart in mijn uitdagende agenda en werkschema. Martin Luther King zei ooit The ultimate measure of a man is not where he stands in moments of comfort and convenience, but where he stands at times of challenge and controversy. Margret Henderson en Martine Frijlink zijn voor mij hier de belichaming van. Ik vond jullie op cruciale momenten in mijn carrière aan mijn zijde en daarmee hebben jullie indirect aan de basis gestaan van dit proefschrift. Hoewel slechts een klein woordje wat de lading helemaal niet dekt: dank. Ik leer nog dagelijks van jullie eigen visies en meningen en het sterkt mij in het ontwikkelen en vasthouden van eigen denkbeelden. Zonder dwarsliggers geen spoor! x

15 Martine, onze eerste kennismaking is al weer 17 jaar geleden en ik heb de contacten in de loop van de tijd steeds weer inspirerend gevonden. Ik vind het daarom erg leuk, dat je nu aan mijn zijde staat als paranimf. Donatus Wat heb je dus te doen? Thöne, mijn persoonlijke coach, die altijd weer die heerlijke spiegel weet voor te houden in zaken die de Westerse beschaving niet zullen veranderen, maar mij wel heel erg bezig kunnen houden. Ik ervaar het overigens als een voorrecht, dat mijn coach soms de gecoachte wordt. Sensei (yodan) Louis Dekker, die mij al weer 18 jaar rust in beweging leert vinden. De principes van jiu jitsu zijn een aanwinst in de benadering van mijn werk. Sensei ni, rei. Mijn familie, en in het bijzonder mijn ouders, Bram en Henny Klüth, en schoonouders, Frans en Jo Peters, was altijd geïnteresseerd in wat ik nou precies aan het doen was met dat proefschrift. Veel dank ben ik verschuldigd voor het feit, dat jullie Fons zo liefdevol wilden opvangen, zodat Edith naar de universiteit kon en ik kon werken aan dit boek. Jullie vormen belangrijke bronnen van inspiratie en steun. Pap, je bent op alle belangrijke momenten van mijn leven aanwezig geweest, en ik kan niemand anders bedenken, die ik naast me wil hebben staan als paranimf. Bernhard, Michael, Rutger en Martin dank ik voor jaren van vriendschap en humor. De filmavonden zijn wat spaarzamer geworden, niet in de laatste plaats door het schrijven van dit proefschrift en aanverwante activiteiten. Gelukkig hebben we tegenwoordig de jaarlijkse filmweekenden, waarin we ons achterstalling onderhoud kunnen wegwerken en slaapgebrek als gevolg daarvan weer heerlijk kunnen opbouwen. xi

16 Tot besluit, richt ik mij tot mijn gezin: Edith en Fons. Edith, als iemand ergens promotieonderzoek naar gedaan zou moeten hebben, dan is dat naar de rol van thuisblijvers op het succes van hun partners. Zonder enige twijfel voorspel ik, dat die rol meer dan significant is. Je combineert een universitaire studie Engelse taal en cultuur met ons huishouden en de zorg voor Fons, terwijl we in ook nog even twee keer verhuisd zijn. En alsof dat nog niet genoeg is, hopen we in de zomer van dit jaar een nieuw mensje te verwelkomen. Respect! Zonder jouw steun, tijd en energie kan ik simpelweg niet doen wat ik nu doe en zonder jou is bovendien wat ik doe totaal nietig en betekenisloos. For thy sweet love remember'd such wealth brings. That then I scorn to change my state with kings. (William Shakespeare, Sonnet 29). Fons, mijn grote binkie, jouw manier van kijken naar de wereld met totale nieuwsgierigheid, zonder vooroordelen, is verfrissend en werkt verhelderd op de geest als het weer een dag met vooroordelen is gebleken. Wat zou de wereld toch beter af zijn, als we meer naar elkaar zouden kijken door de ogen van een kind. Kom, dan gaan we samen weer verder met stoeien, voorlezen en treintjes bouwen. Maar we moeten wel een beetje stil zijn, want mamma moet studeren! Guido Klüth, Utrecht, The fool doth think he is wise, but the wise man knows himself to be a fool Touchstone, the jester Uit: William Shakespeare, As You Like It, Act V, Scene I xii

17 AFKORTINGEN Bta. NVCOS. NIVRA. RA. VAO. VGC. Wta. Besluit toezicht accountantsorganisaties Nadere voorschriften controle- en overige standaarden Koninklijk Nederlands Instituut van Registeraccountants Registeraccountant Verordening Accountantsorganisaties Verordening Gedragscode Wet toezicht accountantsorganisaties xiii

18 Hoofdstuk 1 INTRODUCTIE 1 Inleiding Dit onderzoek vindt zijn oorsprong in een interesse naar het functioneren van mensen in organisatieverband. Deze studie richt zich in het bijzonder op registeraccountants (hierna: registeraccountants, RA of accountants) en accountantsorganisaties: accountantskantoren die onder het toezicht van de Autoriteit Financiële Markten vallen. De term professional bestempelen we in dit boek overigens veelvuldig als vrije beroepsbeoefenaar. Het functioneren van accountants is op meerdere manieren te analyseren. Vanuit maatschappelijk oogpunt is het functioneren van accountants gericht op kwaliteit en betrouwbaarheid. Het maatschappelijk verkeer vertrouwt erop dat accountants objectief en onafhankelijk tot hun oordeel komen, zodat er geloofwaardigheid aan verantwoorde financiële verslaggeving wordt gegeven. Functioneren van accountants is ook vanuit een organisatorische manier te analyseren. Daarbij staat de vraag centraal hoe de accountant zelf functioneert binnen de organisatie waar deze werkzaam is. Dit onderzoek richt zich op de scheidslijn van beide vormen van analyse, namelijk hoe functioneert een individuele accountant binnen een organisatie en welke gevolgen heeft dit voor het functioneren als openbaar accountant. Deze studie richt zich op de volgende centrale vraag: Op welke wijze dienen accountantsorganisaties de organisatie en human resource management bij henzelf in te richten om de kwaliteit van de vakkundige oordeelsvorming van registeraccountants te kunnen waarborgen?. De beantwoording van deze centrale vraag vindt plaats aan de hand van de volgende probleemstelling: In hoeverre is vakkundige oordeelsvorming van registeraccountants binnen Nederlandse accountantsorganisaties positief dan wel negatief beïnvloedbaar door de staat van het psychologisch contract van de registeraccountant met de accountantsorganisatie en wat kan een accountantsorganisatie vervolgens doen in termen van human resource management of organisatiestructuur om deze staat van het psychologisch contract te beheersen. Deze probleemstelling is terug te brengen tot drie hoofdthema s, die nadere uitwerking in het vervolg van dit proefschrift krijgen: 1) vakkundige oordeelsvorming binnen accountantscontroles, 2) psychologische contracten, en 3) organisatiestructuur en human resource management. 14

19 1.1 Waarom stilte voor de storm? Bij zijn aantreden als NIVRA-voorzitter schreef Ruud Dekker op accountant.nl, dat accountants een maatschappelijke functie bekleden, die het beroep alleen kan handhaven als we onze kwaliteit hoog houden en open staan voor vernieuwing. We hebben hier als beroepsorganisatie een actieve rol, door ten eerste de collectieve expertise van onze leden te bundelen, hen te voorzien van kwalitatief goede interpretaties van de regels, het maatschappelijke debat aan te gaan en innovatie te stimuleren, en door ten tweede het doen van kwaliteitstoetsingen en het indien nodig aanspannen van tuchtzaken. Innovatie is de afgelopen jaren vaker een sleutelwoord geweest in discussies over het accountantsberoep. Wat ons hierin opvalt, is het (vaktechnische) karakter van de discussie. De discussie richt zich bijvoorbeeld op de consequenties van de invoering van XBRL voor de accountantscontrole, de inzet van ICT in de accountantscontrole, of de zichtbaarheid en toegevoegde waarde van het beroep. Wij zien drie redenen waarom accountantsorganisaties nú aandacht moeten geven aan het menselijk kapitaal van de organisatie. Ten eerste gaat de discussie naar onze mening te weinig over wat de gevolgen van (externe) ontwikkelingen voor ons als professional betekenen. Elektronische dossiervorming, invoering van XBRL en gebruik van Internet als gemeengoed, meer regelgeving op het gebied van externe verslaggeving, de intrede van extern toezicht, kortom: een toenemende standaardisatie van het werk verandert het karakter van de beroepsuitoefening. Wat deze veranderingen met de professional doen, blijft ogenschijnlijk buiten de discussie. Het kunnen bieden van voldoende uitdaging voor de professional bij deze veranderingen wordt de komende jaren wellicht dé onderscheidende factor voor een accountantskantoor. Ten tweede wijst het Koninklijk NIVRA op een groter wordend, maar sluimerend gevaar: de continuïteit van de beroepsgroep als zodanig. Het Koninklijk NIVRA heeft in haar Trends in Accountancy meermalen bericht van het dreigende tekort aan registeraccountants. Dit blijkt nog niet direct uit de cijfers. Het aantal openbare registeraccountants is al jaren stabiel met ongeveer registeraccountants, hoewel het percentage openbare accountants langzaam maar zeker afneemt (Koninklijk NIVRA, 2007). De instroom van studenten in de opleiding accountancy is stijgend (Koninklijk NIVRA, 2005, 2007). De combinatie van beide is wellicht de aanleiding tot zorg. Een grotere instroom zou namelijk in principe tot een toename van het aantal openbare accountants moeten leiden. Dit betekent, dat of studenten de eindstreep niet halen wat zeer aannemelijk is of het aantal instromers compenseert het aantal uitstromers ook aannemelijk. Balans werk-privé en toenemende regelgeving zijn volgens onderzoek van het Koninklijk NIVRA de voornaamste redenen om een carrière buiten de accountancy te verkiezen (2007). Een tekort aan gekwalificeerde accountants zou wellicht gevolgen kunnen hebben voor de kwaliteit van het oordeel. De hoeveelheid werk met 15

Samenvatting. Leeftijd en Psychologisch Contractbreuk in Relatie tot Werkuitkomsten

Samenvatting. Leeftijd en Psychologisch Contractbreuk in Relatie tot Werkuitkomsten Samenvatting Leeftijd en Psychologisch Contractbreuk in Relatie tot Werkuitkomsten De beroepsbevolking in Nederland, maar ook in andere westerse landen, vergrijst in een rap tempo. Terwijl er minder kinderen

Nadere informatie

VRAGENLIJST MONITORING ACCOUNTANTSKANTOREN. Introductie vragenlijst monitoring accountantskantoren. Vertrouwelijk

VRAGENLIJST MONITORING ACCOUNTANTSKANTOREN. Introductie vragenlijst monitoring accountantskantoren. Vertrouwelijk VRAGENLIJST MONITORING ACCOUNTANTSKANTOREN Introductie vragenlijst monitoring accountantskantoren Vertrouwelijk Deze monitorvragenlijst betreft het jaar: In de loop van 2008 heeft het bestuur van het NIVRA

Nadere informatie

Badkuipmanagement. Hoe houdt u, uw badeendjes drijvende? Drs. Mark B.J. de Lat

Badkuipmanagement. Hoe houdt u, uw badeendjes drijvende? Drs. Mark B.J. de Lat Badkuipmanagement Hoe houdt u, uw badeendjes drijvende? Drs. Mark B.J. de Lat KPMG Advisory N.V. NVvA Symposium Zeist, 23 april 2009 Agenda Conclusie: Niets is wat het lijkt dat het is Badkuipmanagement

Nadere informatie

Hoofdstuk 2: Kritisch reflecteren 2.1. Kritisch reflecteren: definitie Definitie: Kritisch reflecteren verwijst naar een geheel van activiteiten die

Hoofdstuk 2: Kritisch reflecteren 2.1. Kritisch reflecteren: definitie Definitie: Kritisch reflecteren verwijst naar een geheel van activiteiten die Hoofdstuk 2: Kritisch reflecteren 2.1. Kritisch reflecteren: definitie Definitie: Kritisch reflecteren verwijst naar een geheel van activiteiten die worden uitgevoerd om uit het gevonden bronnenmateriaal

Nadere informatie

1. Soorten wetenschappelijke informatiebronnen

1. Soorten wetenschappelijke informatiebronnen 1. Soorten wetenschappelijke informatiebronnen Wanneer je als student in het hoger onderwijs de opdracht krijgt om te zoeken naar wetenschappelijke informatie heb je de keuze uit verschillende informatiebronnen.

Nadere informatie

Transvorm Actueel. en de zorg verandert mee. Het werk(en) in de zorg verandert. Hoe reageert u als werkgever en wat doet dat met uw medewerkers?

Transvorm Actueel. en de zorg verandert mee. Het werk(en) in de zorg verandert. Hoe reageert u als werkgever en wat doet dat met uw medewerkers? Transvorm Actueel en de zorg verandert mee Het werk(en) in de zorg verandert. Hoe reageert u als werkgever en wat doet dat met uw medewerkers? Woensdag 17 december 2015 Dr. Monique Veld E-mail: monique.veld@ou.nl

Nadere informatie

De impact van HR op de business. Jaap Paauwe, Job Hoogendoorn en HR compliance

De impact van HR op de business. Jaap Paauwe, Job Hoogendoorn en HR compliance De impact van HR op de business Jaap Paauwe, Job Hoogendoorn en HR compliance Inhoudsopgave Heeft HR impact op de business? (interview met Jaap Paauwe) Certificering HR is must (interview met Job Hoogendoorn)

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/19116 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/19116 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/19116 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Dartel, Hans van Title: Naar een handelingsgericht ethiekbeleid voor zorgorganisaties

Nadere informatie

Betekenis van werk. Slechts 1 op de 7 Nederlanders geniet van het werk

Betekenis van werk. Slechts 1 op de 7 Nederlanders geniet van het werk Betekenis van werk Slechts 1 op de 7 Nederlanders geniet van het werk Het 1e Nationale onderzoek naar betekenis in het werk 2006/2007 Onderzoeksresultaten samengevat Ruim 65% van de Nederlandse beroepsbevolking

Nadere informatie

Over de Zorgbalans: achtergrond en aanpak

Over de Zorgbalans: achtergrond en aanpak 1 Over de Zorgbalans: achtergrond en aanpak 1.1 De Zorgbalans beschrijft de prestaties van de gezondheidszorg In de Zorgbalans geven we een overzicht van de prestaties van de Nederlandse gezondheidszorg

Nadere informatie

SAMENVATTING EN CONCLUSIES

SAMENVATTING EN CONCLUSIES SAMENVATTING EN CONCLUSIES Aanleiding en vraagstelling De aanleiding van dit onderzoek is de doelstelling van het ministerie van Veiligheid en Justitie om het aantal vrijwilligers bij de Nationale Politie

Nadere informatie

Boost uw carrière. Zo kiest u de MBAopleiding die bij u past. Deze whitepaper is mede mogelijk gemaakt door

Boost uw carrière. Zo kiest u de MBAopleiding die bij u past. Deze whitepaper is mede mogelijk gemaakt door Boost uw carrière Zo kiest u de MBAopleiding die bij u past Deze whitepaper is mede mogelijk gemaakt door Introductie Update uw kennis De wereld om ons heen verandert in een steeds hoger tempo. Hoe goed

Nadere informatie

Zelfdiagnostische vragenlijst verandercompetenties

Zelfdiagnostische vragenlijst verandercompetenties Zelfdiagnostische vragenlijst verandercompetenties Het gaat om de volgende zeven verandercompetenties. De competenties worden eerst toegelicht en vervolgens in een vragenlijst verwerkt. Veranderkundige

Nadere informatie

Diagnostiek met vragenlijsten in de eerstelijn

Diagnostiek met vragenlijsten in de eerstelijn Diagnostiek met vragenlijsten in de eerstelijn drs. G.J. Kloens RIJKSUNIVERSITEIT GRONINGEN DIAGNOSTIEK MET VRAGENLIJSTEN IN DE EERSTELIJN Proefschrift ter verkrijging van het doctoraat in de Psychologische,

Nadere informatie

Concept NBA-handreiking Publicatie kwaliteitsfactoren 17 april 2015

Concept NBA-handreiking Publicatie kwaliteitsfactoren 17 april 2015 Dit document maakt gebruik van bladwijzers. Concept NBA-handreiking 17 april 2015 Consultatieperiode loopt tot 29 mei 2015 Concept NBA-handreiking NBA-handreiking Van toepassing op: xx Onderwerp xx Datum:

Nadere informatie

Een evaluatie-onderzoek

Een evaluatie-onderzoek Het aanbod van onderwijsverzorging Een evaluatie-onderzoek A.J. Koster RION Monografieën onderwijsonderzoek 21 CIP-GEGEVENS KONINKLIJKE BIBLIOTHEEK, DEN HAAG Koster, A.J. Het aanbod van onderwijsverzorging.

Nadere informatie

Controleverklaring van de onafhankelijke accountant

Controleverklaring van de onafhankelijke accountant Controleverklaring van de onafhankelijke accountant Aan: de algemene vergadering van Nederlandse Waterschapsbank N.V. Verklaring over de jaarrekening 2014 Ons oordeel Wij hebben de jaarrekening 2014 van

Nadere informatie

Invloed van IT uitbesteding op bedrijfsvoering & IT aansluiting

Invloed van IT uitbesteding op bedrijfsvoering & IT aansluiting xvii Invloed van IT uitbesteding op bedrijfsvoering & IT aansluiting Samenvatting IT uitbesteding doet er niet toe vanuit het perspectief aansluiting tussen bedrijfsvoering en IT Dit proefschrift is het

Nadere informatie

Prestatiebeloning werkt nauwelijks, maar prestatieafstemming

Prestatiebeloning werkt nauwelijks, maar prestatieafstemming Prestatiebeloning werkt nauwelijks, maar prestatieafstemming werkt wel André de Waal Prestatiebeloning wordt steeds populairder bij organisaties. Echter, deze soort van beloning werkt in veel gevallen

Nadere informatie

SoHuman PROFIT/NON-PROFIT PARTICULIEREN SCHOLIEREN [INZICHT IN GEDRAG EN COMMUNICATIE]

SoHuman PROFIT/NON-PROFIT PARTICULIEREN SCHOLIEREN [INZICHT IN GEDRAG EN COMMUNICATIE] SoHuman PROFIT/NON-PROFIT PARTICULIEREN SCHOLIEREN [INZICHT IN GEDRAG EN COMMUNICATIE] Waarvoor kiezen klanten voor SoHuman? SoHuman helpt mensen, teams en organisaties met hun persoonlijke en professionele

Nadere informatie

Wiskunde en informatica: innovatie en consolidatie Over vragen in het wiskunde- en informaticaonderwijs

Wiskunde en informatica: innovatie en consolidatie Over vragen in het wiskunde- en informaticaonderwijs Tijdschrift voor Didactiek der β-wetenschappen 22 (2005) nr. 1 & 2 53 Oratie, uitgesproken op 11 maart 2005, bij de aanvaarding van het ambt van hoogleraar Professionalisering in het bijzonder in het onderwijs

Nadere informatie

Certificering HR Professional

Certificering HR Professional Certificering HR Professional Certificering HR Professional Het personeelsmanagement kenmerkt zich door een grote mate van diversiteit, in de diepte en de breedte. De inhoud van het personeelsmanagement

Nadere informatie

Disclosure belangen. (potentiële) belangenverstrengeling

Disclosure belangen. (potentiële) belangenverstrengeling Tijdelijke arbeidsrelaties: Balanceren tussen Flexibiliteit en Zekerheid? Prof. Dr. René Schalk Workshop Drachten, 6 februari 2014 Disclosure belangen (potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst

Nadere informatie

De evolutie-sprong van management naar leiderschap

De evolutie-sprong van management naar leiderschap De evolutie-sprong van management naar leiderschap What got you here, won't get you there - Marshall Goldsmith Als ervaren manager heb je het allemaal al eerder gehoord Als effectief manager gebruik je

Nadere informatie

Arnoud van de Ven Hogeschool Arnhem Nijmegen 7 april 2016

Arnoud van de Ven Hogeschool Arnhem Nijmegen 7 april 2016 Navolgbaarheid bij kwalitatief onderzoek: consistentie van vraagstelling tot eindrapportaged van de Ven Arnoud van de Ven Hogeschool Arnhem Nijmegen 7 april 2016 Piet Verschuren en Hans Doorewaard (2015)

Nadere informatie

Inhoud. 1 Inleiding 9 1.1 Voor wie is dit boek? 9 1.2 Doelstelling 11 1.3 Aanpak 11 1.4 Opzet 13

Inhoud. 1 Inleiding 9 1.1 Voor wie is dit boek? 9 1.2 Doelstelling 11 1.3 Aanpak 11 1.4 Opzet 13 Inhoud 1 Inleiding 9 1.1 Voor wie is dit boek? 9 1.2 Doelstelling 11 1.3 Aanpak 11 1.4 Opzet 13 2 Tevredenheid en beleid 15 2.1 Het doel van tevredenheid 16 2.2 Tevredenheid in de beleidscyclus 19 2.3

Nadere informatie

De oudere werknemer en MD

De oudere werknemer en MD + De oudere werknemer en MD Matthijs Bal Vrije Universiteit Amsterdam NFMD Congres 15 januari 2013 + Introductie Matthijs Bal Associate Professor Vrije Universiteit Amsterdam Hiervoor Erasmus Universiteit

Nadere informatie

HET NIEUWE WERKEN IN RELATIE TOT PERSOONLIJKE DRIJFVEREN VAN MEDEWERKERS. Onderzoek door TNO in samenwerking met Profile Dynamics

HET NIEUWE WERKEN IN RELATIE TOT PERSOONLIJKE DRIJFVEREN VAN MEDEWERKERS. Onderzoek door TNO in samenwerking met Profile Dynamics HET NIEUWE WERKEN IN RELATIE TOT PERSOONLIJKE DRIJFVEREN VAN MEDEWERKERS Onderzoek door TNO in samenwerking met Profile Dynamics 1 Inleiding Veel organisaties hebben de afgelopen jaren geïnvesteerd in

Nadere informatie

Strategisch HRM wat is het beeld bij u?

Strategisch HRM wat is het beeld bij u? Strategisch HRM wat is het beeld bij u? Conferentie VO2020 Werkt Peter Leisink Eva Knies Julia Penning de Vries Programma Concept en uitgangspunten van Strategisch HRM Beelden over wat HRM (niet) is Uitgangspunten

Nadere informatie

Utrecht Business School

Utrecht Business School Cursus Persoonlijke Effectiviteit De cursus Persoonlijke Effectiviteit duurt ongeveer 2 maanden en omvat 5 colleges van 3 uur. U volgt de cursus met ongeveer 10-15 studenten op een van onze opleidingslocaties

Nadere informatie

HPC-O. Human Performance Contextscan Organisatierapportage Datum: Opdrachtgever: Auteur:

HPC-O. Human Performance Contextscan Organisatierapportage <Naam onderwijsinstelling> Datum: Opdrachtgever: Auteur: HPC-O 1 HPC-O Human Performance Contextscan Organisatierapportage Datum: Opdrachtgever: Auteur: 24 april 2008 drs M.G. Wildschut HPC-O

Nadere informatie

Utrecht Business School

Utrecht Business School Post HBO Financieel Management & Leadership De Post HBO opleiding Financieel Management & Leadership duurt onge veer 5 maanden en omvat 10 colleges van 3 uur. U volgt de opleiding met 10-15 studenten in

Nadere informatie

WEDERZIJDS WAARDEREN

WEDERZIJDS WAARDEREN WEDERZIJDS WAARDEREN Een kwestie van uiten! 2012. Een e-paper over het belang van wederzijds waarderen als HR aandachtspunt in de veranderende wereld van werk. Met inzichten en tips om waarderen bespreekbaar

Nadere informatie

OPQ Profiel OPQ. E.I. rapport. Naam Dhr. Sample Candidate. Datum 23 oktober 2013. www.ceb.shl.com

OPQ Profiel OPQ. E.I. rapport. Naam Dhr. Sample Candidate. Datum 23 oktober 2013. www.ceb.shl.com OPQ Profiel OPQ E.I. rapport Naam Dhr. Sample Candidate Datum 23 oktober 2013 www.ceb.shl.com Inleiding Kennis van de eigen emoties, het onderkennen van andermans emoties en het omgaan met relaties kunnen

Nadere informatie

Ten tweede geven we uitleg over het talenten en competentiepaspoort. Deze compacte rapportage is een goede aanvulling op de standaar TMA rapportages

Ten tweede geven we uitleg over het talenten en competentiepaspoort. Deze compacte rapportage is een goede aanvulling op de standaar TMA rapportages UITLEG RAPPORTAGE PERFORMANCE MATRIX EN TALENTEN- & COMPETENTIEPASPOORT In dit document willen we een korte uitleg geven over twee nieuwe TMA rapportages. Ten eerste geven we informatie over de rapportage

Nadere informatie

Werknemervertrouwen in Nederland 2010

Werknemervertrouwen in Nederland 2010 Werknemervertrouwen in Nederland 2010 - onderzoek naar vertrouwen, trots en plezier onder Werkend Nederland - Eindrapport Amersfoort, 8 april 2010 Great Place To Work Institute Nederland Postbus 1775 3800

Nadere informatie

Utrecht Business School

Utrecht Business School Cursus Human Resource Analytics De cursus Human Resource Analytics duurt ongeveer 2 maanden en omvat 5 colleges van 3 uur. U volgt de cursus met ongeveer 10-15 studenten op een van onze opleidingslocaties

Nadere informatie

www.thesishulp.nl onderdeel van www.nexttalent.nl

www.thesishulp.nl onderdeel van www.nexttalent.nl Inhoudsopgave: 1. Inleiding 1.1 Een vervelende ervaring of de kroon op je studie? 1.2 Hoe dit boekje te gebruiken 2. Het begin 2.1 De gouden basisregels 2.2 Het kiezen van een onderwerp 3. Onderzoeksopzet

Nadere informatie

Introductie Methoden Bevindingen

Introductie Methoden Bevindingen 2 Introductie De introductie van e-health in de gezondheidszorg neemt een vlucht, maar de baten worden onvoldoende benut. In de politieke en maatschappelijke discussie over de houdbaarheid van de gezondheidszorg

Nadere informatie

Samenvatting. Motiveren van oudere werknemers: Een levensloopperspectief op de rol van waargenomen personeelsinstrumenten

Samenvatting. Motiveren van oudere werknemers: Een levensloopperspectief op de rol van waargenomen personeelsinstrumenten Samenvatting Motiveren van oudere werknemers: Een levensloopperspectief op de rol van waargenomen personeelsinstrumenten 1 Introductie De beroepsbevolking in westerse landen vergrijst. Door het stijgen

Nadere informatie

Utrecht Business School

Utrecht Business School Post HBO Human Resources Management & Leadership De Post HBO opleiding Human Resources Management & Leadership duurt onge veer 5 maanden en omvat 10 colleges van 3 uur. U volgt de opleiding met 10-15 studenten

Nadere informatie

Cliëntervaringsonderzoek

Cliëntervaringsonderzoek Cliëntervaringsonderzoek Hoofdrapportage Stichting Het Lichtpunt Meting april 2014 Uw consultant Carolien Wannyn E: carolien.wannyn@effectory.com T: +31 (0)20 30 50 100 Inhoudsopgave Inhoudsopgave 1. Inleiding

Nadere informatie

www.thesishulp.nl onderdeel van www.nexttalent.nl

www.thesishulp.nl onderdeel van www.nexttalent.nl Inhoudsopgave: 1. Inleiding 1.1 Een vervelende ervaring of de kroon op je studie? 1.2 Hoe dit boekje te gebruiken 2. Het begin 2.1 De gouden basisregels 2.2 Het kiezen van een onderwerp 3. Onderzoeksopzet

Nadere informatie

Verdieping profiel veiligheidsdeskundige, ter voorbereiding op de inrichting van het assessment ten behoeve van het nieuwe register NVVK

Verdieping profiel veiligheidsdeskundige, ter voorbereiding op de inrichting van het assessment ten behoeve van het nieuwe register NVVK Verdieping profiel veiligheidsdeskundige, ter voorbereiding op de inrichting van het assessment ten behoeve van het nieuwe register NVVK. Aanleiding Met betrekking tot het eindniveau van veiligheidsopleidingen

Nadere informatie

Het recht van kinderen op levensonderhoud: een gedeelde zorg

Het recht van kinderen op levensonderhoud: een gedeelde zorg Het recht van kinderen op levensonderhoud: een gedeelde zorg Een rechtsvergelijking tussen Nederland, Noorwegen en Zweden Child maintenance: a shared responsibility A legal comparison between the Netherlands,

Nadere informatie

Wie doet wat hij deed, krijgt wat hij kreeg

Wie doet wat hij deed, krijgt wat hij kreeg Wie doet wat hij deed, krijgt wat hij kreeg Voor wie? Waarom? Wat? Hoe? Voor Omdat leiding Ervaringsgerichte Door middel van leidinggevenden, geven, adviseren en coaching en werkvormen waarbij het adviseurs

Nadere informatie

Praktijkhandreiking 1106 INTERNE ROULATIE BIJ NIET-OOB S Vastgesteld in de bestuursvergadering van 16 december 2009. Ingetrokken per dec '14

Praktijkhandreiking 1106 INTERNE ROULATIE BIJ NIET-OOB S Vastgesteld in de bestuursvergadering van 16 december 2009. Ingetrokken per dec '14 Praktijkhandreiking 1106 INTERNE ROULATIE BIJ NIET-OOB S Vastgesteld in de bestuursvergadering van 16 december 2009 1 PRAKTIJKHANDREIKING INTERNE ROULATIE BIJ NIET-OOB S Praktijkhandreiking 1106 Datum:

Nadere informatie

Communicatie & Multimedia Design. Onderzoeksopzet. Afstudeerstage mt&v

Communicatie & Multimedia Design. Onderzoeksopzet. Afstudeerstage mt&v Communicatie & Multimedia Design Onderzoeksopzet Afstudeerstage mt&v Michel Janse 24 6 2010 Inleiding. In dit document geef ik een conceptuele weergave van het pad dat ik tijdens mijn onderzoek en het

Nadere informatie

Leadership in Project-Based Organizations: Dealing with Complex and Paradoxical Demands L.A. Havermans

Leadership in Project-Based Organizations: Dealing with Complex and Paradoxical Demands L.A. Havermans Leadership in Project-Based Organizations: Dealing with Complex and Paradoxical Demands L.A. Havermans LEADERSHIP IN PROJECT-BASED ORGANIZATIONS Dealing with complex and paradoxical demands Leiderschap

Nadere informatie

/hpm. Onderzoek werkstress, herstel en cultuur. De rol van vrijetijdsbesteding. 6 februari 2015. Technische Universiteit Eindhoven

/hpm. Onderzoek werkstress, herstel en cultuur. De rol van vrijetijdsbesteding. 6 februari 2015. Technische Universiteit Eindhoven Onderzoek werkstress, herstel en cultuur De rol van vrijetijdsbesteding 6 februari 2015 Technische Universiteit Eindhoven Human Performance Management Group ir. P.J.R. van Gool prof. dr. E. Demerouti /hpm

Nadere informatie

Praktijkplein Titel: Toepassing: Koppeling met het Operational Excellence Framework: Implementatiemethodieken: ontwerpen en ontwikkelen.

Praktijkplein Titel: Toepassing: Koppeling met het Operational Excellence Framework: Implementatiemethodieken: ontwerpen en ontwikkelen. Praktijkplein Titel: Implementatiemethodieken: ontwerpen en ontwikkelen. Toepassing: Beknopte samenvatting van twee implementatiemethodieken en hun toepassing bij het implementeren van een operational

Nadere informatie

Management Summary. Auteur Tessa Puijk. Organisatie Van Diemen Communicatiemakelaars

Management Summary. Auteur Tessa Puijk. Organisatie Van Diemen Communicatiemakelaars Management Summary Wat voor een effect heeft de vorm van een bericht op de waardering van de lezer en is de interesse in nieuws een moderator voor dit effect? Auteur Tessa Puijk Organisatie Van Diemen

Nadere informatie

Utrecht Business School

Utrecht Business School Cursus Controlling & Accounting De cursus Controlling & Accounting duurt ongeveer 2 maanden en omvat 5 colleges van 3 uur. U volgt de cursus met ongeveer 10-15 studenten op een van onze opleidingslocaties

Nadere informatie

REHABILITATIE DOOR EDUCATIE

REHABILITATIE DOOR EDUCATIE REHABILITATIE DOOR EDUCATIE ONDERZOEK NAAR EEN BEGELEID LEREN-PROGRAMMA VOOR MENSEN MET PSYCHIATRISCHE PROBLEMATIEK Lies Korevaar 3 Rehabilitatie door educatie Onderzoek naar een Begeleid Leren-Programma

Nadere informatie

Even voorstellen. Stelling: eens of oneens? Stelling: eens of oneens? Peoplemanagement: gedeelde verantwoordelijkheid lijn en HR

Even voorstellen. Stelling: eens of oneens? Stelling: eens of oneens? Peoplemanagement: gedeelde verantwoordelijkheid lijn en HR Even voorstellen Peoplemanagement: gedeelde verantwoordelijkheid lijn en HR Dr. Eva Knies Universiteit Utrecht NVP Midden-Nederland, 18 maart 2014 Onderzoeker bij Departement Bestuurs- en Organisatiewetenschap,

Nadere informatie

Een kwestie van principes

Een kwestie van principes Een kwestie van principes De Verordening Gedragscode voor registeraccountants in het kort Koninklijk Nederlands Instituut van Registeraccountants Hoofdlijnen van de Verordening Gedragscode Op 1 januari

Nadere informatie

Aardige jongens waren we

Aardige jongens waren we Aardige jongens waren we Ondernemende studenten en een vernieuwende faculteit dertig jaar later Huibert de Man (docent 1977-1988) Terugkijken Livet skal leves forlæns, men forstås baglæns (Søren Kierkegaard,

Nadere informatie

a growing experience Iedereen coach?! Hoe het thema coaching succesvol ingang doen vinden in organisaties. powered by

a growing experience Iedereen coach?! Hoe het thema coaching succesvol ingang doen vinden in organisaties. powered by a growing experience Iedereen coach?! Hoe het thema coaching succesvol ingang doen vinden in organisaties. Wat is coaching? a growing experience De coaching kubus Segers, Vloeberghs & Henderickx, Academy

Nadere informatie

Uitvoeringsregeling bij de Onderwijs- en examenregeling 2014-2015 wo bacheloropleiding Bedrijfskunde

Uitvoeringsregeling bij de Onderwijs- en examenregeling 2014-2015 wo bacheloropleiding Bedrijfskunde 1 Faculteit Management, Science and Technology Uitvoeringsregeling bij de Onderwijs- en examenregeling 2014-2015 wo bacheloropleiding Bedrijfskunde U2014/02468 De uitvoeringsregeling treedt in werking

Nadere informatie

BRAIN STRUCTURE AND FUNCTION IN CHILDREN BORN SMALL FOR GESTATIONAL AGE. Henrica Martina Antoinette de Bie

BRAIN STRUCTURE AND FUNCTION IN CHILDREN BORN SMALL FOR GESTATIONAL AGE. Henrica Martina Antoinette de Bie BRAIN STRUCTURE AND FUNCTION IN CHILDREN BORN SMALL FOR GESTATIONAL AGE Henrica Martina Antoinette de Bie Cover MP van den Heuvel, Josephine & Steven Ang This project was supported by an educational grant

Nadere informatie

Vernieuw! Blijf niet vastzitten in uw oude successen.

Vernieuw! Blijf niet vastzitten in uw oude successen. Vernieuw! Blijf niet vastzitten in uw oude successen. Hans Klaasse Paul Stoele Werkt sinds 1979 in de accountancy- en advies- Paul Stoele ondersteunt collega accountants op branche als zelfstandig ondernemer

Nadere informatie

De kwaliteitsrekening

De kwaliteitsrekening De kwaliteitsrekening VRIJE UNIVERSITEIT De kwaliteitsrekening ACADEMISCH PROEFSCHRIFT ter verkrijging van de graad Doctor aan de Vrije Universiteit Amsterdam, op gezag van de rector magnificus prof.dr.

Nadere informatie

Het Loopbaanlab brengt onderwijsprofessionals in beweging

Het Loopbaanlab brengt onderwijsprofessionals in beweging Oktober 2015 Het Loopbaanlab brengt onderwijsprofessionals in beweging Uitkomsten van meerjarig onderzoek naar de effecten van het Loopbaanlab Leestijd 8 minuten Hoe blijf ik in beweging? De kwaliteit

Nadere informatie

Persoon en lichaam in het recht

Persoon en lichaam in het recht VRIJE UNIVERSITEIT Persoon en lichaam in het recht Menselijkc waardigheid en zelfbeschikking in het tijdperk van de medische biotechnologie ACADEMISCH PROEFSCHRIFT ter verkrijging van de graad Doctor aan

Nadere informatie

De invloed van Vertrouwen, Relatietevredenheid en Commitment op Customer retention

De invloed van Vertrouwen, Relatietevredenheid en Commitment op Customer retention De invloed van Vertrouwen, Relatietevredenheid en Commitment op Customer retention Samenvatting Wesley Brandes MSc Introductie Het succes van CRM is volgens Bauer, Grether en Leach (2002) afhankelijk van

Nadere informatie

Utrecht Business School

Utrecht Business School Masterclass Plan van Aanpak Schrijven De Masterclass Plan van Aanpak Schrijven duurt 1 dag en omvat 2 colleges van 3 uur. U volgt de cursus met ongeveer 10-15 studenten op een van onze opleidingslocaties

Nadere informatie

Samenvatting (Summary in Dutch)

Samenvatting (Summary in Dutch) Samenvatting (Summary in Dutch) Het aantal eerste en tweede generatie immigranten in Nederland is hoger dan ooit tevoren. Momenteel wonen er 3,2 miljoen immigranten in Nederland, dat is 19.7% van de totale

Nadere informatie

Bronnen van stress Persoonlijkheidskenmerken en coping (= wijze van omgaan met of reageren op stress) Effecten van stress

Bronnen van stress Persoonlijkheidskenmerken en coping (= wijze van omgaan met of reageren op stress) Effecten van stress WORK EXPERIENCE SCAN VANDERHEK METHODOLOGISCH ADVIESBUREAU Voor elk bedrijf is het van belang de oorzaken van stresserende factoren zo snel mogelijk te herkennen om vervolgens het beleid hierop af te kunnen

Nadere informatie

Wij willen u inspireren.

Wij willen u inspireren. FITCH Wij willen u inspireren. Mensen die energie krijgen van wat ze doen. Dat zijn de medewerkers die het verschil maken in uw organisatie. Fitch gelooft in het succes van geïnspireerde bedrijven. Dat

Nadere informatie

HRM SCORECARD. PRESENTATIE/WORKSHOP WATCH-Consultancy in samenwerking met REEF/deelt kennis Woensdag 17 november 2010

HRM SCORECARD. PRESENTATIE/WORKSHOP WATCH-Consultancy in samenwerking met REEF/deelt kennis Woensdag 17 november 2010 HRM-scorecard HRM SCORECARD PRESENTATIE/WORKSHOP WATCH-Consultancy in samenwerking met REEF/deelt kennis Woensdag 17 november 2010 Een korte introductie Wat doet WATCH-Consultancy op het gebied van HRM-Consultancy?

Nadere informatie

DE DRIJVENDE KRACHT ACHTER DYNAMISCHE ICT RECRUITMENT OPLOSSINGEN

DE DRIJVENDE KRACHT ACHTER DYNAMISCHE ICT RECRUITMENT OPLOSSINGEN R E C R U I T M E N T R E S O U R C E S R E S U L T S DE DRIJVENDE KRACHT ACHTER DYNAMISCHE ICT RECRUITMENT OPLOSSINGEN VERDER KIJKEN HumanR is dé specialist op het gebied van werving & selectie en de

Nadere informatie

Effectief een sollicitatiegesprek voeren, voor werkgevers

Effectief een sollicitatiegesprek voeren, voor werkgevers Effectief een sollicitatiegesprek voeren, voor werkgevers Deze tips zijn bedoeld voor managers die kandidaten interviewen voor een vacature. Veel managers hebben geen of weinig ervaring in het effectief

Nadere informatie

Competenties met indicatoren bachelor Civiele Techniek.

Competenties met indicatoren bachelor Civiele Techniek. Competenties met indicatoren bachelor Civiele Techniek. In de BEROEPSCOMPETENTIES CIVIELE TECHNIEK 1 2, zijn de specifieke beroepscompetenties geformuleerd overeenkomstig de indeling van het beroepenveld.

Nadere informatie

Strategisch HRM in het voortgezet onderwijs. Peter Leisink

Strategisch HRM in het voortgezet onderwijs. Peter Leisink Strategisch HRM in het voortgezet onderwijs Peter Leisink Opzet van deze leergang Introductie Strategisch HRM in het voortgezet onderwijs: inhoudelijke verkenning Programma en docenten leergang strategisch

Nadere informatie

Het assurance-raamwerk De accountant en het verstrekken van zekerheid

Het assurance-raamwerk De accountant en het verstrekken van zekerheid Het assurance-raamwerk De accountant en het verstrekken van zekerheid Koninklijk Nederlands Instituut van Registeraccountants Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 Het begrip assurance en maatschappelijke ontwikkelingen

Nadere informatie

Thuiswerktoets Filosofie, Wetenschap en Ethiek Opdracht 1: DenkTank De betekenis van Evidence Based Practice voor de verpleegkunde

Thuiswerktoets Filosofie, Wetenschap en Ethiek Opdracht 1: DenkTank De betekenis van Evidence Based Practice voor de verpleegkunde Thuiswerktoets Filosofie, Wetenschap en Ethiek Opdracht 1: DenkTank De betekenis van Evidence Based Practice voor de verpleegkunde Universitair Medisch Centrum Utrecht Verplegingswetenschappen cursusjaar

Nadere informatie

Kennisdeling in lerende netwerken

Kennisdeling in lerende netwerken Kennisdeling in lerende netwerken Managementsamenvatting Dit rapport presenteert een onderzoek naar kennisdeling. Kennis neemt in de samenleving een steeds belangrijker plaats in. Individuen en/of groepen

Nadere informatie

Wij hebben kennis genomen van het Ontwerp Wet op het accountantsberoep (Ontwerp) en de Memorie van toelichting (MvT) hierop.

Wij hebben kennis genomen van het Ontwerp Wet op het accountantsberoep (Ontwerp) en de Memorie van toelichting (MvT) hierop. Ministerie van Financiën T.a.v. de Minister van Financiën Mr. drs. J.C. de Jager Postbus 20201 2500 EE Den Haag Breukelen, 4 september 2010 Onderwerp: Ontwerp Wet op het accountantsberoep Geachte heer

Nadere informatie

NOREA Visie 2020. - Brigitte Beugelaar. 14 september 2015

NOREA Visie 2020. - Brigitte Beugelaar. 14 september 2015 NOREA Visie 2020 - Brigitte Beugelaar 14 september 2015 NOREA, de beroepsorganisatie van IT-auditors Opgericht in 1992 1635 registerleden 253 aspirant-leden, d.w.z. in opleiding 123 geassocieerde leden,

Nadere informatie

Persoonlijk Ontwikkelings Plan (POP)

Persoonlijk Ontwikkelings Plan (POP) Hoofdstuk 18 Extra informatie Persoonlijk Ontwikkelings Plan (POP) Het Persoonlijk Ontwikkelings Plan (POP) is bedoeld om een medewerker persoonlijk in de gelegenheid te stellen in eigen woorden te vertellen

Nadere informatie

GRONDSLAGEN BESTUURDERSAANSPRAKELIJKHEID

GRONDSLAGEN BESTUURDERSAANSPRAKELIJKHEID GRONDSLAGEN BESTUURDERSAANSPRAKELIJKHEID EEN MAATPAK VOOR DE BOARD ROOM D.A.M.H.W. Strik Kluwer - Deventer - 2010 Inhoudsopgave Lijst van gebruikte afkortingen XIII Hoofdstuk 1 Inleiding 1 1.1 Ter introductie

Nadere informatie

Wat is Sales Benchmarking?

Wat is Sales Benchmarking? benchmarking Wat is Sales Benchmarking? Sales Benchmarking vergelijkt de belangrijkste Sales prestatie indicatoren van uw organisatie met die van uw directe- en indirecte concurrenten. Benchmarking vindt

Nadere informatie

DEEL I KENNISMANAGEMENT: INLEIDING EN TOEPASSINGSGEBIEDEN

DEEL I KENNISMANAGEMENT: INLEIDING EN TOEPASSINGSGEBIEDEN DEEL I KENNISMANAGEMENT: INLEIDING EN TOEPASSINGSGEBIEDEN 2. Kennis...6 2.1 Definitie... 6 2.2 Gezichtspunten ten aanzien van kennis... 9 3. Kennismanagement...16 3.1 Definitie...16 3.2 Belang van kennismanagement...18

Nadere informatie

Post HBO Branded Content Strategie

Post HBO Branded Content Strategie Post HBO Branded Content Strategie De Post HBO opleiding Branded Content Strategie duurt ongeveer 5 maanden en omvat 10 colleges van 3 uur. U volgt de opleiding met 10-15 studenten in Utrecht. Hierin volgt

Nadere informatie

Pascale Peters (Radboud Universiteit) Laura den Dulk (Universiteit Utrecht) Judith de Ruijter (A&O Consult)

Pascale Peters (Radboud Universiteit) Laura den Dulk (Universiteit Utrecht) Judith de Ruijter (A&O Consult) Mag ik thuiswerken? Een onderzoek naar de attitudes van managers t.a.v. telewerkverzoeken Pascale Peters (Radboud Universiteit) Laura den Dulk (Universiteit Utrecht) Judith de Ruijter (A&O Consult) Nederland

Nadere informatie

KFI en KPI: overeenkomsten, verschillen en raakvlakken

KFI en KPI: overeenkomsten, verschillen en raakvlakken KFI en KPI: overeenkomsten, verschillen en raakvlakken Ministerie van Financiën, Begrotingszaken Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, Personeelsmanagement Rijksdienst Inhoudsopgave

Nadere informatie

APPRECIATIVE INQUIRY Conversaties die bijdragen aan succesvol leren, veranderen en vernieuwen

APPRECIATIVE INQUIRY Conversaties die bijdragen aan succesvol leren, veranderen en vernieuwen Nieuwsbrief oktober 2015 APPRECIATIVE INQUIRY Conversaties die bijdragen aan succesvol leren, veranderen en vernieuwen Beste , Appreciative Inquiry (Waarderend Actieonderzoek) is al jarenlang

Nadere informatie

Een handleiding voor. Personal Branding. Marwin Bokkers

Een handleiding voor. Personal Branding. Marwin Bokkers Een handleiding voor Marwin Bokkers Een handleiding voor Auteur: Marwin Bokkers Opdrachtgever: Haagse Hogeschool Plaats: Woudenberg Datum: 03-2013 Organisatie: Haagse Hogeschool Docenten: Dhr. Hoogland

Nadere informatie

Het faciliteren van innovatie Hoe vastgoed een rol kan spelenin het succes van jonge start-ups

Het faciliteren van innovatie Hoe vastgoed een rol kan spelenin het succes van jonge start-ups Het faciliteren van innovatie Hoe vastgoed een rol kan spelenin het succes van jonge start-ups Real Estate Management P4 Go / No Go Date: 04-03-2015 1st mentor: 2nd mentor: Committee: Alexandra den Heijer

Nadere informatie

Uitvoeringsregeling bij de Onderwijs- en examenregeling 2013-2014 wo-bacheloropleiding Bedrijfskunde

Uitvoeringsregeling bij de Onderwijs- en examenregeling 2013-2014 wo-bacheloropleiding Bedrijfskunde U2013/01220 De uitvoeringsregeling treedt in werking per 1 september 2013 en heeft een zelfde werkingsduur als de Onderwijs- en examenregeling (OER) 2013-2014 voor de bacheloropleiding Bedrijfskunde. A.

Nadere informatie

Logboek persoonlijk ontwikkelingsplan persoonlijk actieplan. Naam student: Maes Pieter

Logboek persoonlijk ontwikkelingsplan persoonlijk actieplan. Naam student: Maes Pieter BACHELOR NA BACHELOR ADVANCED BUSINESS MANAGEMENT Logboek persoonlijk ontwikkelingsplan persoonlijk actieplan Naam student: Maes Pieter 2011-2012 POP EERSTE GEKOZEN ALGEMENE COMPETENTIE: OPBOUWEN VAN EEN

Nadere informatie

1 Voor de medewerker is duidelijk waarom het voor de organisatie belangrijk is om de motieven voor vertrek te horen

1 Voor de medewerker is duidelijk waarom het voor de organisatie belangrijk is om de motieven voor vertrek te horen EXITINTERVIEW drs. D. Dresens 1 SITUATIE Het exitinterview is een gesprek dat uw organisatie met een vertrekkende medewerker kan voeren. Het doel van dit gesprek is duidelijk te krijgen wat de reden van

Nadere informatie

Leiderschap bij organisatie verandering. Prof. dr. Janka Stoker Faculteit Economie en Bedrijfskunde Divosa, 22 mei 2015

Leiderschap bij organisatie verandering. Prof. dr. Janka Stoker Faculteit Economie en Bedrijfskunde Divosa, 22 mei 2015 1 1 Leiderschap bij organisatie verandering Prof. dr. Janka Stoker Faculteit Economie en Bedrijfskunde Divosa, 22 mei 2015 Het belang van leiderschap: overal om ons heen 2 Thema s 3 1. Wat is leiderschap?

Nadere informatie

draagt via de positieve invloeden van de voorgaande mediatoren bij aan een verbeterde CRM effectiviteit in het huidige onderzoek.

draagt via de positieve invloeden van de voorgaande mediatoren bij aan een verbeterde CRM effectiviteit in het huidige onderzoek. Why participation works: the role of employee involvement in the implementation of the customer relationship management type of organizational change (dissertation J.T. Bouma). SAMENVATTING Het hier gepresenteerde

Nadere informatie

HEIJMANS N.V. REGLEMENT AUDITCOMMISSIE

HEIJMANS N.V. REGLEMENT AUDITCOMMISSIE HEIJMANS N.V. REGLEMENT AUDITCOMMISSIE Vastgesteld door de RvC op 10 maart 2010 1 10 maart 2010 INHOUDSOPGAVE Blz. 0. Inleiding... 3 1. Samenstelling... 3 2. Taken en bevoegdheden... 3 3. Taken betreffende

Nadere informatie

De kracht van evidence based werken Evidence based Practice implementeren

De kracht van evidence based werken Evidence based Practice implementeren De kracht van evidence based werken Evidence based Practice implementeren Maxime Loose Agentschap Overheidspersoneel Maxime.Loose@kb.vlaanderen.be @maximeloose Besluit Evidence Based HR is Een methodiek

Nadere informatie

Vragen pas gepromoveerde

Vragen pas gepromoveerde Vragen pas gepromoveerde dr. Maaike Vervoort Titel proefschrift: Kijk op de praktijk: rich media-cases in de lerarenopleiding Datum verdediging: 6 september 2013 Universiteit: Universiteit Twente * Kun

Nadere informatie