Tekort! Hoezo? De Duitse arbeidsmarkt voor ouderenzorg als spiegel voor Nederland. Coproductie ZZG zorggroep en Collegamento Advies

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Tekort! Hoezo? De Duitse arbeidsmarkt voor ouderenzorg als spiegel voor Nederland. Coproductie ZZG zorggroep en Collegamento Advies"

Transcriptie

1 Tekort! Hoezo? De Duitse arbeidsmarkt voor ouderenzorg als spiegel voor Nederland Coproductie ZZG zorggroep en Collegamento Advies Opgesteld door René van het Erve en Peter Sertons Januari 2009

2 2009 Coproductie ZZG Zorggroep en Collegamento Advies René van het Erve en Peter Sertons ZZG zorggroep Postbus GB Groesbeek Collegamento Advies Burgemeester van Dijkeplein MD Ede Tekstbewerking: Jelger Visser, Woordcomposities.nl Omslagontwerp en vormgeving: Michiel Stoop, Mastarte, Nijmegen Druk en afwerking: Grafiteam, Veenendaal ISBN

3 3

4 Woord vooraf 1. Inleiding 1.1 Aanzienlijk tekortschietend aanbod 1.2 Twijfels over voorspelde tekorten 1.3 Informele arbeidsmarkt: object van studie 1.4 Vergelijking met Duitsland als grondslag voor nuance 1.5 Over de uitgevoerde studie 1.6 Leeswijzer 2. Ouderenzorg in Duitsland 2.1 Enkele algemene kenmerken van ouderenzorg in Duitsland 2.2 Pflegeversicherung: een verdieping 2.3 Lage premies, lage vergoedingen 2.4 Slot 3. De Duitse arbeidsmarkt: een verkenning 3.1 Noodtoestand? 3.2 Zorgprofessionals aan het woord 3.3 Vooruitblik: enkele verklaringen voor een ontspannen arbeidsmarkt 3.4 Slot 4. Informele arbeidsmarkt: grijs en zwart 4.1 Omvangrijk aanbod 4.2 Prikkels door de organisatie van de zorg 4.3 Culturele tradities 4.4 Geopende grenzen 4.5 Slot 5. Overspannen Nederland 5.1 Prismant-verwachtingen 5.2 Zorgen vanuit de overheid 5.3 Zorgprofessionals aan het woord 5.4 Slot Inhoudsopgave 4

5 Tekort! Hoezo! 6. Deprofessionalisering als oplossing? 6.1 Ontwikkeling in de richting van het huidige Duitse model 6.2 Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten (AWBZ) 6.3 AWBZ: veranderingen per 1 januari Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) 6.5 Slot 7. Duitsland versus Nederland: verschillen in perspectief 7.1 Opvallende verschillen tussen Duitsland en Nederland 7.2 Verschuivingen in de richting van het Duitse model 7.3 Over de kansen voor het Duitse model in Nederland 7.4 Remmend effect? 7.5 Andere onderzoeksbevindingen 7.6 Slot 8. Conclusies en handreikingen 8.1 Tekort! Hoezo? 8.2 Handreikingen voor de zorgmarkt 8.3 Ingangen voor vervolgonderzoek Bijlage 1. Interviews en bronnen Bijlage 2. Statistische gegevens Bijlage 3. Pflegestufen Over de samenstellers van deze publicatie

6 Het idee voor deze publicatie is tot stand gekomen mede dankzij: Prof. Dr. Jac Geurts, hoogleraar faculteit Sociale Wetenschappen Departement Organisatiewetenschappen Universiteit van Tilburg Prof. Dr. A.P.W.P. van Montfort, algemeen directeur stichting Prismant, Utrecht D.C.S. Herfst, voorzitter Raad van Bestuur ZZG zorggroep, Groesbeek 6

7 Tekort! Hoezo! Woord vooraf De gezondheidszorg in Nederland verandert zichtbaar en snel. Stevige stelselwijzigingen vormen de nieuwe leest voor burgers die in enige mate zorg nodig hebben. Het zijn wijzigingen die gelden voor iemand die na een zwaar ongeval op de intensive care ligt tot de buurvrouw die haar boodschappen niet alleen kan doen. Kern van de verandering is een fundamenteel andere organisatievorm. Er is gekozen om grote delen van de zorg te deprofessionaliseren. Vooral de zorg om lichte tot matige zelfzorgtekorten te compenseren, is onderhevig aan de verandering. Denk hierbij aan ondersteuning, begeleiding of verzorging; ook wel stabiele zorg genoemd. Deze ontwikkeling loopt parallel met de waardering voor arbeid in de westerse wereld. Laagcomplexe arbeid wordt in onze arbeidsmarkt in een hoog tempo afgeprijsd. In ons huidige stelsel met minimumlonen en andere beschermingsconstructies, betekent dit dat veel van het werk in het informele circuit verdwijnt. Het valt niet te ontkennen dat deze ontwikkelingen fascinerend zijn. Tegelijkertijd zijn ze bedreigend voor de bestaande orde. Het toch al wankele evenwicht dreigt te worden verstoord. Voor ZZG zorggroep is het daarom van groot belang om zoveel mogelijk inzicht te verkrijgen in de gevolgen voor de nabije toekomst. Immers, ongeveer mensen in de organisatie vinden hun werk in de stabiele zorg. Om meer inzicht te krijgen zijn wij enkele kilometers verderop over de grens gaan kijken. In Duitsland is het ontvangen van stabiele zorg nooit een verzekerd recht geweest. Daarentegen zijn de compensaties voor de niet stabiele zorg veel ruimer dan bij ons het geval is. Deze situatie lijkt in enige mate op de situatie die wij over enkele jaren in Nederland verwachten. ZZG zorggroep en Collegamento Advies zijn reeds enkele jaren partner in strategie en organisatieontwikkeling. In deze verhouding is een verkennend onderzoek uitgevoerd naar de overeenkomsten tussen de arbeidsmarkten in Nederland en Duitsland. Wij hopen dat deze studie bijdraagt aan het maken van afgewogen keuzes voor investeringen in ons belangrijkste kapitaal voor de zorg: onze mensen. Jelle de Visser Wil Janssen Peter Sertons René van het Erve 7

8 1 Inleiding

9 Tekort! Hoezo! 1.1 Aanzienlijk tekortschietend aanbod In augustus 2007 verscheen de toekomstverkenning De arbeidsmarkt van verpleegkundigen, verzorgenden en sociaalagogen In deze jaarlijkse rapportage schetst Prismant, een kennis- en expertisecentrum in de zorg, de verwachte ontwikkelingen voor de arbeidsmarkt van de ouderenzorg. In de toekomstverkenning zijn vier scenario s doorgerekend. Hiervoor is het arbeidsmarktsimulatiemodel RegioMarge gebruikt. De uitkomsten laten een somber beeld zien. Zelfs in het meest gematigde scenario, verwacht Prismant voor 2011 een aanzienlijk tekortschietend aanbod van verzorgenden in de ouderenzorg. Een tekort op de arbeidsmarkt voor ouderenzorg kan verstrekkende gevolgen hebben voor de kwaliteit van de dienstverlening. Voor ZZG zorggroep is het dan ook van wezenlijk belang om inzicht te krijgen in de gevolgen van het voorspelde tekort. Het personeelsbestand van ZZG zorggroep omvat circa collega s. Is dit een last, een bedreiging of een lust? Is er met de toekomstverkenning voldoende aanleiding om intensief te gaan werven en opleiden voor het beroep van verzorgende? Of is een nuance gerechtvaardigd? 1.2 Twijfels over voorspelde tekorten Om de bovenstaande vragen te kunnen beantwoorden, is het van belang om inzicht te verkrijgen in de Nederlandse zorgmarkt. Deze is evenals de arbeidsmarkt in het algemeen flink in beweging. Dit blijkt onder meer uit strategische verkenningen van ZZG zorggroep. Het inkrimpen van de Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten (AWBZ) en de introductie van de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) zijn concrete voorbeelden die de dynamiek van de zorgmarkt laten zien. Ook het openen van de grenzen voor nieuwe lidstaten van de Europese Unie (EU), kan gevolgen hebben voor de zorgmarkt. Hiermee is het sterk de vraag of de door Prismant voorspelde tekorten wel zo evident zijn. De twijfel wordt verder gevoed door de beperkingen van het gebruikte simulatiemodel. Het is bijvoorbeeld niet mogelijk om met RegioMarge de ontwikkeling van een informele arbeidsmarkt in beschouwing te nemen. Een informele arbeidsmarkt (grijs en zwart) concurreert direct met de formele arbeidsmarkt: immers, meer informeel aanbod leidt tot minder formele vraag. Ook het genoemde openen van de grenzen is een factor waarmee RegioMarge geen rekening houdt. Twijfel over de toekomstverkenning van Prismant is voor ZZG zorggroep en Collegamento Advies aanleiding geweest om een studie te starten naar de veranderende context van de zorgmarkt. De voorliggende publicatie is een verslag van deze studie. 9

10 Inleidng Met de studie is vooral gekeken naar de opkomst en verdere ontwikkeling van een informele arbeidsmarkt in de ouderenzorg. De hypothese is, dat deze ontwikkeling voldoende gronden biedt om de door Prismant voorspelde tekorten te nuanceren. Er liggen verschillende factoren ten grondslag aan het ontstaan van een informele arbeidsmarkt: Er is sprake van een verdergaande scheiding, zowel in werk als in opleiding, tussen middel- en laagcomplexe arbeid. Er is sprake van afnemende bereidheid bij de bevolking om het wettelijk loon te betalen voor laagcomplexe arbeid. Het openstellen van grenzen zorgt voor een toename van het potentieel aan arbeid. De zorgvrager verkrijgt meer inkoopmacht. De controle van de overheid neemt hierdoor af. Er is onvoldoende financiële vergoeding voor de benodigde zorg. De verzorger verlangt betere arbeidsvoorwaarden (waaronder inkomen). 1.3 Informele arbeidsmarkt: object van studie Deze opsomming laat zien, dat zowel het bestaan als het belang van de informele arbeidsmarkt niet valt te ontkennen. In deze studie is de aandacht dan ook toegespitst op de betekenis van de informele arbeidsmarkt voor de ouderenzorg. De centrale onderzoeksvraag is daarbij als volgt geformuleerd: Zijn binnen de veranderende context van de zorgmarkt de voorspelde arbeidsmarkttekorten aan verzorgenden in de ouderenzorg wel zo evident? Het begrip veranderende context is in de studie beperkt tot ontwikkelingen in het overheidsbeleid die een gevolg zijn van de wijzigingen in de AWBZ en de introductie van de Wmo. Ook de (toekomstige) openstelling van grenzen voor arbeid uit andere EU-lidstaten heeft een plaats gevonden in deze term. 10

11 Tekort! Hoezo! 1.4 Vergelijking met Duitsland als grondslag voor nuance Om de centrale onderzoeksvraag te kunnen beantwoorden, dient de Duitse arbeidsmarkt voor de ouderenzorg als referentiekader. Een vergelijking met (een regio) in Duitsland ligt om verschillende redenen voor de hand: Duitsland heeft een demografische opbouw die een grote mate van overeenkomst vertoont met de Nederlandse situatie. De vergrijzing is er echter groter. Met Bismarck heeft het Nederlandse sociale stelsel dezelfde grondlegger als Duitsland. Beide stelsels hebben dezelfde grondslag: in Duitsland bestaat sinds 1995 de zogenaamde Pflegeversicherung, een volksverzekering op basis van het omslagstelsel. De ontwikkelingen in de Nederlandse zorg (AWBZ/Wmo) verschuiven in de richting van de huidige Duitse situatie. Dit geldt voor de (organisatorische) inrichting en financiering. Gedurende de afgelopen decennia baseerden Duitsland en Nederland zich in sociaaleconomisch opzicht op het zogenaamde Rijnlandse model. Voor de Nederlandse situatie is de regio Nijmegen in beschouwing genomen. De regio Kleef (deelstaat Nordrhein-Westfalen) vormt het Duitse referentiekader. De centrale onderzoeksvraag is in vier deelvragen uiteengelegd: Hoe is de ouderenzorg in de regio s Nijmegen en Kleef georganiseerd (inrichting en financiering)? Wat zijn de verschillen en overeenkomsten? Waarin onderscheidt de Nederlandse arbeidsmarktsituatie voor ouderenzorg zich van de Duitse situatie? Zijn de verschillen in de arbeidsmarktsituaties te verklaren door: a. verschillen in inrichting en financiering? b. andere factoren? Welke overeenkomsten zijn er tussen de ontwikkelingen van de organisatie van de ouderenzorg in Nederland en de beantwoording van deelvraag 3a? 1.5 Over de uitgevoerde studie De studie is verkennend en beschrijvend van aard. De toekomstverkenning van Prismant ( De arbeidsmarkt van verpleegkundigen, verzorgenden en sociaalagogen ) vormt het vertrekpunt. Dit is een arbeidsmarktonderzoek met het simulatiemodel RegioMarge. Dit periodieke onderzoek wordt uitgevoerd in opdracht van sociale partners, het Centrum voor Werk en Inkomen (CWI) en het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS). 11

12 Inleidng Voor de studie zijn relevante schriftelijke en digitale documenten bestudeerd en geanalyseerd. Daarnaast zijn diepte-interviews gehouden met professionals uit de zorgsector. Het gaat om personen die een goed beeld hebben van de arbeidsmarkt voor ouderenzorg, zowel in Nederland (regio Nijmegen) als Duitsland (regio Kleef). Bijlage 1 bevat een overzicht van de geraadpleegde documenten en geïnterviewde personen. Relevante statistische gegevens zijn slechts sporadisch te vinden. Het gaat om gegevens die betrekking hebben op de vraag naar en het aanbod van arbeid in de (ouderen)zorg. Vanaf 2002 is dit tekort aan gegevens scherp bekritiseerd in Duitsland. De laatste jaren lijkt er echter sprake te zijn van een kentering. Duitse ministeries en universiteiten zijn de ontwikkelingen op de arbeidsmarkt voor ouderenzorg meer gaan monitoren. Desondanks zijn arbeidsmarktgegevens over de samenhang tussen Nachfrage und Angebot van Pfleger (zoals de toekomstverkenning van Prismant) niet of nauwelijks aanwezig. Bijlage 2 ( Statistische gegevens ) bevat een overzicht van de beschikbare statistische gegevens. De voorliggende publicatie bestaat uit drie delen. In het eerste deel staat de Duitse arbeidsmarktsituatie centraal. In hoofdstuk 2 wordt begonnen met een toelichting op de organisatie van de ouderenzorg, gevolgd door een verkenning van de arbeidsmarkt in hoofdstuk 3. In hoofdstuk 4 staat het ontstaan van de informele arbeidsmarkt centraal. 1.6 Leeswijzer In het tweede deel staat de Nederlandse situatie centraal. Hoofdstuk 5 bevat een toelichting op de Nederlandse arbeidsmarkt. In hoofdstuk 6 gaat het om de veranderingen die optreden en de kansen die daaruit voortvloeien. Het derde en laatste deel vormt de beschouwing. In hoofdstuk 7 wordt gekeken in hoeverre de Duitse situatie een spiegel voor Nederland kan zijn. Hoofdstuk 8 bevat conclusies en aanbevelingen, evenals interessante ingangen voor vervolgonderzoek. 12

13 13

14 Duitsland als spiegel voor Nederland

15

16 2 Ouderenzorg induitsland 16

17 Tekort! Hoezo! 2.1 Enkele algemene kenmerken van ouderenzorg in Duitsland Met Duitsland als spiegel voor Nederland is het goed om, in globale zin, kennis te maken met de Duitse ouderenzorg. Hierna volgen enkele kenmerken: De zorg wordt intra- en extramuraal geleverd. De mate van de te leveren zorg wordt vastgesteld door indicatie. De zorg wordt verleend door verzorgenden met een verschillend kwalificatieniveau. De indicatie is bepalend voor het niveau. De zorg wordt gefinancierd door de opgebrachte premies (omslagstelsel) van een volksverzekering: de zogenaamde Pflegeversicherung. Er is meestal geen volledige dekking van zorgkosten. De zorgbehoevende kan de vereiste zorg regelen via een instelling. Ook het zelf regelen van de zorg (via Geldleistung en Sachsleistung) behoort tot de mogelijkheden. Zowel de totale uitgaven als de uitgaven per cliënt aan intra- en extramurale zorg is 1:2. De verhouding tussen uitgaven aan mantelzorg, aan zorg door een instelling en aan een combinatie van beide is in Duitsland 5:1:1,25. In Duitsland is het vrij normaal om voor zorg een beroep te doen op familie (echtgenote en dochter). Vooral vóór de invoering van de Pflegeversicherung (1995) was dit gewoon. Het Pflegegeld is vrij besteedbaar. Er is geen controle. De bovenstaande opsomming geldt voor het grootste deel ook voor de Nederlandse ouderenzorg. De AWBZ vormt de Nederlandse equivalent van de Duitse Pflegeversicherung. Verder heeft het Duitse systeem van Geldleistung en Sachsleistung een Nederlandse equivalent in de vorm van het Persoonsgebonden budget (Pgb) en zorg in natura. De laatste drie kenmerken zijn niet (of anders) van toepassing op de Nederlandse situatie. Zo is de verhouding tussen uitgaven aan mantelzorg, zorg door een instelling en een combinatie van beide 1:1:1 in plaats van de 5:1:1,25 verhouding in Duitsland. Ook is het in Nederland (nog) niet gebruikelijk om voor zorg een beroep te doen op familie. Tenslotte is er een verschil tussen de controle op het Pflegegeld en controle op de Nederlandse equivalent het Persoonsgebonden budget. In Duitsland is er geen controle. In Nederland verlangt het zorgkantoor in een aantal gevallen schriftelijk uitleg over de bestedingen van het Persoonsgebonden budget. Verder is sprake van vooral fiscale verantwoording. 17

18 Ouderenzorg in Duitsland Voor 1995 financierden Duitse gemeenten de kosten van de zorg via de Sozial Hilfe (vergelijkbaar met de Nederlandse bijstand). Dit systeem was enkel voor zorgbehoevenden die zelf (of hun kinderen) over onvoldoende financiële middelen beschikten. Door stijgende zorgkosten bleek deze constructie echter onhoudbaar en in 1995 is de Pflegeversicherung ingevoerd. De premiedruk van de Pflegeversicherung bedraagt 1,95% van het brutoloon. Dit is exclusief financieringen vanuit de Sozialhilfe. Het verschil met de premiedruk in Nederland is opvallend. Hier bedraagt de premiedruk 12,15% van het brutoloon. Dit betekent, dat er onafhankelijk van de totale lastendruk in Duitsland relatief veel ruimte bestaat voor een premiestijging. Hiermee is er ook meer ruimte om de stijgende zorgkosten op te vangen. 2.2 Pflegeversicherung: een verdieping Enkele jaren geleden is deze ruimte gebruikt. In 2006 bedroegen de totalen van premie-inkomsten en de totalen van vergoeding circa 21 miljard euro. De uitgaven voor zorg in Duitsland zijn licht gestegen. Om dit te dekken, is de premie voor de Pflegeversicherung met 0,25 procentpunt omhoog gebracht. Ter vergelijking: in Nederland groeide de omzet van de AWBZ van 20 miljard in 2003 naar 23 miljard in Duitsland Nederland aantal inwoners miljoen 16.3 miljoen waarvan % 14% waarvan % 5.7% waarvan % 3.5% Tabel 1 Relatieve zorgkosten per inwoner De zorgkosten per persoon zijn in Nederland ongeveer vijf keer zo hoog als in Duitsland. Per 65-plusser zijn de zorgkosten al ruim acht keer zo hoog. uitgaven aan Nederland Duitsland Pgb/Pflegegeld miljoen 970 miljoen miljoen 980 miljoen Tabel 2 Uitgave Pflegegeld versus Pgb De uitgaven aan zorg in natura stijgen in Nederland ook, maar in minder hoog tempo. De uitgaven aan Sachsleistung zijn in Duitsland vrij stabiel. De gemiddelde besteding van het Pgb is ongeveer euro. Ook het aantal mensen dat gebruik maakt van 18

19 Tekort! Hoezo! het Pgb is snel gestegen tot van de AWBZ-gebruikers (naast mensen die gebruik maken van het Pgb in de Wmo). 2.3 Lage premies, lage vergoedingen Ondanks de verhoging van premies voor de Pflegeversicherung, enkele jaren geleden, zijn de premies in Duitsland nog steeds relatief laag. Dit is zeker het geval in vergelijking met Nederland. Het effect hiervan is terug te zien in de hoogte van de vergoeding van de geïndiceerde zorg. Op basis van een indicatie (Pflegestufe I, II of III) ontvangen zorgbehoevenden een vast bedrag. Dit bedrag schiet in alle gevallen schromelijk tekort (zie bijlage 3: Übersicht zu den Leistungen der Pflegeversicherung im Jahr 2007 ). Ook in Nederland geldt de indicatie als basis voor de hoogte van de vergoeding. Er is echter een groot verschil. Na verrekening met een eigen bijdrage op grond van gezinssamenstelling, inkomen en vereiste zorg, ontvangen zorgvragers volledige vergoeding voor de kosten van geïndiceerde zorg. De gemeente Kleef heeft besloten om het verschil tussen de vergoeding van de Pflegestufe en de kosten voor de werkelijke zorg die de verpleegkundige nodig vindt, zelf te financieren. Dit gebeurt door het Sozialamt. Vervolgens probeert de gemeente dit bedrag te verhalen op het gezin van de zorgbehoevende of diens kinderen. Deze benadering lijkt zijn vruchten af te werpen. Sinds de invoering van de Pflegeversicherung is het aantal mensen dat een beroep doet op de Hilfe zur Pflege met 40% teruggelopen. Jaar aantal mensen Tabel 3 terugloop beroep op kinderen als gevolg van de Pflegeversicherung De uitgaven aan Sozialhilfe für Hilfe zur Pflege zijn sinds de invoering van de Pflegeversicherung ongeveer 66% gedaald. Jaar uitgaven miljard miljard Tabel 4 terugloop uitgave Hilfe zur Pflege als gevolg van Pflegeversicherung 19

20 Ouderenzorg in Duitsland De totale uitgaven aan zorg (Pflegeversicherung en Sozialhilfe) bedragen ongeveer 24 miljard euro per jaar. In Nederland wordt voor zorg geen beroep gedaan op de bijstand. De wijze van ouderenzorg in Nederland komt op verschillende punten overeen met die van Duitsland. Het gaat dan vooral om organisatorische kenmerken. Er zijn ook verschillen. Sommige verschillen zijn marginaal, andere verschillen kunnen gevolgen hebben voor de arbeidsmarktsituatie in beide landen. 2.4 Slot De hoogte van de financiële vergoeding voor de benodigde zorg, is met lengte het grootste verschil. Deze is in Duitsland aanmerkelijk lager en dat is een direct gevolg van de lagere premies. Ook heeft Duitsland een lange traditie als het gaat om inzet van familie in de zorg. Een derde opvallend verschil, is het ontbreken van controle op de bestedingen van het Pflegegeld. Deze verschillen dragen ongetwijfeld bij aan het ontstaan en de verdere ontwikkeling van een informele arbeidsmarkt (hoofdstukken drie en vier). 20

21 21

22 3 De Duitse arbeidsmarkt: een verkenning 22

23 Tekort! Hoezo! 3.1 Noodtoestand? De Duitse arbeidsmarkt van verpleegkundigen en verzorgenden is in algemene zin relatief ontspannen. Soms is er sprake van kwalitatieve aanbodproblemen in de zin van vooral regionale- en opleidingsfricties. Dit betreft met name de Fachkraften. Dit beeld is echter niet eenduidig. In 2004 wordt in verschillende publicaties het begrip Pflegenotstand gebruikt. Met het begrip wordt gewezen op het gebrek aan voldoende gekwalificeerd personeel in Altenpflege. Daarnaast duidt het begrip de volstrekt onvoldoende reactie op deze situatie aan. Wellicht is dit niet eenduidige beeld een gevolg van de eerder genoemde problemen met het statistische materiaal (zie paragraaf 1.5). De laatste jaren lijken er geen substantiële kwalitatieve aanbodproblemen meer te zijn. De werkloosheidscijfers bij onder andere ouderenverzorgers lopen op. Dit is met name het geval bij de lagere opleidingsniveaus. 3.2 Zorgprofessionals aan het woord Bovenstaand beeld komt niet alleen naar voren uit de onderzochte documenten, maar ook uit de gehouden diepte-interviews. Ambtenaren van de gemeente Kleef geven aan dat de arbeidsmarkt voor verzorgenden in evenwicht is. Zij vinden dat, in vergelijking met Nederland, een opvallende constatering omdat volgens hen in Duitsland de arbeidsomstandigheden slechter zijn. Zowel wat betreft salariëring, als zwaarte van het beroep dat volgens hen anstrengend is. Een directeur van de grote intra- en extramurale instelling Haus Maternus, wijst als verklaring voor het evenwicht op het roepingaspect van de baan en de baanzekerheid. In Nederland zijn de arbeidsomstandigheden beter. Om deze reden stelde één van de betrokken ambtenaren de vraag, of er interesse bestaat om Duitse verzorgenden naar de Nederlandse arbeidsmarkt te halen. Deze vraag wijst ook niet op een tekort aan verzorgenden in Duitsland. Beide ambtenaren betwijfelen overigens of de intramurale instellingen in de praktijk voldoen aan de wettelijke verplichte Fachkraftquote van 50%. De directeur van Haus Maternus spreekt deze twijfel tegen. Volgens hem houden instellingen zich in de praktijk wel degelijk aan de Fachkraftquote. Voor Haus Maternus kan hij dat aantonen met zijn administratie. Volgens hem is (was) er zowel in de ambulante als in stationaire zorg geen arbeidsmarktprobleem. Zijn verwachting is dat dit beeld ondanks de demografische ontwikkeling op middellange termijn zo blijft. De geïnterviewde ambtenaren zijn wat gematigder in hun mening en zien de demografische ontwikkeling wel als een bedreiging voor voldoende Fachkrafte. 23

24 De Duitse arbeidsmarkt: een verkenning In dit verband vreest hij ook de verandering in het vakonderwijs in Nordrhein-Westfalen, waardoor de opleidingen het moeten doen met minder praktijkdagen. In het Vierter Bericht über die Entwicklung der Pflegeversicherung stelt het Bundesministerium Gesundheit (2008), dat er geen sprake is van een aanbodtekort, ook niet aan Fachkrafte. Uit het onderzoeksrapport blijkt dat het Bundesministerium Gesundheit een problematische arbeidsmarktsituatie verwacht in de (nabije) toekomst. Zij signaleert twee bepalende factoren: in de eerste plaats zal de behoefte aan zorg toenemen en in de tweede plaats zijn er minder schoolverlaters. Beiden zijn het gevolg van de demografische ontwikkeling. Het gevecht tussen de verschillende sectoren om de schoolverlaters zal onvermijdelijk losbarsten. Er zijn verschillende verklaringen voor het relatief ontspannen karakter van de Duitse arbeidsmarkt. Zo lijken Duitse deelstaten er in te slagen om de opleidingscapaciteit goed af te stemmen op de behoefte aan verzorgenden. Bovendien slagen zij erin om voldoende nieuwe leerlingen aan te trekken. Tenslotte, zo blijkt onder andere uit een studie van het Institut für Wirtschaft, Arbeit und Kultur (IWAK), hebben de Duitse deelstaten het kwalitatieve arbeidsprobleem met succes aangepakt. Daarmee kunnen zij het niet-benutte arbeidspotentieel alsnog aanboren. Het gaat om her-, bij- en omscholing en het vergroten van de regionale arbeidsmobiliteit. Met name voor het laatste punt bestaat een opmerkelijk cultuurverschil met Nederland. Volgens de directeur van de centrale diensten van ZZG zorggroep, is de regionale arbeidsmobiliteit in de regio Zuid-Gelderland zeer gering: iemand uit Wijchen zal voor het werk in de zorg niet makkelijk naar Groesbeek gaan, laat staan Nijmegen. Daarnaast is hij van mening dat kleine arbeidscontracten (circa 12 uur) van invloed zijn op de geringe arbeidsmobiliteit in de zorg. 3.3 Vooruitblik: enkele verklaringen voor een ontspannen arbeidsmarkt Een algemene conclusie is dat de Duitse arbeidsmarkt relatief ontspannen is. Dit blijkt niet alleen uit beleidsnotities, onderzoeksrapporten en andere documenten. Ook professionals uit de zorgpraktijk bevestigen dit beeld. Toch is het een opvallende conclusie. Duitsland heeft een demografische ontwikkeling die verschilt met die van Nederland (zie paragraaf 2.2). De vergrijzing is er bijvoorbeeld groter; niet alleen absoluut, maar ook relatief. Toch is, vooruitlopend op hoofdstuk vijf, de Nederlandse arbeidsmarkt aanmerkelijk meer gespannen. Ook de prognose is zoveel somberder. 3.4 Slot 24

25 Tekort! Hoezo! In hoofdstuk één is gewezen op het bestaan van een omvangrijke informele arbeidsmarkt in Duitsland. Het ligt in de lijn der verwachting (hypothese), dat verklaringen voor het ontspannen karakter van de Duitse arbeidsmarkt in die hoek zijn te vinden. In het volgende hoofdstuk staat de informele arbeidsmarkt dan ook centraal. 25

26 4 Informele arbeidsmarkt: grijs en zwart 26

27 Tekort! Hoezo! 4.1 Omvangrijk aanbod Er zijn verschillende verklaringen voor het ontspannen karakter van de Duitse arbeidsmarkt. Eén van de verklaringen is het bestaan van een omvangrijk informeel arbeidsaanbod in de extramurale zorg. Deze verlaagt substantieel de formele vraag naar arbeidskrachten. Hierdoor ontstaat op een lager niveau evenwicht tussen vraag en aanbod van arbeid. Het informele aanbod bestaat vooral uit mantelzorg en zwarte arbeid door legale en illegale arbeidskrachten. Bij de mantelzorg zijn het vooral vrouwen (echtgenotes en dochters) die de arbeid verrichten. De zwarte arbeid wordt voornamelijk gevoed door een toestroom van arbeidskrachten uit de oostelijke voormalig communistische buurlanden. Sinds de openstelling van de grenzen in 1989 zijn er minder beperkingen. Het grote aantal Oost-Europese arbeidskrachten werd reeds geconstateerd in de publicatie Ouderenzorg van morgen start nu (Van het Erve en Minneman, 2004). Volgens ambtenaren van de gemeente Kleef heeft de invoering van de Pflegeversicherung tot een markt geleid, waarop ook niet gekwalificeerde verzorgenden hun diensten kunnen aanbieden. Zorgbehoevenden hoeven het Pflegegeld immers niet te verantwoorden. Hierdoor is er geen controle op de kwalificaties van de verzorgenden. De ambtenaren vermoeden dat de omvang van de zwarte markt in de zorg niet groter is dan bij andere beroepen. Volgens een instellingsdirecteur is er een zeer omvangrijke zwarte arbeidsmarkt in de extramurale zorg. De arbeid is vooral afkomstig uit Polen. Dit is waarschijnlijk de verklaring voor de soepele arbeidsmarkt. Gevoelsmatig denkt hij dat de omvang hiervan in de afgelopen jaren is verveelvoudigd. In zijn instelling wordt bijvoorbeeld niet de volledige beddencapaciteit benut en dat is volgens hem een aanwijzing. Ter vergelijking: de ambtenaren in Kleef spreken over halflege Heimen. Volgens de instellingsdirecteur is het capaciteitsoverschot een gevolg van twee zaken. In de eerste plaats zijn de cliënten ouder. Dit resulteert in een hogere omloopsnelheid door sterfte. In de tweede plaats blijven cliënten langer thuis vanwege het Pflegegeld (informele markt). De ambtenaren in Kleef noemen een derde factor die onderbezetting van de bedden veroorzaakt. Zij wijzen op het gebrek aan kwaliteit. 27

28 Informele arbeidsmarkt: grijs en zwart De omvang van de informele arbeidsmarkt is een gevolg van de organisatie van de zorg in Duitsland. Drie factoren springen in het oog: De volstrekt onvoldoende vergoeding van de noodzakelijke zorgkosten door de Pflegeversicherung (zie bijlage 1, Pflegestufen ). Een beroep op de Hilfe für Pflege (Sozialhilfe) is pas mogelijk als het gezin, inclusief de kinderen, hun inkomen en vermogen hebben aangesproken en dan nog niet in staat zijn om zelf te verzorgen. De zorgontvanger heeft een relatief grote inkoopmacht, omdat er geen controle is op de besteding van het Pflegegeld. 4.2 Prikkels door de organisatie van de zorg Naast deze organisatorische factoren, is er een tweetal systeemonafhankelijke factoren die eveneens van invloed zijn op het ontstaan en ontwikkelen van een informele arbeidsmarkt. Het gaat om de culturele tradities in Duitsland (4.3) en het openstellen van de grenzen tegen het einde van de jaren tachtig (4.4). Tot 1995 was er geen volksverzekering voor langdurige zorg. Hierdoor is het historisch zo gegroeid, dat zorg het terrein van familie en bekenden werd. Rijke ouderen kochten zorg in, al dan niet zwart. Arme ouderen deden een beroep op de bijstand, nadat hun inkomen en vermogen en dat van hun kinderen was aangesproken. De bijstand kwam dus pas in beeld als hun kinderen niet in staat waren voor hen te zorgen. De aanspraak op bijstand werd steeds groter door de vergrijzing waardoor de kosten stegen. Hierdoor kwamen steeds meer gemeenten in de problemen. Dit was aanleiding om na te denken over een andere oplossing. Deze kwam in 1995 met de invoering van de Pflegeversicherung. 4.3 Culturele tradities Toch heeft het systeem, waarin een beroep op vrouwen werd gedaan, jarenlang goed gedraaid. Pas de laatste jaren wordt dit beroep op vrouwen geproblematiseerd. Vrouwen werken steeds meer en daardoor zijn zij minder beschikbaar voor ouderenzorg. Bovendien krijgen zij minder kinderen. Voor de (informele) ouderenzorg betekent dit dat er steeds minder kinderen (lees: dochters) zijn om voor steeds meer ouderen te zorgen. Maar er speelt meer. Ook Duitsland heeft te maken met opkomend individualisme en ouderen die steeds langer leven. Vrouwen en dochters moeten hierdoor zelf tot op steeds hogere leeftijd zorg blijven bieden. De benodigde zorg wordt steeds gecompliceerder. Het systeem, waarbij ouderenzorg gedeeltelijk rust op de pijlers van culturele tradities, lijkt dan ook zijn grenzen te hebben bereikt. 28

Achtergrondinformatie geldstromen en wetten

Achtergrondinformatie geldstromen en wetten Achtergrondinformatie geldstromen en wetten Tot stand gekomen in het kader van het project RAAK-MKB Ontwerpen voor zorgverleners Auteurs Dr. F. Verhoeven; onderzoeker lectoraat Co-design (HU) Ing. K. Voortman-Overbeek;

Nadere informatie

Wat gaat er in de zorg veranderen en waarom?

Wat gaat er in de zorg veranderen en waarom? Wat gaat er in de zorg veranderen en waarom? Het ministerie van VWS heeft wee websites in het leven geroepen die hierover uitgebreid informatie geven www.dezorgverandertmee.nl en www.hoeverandertmijnzorg.nl

Nadere informatie

solidariteit van jong met oud, of ook omgekeerd?

solidariteit van jong met oud, of ook omgekeerd? Bijdrage prof. dr. Kees Goudswaard / 49 Financiering van de AOW: solidariteit van jong met oud, of ook omgekeerd? Deze vraag staat centraal in de bij drage van bijzonder hoogleraar Sociale zekerheid prof.

Nadere informatie

Gevolgen van het regeerakkoord voor de zorg Herman Klein Tiessink

Gevolgen van het regeerakkoord voor de zorg Herman Klein Tiessink Gevolgen van het regeerakkoord voor de zorg Herman Klein Tiessink Stand van zaken regeerakkoord op dit moment Kern is versterking van zorg thuis ( extramuraliseren ) via Wmo en Zorgverzekeringswet Uit

Nadere informatie

1. Alle dagbesteding inclusief vervoer gaat naar de gemeente (Wmo en Jeugdwet). Ook de dagbesteding van cliënten met een hoog zzp.

1. Alle dagbesteding inclusief vervoer gaat naar de gemeente (Wmo en Jeugdwet). Ook de dagbesteding van cliënten met een hoog zzp. 17 misverstanden over de Wet langdurige zorg (Wlz) Per 1 januari 2015 komt de Wet langdurige zorg (Wlz) in de plaats van de Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten (AWBZ). De Wlz is van toepassing op cliënten

Nadere informatie

Niet alles verandert in de zorg

Niet alles verandert in de zorg Over wat blijft en wat er verandert in de zorg 15 september 2014, Hercules Diessen Niet alles verandert in de zorg. Gelukkig maar! Er gaat veel veranderen in de zorg. Maar er blijft gelukkig ook veel hetzelfde;

Nadere informatie

Zorg en Ondersteuning aan mensen met een verstandelijke beperking. Wat verandert er in de zorg in 2015

Zorg en Ondersteuning aan mensen met een verstandelijke beperking. Wat verandert er in de zorg in 2015 Zorg en Ondersteuning aan mensen met een verstandelijke beperking Wat verandert er in de zorg in 2015 De zorg in beweging Wat verandert er in 2015? In 2015 verandert er veel in de zorg. Via een aantal

Nadere informatie

Het Nederlandse Zorgstelsel

Het Nederlandse Zorgstelsel Het Nederlandse Zorgstelsel Een heldere blik op de regels in de gezondheidszorg Corné Adriaansen 12 september 2012 Door de bomen het bos niet meer te zien? Zorgstelsel Nederland 2012 Financieringsstromen

Nadere informatie

Rolstoelen AWBZ Gevolgen van artikel 15 BZA-AWBZ

Rolstoelen AWBZ Gevolgen van artikel 15 BZA-AWBZ Onderzoeksrapport Rolstoelen AWBZ Gevolgen van artikel 15 BZA-AWBZ Op 19 juni 2006 uitgebracht aan het hoofd van de afdeling Geschillen van het College voor zorgverzekeringen Uitgave College voor zorgverzekeringen

Nadere informatie

Nieuwsflits 16 Aandacht voor iedereen. Hervorming Langdurige Zorg en Zorgakkoord. 8 mei 2013

Nieuwsflits 16 Aandacht voor iedereen. Hervorming Langdurige Zorg en Zorgakkoord. 8 mei 2013 Nieuwsflits 16 Aandacht voor iedereen 8 mei 2013 Hervorming Langdurige Zorg en Zorgakkoord Eind april presenteerde staatssecretaris Van Rijn zijn plannen voor hervorming van de langdurige zorg. Daarbij

Nadere informatie

Toekomstverkenning voor de branche Verpleging en verzorging. Vraag en aanbod van verplegend en verzorgend personeel 2015-2019

Toekomstverkenning voor de branche Verpleging en verzorging. Vraag en aanbod van verplegend en verzorgend personeel 2015-2019 Toekomstverkenning voor de branche Verpleging en verzorging Vraag en aanbod van verplegend en verzorgend personeel 2015-2019 September 2015 Willem van der Windt Ineke Bloemendaal 1 Doel van de Toekomstverkenning

Nadere informatie

WMO-huishoudelijke hulp in natura Ontwikkelingen in Nijmegen. Analyse en vooruitblik

WMO-huishoudelijke hulp in natura Ontwikkelingen in Nijmegen. Analyse en vooruitblik WMO-huishoudelijke hulp in natura Ontwikkelingen in Nijmegen Analyse en vooruitblik Afdeling Onderzoek en Statistiek 8 maart 2012 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 2 2 Ontwikkeling 2008-2011, de cijfers...

Nadere informatie

Ontwikkelingen in de Zorg voor Ouderen

Ontwikkelingen in de Zorg voor Ouderen Ontwikkelingen in de Zorg voor Ouderen Belangenvereniging pensioengerechtigden Politie 21 november 2012 Joop Blom, voorzitter commissie Zorg en Welzijn en Wonen NVOG. Belangenvereniging Pensioengerechtigden

Nadere informatie

Veranderingen in de langdurige ondersteuning en zorg. Februari 2014

Veranderingen in de langdurige ondersteuning en zorg. Februari 2014 Veranderingen in de langdurige ondersteuning en zorg. Februari 2014 Van een klassieke verzorgingsstaat naar een participerende samenleving klonk het vanaf de troon op Prinsjesdag. Dat klinkt best mooi,

Nadere informatie

Rapportage Arbeidsmarkt Zorg en Welzijn 2008

Rapportage Arbeidsmarkt Zorg en Welzijn 2008 Rapportage Arbeidsmarkt Zorg en Welzijn 2008 Branche Welzijn en Maatschappelijke Dienstverlening Bijeenkomst 29 januari 2009 Willem van der Windt Pagina 1 Doel van Onderzoeksprogramma Arbeidsmarkt Zorg

Nadere informatie

Regeerakkoord bruggen slaan en de transitie AWBZ

Regeerakkoord bruggen slaan en de transitie AWBZ Regeerakkoord bruggen slaan en de transitie AWBZ De 12 gemeenten in Brabant Noordoost-oost (BNO-o) hebben samen met een groot aantal instellingen hard gewerkt aan de voorbereidingen voor de transitie AWBZ.

Nadere informatie

Eigen regie en eigen verantwoordelijkheid in de (ouderen) zorg.

Eigen regie en eigen verantwoordelijkheid in de (ouderen) zorg. Eigen regie en eigen verantwoordelijkheid in de (ouderen) zorg. Joop Blom, voorzitter commissie Zorg en Welzijn en Wonen NVOG VOOR: Vereniging Gepensioneerden DuPont Nederland op 23 april 2015. Ontwikkelingen.

Nadere informatie

Transitie Langdurige Zorg

Transitie Langdurige Zorg Transitie Langdurige Zorg Manager Inkoop Verpleging, Verzorging, Thuiszorg Manager Inkoop Verpleging, Verzorging, Thuiszorg AWBZ in historisch perspectief 1968 Ontstaan van de AWBZ voor langdurige onverzekerbare

Nadere informatie

Aantal cliënten per stelsel nu en. Straks 18.400. Figuur 1 - Aantal cliënten (18-) naar huidig en toekomstig stelsel

Aantal cliënten per stelsel nu en. Straks 18.400. Figuur 1 - Aantal cliënten (18-) naar huidig en toekomstig stelsel Gehandicaptenzorg van AWBZ naar Jeugdwet Vanaf 2015 worden gemeenten verantwoordelijk voor de volledige jeugdzorg. Vanuit verschillende domeinen wordt dan de zorg voor kinderen en jongeren onder de 18

Nadere informatie

Blijven wij van zorg verzekerd

Blijven wij van zorg verzekerd Blijven wij van zorg verzekerd Ledenvergadering ABVAKABO FNV Ogterop 27 april 2009 Henk Elzing Blijven wij van zorg verzekerd Zijn we nu van zorg verzekerd Willen we van zorg verzekerd blijven Moeten we

Nadere informatie

Zintuiglijk gehandicapten en ouderen van 80 jaar en ouder geen indicatie meer nodig van CIZ

Zintuiglijk gehandicapten en ouderen van 80 jaar en ouder geen indicatie meer nodig van CIZ Regelingen en voorzieningen CODE 1.4.3.437 Zintuiglijk gehandicapten en ouderen van 80 jaar en ouder geen indicatie meer nodig van CIZ bronnen Rijksoverheid, Nieuwsbericht van het Ministerie van VWS: Indicatiebesluit

Nadere informatie

ALGEMEEN WMO VEELGESTELDE VRAGEN OVER WMO EN JEUGDHULP

ALGEMEEN WMO VEELGESTELDE VRAGEN OVER WMO EN JEUGDHULP VEELGESTELDE VRAGEN OVER WMO EN JEUGDHULP Vanaf 2015 krijgt de gemeente er zorgtaken bij. Een deel van de zorg die nu via het zorgkantoor vanuit de Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten (AWBZ) loopt, gaat

Nadere informatie

Van systemen naar mensen Gezamenlijke agenda VWS 8 februari 2013. Vereniging Senioren ING Regio Rotterdam/Zeeland 24 april 2014 Joop Blom

Van systemen naar mensen Gezamenlijke agenda VWS 8 februari 2013. Vereniging Senioren ING Regio Rotterdam/Zeeland 24 april 2014 Joop Blom Nederlandse Vereniging van Organisaties van Gepensioneerden Van systemen naar mensen Gezamenlijke agenda VWS 8 februari 2013. Vereniging Senioren ING Regio Rotterdam/Zeeland 24 april 2014 Joop Blom Nieuwe

Nadere informatie

Ik word verantwoordelijk geacht voor de AWBZ en daarom krijg ik veel van de kritiek op mijn bordje.

Ik word verantwoordelijk geacht voor de AWBZ en daarom krijg ik veel van de kritiek op mijn bordje. Directie Voorlichting en Communicatie Parnassusplein 5 Postbus 20350 2500 EJ Den Haag T 070 340 79 11 T 070 340 60 00 F 070 340 62 92 Hebt u 's avonds of in het weekend dringend een voorlichter nodig,

Nadere informatie

Inleiding Rob van Gijzel Studiedag WMO

Inleiding Rob van Gijzel Studiedag WMO Inleiding Rob van Gijzel Studiedag WMO 2 september 2005 te Den Bosch De organisatoren hebben mij gevraagd om, naast mijn rol als dagvoorzitter, vooraf kort een inleiding te houden over de context waarbinnen

Nadere informatie

De AWBZ en de VVT (verpleging, verzorging en thuiszorg) na de verkiezingen van september 2012.

De AWBZ en de VVT (verpleging, verzorging en thuiszorg) na de verkiezingen van september 2012. De AWBZ en de VVT (verpleging, verzorging en thuiszorg) na de verkiezingen van september 2012. Savant-Zorg Regionale gecertificeerde organisatie voor verpleging en verzorging. Wij bieden verpleging en

Nadere informatie

wonen met zorg vanuit een nieuw perspectief

wonen met zorg vanuit een nieuw perspectief wonen met zorg vanuit een nieuw perspectief scheiden van Verblijf van wonen naar Wonen en zorg & van verblijf naar wonen door extramuralisering en scheiden wonen/zorg Programma Doel van vandaag Meer grip

Nadere informatie

Veranderingen rond werk en zorg. Informatie voor ouders van kinderen in het praktijkonderwijs en voortgezet speciaal onderwijs

Veranderingen rond werk en zorg. Informatie voor ouders van kinderen in het praktijkonderwijs en voortgezet speciaal onderwijs Veranderingen rond werk en zorg Informatie voor ouders van kinderen in het praktijkonderwijs en voortgezet speciaal onderwijs Veranderingen rond werk en zorg Jongeren in het praktijkonderwijs (pro) en

Nadere informatie

Zorg om de zorg. Paul Schnabel. Amsterdam, 9 oktober 2013 Universiteit Utrecht

Zorg om de zorg. Paul Schnabel. Amsterdam, 9 oktober 2013 Universiteit Utrecht Zorg om de zorg Paul Schnabel Amsterdam, 9 oktober 2013 Universiteit Utrecht Hoe rijker het land Hoe duurder de zorg! 16-18% BBP VS! 13-14% BBP Nederland! 10-12% BBP BRD, Frankrijk, Canada, Zwitserland,

Nadere informatie

Eigen bijdrage Zorg zonder Verblijf en Wmo INFORMATIE 2012

Eigen bijdrage Zorg zonder Verblijf en Wmo INFORMATIE 2012 Eigen bijdrage Zorg zonder Verblijf en Wmo INFORMATIE 2012 Voor wie is deze folder? Ontvangt u zorg thuis zoals verpleegkundige hulp? Maakt u gebruik van hulp bij het huishouden? Of heeft u een hulpmiddel

Nadere informatie

Centrum voor Beleidsstatistiek en Microdata Services. Documentatierapport Personen met een toegekend PGB voor AWBZ-zorg (PGBAWBZTAB)

Centrum voor Beleidsstatistiek en Microdata Services. Documentatierapport Personen met een toegekend PGB voor AWBZ-zorg (PGBAWBZTAB) Centrum voor Beleidsstatistiek en Microdata Services Documentatierapport Personen met een toegekend PGB voor AWBZ-zorg (PGBAWBZTAB) Datum: 18 november 2015 Bronvermelding Publicatie van uitkomsten geschiedt

Nadere informatie

EXTRAMURALISATIE LICHTE ZORGZWAARTEPAKKETTEN

EXTRAMURALISATIE LICHTE ZORGZWAARTEPAKKETTEN FACTSHEET ZZP 1, 2 EN 3 EXTRAMURALISATIE LICHTE ZORGZWAARTEPAKKETTEN ACHTERGROND, GEVOLGEN, FEITEN EN CIJFERS Voor de twaalf Drentse gemeenten Marion Wijnstra Erwin Matijsen Oktober 2012 ACHTERGROND EN

Nadere informatie

Mantelzorgcompliment mogelijk gewijzigd per 1 januari 2015

Mantelzorgcompliment mogelijk gewijzigd per 1 januari 2015 Mantelzorgcompliment Van het SVB ( Sociale verzekeringsbank) Mantelzorgcompliment mogelijk gewijzigd per 1 januari 2015 24-07-2013 De staatssecretaris van VWS heeft in een brief aan de Tweede Kamer voorgesteld

Nadere informatie

Wet langdurige zorg Informatieblad Ieder(in) Juni 2014

Wet langdurige zorg Informatieblad Ieder(in) Juni 2014 Wet langdurige zorg Informatieblad Ieder(in) Juni 2014 Inhoud Inleiding 3 1. Wat gaat er veranderen? 4 Over de Wlz 4 Van ondersteuningsvraag tot passende zorg 6 Overgangsrecht 9 2. Standpunten van Ieder(in)

Nadere informatie

Factsheet. De overheid gaat de langdurige zorg anders organiseren. Wat betekent dat voor mijn pgb?

Factsheet. De overheid gaat de langdurige zorg anders organiseren. Wat betekent dat voor mijn pgb? Factsheet De overheid gaat de langdurige zorg anders organiseren Wat betekent dat voor mijn pgb? 2 Hervorming langdurige zorg - Persoonsgebonden budget Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Nadere informatie

Cliëntenradenbijeenkomst 16 april 2013

Cliëntenradenbijeenkomst 16 april 2013 Cliëntenradenbijeenkomst 16 april 2013 Opening Anneke Augustinus Manager Care Zorgkantoor Zorg en Zekerheid Foto: website Activite Waarom vandaag? Delen kennis en ervaringen zodat: Het zorgkantoor voldoende

Nadere informatie

Vragen uit de SOL bijeenkomst de nieuwe rol van uw gemeente woensdag 29 augustus regio Zuid-Limburg

Vragen uit de SOL bijeenkomst de nieuwe rol van uw gemeente woensdag 29 augustus regio Zuid-Limburg Vragen uit de SOL bijeenkomst de nieuwe rol van uw gemeente woensdag 29 augustus regio Zuid-Limburg 1. Is het de bedoeling dat de gemeente straks met iedere thuiswonende mens met een verstandelijke beperking,

Nadere informatie

Raadsledendag 20 september

Raadsledendag 20 september Raadsledendag 20 september Wet langdurige zorg & Zorgverzekeringswet Marlies Kamp Manon Jansen Programmamanagement HLZ 3 Presentatie 1. Wet langdurige zorg 2. Zorgverzekeringswet 3. Implementatie 4. Communicatie

Nadere informatie

Wiens verantwoordelijkheid is het eigenlijk. Mythen en feiten rond de informele steunstructuren

Wiens verantwoordelijkheid is het eigenlijk. Mythen en feiten rond de informele steunstructuren Wiens verantwoordelijkheid is het eigenlijk Mythen en feiten rond de informele steunstructuren Tot slot: Meer doelmatigheid van het professionele aanbod valt te verkrijgen door het kritisch doorlichten

Nadere informatie

Ruud Janssen, Lectoraat ICT-innovaties in de Zorg, Hogeschool Windesheim

Ruud Janssen, Lectoraat ICT-innovaties in de Zorg, Hogeschool Windesheim Ruud Janssen, Lectoraat ICT-innovaties in de Zorg, Hogeschool Windesheim Netwerkbijeenkomst decentraliseren = innoveren, georganiseerd door Zorg voor Innoveren, Utrecht, 26 juni 2014 Zorgverzekeringswet

Nadere informatie

Btw, een hele zorg Een onderzoek naar de fiscale aspecten van arbeidsmobiliteit in de sector zorg & welzijn

Btw, een hele zorg Een onderzoek naar de fiscale aspecten van arbeidsmobiliteit in de sector zorg & welzijn Btw, een hele zorg Een onderzoek naar de fiscale aspecten van arbeidsmobiliteit in de sector zorg & welzijn Managementsamenvatting De arbeidsmarkt in de sector zorg en welzijn is sterk in beweging. Zorg-

Nadere informatie

Eigen bijdrage Zorg zonder Verblijf en Wmo INFORMATIE 2011

Eigen bijdrage Zorg zonder Verblijf en Wmo INFORMATIE 2011 Eigen bijdrage Zorg zonder Verblijf en Wmo INFORMATIE 2011 Voor wie is deze folder? Ontvangt u zorg thuis zoals verpleegkundige hulp? Maakt u gebruik van hulp bij het huishouden? Of heeft u een hulpmiddel

Nadere informatie

!7": ZORG 6ERPLEGING EN 6ERZORGING

!7: ZORG 6ERPLEGING EN 6ERZORGING !7": ZORG 6ERPLEGING EN 6ERZORGING )NKOOPBELEID,ANGDURIGE :ORG +LANTVERSIE Uitgangspunten en inkoopdoelen 2015 Verpleging en Verzorging (V&V) U hebt recht op langdurige zorg als dat nodig is. Denk aan

Nadere informatie

Geschiedenis Zvw-AWBZ- Wmo-Jeugdwet

Geschiedenis Zvw-AWBZ- Wmo-Jeugdwet 1 Geschiedenis Zvw-AWBZ- Wmo-Jeugdwet Per 1 januari 2015 is de Wet langdurige zorg (Wlz) in werking getreden (Stb. 2014, 494). Deze is in de plaats gekomen van de Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten (AWBZ).

Nadere informatie

Eigen bijdrage Zorg zonder Verblijf en Wmo INFORMATIE 2011

Eigen bijdrage Zorg zonder Verblijf en Wmo INFORMATIE 2011 Eigen bijdrage Zorg zonder Verblijf en Wmo INFORMATIE 2011 Voor wie is deze folder? Ontvangt u zorg thuis zoals verpleegkundige hulp? Maakt u gebruik van hulp bij het huishouden? Of heeft u een hulpmiddel

Nadere informatie

Informatie voor duurzaam inkopen van. Hulp in het Huishouden. Datum: 20 mei 2010

Informatie voor duurzaam inkopen van. Hulp in het Huishouden. Datum: 20 mei 2010 Informatie voor duurzaam inkopen van Hulp in het Huishouden Datum: 20 mei 2010 Colofon Dit document voor duurzaam inkopen is ontwikkeld door NL Milieu en Leefomgeving in opdracht van het Ministerie van

Nadere informatie

Visie en uitgangspunten (1)

Visie en uitgangspunten (1) Visie en uitgangspunten (1) Iedereen moet kunnen meedoen als volwaardig burger en bijdragen aan de samenleving. Participatiewet streeft naar een inclusieve arbeidsmarkt, voor jong en oud, en voor mensen

Nadere informatie

Eigen regie en eigen verantwoordelijkheid in de (ouderen) zorg.

Eigen regie en eigen verantwoordelijkheid in de (ouderen) zorg. Eigen regie en eigen verantwoordelijkheid in de (ouderen) zorg. Joop Blom, voorzitter commissie Zorg en Welzijn en Wonen VOOR: Gepensioneerden AGRIFIRM 24 en 26 maart 2015. Kort filmpje over mijn voettocht

Nadere informatie

Toekomstverkenning voor de Thuiszorg

Toekomstverkenning voor de Thuiszorg Toekomstverkenning voor de Thuiszorg Vraag en aanbod van verplegend en verzorgend personeel 2015-2019 September 2015 Willem van der Windt Ineke Bloemendaal 1 Doel van de Toekomstverkenning Met het model

Nadere informatie

Indicatieve doorrekening extramuralisering zzp 1 t/m 4

Indicatieve doorrekening extramuralisering zzp 1 t/m 4 Indicatieve doorrekening extramuralisering zzp 1 t/m 4 ZorgpleinNoord maart 2013 Betreft: Indicatieve doorrekening extramuralisering zzp 1 t/m zzp 4 Regio: ZorgpleinNoord Groningen en Drenthe Door: RegioPlus

Nadere informatie

De impact van de kosten van Zorg en Welzijn op de inkomenspositie van gepensioneerden

De impact van de kosten van Zorg en Welzijn op de inkomenspositie van gepensioneerden De impact van de kosten van Zorg en Welzijn op de inkomenspositie van gepensioneerden ALV Vereniging Deelnemers NEDLLOYD Pensioenfonds Utrecht, 20 maart 2013. Joop Blom Voorzitter commissie Zorg en Welzijn

Nadere informatie

Toegang tot de zorg: hoe is het geregeld en hoe loopt het in de praktijk?

Toegang tot de zorg: hoe is het geregeld en hoe loopt het in de praktijk? Toegang tot de zorg: hoe is het geregeld en hoe loopt het in de praktijk? Presentatie voor het Achterhoeks Netwerk door Lisette Sloots, manager Adviespunt Zorgbelang Gelderland 29 oktober 2015 Achtergrond

Nadere informatie

IJsselland. Wijkgezondheidsprofiel Borgele en Platvoet Deventer

IJsselland. Wijkgezondheidsprofiel Borgele en Platvoet Deventer IJsselland Wijkgezondheidsprofiel Deventer Januari 2015 Wijkgezondheidsprofiel Dit wijkgezondheidsprofiel bestaat uit gegevens afkomstig van diverse bronnen, registraties en (bewoners)onderzoeken. Voor

Nadere informatie

Aanvraag huishoudelijke hulp toelage (HHT) regio Fryslân een bijdrage aan het langer behouden van volwaardige werkgelegenheid in de thuiszorg

Aanvraag huishoudelijke hulp toelage (HHT) regio Fryslân een bijdrage aan het langer behouden van volwaardige werkgelegenheid in de thuiszorg 1 Raad 18 december 2014, punt 20 C7 Aanvraag huishoudelijke hulp toelage (HHT) regio Fryslân een bijdrage aan het langer behouden van volwaardige werkgelegenheid in de thuiszorg De Himmelsjek Inleiding

Nadere informatie

SOORTEN PGB PGB- SERVICE UW BUDGET

SOORTEN PGB PGB- SERVICE UW BUDGET SOORTEN PGB PGB- SERVICE UW BUDGET Folder Soorten PGB - 1 Over Uw Budget Mag ik mij even aan u voorstellen? Mijn naam is Rob Hansen en ben eigenaar van het bedrijf. Ik heb het bedrijf opgericht in 2004

Nadere informatie

Transities in de langdurende zorg. Lizette de Laat Rens de Haas

Transities in de langdurende zorg. Lizette de Laat Rens de Haas Transities in de langdurende zorg Lizette de Laat Rens de Haas Initiatief Deze workshop is ontstaan vanuit een gezamenlijk initiatief van de gemeente Tilburg en de Tilburgse zorgaanbieders De Wever en

Nadere informatie

Ik woon in een zorginstelling

Ik woon in een zorginstelling Ik woon in een zorginstelling Wat verandert er voor mij in 2015? In deze folder leest u over de veranderingen in de zorg. Wat dat betekent voor mensen die wonen in een woonzorgcentrum of een andere zorg

Nadere informatie

INFORMATIE 2012. Eigen bijdrage Zorg met Verblijf

INFORMATIE 2012. Eigen bijdrage Zorg met Verblijf INFORMATIE 2012 Eigen bijdrage Zorg met Verblijf Voor wie is deze folder? Woont u in een zorginstelling? Bijvoorbeeld in een verzorgingshuis, een psychiatrische inrichting of een andere instelling waar

Nadere informatie

Trends in het gebruik van informele zorg en professionele zorg thuis: gebruik van informele zorg neemt toe

Trends in het gebruik van informele zorg en professionele zorg thuis: gebruik van informele zorg neemt toe Deze factsheet is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen met bronvermelding (Trends in het gebruik van informele zorg en professionele zorg thuis: gebruik van informele zorg neemt toe, G. Waverijn

Nadere informatie

Ledenvergadering afd. Rijssen 23 april 2014. Dorien Kloosterman beleidsmedewerker

Ledenvergadering afd. Rijssen 23 april 2014. Dorien Kloosterman beleidsmedewerker Ledenvergadering afd. Rijssen 23 april 2014 Dorien Kloosterman beleidsmedewerker Dorien Kloosterman beleidsmedewerker Ieder(in) Dorien Kloosterman Sinds 1988 werkzaam bij Ouderverenigingen Sinds 2008 werkzaam

Nadere informatie

Financiering Zorg. Yvonne van Geffen Stafmedewerker Ouderenzorg KNR Commissie Ouderenzorg Religieuzen (COR) Oktober 2012 1

Financiering Zorg. Yvonne van Geffen Stafmedewerker Ouderenzorg KNR Commissie Ouderenzorg Religieuzen (COR) Oktober 2012 1 Financiering Zorg Yvonne van Geffen Stafmedewerker Ouderenzorg KNR Commissie Ouderenzorg Religieuzen (COR) Oktober 2012 1 Financiering Zorg 1. Ontwikkelingen in de Zorg 2. Nederlands Overheidsbeleid 3.

Nadere informatie

De Voorzitter van de Eerste Kamer der Staten-Generaal Postbus 20017 2500 EA DEN HAAG

De Voorzitter van de Eerste Kamer der Staten-Generaal Postbus 20017 2500 EA DEN HAAG > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Eerste Kamer der Staten-Generaal Postbus 20017 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Parnassusplein 5 2511 VX Den Haag T 070 340 79 11 F 070 340

Nadere informatie

Welzijn en (gezondheids)zorg

Welzijn en (gezondheids)zorg Hoofdstuk 14 Welzijn en (gezondheids)zorg 14.1 Inleiding Een belangrijke doelgroep voor het welzijns- en zorgbeleid zijn de ouderen. Dit hoofdstuk begint daarom met het in kaart brengen van deze groep

Nadere informatie

VPT in de WMO. ZBz Partners Wij maken zorg gezond!

VPT in de WMO. ZBz Partners Wij maken zorg gezond! VPT in de WMO VPT in de Wijk 2 VPT in de Wijk is een volwaardig alternatief voor intramuraal wonen (verzorgingshuiszorg) In 2009 heeft het zorgkantoor aan Evean gevraagd om een oplossing te bedenken voor

Nadere informatie

Eigen bijdrage Zorg zonder Verblijf en Wmo 2013. Zorg thuis

Eigen bijdrage Zorg zonder Verblijf en Wmo 2013. Zorg thuis Eigen bijdrage Zorg zonder Verblijf en Wmo 2013 Zorg thuis Ontvangt u zorg thuis zoals verpleging of begeleiding? Dit heet Zorg zonder Verblijf. Heeft u hulp bij het huishouden of een voorziening of hulpmiddel,

Nadere informatie

Figuur 1. Aantal cliënten naar huidig en toekomstig stelsel. Aantal cliënten per stelsel nu en straks. AWBZ Wmo jeugdwet overig

Figuur 1. Aantal cliënten naar huidig en toekomstig stelsel. Aantal cliënten per stelsel nu en straks. AWBZ Wmo jeugdwet overig Gehandicaptenzorg van AWBZ naar Wmo Inleiding Per 2015 vervalt de aanspraak op extramurale begeleiding, dagbesteding, kortdurend verblijf en persoonlijke verzorging uit de AWBZ. De cliënten vanaf 18 jaar

Nadere informatie

Wegwijzer naar de AWBZ

Wegwijzer naar de AWBZ Wegwijzer naar de AWBZ Kinderen met een psychiatrische stoornis hebben soms veel zorg nodig. Als dat bij uw kind het geval is, dan kunt u gebruikmaken van de Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten. Deze

Nadere informatie

Uitleg voorwaarden algemene tegemoetkoming Wtcg 2013

Uitleg voorwaarden algemene tegemoetkoming Wtcg 2013 Uitleg voorwaarden algemene tegemoetkoming Wtcg 2013 Voor de algemene tegemoetkoming vanuit de Wet chronisch zieken en gehandicapten (Wtcg) over 2013 zijn de voorwaarden voor zorggebruik gewijzigd. Daarnaast

Nadere informatie

Scheiden van wonen en zorg

Scheiden van wonen en zorg Scheiden van wonen en zorg Een nieuwe koers voor welzijn en zorg 14 november 2012 Themadag Commissie Ouderenzorg Religieuzen Carla Cornuit Inleiding Carla Cornuit: bestuurder LuciVer LuciVer Een kleinschalige

Nadere informatie

Ik heb een persoonsgebonden budget (pgb)

Ik heb een persoonsgebonden budget (pgb) Ik heb een persoonsgebonden budget (pgb) Wat verandert er voor mij in 2015? Deze folder gaat over de veranderingen in de zorg in 2015. En wat dat betekent voor mensen die een persoonsgebonden budget (pgb)

Nadere informatie

Verder treft u hieronder de integrale teksten van het regeerakkoord aan die van toepassing zijn op het werk van Wmo-raden:

Verder treft u hieronder de integrale teksten van het regeerakkoord aan die van toepassing zijn op het werk van Wmo-raden: Vrijheid en verantwoordelijkheid Regeerakkoord VVD-CDA De Koepel Wmo-raden heeft voor u het huidige regeerakkoord en bijbehorende stukken doorgenomen. Er zijn weinig specifieke opmerkingen over de WMO

Nadere informatie

De arbeidsmarkt in Zuidoost-Brabant. UWV Gerald Ahn 9 september 2014

De arbeidsmarkt in Zuidoost-Brabant. UWV Gerald Ahn 9 september 2014 De arbeidsmarkt in Zuidoost-Brabant UWV Gerald Ahn 9 september 2014 Recente persberichten (CBS) Wisselende berichten over de markt Werkloosheid in juli verder gedaald Stijging WW-uitkeringen Consumptie

Nadere informatie

Rapport Monitor decentralisaties Federatie Opvang

Rapport Monitor decentralisaties Federatie Opvang Rapport Monitor decentralisaties Federatie Opvang Amersfoort, maart 2015 1 Inhoudsopgave Inhoudsopgave 2 Respons en achtergrondkenmerken 3 Inkoop 4 Administratieve lasten en kwaliteitseisen 5 Gevolgen

Nadere informatie

Pensioenaanspraken in beeld

Pensioenaanspraken in beeld Pensioenaanspraken in beeld Deel 1: aanspraken naar geslacht en burgerlijke staat Elisabeth Eenkhoorn, Annelie Hakkenes-Tuinman en Marije vandegrift bouwen minder pensioen op via een werkgever dan mannen.

Nadere informatie

6.1 De AOW. Een alleenstaande krijgt 70% van het minimumloon. Gehuwden of samenwonenden krijgen 100% van het minimumloon.

6.1 De AOW. Een alleenstaande krijgt 70% van het minimumloon. Gehuwden of samenwonenden krijgen 100% van het minimumloon. 6.1 De AOW In 1957 is in Nederland de AOW ingevoerd door premiers Willem Drees (PVDA). Iedereen die 65 jaar of ouder is, krijgt een uitkering van de staat. Deze uitkering hangt af van het aantal jaren

Nadere informatie

Directie Concern Ingekomen stuk D2 (PA 14 juli 2010) Begroten en Verantwoorden. Datum uw brief

Directie Concern Ingekomen stuk D2 (PA 14 juli 2010) Begroten en Verantwoorden. Datum uw brief Directie Concern Ingekomen stuk D2 (PA 14 juli 2010) Begroten en Verantwoorden Aan de Gemeenteraad Nijmegen Korte Nieuwstraat 6 6511 PP Nijmegen Telefoon 14024 Telefax (024) 323 59 92 E-mail gemeente@nijmegen.nl

Nadere informatie

Op 1 januari 2015 verandert ons zorgstelsel. De Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten (AWBZ) wordt dan vervangen door vier wetten:

Op 1 januari 2015 verandert ons zorgstelsel. De Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten (AWBZ) wordt dan vervangen door vier wetten: Op 1 januari 2015 verandert ons zorgstelsel. De Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten (AWBZ) wordt dan vervangen door vier wetten: 1. De Wet langdurige zorg (Wlz) voor 24 uur intensieve zorg en toezicht

Nadere informatie

VISIE OP DAGBESTEDING EN WERK DICHTERBIJ

VISIE OP DAGBESTEDING EN WERK DICHTERBIJ VISIE OP DAGBESTEDING EN WERK DICHTERBIJ Visie Dichterbij: Dichterbij schept voorwaarden waardoor mensen met een verstandelijke beperking: - leven in een eigen netwerk temidden van anderen - een eigen

Nadere informatie

Factsheet Veranderingen in de Zorg 2015 (AWBZ, LIZ, Zvw en Wmo):

Factsheet Veranderingen in de Zorg 2015 (AWBZ, LIZ, Zvw en Wmo): Factsheet Veranderingen in de Zorg 2015 (AWBZ, LIZ, Zvw en Wmo): Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten (AWBZ): Collectieve Volksverzekering voor ziektekostenrisico s, waarvoor je je niet individueel kunt

Nadere informatie

Vier wetten, drie loketten en één overgangsjaar

Vier wetten, drie loketten en één overgangsjaar Hoe de zorgwetgeving verandert Vier wetten, drie loketten en één overgangsjaar In de zorg gaat er veel veranderen. De AWBZ gaat verdwijnen. Een groot deel van de AWBZ-zorg gaat over naar de Wmo, de Jeugdwet

Nadere informatie

Platform Mantelzorg Amsterdam

Platform Mantelzorg Amsterdam Reactie van het Platform Mantelzorg Amsterdam op het conceptrapport Naar een continuüm van respijtzorg in 2015 RIGO Research en Advies 8 maart 2013 Reactie van het Platform Mantelzorg Amsterdam op de concept

Nadere informatie

Woordenlijst begrippen in de zorg

Woordenlijst begrippen in de zorg Woordenlijst begrippen in de zorg Aanvullende verzekering Een aanvullende verzekering kan kosten voor gezondheidszorg die niet in het basispakket zit vergoeden. Aanvullende verzekeringen kunnen per verzekeraar

Nadere informatie

De Grote Uittocht Herzien. Een nieuwe verkenning van de arbeidsmarkt voor het openbaar bestuur

De Grote Uittocht Herzien. Een nieuwe verkenning van de arbeidsmarkt voor het openbaar bestuur De Grote Uittocht Herzien Een nieuwe verkenning van de arbeidsmarkt voor het openbaar bestuur Aanleidingen van deze update van De Grote Uittocht - een rapport van het ministerie van BZK en de sociale partners

Nadere informatie

Hoe lopen de geldstromen in de Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten (AWBZ)? Wie betaalt wat in de Algemene Wet Bijzonder Ziektekosten (AWBZ)?

Hoe lopen de geldstromen in de Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten (AWBZ)? Wie betaalt wat in de Algemene Wet Bijzonder Ziektekosten (AWBZ)? Hoe lopen de geldstromen in de Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten (AWBZ)? Wie betaalt wat in de Algemene Wet Bijzonder Ziektekosten (AWBZ)? Hoe lopen de geldstromen in de Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten

Nadere informatie

Praktijkvoorbeeld. Pagina 1 van 5

Praktijkvoorbeeld. Pagina 1 van 5 Toekomst verzorgingshuizen: complexiteit exploitatie zorg- en dienstverlening vaak over het hoofd gezien Vooral kleine verzorgingshuizen krijgen het lastig Door de extramuralisering van de zorgzwaartepakketten

Nadere informatie

MOGELIJKE EFFECTEN VAN BEZUINIGINGEN OP DE HUISHOUDELIJKE VERZORGING

MOGELIJKE EFFECTEN VAN BEZUINIGINGEN OP DE HUISHOUDELIJKE VERZORGING MOGELIJKE EFFECTEN VAN BEZUINIGINGEN OP DE HUISHOUDELIJKE VERZORGING Eerste impressies 1. Inleiding In deze notitie worden de eerste, voorlopige bevindingen gepresenteerd naar de mogelijke effecten van

Nadere informatie

Wegwijzer in zorgland. Wegwijzer in zorgland

Wegwijzer in zorgland. Wegwijzer in zorgland Wegwijzer in zorgland Is een en informatieve publicatie van Pagina 1 van 8 Ziekte in de familie geeft veel onrust en frustratie Soms voelt u zich als familie ongerust over de situatie rondom uw ouder(s).

Nadere informatie

Aanzet tot ontwikkelen van een arbeidsmarktvisie. Zorg en Welzijn West Brabant. Januari 2012, versie 0.1

Aanzet tot ontwikkelen van een arbeidsmarktvisie. Zorg en Welzijn West Brabant. Januari 2012, versie 0.1 Aanzet tot ontwikkelen van een arbeidsmarktvisie Zorg en Welzijn West Brabant Januari 2012, versie 0.1 1 2 Inhoud 1. Inleiding... 5 2. Algemene cijfers Arbeidsmarkt Zorg & Welzijn... 6 2.1 Omvang arbeidsmarkt...

Nadere informatie

Nieuwsbrief Sociaal Domein Kop van Noord-Holland

Nieuwsbrief Sociaal Domein Kop van Noord-Holland Nieuwsbrief Sociaal Domein Kop van Noord-Holland Maandag 28 juli 2014 Nieuwsbrief nummer 3 Colleges Den Helder, Schagen en Hollands Kroon wijzigen samenwerking Sociaal Domein De colleges van Den Helder,

Nadere informatie

Budgetten en vergoedingen wat betreft zorgboerderijen

Budgetten en vergoedingen wat betreft zorgboerderijen Budgetten en vergoedingen wat betreft zorgboerderijen Deze notitie is bedoeld om meer inzicht te geven over de budgetten en vergoedingen die op zorgboerderijen betrekking kunnen hebben als het gaat om

Nadere informatie

Recente ontwikkelingen Platform Wooninitiatieven in Zuid-Nederland

Recente ontwikkelingen Platform Wooninitiatieven in Zuid-Nederland Recente ontwikkelingen Platform Wooninitiatieven in Zuid-Nederland Presentatie op zaterdag 2 november Gabie Conradi, adviseur programma Aandacht voor Iedereen Inleiding Maatschappelijke en politieke trends:

Nadere informatie

Impactanalyse kabinetsbeleid langdurige zorg voor de gehandicaptensector update 5

Impactanalyse kabinetsbeleid langdurige zorg voor de gehandicaptensector update 5 Impactanalyse kabinetsbeleid langdurige zorg voor de gehandicaptensector update 5 Inleiding In juni 2013 publiceerde de VGN de eerste impactanalyse van het kabinetsbeleid langdurige zorg voor de gehandicaptenzorg.

Nadere informatie

Impactanalyse kabinetsbeleid langdurige zorg voor de gehandicaptensector update

Impactanalyse kabinetsbeleid langdurige zorg voor de gehandicaptensector update Impactanalyse kabinetsbeleid langdurige zorg voor de gehandicaptensector update Inleiding In juni 2013 heeft de VGN de eerste impactanalyse van het kabinetsbeleid langdurige zorg voor de gehandicaptenzorg

Nadere informatie

Strategisch samenwerken wonen, welzijn, zorg Tympaan 30 september

Strategisch samenwerken wonen, welzijn, zorg Tympaan 30 september Strategisch samenwerken wonen, welzijn, zorg Tympaan 30 september Workshop Gebiedsgerichte aanpak Context samenwerking wonen welzijn zorg 1. Dubbele vergrijzing: 75-plus verdubbelt, elke week een weekend

Nadere informatie

Quickscan Bouw 2012 samenvatting

Quickscan Bouw 2012 samenvatting 2012 samenvatting Vraag & aanbod personeel in de bouw sector KBB 2012.26 Curaçao, mei 2013 Kenniscentrum Beroepsonderwijs Bedrijfsleven Curaçao kenniscentrum beroepsonderwijs bedrijfsleven curaçao tel

Nadere informatie

Vraag en aanbod van sociaal-agogisch personeel 2015-2019

Vraag en aanbod van sociaal-agogisch personeel 2015-2019 Toekomstverkenning voor de branche Welzijn en Maatschappelijke Dienstverlening Vraag en aanbod van sociaal-agogisch personeel 2015-2019 September 2015 Willem van der Windt Ineke Bloemendaal 1 1 Doel van

Nadere informatie

Persoonsvolgende financiering in Nederland

Persoonsvolgende financiering in Nederland Persoonsvolgende financiering in Nederland Een eerlijke verdeling van beschikbare middelen? Martijn Koot 24 februari 2012 Inhoudsopgave Wie zijn wij wat is de VGN? Introductie AWBZ de langdurige zorg in

Nadere informatie