De economische ambities van Brabant en het sociale domein

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "De economische ambities van Brabant en het sociale domein"

Transcriptie

1 De economische ambities van Brabant en het sociale domein De opdracht De Agenda van Brabant is de leidraad voor provinciaal beleid en investeringen in de toekomst van Brabant. Om de ambities, geformuleerd in de Agenda van Brabant, te realiseren moet voldaan worden aan een aantal voorwaarden. Die hebben te maken met economische en ruimtelijke condities, maar ook met sociale factoren. Om meer inzicht te krijgen in de relatie tussen economische en sociale ontwikkelingen in Brabant verleent Gedeputeerde Staten in januari 2011 een adviesopdracht aan de SER-Brabant. De concrete vraag aan SER-Brabant luidt: wat is de economische waarde van het sociale domein? Deze kernvraag is nader uitgewerkt in een onderzoeksplan. Het PON is gevraagd om, in nauwe samenwerking met SER-Brabant, de uitvoering van de opdracht op zich te nemen. De term sociaal vatten we ruim op: het gaat om sociale én culturele factoren. Factoren op het snijvlak van economie en het sociaal domein zoals het functioneren van arbeidsmarkt en onderwijs, rekenen we hier tot het sociale domein. Ook demografische ontwikkelingen nemen we in deze opdracht in ogenschouw voor zover relevant. De relatie tussen het sociale domein en de economie is tweezijdig: sociale factoren kunnen belemmerd of versterkend werken voor de realisatie van economische doelen; maar het sociale domein biedt ook kansen voor het bedrijfsleven. In het geval van Brabant kunnen we bijvoorbeeld denken aan slimme zorginitiatieven. In deze notitie concentreren we ons op de vraag hoe sociale factoren belemmerend of versterkend kunnen werken. Om het sociale domein nader te kunnen duiden en af te bakenen maken we gebruik van het begrip sociale kwaliteit, dit begrip wordt nader gedefinieerd in het eerste hoofdstuk. In deze opdracht is de kernvraag: welke kenmerken van sociale kwaliteit (kort gezegd: welke sociale kwaliteiten) zijn van belang voor de realisatie van de economische doelen van Brabant? De opbouw van deze notitie is als volgt: In hoofdstuk 1 wordt het begrip sociale kwaliteit nader uitgewerkt, daarna gaan we in algemene zin in op de samenhang tussen economische ontwikkeling en ambities enerzijds en het sociale domein en sociale kwaliteit anderzijds. In hoofdstuk 2 worden de kernbegrippen van de Agenda van Brabant geïdentificeerd. Hoofdstuk 3 geeft schematisch een beeld van de relaties tussen de onderscheiden componenten van sociale kwaliteit enerzijds en voornoemde kernbegrippen anderzijds. In hoofdstuk 4 maken we de stap naar de identificatie

2 van factoren en indicatoren waarmee componenten van sociale kwaliteit die van belang zijn voor de realisatie van de ambities van de Agenda van Brabant meetbaar worden. Daarbij wordt tevens, waar mogelijk, een inschatting van de huidige stand van zaken m.b.t. die indicatoren gemaakt. Uit de waardering van die indicatoren resulteren uiteindelijk de opgaven van Brabant om de economische waarde van het sociale domein te versterken. In hoofdstuk 5 doen we voorstellen om die laatste stap te kunnen zetten.

3 1. De samenhang tussen economische ambities en sociale kwaliteit Definitie van sociale kwaliteit Het begrip sociale kwaliteit is geïntroduceerd in de PON-rapportage De sociale kwaliteit van Brabant 1, als instrument om de sociale staat van Brabant te duiden. We definiëren sociale kwaliteit als: de mate waarin burgers in staat zijn om deel te nemen aan het sociale en economische leven, onder condities die hun welbevinden en individuele potenties stimuleren'. Het idee sociale kwaliteit als een begrip te gaan hanteren is ontstaan in het midden van de jaren 90, in een serie van wetenschappelijke en politieke bijeenkomsten in Europa. De traditionele benaderingen van beleidsvorming, waarbij sociaal beleid ondergeschikt is aan economisch beleid en men uitgaat van een top-down vorm van governance, bieden niet de goede basis voor het creëren van een sociaal rechtvaardig Europa, waarin de behoeften en voorkeuren van de burger goed worden gerepresenteerd. Het begrip is in 1997 gelanceerd onder het Nederlandse voorzitterschap van de EU. De sociale kwaliteit van Brabant wordt in kaart gebracht met behulp van het model voor sociale kwaliteit dat is ontwikkeld door de European Foundation on Social Quality. In de eerder genoemde definitie van sociale kwaliteit zijn twee dimensies te onderscheiden. 1. De eerste dimensie is participatie: hier gaat het om het meedoen van mensen in het sociale en in het economische leven. Participatie komt mensen zelf ten goede, maar ook de samenleving als geheel. De individuele participatie van burgers is voor henzelf van belang maar heeft ook invloed op de samenleving als geheel. Vallen bepaalde groepen buiten de boot door discriminatie of ontbrekende competenties? 2. De tweede dimensie bestaat uit de inrichting van de sociale en economische infrastructuur. Hier valt te denken aan sociale en culturele voorzieningen maar ook aan de kwaliteit van zorg en onderwijs. De sociale en economische infrastructuur zou op zodanige wijze moeten zijn ingericht dat mensen optimaal worden gefaciliteerd om naar vermogen te participeren in werk, onderwijs en sociale verbanden. In de beantwoording van de onderzoeksvraag zullen beide dimensies een rol spelen. De twee dimensies van sociale kwaliteit worden geoperationaliseerd in vier kwadranten: Sociaal economische zekerheid: de mate waarin mensen kunnen beschikken over materiële en immateriële bronnen om zo optimaal mogelijk te kunnen participeren 1 PON: Sociale kwaliteit van Brabant,(2011)

4 Sociale inclusie: de mate waarin mensen toegang hebben tot of deel uit maken van sociale relaties die in het dagelijks leven van belang zijn (in- en uitsluitingsmechanismen) Sociale cohesie: het geheel van sociale relaties en de kwaliteit van deze relaties tussen mensen in de samenleving, gebaseerd op gedeelde normen en waarden. Sociaal empowerment: de mate waarin de informele relaties van een persoon bijdragen aan diens persoonlijke kwaliteiten en het vermogen om te handelen. De vier kwadranten zijn zichtbaar in het onderstaande schema.

5 In de analyse van het PON wordt de stand van zaken binnen de vier kwadranten voor Brabant opgemaakt. We volstaan hier met een samenvatting van de onderwerpen die binnen de verschillende kwadranten als belangrijk aandachtspunt/verbeterpunt worden genoemd: Sociaal-economische zekerheid: combinatie van zorg en arbeid, woonsituatie Sociale cohesie: de netwerken tussen Brabanders onderling; afnemende georganiseerde verbanden Sociale inclusie: participatie van met name allochtonen; toegankelijkheid van voorzieningen (oa. cultuur en zorg) Sociaal empowerment: participatie van kwetsbare groepen,noodzaak van een leven lang leren en innovatieve oplossingen., Sociale kwaliteit en economische ambities Sociale kwaliteit heeft niet alleen waarde op zich, maar heeft op twee manieren ook economische relevantie volgens de socioloog/politicoloog Fukuyama. De eerste economische waarde van sociale kwaliteit is dat de transactiekosten van samenwerking en innovatie worden gereduceerd2. Een van de kwaliteiten van samenleven is dat het een positief effect heeft op het vertrouwen van mensen in elkaar en in de samenleving als geheel. Samenwerking gebaseerd op vertrouwen betekent dat de kosten voor contracten, samenwerkingsafspraken en bureaucratische regels lager zijn en dat heeft een gunstig effect op het vermogen tot spontane samenwerking en netwerkvorming van individuen en organisaties. Steeds meer innovatie, ook in het sociale domein, moet komen van partners uit verschillende sectoren die gezamenlijk een probleem aanpakken of product ontwikkelen. Juist in de nieuwe economie van kennis en diensten is sociale kwaliteit een van de belangrijke randvoorwaarden voor dynamiek en innovatie. Ten tweede is het sociale domein van economische waarde omdat het menselijk kapitaal verder wordt ontwikkeld binnen sociale verbanden. Contacten binnen verenigingen, buurten en vriendengroepen zijn van belang om normen en waarden te ontwikkelen en te leren samenwerken. De ambitie van Brabant is om tot de Europese top van (industriële) kennis- en innovatieregio s te behoren. Zo kunnen welvaart en welzijn in Brabant duurzaam worden gegarandeerd. De toekomst van Brabant wordt dus in belangrijke mate bepaald door de prestaties van de regio op het internationale toneel. Regio s zullen elkaar in de toekomst steeds scherper op kwaliteit beconcurreren. Omdat regio s steeds belangrijker worden, moeten ze innovatiever worden en in de toekomst permanente veerkracht kunnen tonen. In de postindustriële samenleving van vandaag en de informatie-economie van de toekomst is de ecologische en sociaal-culturele kwaliteit van steden en regio s steeds vaker doorslaggevend. SER Brabant heeft in zijn MLT-advies Slim verbinden onderstreept dat de Agenda van Brabant een prima basis vormt voor het beleid. Economisch excelleren staat daarbij centraal, maar dat wordt wel in het bredere perspectief gezet met een doorvertaling naar ruimtelijke, culturele en sociale kwaliteit. Het gaat om een economie die niet alleen innoveert en internationaliseert, maar ook involveert ofwel voor een hoge arbeidsparticipatie zorgt en daarmee perspectief biedt op sociale stabiliteit in de samenleving. 2 Fukuyama, F. (2000). Social capital and civil society. IMF Working Paper.

6 Economische doelen en sociale doelen staan daarmee in functie van elkaar. Voor het schrijven van deze notitie interviewden we personen die actief betrokken zijn bij de economische ontwikkeling van Brabant. Zij benadrukken het belang en de complexiteit van de relatie tussen economische ontwikkeling en realiseren van sociale kwaliteit. Sociale en economische vraagstukken en doelen liggen in elkaars verlengde en vallen soms samen. Denk bijvoorbeeld aan onderwijs en arbeidsmarkt: het investeren in (het onderwijsniveau van) mensen is van wezenlijk belang voor het welbevinden van mensen maar draagt ook bij aan een goed draaiende economie.. PSW3 wijst in dit verband op het specifieke probleem van de laagopgeleiden. 30% van de 65-minners is laag opgeleid. In een kennisintensieve economie vormen zij een risicofactor. De onderzoekers concluderen dat bij de huidige stand van zaken en de te verwachten ontwikkelingen in Brabant gevreesd moet worden dat zij steeds verder achterop raken in plaats van de achterstanden inlopen. PSW pleit voor een doelgerichte aanpak: met beperkte additionele middelen zijn gerichte investeringen mogelijk die zichzelf in economisch en sociaal opzicht terugverdienen. In feite is dat een pleidooi voor sociale innovatie, het optimaal benutten van aanwezig talent in de samenleving. Recentelijk is door de Alliantie Gezond Brabant een strategienota voor integraal gezondheidsbeleid gepubliceerd 4. De Alliantie onderschrijft de bevindingen van PSW en wijst daarnaast op de lage arbeidsparticipatie van mensen met een ziekte of beperking. Daarnaast geven gesprekpartners aan dat het aanpakken van sociale vraagstukken ook economisch zijn vruchten kan afwerpen en vice versa. Dat sluit aan bij de activerende participatiemaatschappij, waar de SER5 naar verwijst. De SER vindt het van belang om serieus werk te maken van een activerende participatiemaatschappij waarin iedereen naar vermogen meedoet. Dit vereist stevige investeringen in mensen en ruimte voor ondernemerschap. Hierdoor kunnen economische kansen worden benut en kan de sociale cohesie worden verbeterd. Het economische en sociale domein moet je niet gescheiden benaderen: werk is de crux. Ik zie veel mogelijkheden voor ontwikkelingen op dit gebied. Het is zaak mensen zelfstandig, autonoom te maken. Niet de afhankelijkheidsrelaties creëren van de afgelopen jaren. We zijn in een risc economy beland die maakt dat het noodzakelijk is te veranderen. Deze situatie vergt andere kwaliteiten van mensen. Tegen de jeugd zullen we vaker Gij zult. moeten zeggen. Verder moeten we ze leren wat werkgevers van ze verwachten. Wanneer heb je waarde? 3 PSW: 4xL: Lang leve leren laagopgeleiden (2010) 4 Alliantie Gezond Brabant: naar een gezond Brabant, strategienota integraal gezondheidsbeleid,(2011) 5 SER-Advies: Welvaartsgroei door en voor iedereen (2006)

7 2. Kernbegrippen in de Agenda van Brabant De ondertitel van de Agenda van Brabant is traditie & technologie en dat duidt er op dat het er om gaat de traditionele economische en sociale kracht van Brabant te verbinden met nieuwe kennis en technologie in het kader van de kenniseconomie. De provinciale agenda is erop gericht om het vestigings- en leefklimaat zodanig te beïnvloeden dat Brabant in sociaal en cultureel opzicht creatief, in ecologisch opzicht duurzaam en in economisch opzicht aantrekkelijk en welvarend blijven. Om te komen tot een koppeling tussen sociale kwaliteit en de (economische) ambities uit de Agenda van Brabant is het nuttig de kernbegrippen uit die Agenda te benoemen. Internationalisering De economie van Brabant raakt meer en meer verbonden met de global economy. Internationaal opererende ondernemingen vestigen zich in Brabant, van oudsher hier gevestigde bedrijven produceren diensten en goederen voor de wereldmarkt, de internationale handel is intensief en groeit. Kenniswerkers, maar ook vaklieden in het MKB zijn nodig om onze economie draaiende te houden. Het eigen reservoir aan arbeidskrachten zal door vergrijzing en ontgroening in de nabije toekomst niet voldoende zijn. Brabant moet een aantrekkelijk woon-, werk- en leefklimaat bieden. Ondernemerschap De Brabander (zo die al bestaat) is nijver, is een werker. De Brabander sjouwt en bouwt. De Brabander maakt. Deze nijverheid heeft geleid tot de aanwezigheid van een sterke maakindustrie. Daarbij is er sprake van een sterke ondernemingszin (.) Brabant ontwikkelt in hoog tempo een sterke kenniscultuur, gericht op techniek en creativiteit ( ). In Brabant wonen meer kunstenaars dan in de Randstad, zijn meer broedplaatsen dan waar elders in Nederland. De meeste startende bedrijven treft men niet in de Randstad maar in de regio Eindhoven. Daar komen techneuten en creatievelingen samen (citaat uit Brabantstad Mozaïek Metropool uit 2006, p. 35). Een ondernemende houding is in de hedendaagse productieketens meer en meer een vereiste. Innovatief vermogen zonder ondernemerschap, het omzetten van nieuwe vindingen, concepten in marktklare producten is broodnodig. Innovatie Innovatief vermogen is een sleutelwoord. Dat verwijst naar het stimuleren en benutten van individuele kwaliteiten als creativiteit en inventiviteit, maar ook naar onorthodoxe samenwerkingsverbanden en combinaties, naar sociale innovatie. Flexibiliteit

8 De Brabantse economie van vandaag en morgen is voortdurend in beweging. Voor ondernemers is het van belang dat ze personeel flexibel in kunnen zetten. Arbeidsmobiliteit tussen branches zou gemakkelijker moeten worden. Arbeidskrachten moeten toegerust zijn en gefaciliteerd worden om te kunnen switchen tussen werkgevers en taken. Kennis en Ontwikkeling In een steeds complexere kennisgerichte economie is het van belang dat er sprake is van een (voortdurend) lerende samenleving. Samenwerking tussen ondernemers, onderzoekers en opleidingen is cruciaal. Een leven lang leren moet door alle lagen van de bevolking omarmd worden. Daarnaast is de specifiek in Brabant aanwezige kennis van belang.

9 3. Sociale kwaliteit en de ambities van Brabant In de voorgaande twee hoofdstukken zijn respectievelijk het begrip sociale kwaliteit en de kernbegrippen in de Agenda van Brabant besproken. In onderstaand schema geven we de belangrijkste relaties tussen beiden weer. Dit met de kanttekening dat de componenten, de kwadranten van sociale kwaliteit onderling verband houden, een strikt onderscheid is moeilijk te maken. Dat geldt ook voor de kernbegrippen in de Agenda van Brabant. Hieronder gelegde verbanden moeten daarom niet als uitputtend beschouwd worden. Kwadranten sociale kwaliteit Kernbegrippen Agenda van Brabant Internationalisering Sociaal-economische zekerheid Ondernemerschap Cohesie Innovatie Inclusie Flexibiliteit Empowerment Kennis en ontwikkeling

10 4. Sociale factoren en indicatoren In dit hoofdstuk maken we de laatste stap: de identificatie van factoren en indicatoren waarmee aspecten van sociale kwaliteit die van belang zijn voor de realisatie van de ambities van de Agenda van Brabant meetbaar worden. Per kernbegrip uit de Agenda van Brabant identificeren we de sociale factoren die een rol spelen bij het realiseren van een optimale situatie rond de genoemde kernbegrippen. Vervolgens operationaliseren we de sociale factoren door er een aantal indicatoren aan te verbinden. Indicatoren dienen in ieder geval meetbaar te zijn. Voor enkele te noemen indicatoren geldt dat nog uitgezocht moet worden of data beschikbaar zijn die het mogelijk maken te komen tot analyses op regionaal niveau. Bij het benoemen van de relevante sociale factoren maken we gebruik van het model voor sociale kwaliteit als denkkader: welke aspecten van participatie van Brabanders dragen bij aan het realiseren van de economische ambities en welke randvoorwaarden in de sociaal-economische infrastructuur zijn van belang om de economische ambities waar te maken? In onderstaande tabel zijn per ambitie uit de Agenda van Brabant de sociale factoren weergegeven met daaronder direct de indicatoren die de stand van zaken op deze sociale factor duidelijk kunnen maken. Voor enkele indicatoren zijn de gegevens al bekend en heeft een waardering plaatsgevonden in eerder onderzoek of heeft die door geïnterviewden plaatsgevonden, die weging is zichtbaar in de laatste kolom van de tabel. + staat voor een positieve ontwikkeling, - is negatief en 0 staat voor stabiliteit in de ontwikkeling.

11 Kernbegrip Indicator Bron Waardering? Internationalisering 1. Woonaantrekkelijkheid: Beschikbaarheid woningen (incl diversiteit/topsegment) Kwaliteit woonomgeving (on)veiligheid 2. Topvoorzieningen cultuur en sport 3. Toegankelijkheid en kwaliteit zorg/gezondheid 4. Openheid samenleving Diversiteit bevolking/migratie Discriminatie DZB, Atlas gemeenten, CBS Nader uitwerken: Atlas, CPB, PON DZB, GGD? PON DZB Uitsluiting specifieke groepen PON +?? Aanwezigheid internationaal onderwijs CBS 5. Sociale stabiliteit PON/DZB Armoede Politieke betrokkenheid (opkomst verkiezingen, uitgesproken vertrouwen) Ondernemerschap Innovatie 1. Indicaties startende ondernemers 2. Houding t.o.v. ondernemerschap 3. Langdurige werkloosheid 4. Aantal zzp-ers 1. Samenhang/cohesie Actief lidmaatschap middenveld Vrijwillige inzet 2. Kwaliteit en omvang onderwijs Universiteiten Afgestudeerde beta-onderzoekers Afgestudeerde creatieven Kwaliteit voortgezet onderwijs/basisonderwijs 3. Aantallen kenniswerkers 4. Samenwerking MKB-kennisinstellingen KvK KIA DZB EIM? DZB PON KIA en afgeleid KIA (regionaal?)? DZB Eurostat (regionaal?) KIA/Eurostat +? + 0/+

12 Flexibiliteit Kennis en Ontwikkeling 1. Afstemming werk-zorg Kinderopvang beschikbaarheid Druk mantelzorg Verdeling huishoudtaken 2. Beroepsbevolking Vergrijzing Migratiesaldo Mobiliteit 3. Arbeidsparticipatie specifieke groepen Jongeren Ouderen Laagopgeleiden Arbeidsongeschikten/reintegratie 4. Arbeidsmobiliteit Baan-baanveranderingen Intersectorale baanveranderingen Forensengedrag, woon-werkverkeer 1. Kennis Opleidingsniveau Toegang tot internet Laag geletterdheid Onderscheidende specialisaties 2. Kwalificaties Voortijdig schoolverlaten (geen startkwalificaties) Leven lang leren/volwassenenonderwijs PON PON PON/Arbeidsmarktmonitor Bron: CBS? UWV? CBS? KIA PON PON Eurostat? DZB/PON ? -?/- + +/- -/0 +

13 5. Verdere traject SERBrabant is gevraagd om, in een partnership met het PON, advies uit te brengen over het onderwerp de economische waarde van sociale kwaliteit. Met voorafgaande rapportage is antwoord gegeven op een aantal specifieke vragen die bij de adviesaanvraag zijn geformuleerd. Die betreffen een verkenning van inzichten over de relatie tussen sociale kwaliteit en economische ambities op basis van literatuurstudie en gesprekken met sleutelfiguren binnen Brabant. Daarnaast zijn relevante sociaal-culturele indicatoren voor voornoemde relaties in kaart gebracht. Voor het vervolgtraject gingen bij de opdrachtverlening de gedachten uit naar twee zaken: 1) Hoe verhoudt de sociale kwaliteit van Brabant zich tot die van andere regio s In Europa met vergelijkbare economische- ambities (benchmarking); met daarbij een concentratie op de economisch relevante aspecten van sociale kwaliteit 2) De rol en activiteiten van de provincie in het kader van de Agenda van Brabant Op basis van voorliggende rapportage vindt overleg plaats over een aanscherping van het vervolgtraject. SER-Brabant en het PON plaatsen op basis van de bevindingen en nieuwe ontwikkelingen enkele kanttekeningen bij een mogelijk vervolgtraject. Een eerste volgende stap is logischerwijs een verdere uitwerking van in hoofdstuk 4 genoemde sociale factoren en indicatoren. Voor een deel moet nader onderzocht worden of meetbaarheid op het niveau van Brabant realiseerbaar is. Inmiddels zijn Telos en PON bezig met een onderzoek naar de sociale hoofdstructuur van Brabant, ook daarin is de vraag naar indicatoren en de meetbaarheid ervan op het niveau van Brabant expliciet aan de orde. Afstemming in de zoektocht naar meetbare indicatoren ligt voor de hand. Een eerste waardering van de in hoofdstuk 4 genoemde indicatoren leidt tot de conclusie dat er werk aan de winkel is. Een aantal indicatoren toont een negatieve trend. Daar ligt de uitdaging voor de provincie en haar partners. Zowel de sociale pijler als de economische pijler zijn daarbij aan zet. Momenteel treft de provincie voorbereidingen voor haar Economisch Programma voor Brabant. Het is wenselijk de uitkomsten van deze adviesopdracht te verbinden met dat programma. Een startnotitie voor het Economisch Programma is opgesteld. De daarin geformuleerde beleidsrichting omvat een aantal hoofdlijnen. Een aantal daarvan sluiten nauw aan bij de inhoud van voorliggende rapportage, we noemen: Aandacht voor ondernemerschap

14 De arbeidsmarkt voor de kenniseconomie Innovatie Benchmarking van de sociale kwaliteit Brabant met andere, vergelijkbare regio s binnen Europa is wenselijk en helpt om de sterktes en zwaktes van Brabant in perspectief te plaatsen. Een vergelijking op basis van objectief meetbare indicatoren is daarbij een ingang. Belangrijk is daarbij het verhaal achter die indicatoren in gedachten te houden. De Agenda van Brabant schetst de identiteit van Brabant en Brabanders die geborgd is in de (sociale) tradities. Dat roept de vraag hoe zich dat verhaal verhoudt tot dat van andere regio s waaruit putten zij hun kracht, hoe verhoudt zich dat tot het verhaal van Brabant en wat valt er elders te leren? Na de Tweede Wereldoorlog, een periode van crisis, was het PON nauw betrokken bij de opstelling van het welvaartsplan, de basis voor de wederopbouw van sociaal-cultureel Brabant. Een plan dat paste in die tijd en die omstandigheden. Nu is er een nieuwe crisis gaande, met effecten op de lange termijn, op het hele systeem. Die effecten gaan waarschijnlijk grote gevolgen hebben voor de economie en het sociaal klimaat van Brabant. Een kernvraag is en blijft hoe we in Brabant veerkracht genereren uit onze tradities en identiteit en welke specifieke sociale krachten we onder de huidige omstandigheden kunnen en moeten versterken.

15 Literatuurlijst Alliantie gezond Brabant, Naar een gezond Brabant. Strategienota integraal gezondheidsbeleid, s-hertogenbosch 2011 Brainport Development bv, Brainport 2020: top economy, smart society: visie strategie en uitvoering, Eindhoven, 2011 Berkhout, Ernest, Theo Smid en Maikel Volkerink, Wat beweegt kennismigranten?een analyse van de concurrentiekracht van NL bij het aantrekken van kennismigranten, SEO, Amsterdam 2010 Atelier BrabantStad, BrabantStad Mozaïek Metropool, s Hertogenbosch 2007 Buck consultants, Vestigingsklimaatmonitor Limburg: second opinion, i.o.v. Provincie Limburg, Nijmegen 2010 Cornelisse, Marije en Sara Wester, Het imago van de provincie Noord-Brabant: naast high-touch ook high-tech, Quint result Amsterdam 2010 Corvers Frank en Ger Ramaekers, De strijd om kenniswerkers tussen provincies, in ESB-berichten, juli 2010 Devloo, Hans, Nederlandse ondernemingen in België: vestigingsstrategieën en regionale effecten, Katholieke Universiteit Leuven, 1999 Den Hartog J. en Smets J, De sociale kwaliteit van Brabant. Condities voor dynamiek en innovatie, PON, Tilburg 2011., Hemerijck, Prof. Dr. Anton, Wendbaar en weerbaar in de verzorgingsstaat van de 21-ste eeuw, WRR en Universiteit Antwerpen, Antwerpen 2008 Inno Metrics, Regional Innovation Scoreboard (RIS) 2009, Maastricht 2009 KIA, Kennis en Innovatiefo tot 2011: eerste voortgangsrapportage over de Kennis en Innovatieagenda , Amsterdam, 2011 Marlet Gerard, Clemens van Woerkens, Atlas voor gemeenten 2010, Nijmegen 2010 Oudbier, Daan, Where World Wide Web Workers Work: een onderzoek naar de vestigingsfactoren van internetvormgevers, Universiteit van Tilburg i.s.m. Colin, Tilburg 2007 Provincie Noord-Brabant, De bevolkings- en woningbehoefteprognose Noord-Brabant, actualisering 2008, s Hertogenbosch 2008

16 Provincie Noord-Brabant, Team Agenda van Brabant, Nota Economie & Internationalisering, werkdocument, s-hertogenbosch, 2010 PSW, 4xL: Lang leve leren laagopgeleiden, s Hertogenbosch, 2010 Reijnders, C.E., M.N.A. Ruijs en E. Poot, Verkassende Westlanders: Motieven en vestigingsfactoren van verplaatsende Westlandse telers, LEI, Den Haag 2005 Rinnooy Kan, Alexander en Ton van der Wijst, gevraagd: offensief sociaal-economisch beleid in ESB-berichten, december 2006 Rijnconsult, Arbeidsmarktverkenning : Brabantse arbeidsmarkt: bottleneck of bron van innovatie en vernieuwing, Houten, 2011 Smeets, Ruben en Nettie Verhagen (red.), De duurzaamheidsbalans van Brabant 2010, Telos, Tilburg 2010 Snel, E., J.Burgers, G.Engbersen, M.Ilies, R. van der Meij en K. Rusinovic, Arbeidsmigranten uit Bulgarije, Polen en Roemenië in Rotterdam, Nicis Institute, Den Haag 2010 SER Brabant, Slim verbinden, MLT-advies , handreikingen voor een nieuw bestuursakkoord, s-hertogenbosch, 2011 Vaessens, R.C.M., J. Radovanovic en S. van de Ven, Provincie Limburg, Woonmonitor Limburg 2009: Factsheetbook Limburg 2009, E til, Maastricht 2010 Zondag, N.,Kennis en vrije tijd binnen bereik: studie naar locatiefactoren en bereikbaarheid van de kenniseconomie en de vrijetijdseconomie, Universiteit Twente, 2008

'Maak werk van Vrije tijd in Brabant'

'Maak werk van Vrije tijd in Brabant' 'Maak werk van Vrije tijd in Brabant' OPROEP VANUIT DE VRIJETIJDSSECTOR Opgesteld door: Vrijetijdshuis Brabant, TOP Brabant, Erfgoed Brabant, Leisure Boulevard, NHTV, MKB, BKKC, Stichting Samenwerkende

Nadere informatie

Vier Trends rond Regio Zwolle. Hans Peter Benschop Trendbureau Overijssel Zwolle, 31 oktober 2014

Vier Trends rond Regio Zwolle. Hans Peter Benschop Trendbureau Overijssel Zwolle, 31 oktober 2014 Vier Trends rond Regio Zwolle Hans Peter Benschop Trendbureau Overijssel Zwolle, 31 oktober 2014 1. Waar verdienen we ons geld? In de Stad (maar ga niet te makkelijk uit van trends) Aan de ene kant Dynamiek

Nadere informatie

Wat beweegt kennismigranten?

Wat beweegt kennismigranten? Wat beweegt kennismigranten? seminar arbeidsmigratie NIDI-NVD 30 maart 2011 Ernest Berkhout www.seo.nl e.berkhout@seo.nl - +31 20 525 1630 Wat beweegt kennismigranten EZ: Hoe concurrerend is NL bij het

Nadere informatie

De Toekomst van het Nederlands Verdienmodel

De Toekomst van het Nederlands Verdienmodel De Toekomst van het Nederlands Verdienmodel prof.dr. Hans Strikwerda Met reviews door: prof. dr. Arnoud Boot mr. drs. Atzo Nicolaï drs. Michiel Muller prof. dr. Eric Claassen dr. René Kuijten prof. dr.

Nadere informatie

Commissie Zorg, Welzijn en Cultuur

Commissie Zorg, Welzijn en Cultuur Griffie Commissie Zorg, Welzijn en Cultuur Datum commissievergadering : nvt DIS-stuknummer : 1259265 Behandelend ambtenaar : E.C.M. Mermans Directie/afdeling : SCO/ZW Nummer commissiestuk : ZWC-0526 Datum

Nadere informatie

Onderzoeksflits. Atlas voor gemeenten 2015 Erfgoed positie van Utrecht uitgelicht. IB Onderzoek, 29 mei 2015. Utrecht.nl/onderzoek

Onderzoeksflits. Atlas voor gemeenten 2015 Erfgoed positie van Utrecht uitgelicht. IB Onderzoek, 29 mei 2015. Utrecht.nl/onderzoek Onderzoeksflits Atlas voor gemeenten 015 Erfgoed positie van Utrecht uitgelicht IB Onderzoek, 9 mei 015 Utrecht.nl/onderzoek Colofon uitgave Afdeling Onderzoek Gemeente Utrecht 030 86 1350 onderzoek@utrecht.nl

Nadere informatie

Succesvol samenwerken in de Regio Eindhoven. Plaats voor een heading

Succesvol samenwerken in de Regio Eindhoven. Plaats voor een heading Succesvol samenwerken in de Regio Eindhoven Plaats voor een heading Jean Paul Kroese 26 april 2012 Opbouw presentatie 1. Kenmerken Regio Eindhoven 2. Regionale ambitie en inhoudelijke opgave 3. Governance

Nadere informatie

Duurzaamheidsfabriek: nut en noodzaak vanuit sociaaleconomisch perspectief. Ton van der Wijst, 1 mei 2015

Duurzaamheidsfabriek: nut en noodzaak vanuit sociaaleconomisch perspectief. Ton van der Wijst, 1 mei 2015 Duurzaamheidsfabriek: nut en noodzaak vanuit sociaaleconomisch perspectief Ton van der Wijst, 1 mei 2015 Invalshoeken Globalisering Technologische ontwikkelingen Demografische ontwikkelingen Rol van steden

Nadere informatie

Aanpak arbeidsmarkt Zuidoost-Nederland 2016-2020. Illustratie regionaal arbeidsmarkt dashboard. Inleiding

Aanpak arbeidsmarkt Zuidoost-Nederland 2016-2020. Illustratie regionaal arbeidsmarkt dashboard. Inleiding Aanpak arbeidsmarkt Zuidoost-Nederland 2016-2020 Illustratie regionaal arbeidsmarkt dashboard. Inleiding Wil Zuidoost-Nederland als top innovatie regio in de wereld meetellen, dan zal er voldoende en goed

Nadere informatie

EZ 2020. Over de veranderende rol(len) van gemeentelijke afdelingen Economische Zaken. Peter Louter www.bureaulouter.nl. Zwolle, 4 maart 2014

EZ 2020. Over de veranderende rol(len) van gemeentelijke afdelingen Economische Zaken. Peter Louter www.bureaulouter.nl. Zwolle, 4 maart 2014 EZ 2020 Over de veranderende rol(len) van gemeentelijke afdelingen Economische Zaken Peter Louter www.bureaulouter.nl Zwolle, 4 maart 2014 Drie strategische rollen 1. Preventie 2. Duiding 3. Integraliteit

Nadere informatie

SOCIAAL PERSPECTIEF. sociale structuurvisie Zaanstad 2009-2020

SOCIAAL PERSPECTIEF. sociale structuurvisie Zaanstad 2009-2020 SOCIAAL PERSPECTIEF sociale structuurvisie Zaanstad 2009-2020 SOCIAAL PERSPECTIEF sociale structuurvisie Zaanstad 2009-2020 De sociale ambitie: Zaanstad manifesteert zich binnen de metropoolregio Amsterdam

Nadere informatie

Wat beweegt kennismigranten?

Wat beweegt kennismigranten? Wat beweegt kennismigranten? Arbeidsmarktcongres Steunpunt WSE Leuven, 12 dec. 2011 Ernest Berkhout Maikel Volkerink www.seo.nl e.berkhout@seo.nl - +31 20 525 1630 Wat beweegt kennismigranten EZ: Hoe concurrerend

Nadere informatie

Economie en arbeidsmarkt in Noord-Nederland

Economie en arbeidsmarkt in Noord-Nederland Economie en arbeidsmarkt in Noord-Nederland Jan Dirk Gardenier 17 april 2015 Lokale verschillen in leefbaarheid veel gesloten platteland Economie is afhankelijk van ruimtelijke gebiedsontwikkeling en de

Nadere informatie

Opgave 1 Jeugdwerkloosheid in Europa

Opgave 1 Jeugdwerkloosheid in Europa Opgave 1 Jeugdwerkloosheid in Europa 1 maximumscore 4 Het verrichten van flexibele arbeid kan een voorbeeld zijn van positieverwerving als de eigen keuze van de jongeren uitgaat naar flexibele arbeid in

Nadere informatie

Acht vragen over de SCP leefsituatie-index voor gemeenten. Onderzoek naar maatschappelijke vraagstukken

Acht vragen over de SCP leefsituatie-index voor gemeenten. Onderzoek naar maatschappelijke vraagstukken Acht vragen over de SCP leefsituatie-index voor gemeenten Onderzoek naar maatschappelijke vraagstukken Acht vragen over de SCP leefsituatie-index voor gemeenten Vraagt u zich ook wel eens af: hoe gaat

Nadere informatie

Brainport 2020 wordt Brainport Network

Brainport 2020 wordt Brainport Network Een soepel draaiende arbeidsmarkt waar overheden, bedrijfsleven, werknemers en onderwijs moeiteloos hun weg kunnen vinden en constant beschikken over de meest actuele informatie, om de afstand tussen vraag

Nadere informatie

Brainport Monitor 2010 Samenvatting. Van crisis naar kracht

Brainport Monitor 2010 Samenvatting. Van crisis naar kracht Brainport Monitor 2010 Samenvatting Van crisis naar kracht People De effecten van de crisis laten zien dat de arbeidsmarkt in Brainport conjunctuurgevoelig is. Technology Brainport blijft goed presteren

Nadere informatie

Aan de raad AGENDAPUNT 11. Doetinchem, 4 juli 2009. Economische visie en actieplan Dynamisch Duurzaam Doetinchem

Aan de raad AGENDAPUNT 11. Doetinchem, 4 juli 2009. Economische visie en actieplan Dynamisch Duurzaam Doetinchem Aan de raad AGENDAPUNT 11 Economische visie en actieplan Dynamisch Duurzaam Doetinchem Voorstel: 1. de foto van de sociaal-economische situatie in Doetinchem voor kennisgeving aannemen; 2. het beleidskader

Nadere informatie

Samenvatting. Achtergrond en adviesvraag. Wie is de kenniswerker? Innovatieve vaardigheden zijn hèt onderscheidende kenmerk

Samenvatting. Achtergrond en adviesvraag. Wie is de kenniswerker? Innovatieve vaardigheden zijn hèt onderscheidende kenmerk Samenvatting Achtergrond en adviesvraag De vraag naar kenniswerkers groeit wereldwijd sterker dan ooit. Kenniswerkers zijn de hoeksteen van de samenleving geworden, en zijn in toenemende mate bepalend

Nadere informatie

Topsectoren. Hoe & Waarom

Topsectoren. Hoe & Waarom Topsectoren Hoe & Waarom 1 Index Waarom de topsectorenaanpak? 3 Wat is het internationale belang? 4 Hoe werken de topsectoren samen? 5 Wat is de rol voor het MKB in de topsectoren? 6 Wat is de rol van

Nadere informatie

REGIONAAL CONVENANT ARBEIDSMARKT ZUIDOOST BRABANT 2020

REGIONAAL CONVENANT ARBEIDSMARKT ZUIDOOST BRABANT 2020 REGIONAAL CONVENANT ARBEIDSMARKT ZUIDOOST BRABANT 2020 Onderstaande partijen en personen, verenigd in het Regionaal Arbeidsmarkt Platform Zuidoost Brabant, hierna te noemen Partijen : Overheid - De samenwerkende

Nadere informatie

2 raadsinformatiebrief inzake uitwerking paragraaf 10 van de conceptbegroting 2014 Economisch stimulerend en Sociaal verbindend

2 raadsinformatiebrief inzake uitwerking paragraaf 10 van de conceptbegroting 2014 Economisch stimulerend en Sociaal verbindend uw nummer uw datum ons nummer onze datum verzonden inlichtingen bij sector/afdeling doorkiesnr. 2013/UIT/54728 24 oktober 2013 2 9 OKT. 2013 AAN de voorzitter van de gemeenteraad bijlage(n) betreffende

Nadere informatie

Een verkenning van de toekomstige arbeidsmarkt van de overheid

Een verkenning van de toekomstige arbeidsmarkt van de overheid Een verkenning van de toekomstige arbeidsmarkt van de overheid Maikel Volkerink Jules Theeuwes Utrecht, 10 oktober 2012 www.seo.nl - secretariaat@seo.nl - +31 20 525 1630 SEO Economisch Onderzoek Onafhankelijk

Nadere informatie

Atlas voor gemeenten 2012:

Atlas voor gemeenten 2012: BestuursBestuurs- en Concerndienst Atlas voor gemeenten 2012: de positie van Utrecht notitie van Bestuursinformatie www.onderzoek.utrecht.nl Mei 2012 Colofon uitgave Afdeling Bestuursinformatie Bestuurs-

Nadere informatie

Bijlage 2 Inventarisatie trends

Bijlage 2 Inventarisatie trends Bijlage 2 Inventarisatie trends In de motie van de Raad wordt gevraagd de belangrijkste trends en de impact daarvan op de Utrechtse Heuvelrug te beschrijven. Hieronder wordt dit verder uitgewerkt. Trends

Nadere informatie

Startnotitie. Vrijwilligerswerk Vrijwilligers maken het verschil! 2011 2014. Versie: 21 april 2011 1

Startnotitie. Vrijwilligerswerk Vrijwilligers maken het verschil! 2011 2014. Versie: 21 april 2011 1 Startnotitie Vrijwilligerswerk Vrijwilligers maken het verschil! 2011 2014 Versie: 21 april 2011 1 1. Aanleiding 1.1. Voor u ligt de startnotitie vrijwilligersbeleid, directe aanleiding voor deze startnotitie

Nadere informatie

Beter worden in wat we samen zijn!

Beter worden in wat we samen zijn! Beter worden in wat we samen zijn! Wie zijn we? Wat doen we? De gemeenten in de regio Stedendriehoek werken samen. Samen staan we sterk en maken we ons sterk voor het nog verder verbeteren van het VESTIGINGSKLIMAAT.

Nadere informatie

concurrentiefactor arbeid Arbeid Werkt! Logistic Labour Survey 2014 NDL, TLN, Tempo-Team Agenda

concurrentiefactor arbeid Arbeid Werkt! Logistic Labour Survey 2014 NDL, TLN, Tempo-Team Agenda Logistiek Nederland en de concurrentiefactor arbeid Arbeid Werkt! Logistic Labour Survey 2014 NDL, TLN, Tempo-Team Agenda Waarom dit onderzoek? Logistieke arbeidsmarkt Arbeid als concurrentiefactor Slim

Nadere informatie

SURINAME ALS MULTINATIONAL

SURINAME ALS MULTINATIONAL SURINAME ALS MULTINATIONAL LET US WORK TOGETHER Globalisatie Duurzaam en Ondernemen Grace Boldewijn Eigenaar BoCari Holding group Europese Zakenvrouw 2002/2003 Columnist Financieel dagblad Microfinanciering

Nadere informatie

JUDITH LEKKERKERKER 11 FEBRUARI 2016

JUDITH LEKKERKERKER 11 FEBRUARI 2016 JUDITH LEKKERKERKER 11 FEBRUARI 2016 Verdere verstedelijking Groei concentreert zich in grotere steden o omvang van de stad o ligging ten opzichte van het economisch kerngebied o aanwezigheid van hoger

Nadere informatie

Bedrijven willen elkaar opzoeken, overheden faciliteren

Bedrijven willen elkaar opzoeken, overheden faciliteren Bedrijven willen elkaar opzoeken, overheden faciliteren Kempen broedplaats voor grensoverschrijdende samenwerking Meer dan 250 ondernemers, bestuurders en intermediairs uit Nederland en België waren aanwezig

Nadere informatie

Introductie Metropoolregio Rotterdam Den Haag

Introductie Metropoolregio Rotterdam Den Haag Introductie Metropoolregio Rotterdam Den Haag Aanleiding voor Metropoolregio RDH [1] Randstad 2040 (Structuurvisie Rijk, 2008/09) Herwaardering belang steden voor economie Randstad geen samenhangende metropool

Nadere informatie

Atlas van ZZP ers nieuw zelfstandig ondernemerschap in beeld

Atlas van ZZP ers nieuw zelfstandig ondernemerschap in beeld Atlas van ZZP ers nieuw zelfstandig ondernemerschap in beeld Het Onderzoek Een Black Box? Het aantal ZZP ers neemt nog steeds toe. Dat is ongeveer alles wat we weten op lokale en regionale schaal. We kennen

Nadere informatie

Sociale innovatie zoveel méér dan technologische vernieuwing: het gaat om de kwaliteiten van de mens in zijn omgeving

Sociale innovatie zoveel méér dan technologische vernieuwing: het gaat om de kwaliteiten van de mens in zijn omgeving Sociale innovatie zoveel méér dan technologische vernieuwing: het gaat om de kwaliteiten van de mens in zijn omgeving Marie- Thérèse Rooijackers en Frank Boss Inleiding Het behoeft inmiddels nauwelijks

Nadere informatie

Metropoolregio Rotterdam Den Haag. Marion Stein secretaris/algemeen directeur Stadsgewest Haaglanden m.stein@haaglanden.nl

Metropoolregio Rotterdam Den Haag. Marion Stein secretaris/algemeen directeur Stadsgewest Haaglanden m.stein@haaglanden.nl Metropoolregio Rotterdam Den Haag Marion Stein secretaris/algemeen directeur Stadsgewest Haaglanden m.stein@haaglanden.nl 2 3 Metropoolregio by night feb 2012 4 Aanleiding voor Metropoolregio RDH [1] Randstad

Nadere informatie

Hoofdlijnenakkoord voor het inrichten van een Regionaal Arrangement Beroepsonderwijs Amsterdam

Hoofdlijnenakkoord voor het inrichten van een Regionaal Arrangement Beroepsonderwijs Amsterdam Afdeling Onderwijs, Jeugd en Educatie Team Onderwijs VO Hoofdlijnenakkoord voor het inrichten van een Regionaal Arrangement Beroepsonderwijs Amsterdam Betrokken partijen: De instellingen voor Beroepsonderwijs

Nadere informatie

Convenant Metropoolregio Amsterdam, FNV Finance, kennisinstellingen en cluster Financiële en Zakelijke Dienstverlening

Convenant Metropoolregio Amsterdam, FNV Finance, kennisinstellingen en cluster Financiële en Zakelijke Dienstverlening Convenant Metropoolregio Amsterdam, FNV Finance, kennisinstellingen en cluster Financiële en Zakelijke Dienstverlening Aanleiding Op 10 februari 2014 heeft, onder leiding van burgemeester Van der Laan,

Nadere informatie

INDUSTRIE EN SAMENLEVING HET VIZIER OP 2025. De bijdrage van de industrie aan de kwaliteit van leven in 2025

INDUSTRIE EN SAMENLEVING HET VIZIER OP 2025. De bijdrage van de industrie aan de kwaliteit van leven in 2025 INDUSTRIE EN SAMENLEVING HET VIZIER OP 2025 De bijdrage van de industrie aan de kwaliteit van leven in 2025 Startnotitie: Naar een Visie voor de Nederlandse industrie 28 maart 2010 Naar de Visie 2025 -

Nadere informatie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Via het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) stimuleert Europa de regionale

Nadere informatie

Samenwerkingsagenda Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en de Provincie Gelderland

Samenwerkingsagenda Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en de Provincie Gelderland en de Provincie Gelderland 22 maart 2016 Overwegende dat: De provincie Gelderland veel waarde hecht aan de aanwezigheid van onderwijs/kennisinstellingen in haar Provincie. Uiteraard in hun functie van

Nadere informatie

Geachte leden van de Vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,

Geachte leden van de Vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, Aan de leden van de Vaste Commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap Tweede Kamer der Staten Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag 9 april 2015, Amsterdam Geachte leden van de Vaste commissie voor

Nadere informatie

Overheid in Verbinding. Workshop: Talentmanagement

Overheid in Verbinding. Workshop: Talentmanagement Overheid in Verbinding Workshop: Talentmanagement Door wie? Helma Verhagen Organisatieadviseur HR/Ontwikkeling/Verandering ipv. Martine Peper Organisatie Adviseur HR / Ontwikkeling Désirée Veer Strategisch

Nadere informatie

Nederland zakt vier plaatsen op Human Capital Index: vaardigheden en kennis van oudere leeftijdscategorieën blijven onbenut.

Nederland zakt vier plaatsen op Human Capital Index: vaardigheden en kennis van oudere leeftijdscategorieën blijven onbenut. ONDERZOEKSRAPPORT Nederland zakt vier plaatsen op Human Capital Index: vaardigheden en kennis van oudere leeftijdscategorieën blijven onbenut. Introductie In het Human Capital 2015 report dat het World

Nadere informatie

Logistieke draaischijf Twente, De regio als concurrerende hotspot

Logistieke draaischijf Twente, De regio als concurrerende hotspot Logistieke draaischijf Twente, De regio als concurrerende hotspot Rikkert de Kort Senior adviseur goederenvervoer 13 juni 2012 Buck Consultants International Postbus 1456 6501 BL Nijmegen Telnr : 024 379

Nadere informatie

Participatiesamenleving: retoriek of realiteit?

Participatiesamenleving: retoriek of realiteit? Participatiesamenleving: retoriek of realiteit? De betekenis van gezondheid voor burgerparticipatie Prof. dr. Kim Putters 11 april 2014 Inhoud 1. De Sociale Staat van Nederland 2013 2. Minder verzorgingsstaat,

Nadere informatie

Tilburg University 2020 Toekomstbeeld. College van Bestuur, april 2013

Tilburg University 2020 Toekomstbeeld. College van Bestuur, april 2013 Tilburg University 2020 Toekomstbeeld College van Bestuur, april 2013 Strategie in dialoog met stakeholders Open voor iedere inbreng die de strategie sterker maakt Proces met respect en waardering voor

Nadere informatie

Flexibel werken en organiseren

Flexibel werken en organiseren Flexibel werken en organiseren Flexibel werken en organiseren Inhoud Inhoud Inleiding De kracht van flexibiliteit Differentiatie in ontwikkeling en doorstroom gebaseerd op organisatieverschillen Aspecten

Nadere informatie

BOUWNETWERK. Kiezen en uitblinken. Bouwnetwerk is hét netwerk voor vrouwen die werken aan de gebouwde omgeving

BOUWNETWERK. Kiezen en uitblinken. Bouwnetwerk is hét netwerk voor vrouwen die werken aan de gebouwde omgeving BOUWNETWERK Kiezen en uitblinken Bouwnetwerk is hét netwerk voor vrouwen die werken aan de gebouwde omgeving Kiezen en uitblinken Aan mevrouw Schultz van Haegen, minister van infrastructuur en milieu,

Nadere informatie

De wereld van overmorgen

De wereld van overmorgen De wereld van overmorgen Nederland en de wereld over 10 jaar Hans Stegeman 27 januari 2016 2 Agenda Niet te voorspellen Vijf megatrends in de wereld Het Nederland van overmorgen: van handelsland naar kennisland?

Nadere informatie

Hoe staan we er nu voor?

Hoe staan we er nu voor? Presentatie voor het debat Iedereen ZZP-er: Over winners' en 'losers' op de arbeidsmarkt, Groninger Forum, 26 maart 2015 Prof.dr. Jouke van Dijk Hoogleraar Regionale Arbeidsmarktanalyse Rijksuniversiteit

Nadere informatie

1.1 Bevolkingsontwikkeling 9. 1.2 Bevolkingsopbouw 10. 1.2.1 Vergrijzing 11. 1.3 Migratie 11. 1.4 Samenvatting 12

1.1 Bevolkingsontwikkeling 9. 1.2 Bevolkingsopbouw 10. 1.2.1 Vergrijzing 11. 1.3 Migratie 11. 1.4 Samenvatting 12 inhoudsopgave Samenvatting 3 1. Bevolking 9 1.1 Bevolkingsontwikkeling 9 1.2 Bevolkingsopbouw 10 1.2.1 Vergrijzing 11 1.3 Migratie 11 1.4 Samenvatting 12 2. Ontwikkelingen van de werkloosheid 13 2.1 Ontwikkeling

Nadere informatie

Gelderland- een voorbeeld voor innovatief en duurzaam arbeidsmarktbeleid

Gelderland- een voorbeeld voor innovatief en duurzaam arbeidsmarktbeleid Gelderland- een voorbeeld voor innovatief en duurzaam arbeidsmarktbeleid WHITEPAPER De centrale rol van de Gelderse regionale Platforms Onderwijs-Arbeidsmarkt (POA s) Maart 2015 Namens de gezamenlijke

Nadere informatie

De arbeidsmarkt in Holland- Rijnland vanuit economisch pespectief

De arbeidsmarkt in Holland- Rijnland vanuit economisch pespectief De arbeidsmarkt in Holland- Rijnland vanuit economisch pespectief Op basis van het arbeidsmarktonderzoek van Research voor Beleid en EIM Douwe Grijpstra Datum: 7 november 2007 Opbouw presentatie -Inrichting

Nadere informatie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Via het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) stimuleert Europa de regionale

Nadere informatie

Sociale innovatie. Integraal op weg naar topprestaties in teams en organisaties

Sociale innovatie. Integraal op weg naar topprestaties in teams en organisaties Sociale innovatie Integraal op weg naar topprestaties in teams en organisaties DATUM 1 maart 2014 CONTACT Steef de Vries MCC M 06 46 05 55 57 www.copertunity.nl info@copertunity.nl 2 1. Wat is sociale

Nadere informatie

F4-GEMEENTEN. Manifest voor de vorming van een nieuw provinciaal coalitieakkoord. Versterk Economie en Werkgelegenheid

F4-GEMEENTEN. Manifest voor de vorming van een nieuw provinciaal coalitieakkoord. Versterk Economie en Werkgelegenheid LEEUWARDEN SÚDWEST-FRYSLÂN SMALLINGERLAND HEERENVEEN Versterk Economie en Werkgelegenheid Manifest voor de vorming van een nieuw provinciaal coalitieakkoord SAMEN WERKEN AAN EEN SLAGVAARDIG FRYSLÂN 2 3

Nadere informatie

Afsluiting TIM 2. Woord van welkom. Doel van de avond. Programma. Afsluiting. presenteren van klankborden over

Afsluiting TIM 2. Woord van welkom. Doel van de avond. Programma. Afsluiting. presenteren van klankborden over Afsluiting TIM 2 Woord van welkom Doel van de avond presenteren van klankborden over Programma Afsluiting TIM 2 Eindpresentatie Visie op de regio Eindhoven Programma Doelstelling van de eindpresentatie

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2009 2010 24 515 Preventie en bestrijding van stille armoede en sociale uitsluiting Nr. 186 BRIEF VAN DE MINISTER VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID Aan

Nadere informatie

Kick-off programma Kwaliteit van de Samenleving in Zuid-Holland 10 december 2015

Kick-off programma Kwaliteit van de Samenleving in Zuid-Holland 10 december 2015 Kick-off programma Kwaliteit van de Samenleving in Zuid-Holland De aftrap Op heeft JSO met u de aftrap gegeven van het programma Kwaliteit van de Samenleving in Zuid- Holland. Het programma voorziet in

Nadere informatie

Smart Industry. KvK Ondernemerspanel onderzoek

Smart Industry. KvK Ondernemerspanel onderzoek KvK Ondernemerspanel onderzoek Smart Industry Algemene gegevens: Start- en einddatum onderzoek: 02-07-2014 tot 22-07-2014 Aantal deelnemende ondernemers: 484 (doelgroep mkb-topsectoren) In dit document

Nadere informatie

1. Nederland. Figuur 1.1. Figuren bij Voorzichtig vooruit Discussiepaper Kenniseconomie Monitor 2006 1

1. Nederland. Figuur 1.1. Figuren bij Voorzichtig vooruit Discussiepaper Kenniseconomie Monitor 2006 1 1. Nederland Figuur 1.1 Figuren bij Voorzichtig vooruit Discussiepaper Kenniseconomie Monitor 2006 1 2. Infrastructuur Figuur 2.1 Figuur 2.2 PA VS Eu 25 EU 15 ICT uitgaven 2004 (EC, 2006) 0 5 10 % van

Nadere informatie

Tot slot. Aanbevelingen. Inleiding. Naar een lerende economie Investeren in het verdienvermogen van Nederland synopsis van WRR - rapport 90

Tot slot. Aanbevelingen. Inleiding. Naar een lerende economie Investeren in het verdienvermogen van Nederland synopsis van WRR - rapport 90 Hoe ziet dat er on de praktijk uit? (per sector / organisatie / afdeling / functie) Natuurlijke hulpbronnen en mensen zullen schaars zijn en de beschikbaarheid van kapitaal is niet te voorspellen. Met

Nadere informatie

Philips en Sociale Innovatie. Sociaal-Economische Afdeling HR Nederland Frank Bussmann en Ap Rammeloo Maart 2010

Philips en Sociale Innovatie. Sociaal-Economische Afdeling HR Nederland Frank Bussmann en Ap Rammeloo Maart 2010 Philips en Sociale Innovatie Sociaal-Economische Afdeling HR Nederland Frank Bussmann en Ap Rammeloo Maart 2010 1 Philips (in Nederland) 120.000 medewerkers wereldwijd, 15.000 in Nederland. Health & Well

Nadere informatie

Bedrijfskundige opbrengsten van investeren in Vitaliteit en Gezondheid. Prof. Dr. Gerard I.J.M. Zwetsloot

Bedrijfskundige opbrengsten van investeren in Vitaliteit en Gezondheid. Prof. Dr. Gerard I.J.M. Zwetsloot Bedrijfskundige opbrengsten van investeren in Vitaliteit en Gezondheid Prof. Dr. Gerard I.J.M. Zwetsloot Programma Workshop Eerste deel: Presentatie Visie op Gezond Ondernemen Een paar voorbeelden van

Nadere informatie

SPORTIEVE KRACHT IN DE WIJK

SPORTIEVE KRACHT IN DE WIJK SPORTIEVE KRACHT IN DE WIJK Onderwerpen Niels Hermens en Erik Puyt De Buurtsportvereniging Positief opvoed- en opgroeiklimaat Sport en het sociaal domein: Vier beleidsterreinen met wetenschappelijk effect

Nadere informatie

Detailhandel in Brabant: Werk aan de winkel Sfeerbeeld symposium 16 januari 2013. Provincie Noord-Brabant

Detailhandel in Brabant: Werk aan de winkel Sfeerbeeld symposium 16 januari 2013. Provincie Noord-Brabant Detailhandel in Brabant: Werk aan de winkel Sfeerbeeld symposium 16 januari 2013 Provincie Noord-Brabant Volle bak, dat was het in de Bois le Duczaal van het provinciehuis op 16 januari 2013. Van begin

Nadere informatie

Tussen bevolkingskrimp en innovatie

Tussen bevolkingskrimp en innovatie Tussen bevolkingskrimp en innovatie Op weg naar arbeidsmarktutopia Limburg Erik de Gier (Radboud Universiteit Nijmegen & SocialEngineers) VWL-arbeidsmarktcongres 20 oktober 2008 Wat moet u minimaal overhouden

Nadere informatie

Ruimte voor de maatschappij van morgen BRAINPORT SMART VILLAGE

Ruimte voor de maatschappij van morgen BRAINPORT SMART VILLAGE Ruimte voor de maatschappij van morgen BRAINPORT SMART VILLAGE Ruimte voor de maatschappij van morgen De maatschappij van morgen is fundamenteel anders dan die van gisteren. De wereld wordt kleiner door

Nadere informatie

VERGADERING GEMEENTERAAD d.d. 9 januari 2012 AGENDA NR. 10. VOORSTEL tot oprichting NV Greenport Venlo Innovation Center. Aan de Gemeenteraad

VERGADERING GEMEENTERAAD d.d. 9 januari 2012 AGENDA NR. 10. VOORSTEL tot oprichting NV Greenport Venlo Innovation Center. Aan de Gemeenteraad VOORSTEL tot oprichting NV Greenport Venlo Innovation Center. Aan de Gemeenteraad VERGADERING GEMEENTERAAD d.d. 9 januari 2012 AGENDA NR. 10 Geachte raad, Het college van burgemeester en wethouders vraagt

Nadere informatie

Apeldoorn. Ede Arnhem

Apeldoorn. Ede Arnhem Lelyst ad Harderw ijk Devent er Apeldoorn Zut phen Wint ersw ijk Ede Arnhem Doet inchem Tiel Nijmegen 1 Kans op krimp Vo geen kans op krimp weing kans op krimp enige kans op krimp kans op krimp onbekend

Nadere informatie

Leerkring Samen werken en samen leren in wijkteams. Erik Sterk, 5 maart 2015

Leerkring Samen werken en samen leren in wijkteams. Erik Sterk, 5 maart 2015 Leerkring Samen werken en samen leren in wijkteams Erik Sterk, 5 maart 2015 Wmo werkplaats Rotterdam Leerkring Samen werken en samen leren in wijknetwerken Wijkteams en wijknetwerken Wmo implementatietraject

Nadere informatie

Ik hoop dus dat dit congres nieuwe ideeën gaat opleveren.

Ik hoop dus dat dit congres nieuwe ideeën gaat opleveren. Alleen de uitgesproken tekst geldt. Toespraak bij de opening van het Innoversum Innovatiecongres door Commissaris van de Koningin, drs. Ank Bijleveld-Schouten, op woensdag 25 mei 2011 om 9:20 te Enschede.

Nadere informatie

Arbeidsmarktagenda 21

Arbeidsmarktagenda 21 Arbeidsmarktagenda 21 Topsectoren en de HCA Voor de twee agrarische topsectoren is een Human Capital Agenda opgesteld met als doel, de aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt te verbeteren, zowel

Nadere informatie

Toelichting criteria kleine projecten Brabant C versie 18-01-2016

Toelichting criteria kleine projecten Brabant C versie 18-01-2016 Toelichting criteria kleine projecten Brabant C versie 18-01-2016 Om in aanmerking te komen voor een subsidie tussen 25.000 en 65.000 euro moet een project aan de volgende criteria voldoen: 1. het project

Nadere informatie

Het creëren van een innovatieklimaat

Het creëren van een innovatieklimaat Het creëren van een innovatieklimaat Bertholt Leeftink Directeur- Generaal Bedrijfsleven & Innovatie Inhoud 1. Waarom bedrijven- en topsectorenbeleid? 2. Verdienvermogen en oplossingen voor maatschappelijke

Nadere informatie

Demografische ontwikkelingen: krimp en vergrijzing

Demografische ontwikkelingen: krimp en vergrijzing 1 Onderwijs en Arbeidsmarkt: schieten op bewegende doelen Presentatie conferentie 100% Ondernemend Vennekerk Oldambt, Winschoten, 10 september 2012 Prof. dr Jouke van Dijk Hoogleraar regionale arbeidsmarktanalyse

Nadere informatie

innovatiebevordering RIS3 MKB OPZuid Europees Innovatieprogramma voor Zuid-Nederland overheden living labs koolstofarme economie cross-overs design

innovatiebevordering RIS3 MKB OPZuid Europees Innovatieprogramma voor Zuid-Nederland overheden living labs koolstofarme economie cross-overs design OPZuid Europees Innovatieprogramma voor Zuid-Nederland BIObased logistiek maintenance hightech systems agrofood overheden RIS3 innovatiebevordering duurzaamheid schone energie welzijn samenwerking gezondheid

Nadere informatie

Eindexamen maatschappijleer vwo 2003-II

Eindexamen maatschappijleer vwo 2003-II Opgave 1 Armoede en werk 1 Het proefschrift bespreekt de effecten van het door twee achtereenvolgende kabinetten-kok gevoerde werkgelegenheidsbeleid. / De titel van het proefschrift heeft betrekking op

Nadere informatie

Ruimtelijk economische dynamiek metroregio R dam-den Haag positie en kansen Plaspoelpolder

Ruimtelijk economische dynamiek metroregio R dam-den Haag positie en kansen Plaspoelpolder Ruimtelijk economische dynamiek metroregio R dam-den Haag positie en kansen Plaspoelpolder Presentatie, bijeenkomst VNO-NCW West 10-02-2016 Prof dr Pieter Tordoir GPIO, Universiteit van Amsterdam Telos,

Nadere informatie

VEILIG EN GEZOND WERKEN IN EEN VERANDERENDE ARBEIDSMARKT. Jos Sanders & collega s, TNO

VEILIG EN GEZOND WERKEN IN EEN VERANDERENDE ARBEIDSMARKT. Jos Sanders & collega s, TNO VEILIG EN GEZOND WERKEN IN EEN VERANDERENDE ARBEIDSMARKT Jos Sanders & collega s, TNO MEGATRENDS & ONTWIKKELINGEN ARBEID 1. Demografie: meer en diverser 2. Economie: grilliger en globaler 3. Sociaal-cultureel:

Nadere informatie

Hier komt tekst Agenda Utrecht. Utrecht.nl

Hier komt tekst Agenda Utrecht. Utrecht.nl Hier komt tekst Agenda Utrecht Hier RIA 15 komt sept ook 2015 tekst Opzet 1. Rijk, EU, onderzoekers en beleidsmakers herontdekken de stad 2. Dat biedt voor snelgroeiend Utrecht in het bijzonder kansen

Nadere informatie

Colofon Juni 2015. Eindredactie: Dorine van Walstijn, projectleider. EDventure Bezuidenhoutseweg 161 2594 AG Den Haag

Colofon Juni 2015. Eindredactie: Dorine van Walstijn, projectleider. EDventure Bezuidenhoutseweg 161 2594 AG Den Haag Landelijk debat Ons Onderwijs 2032 28 mei 2015 Colofon Juni 2015 Eindredactie: Dorine van Walstijn, projectleider EDventure Bezuidenhoutseweg 161 2594 AG Den Haag 070 315 41 00 info@edventure.nu www.edventure.nu

Nadere informatie

De motor van de lerende organisatie

De motor van de lerende organisatie De motor van de lerende organisatie Focus op de arbeidsmarkt Naast het erkennen van leerbedrijven is Calibris verantwoordelijk voor ontwikkeling en onderhoud van kwalificaties in de sectoren zorg, welzijn

Nadere informatie

Samen werken aan een duurzame Amerstreek. Rabobank Amerstreek. Een bank met ideeën.

Samen werken aan een duurzame Amerstreek. Rabobank Amerstreek. Een bank met ideeën. Samen werken aan een duurzame Amerstreek Rabobank Amerstreek. Een bank met ideeën. Samen werken aan een duurzame Amerstreek Rabobank Amerstreek heeft in dit VN Jaar van de Coöperatie 2012 het economisch

Nadere informatie

Internationale kansen voor het MKB: HBO slaat een brug. Louise van Weerden Enschede, 12 Juni 2013

Internationale kansen voor het MKB: HBO slaat een brug. Louise van Weerden Enschede, 12 Juni 2013 Internationale kansen voor het MKB: HBO slaat een brug Louise van Weerden Enschede, 12 Juni 2013 Achtergrond Communicatiewetenschap, Universiteit Groningen, Concordia University Montreal Onderzoek intercultureel

Nadere informatie

Het Nieuwe Werken Expertmeeting HDR-De Bijenkorf

Het Nieuwe Werken Expertmeeting HDR-De Bijenkorf Het Nieuwe Werken Expertmeeting HDR-De Bijenkorf Performa-beurs 13-10-2010 Thijs Edelkoort en Maaike Korenstra Het Nieuwe Werken Definitie volgens AT Osborne: Door maatschappelijke ontwikkelingen en de

Nadere informatie

Startnotitie nota mantelzorg en vrijwilligerswerk Hellevoetsluis 2015

Startnotitie nota mantelzorg en vrijwilligerswerk Hellevoetsluis 2015 Startnotitie nota mantelzorg en vrijwilligerswerk Hellevoetsluis 2015 Datum: maart 2015 Afdeling: Samenlevingszaken In- en aanleiding Voor u ligt de startnotitie voor de aankomende beleidsnota van de gemeente

Nadere informatie

Rotterdam: er werken is OK, er wonen NEE!

Rotterdam: er werken is OK, er wonen NEE! Rotterdam: er werken is OK, er wonen NEE! OBR onderzoek naar HBO-jongeren en de arbeidsmarkt Dick Markvoort, Guido Walraven en anderen, Hogeschool INHolland 1 HBO-studenten die wonen en studeren in de

Nadere informatie

Aan de Statenleden van de provincies Fryslân, Groningen en Drenthe. Groningen 30 juni 2015 Behandeld door bestuurszaken SNN Telefoonnummer 050 5224942

Aan de Statenleden van de provincies Fryslân, Groningen en Drenthe. Groningen 30 juni 2015 Behandeld door bestuurszaken SNN Telefoonnummer 050 5224942 Aan de Statenleden van de provincies Fryslân, Groningen en Drenthe Groningen 30 juni 2015 Behandeld door bestuurszaken SNN Telefoonnummer 050 5224942 E-mail bestuur@snn.eu Briefnummer UP-15-15096 Bijlage

Nadere informatie

Beleidsadviseur Sociaal Domein

Beleidsadviseur Sociaal Domein Kennis van de Overheid Beleidsadviseur Sociaal Domein Talentprogramma voor jonge professionals Investeer in de toekomst van uw afdeling Junior talenten kunnen een bijzondere rol spelen bij de transformatie

Nadere informatie

PROFIELSCHETS BURGEMEESTER ROTTERDAM concept juni 2008

PROFIELSCHETS BURGEMEESTER ROTTERDAM concept juni 2008 PROFIELSCHETS BURGEMEESTER ROTTERDAM concept juni 2008 Deze profielschets is tot stand gekomen nadat de gemeenteraad uitgebreid heeft ingezet op het horen van meningen over het gewenste profiel van de

Nadere informatie

Passie voor Techniek in goede banen leiden van opleiden naar duurzaam aantrekkelijk

Passie voor Techniek in goede banen leiden van opleiden naar duurzaam aantrekkelijk Passie voor Techniek in goede banen leiden van opleiden naar duurzaam aantrekkelijk Misja Bakx Directeur Matchcare Agenda 1. Arbeidsmarkt ontwikkelingen en veranderingen 2. Trends in de rol van onderwijs,

Nadere informatie

Zekerheden over een onzeker land

Zekerheden over een onzeker land Zekerheden over een onzeker land Parijs, 27 januari 2012 Paul Schnabel Universiteit Utrecht Demografische feiten 2012-2020 Bevolking 17 miljoen (plus 0,5 miljoen) Jonger dan 20 jaar 3,7 miljoen (min 0,2

Nadere informatie

9. Masterclass: Voorwaarden voor een succesvolle carrière, welke zijn dat?

9. Masterclass: Voorwaarden voor een succesvolle carrière, welke zijn dat? 9. Masterclass: Voorwaarden voor een succesvolle carrière, welke zijn dat? Eigenlijk weten we weinig van de loopbanen van mensen op de arbeidsmarkt. De Rijksuniversiteit Groningen onderzoekt hoe het schoolverlaters

Nadere informatie

Ontwikkelingen Healthy Ageing en gevolgen voor toekomstige professionals

Ontwikkelingen Healthy Ageing en gevolgen voor toekomstige professionals Ontwikkelingen Healthy Ageing en gevolgen voor toekomstige professionals Symposium Healthy Ageing in mbo en hbo Joost Degenaar Directeur Centre of Expertise Healthy Ageing Centre of Expertise Healthy Ageing

Nadere informatie

Onszelf vernieuwen om onszelf te blijven. De economische route voor de regio Stedendriehoek

Onszelf vernieuwen om onszelf te blijven. De economische route voor de regio Stedendriehoek Onszelf vernieuwen om onszelf te blijven De economische route voor de regio Stedendriehoek 1In de regio Stedendriehoek is het prima wonen, recreëren en werken. De regionale economie is veelzijdig van aard.

Nadere informatie

Dinalog: What s in it for me?

Dinalog: What s in it for me? KDC HAN 31 januari 2013 Dinalog: What s in it for me? door: Harry van den Hoff - Dinalog Harry van den Hoff Programma Manager MKB & Kennisverspreiding 076 5315305 vandenhoff@dinalog.nl 31 jan 2013 Ambitie

Nadere informatie

De Sociale Staat van Nederland

De Sociale Staat van Nederland De Sociale Staat van Nederland Uitdagingen voor praktijk, onderzoek en opleidingen in de langdurige zorg Ben Sajet Centrum, 22 april 2016 Kim Putters Is Nederland een participatiesamenleving? Verdeling

Nadere informatie