De economische ambities van Brabant en het sociale domein

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "De economische ambities van Brabant en het sociale domein"

Transcriptie

1 De economische ambities van Brabant en het sociale domein De opdracht De Agenda van Brabant is de leidraad voor provinciaal beleid en investeringen in de toekomst van Brabant. Om de ambities, geformuleerd in de Agenda van Brabant, te realiseren moet voldaan worden aan een aantal voorwaarden. Die hebben te maken met economische en ruimtelijke condities, maar ook met sociale factoren. Om meer inzicht te krijgen in de relatie tussen economische en sociale ontwikkelingen in Brabant verleent Gedeputeerde Staten in januari 2011 een adviesopdracht aan de SER-Brabant. De concrete vraag aan SER-Brabant luidt: wat is de economische waarde van het sociale domein? Deze kernvraag is nader uitgewerkt in een onderzoeksplan. Het PON is gevraagd om, in nauwe samenwerking met SER-Brabant, de uitvoering van de opdracht op zich te nemen. De term sociaal vatten we ruim op: het gaat om sociale én culturele factoren. Factoren op het snijvlak van economie en het sociaal domein zoals het functioneren van arbeidsmarkt en onderwijs, rekenen we hier tot het sociale domein. Ook demografische ontwikkelingen nemen we in deze opdracht in ogenschouw voor zover relevant. De relatie tussen het sociale domein en de economie is tweezijdig: sociale factoren kunnen belemmerd of versterkend werken voor de realisatie van economische doelen; maar het sociale domein biedt ook kansen voor het bedrijfsleven. In het geval van Brabant kunnen we bijvoorbeeld denken aan slimme zorginitiatieven. In deze notitie concentreren we ons op de vraag hoe sociale factoren belemmerend of versterkend kunnen werken. Om het sociale domein nader te kunnen duiden en af te bakenen maken we gebruik van het begrip sociale kwaliteit, dit begrip wordt nader gedefinieerd in het eerste hoofdstuk. In deze opdracht is de kernvraag: welke kenmerken van sociale kwaliteit (kort gezegd: welke sociale kwaliteiten) zijn van belang voor de realisatie van de economische doelen van Brabant? De opbouw van deze notitie is als volgt: In hoofdstuk 1 wordt het begrip sociale kwaliteit nader uitgewerkt, daarna gaan we in algemene zin in op de samenhang tussen economische ontwikkeling en ambities enerzijds en het sociale domein en sociale kwaliteit anderzijds. In hoofdstuk 2 worden de kernbegrippen van de Agenda van Brabant geïdentificeerd. Hoofdstuk 3 geeft schematisch een beeld van de relaties tussen de onderscheiden componenten van sociale kwaliteit enerzijds en voornoemde kernbegrippen anderzijds. In hoofdstuk 4 maken we de stap naar de identificatie

2 van factoren en indicatoren waarmee componenten van sociale kwaliteit die van belang zijn voor de realisatie van de ambities van de Agenda van Brabant meetbaar worden. Daarbij wordt tevens, waar mogelijk, een inschatting van de huidige stand van zaken m.b.t. die indicatoren gemaakt. Uit de waardering van die indicatoren resulteren uiteindelijk de opgaven van Brabant om de economische waarde van het sociale domein te versterken. In hoofdstuk 5 doen we voorstellen om die laatste stap te kunnen zetten.

3 1. De samenhang tussen economische ambities en sociale kwaliteit Definitie van sociale kwaliteit Het begrip sociale kwaliteit is geïntroduceerd in de PON-rapportage De sociale kwaliteit van Brabant 1, als instrument om de sociale staat van Brabant te duiden. We definiëren sociale kwaliteit als: de mate waarin burgers in staat zijn om deel te nemen aan het sociale en economische leven, onder condities die hun welbevinden en individuele potenties stimuleren'. Het idee sociale kwaliteit als een begrip te gaan hanteren is ontstaan in het midden van de jaren 90, in een serie van wetenschappelijke en politieke bijeenkomsten in Europa. De traditionele benaderingen van beleidsvorming, waarbij sociaal beleid ondergeschikt is aan economisch beleid en men uitgaat van een top-down vorm van governance, bieden niet de goede basis voor het creëren van een sociaal rechtvaardig Europa, waarin de behoeften en voorkeuren van de burger goed worden gerepresenteerd. Het begrip is in 1997 gelanceerd onder het Nederlandse voorzitterschap van de EU. De sociale kwaliteit van Brabant wordt in kaart gebracht met behulp van het model voor sociale kwaliteit dat is ontwikkeld door de European Foundation on Social Quality. In de eerder genoemde definitie van sociale kwaliteit zijn twee dimensies te onderscheiden. 1. De eerste dimensie is participatie: hier gaat het om het meedoen van mensen in het sociale en in het economische leven. Participatie komt mensen zelf ten goede, maar ook de samenleving als geheel. De individuele participatie van burgers is voor henzelf van belang maar heeft ook invloed op de samenleving als geheel. Vallen bepaalde groepen buiten de boot door discriminatie of ontbrekende competenties? 2. De tweede dimensie bestaat uit de inrichting van de sociale en economische infrastructuur. Hier valt te denken aan sociale en culturele voorzieningen maar ook aan de kwaliteit van zorg en onderwijs. De sociale en economische infrastructuur zou op zodanige wijze moeten zijn ingericht dat mensen optimaal worden gefaciliteerd om naar vermogen te participeren in werk, onderwijs en sociale verbanden. In de beantwoording van de onderzoeksvraag zullen beide dimensies een rol spelen. De twee dimensies van sociale kwaliteit worden geoperationaliseerd in vier kwadranten: Sociaal economische zekerheid: de mate waarin mensen kunnen beschikken over materiële en immateriële bronnen om zo optimaal mogelijk te kunnen participeren 1 PON: Sociale kwaliteit van Brabant,(2011)

4 Sociale inclusie: de mate waarin mensen toegang hebben tot of deel uit maken van sociale relaties die in het dagelijks leven van belang zijn (in- en uitsluitingsmechanismen) Sociale cohesie: het geheel van sociale relaties en de kwaliteit van deze relaties tussen mensen in de samenleving, gebaseerd op gedeelde normen en waarden. Sociaal empowerment: de mate waarin de informele relaties van een persoon bijdragen aan diens persoonlijke kwaliteiten en het vermogen om te handelen. De vier kwadranten zijn zichtbaar in het onderstaande schema.

5 In de analyse van het PON wordt de stand van zaken binnen de vier kwadranten voor Brabant opgemaakt. We volstaan hier met een samenvatting van de onderwerpen die binnen de verschillende kwadranten als belangrijk aandachtspunt/verbeterpunt worden genoemd: Sociaal-economische zekerheid: combinatie van zorg en arbeid, woonsituatie Sociale cohesie: de netwerken tussen Brabanders onderling; afnemende georganiseerde verbanden Sociale inclusie: participatie van met name allochtonen; toegankelijkheid van voorzieningen (oa. cultuur en zorg) Sociaal empowerment: participatie van kwetsbare groepen,noodzaak van een leven lang leren en innovatieve oplossingen., Sociale kwaliteit en economische ambities Sociale kwaliteit heeft niet alleen waarde op zich, maar heeft op twee manieren ook economische relevantie volgens de socioloog/politicoloog Fukuyama. De eerste economische waarde van sociale kwaliteit is dat de transactiekosten van samenwerking en innovatie worden gereduceerd2. Een van de kwaliteiten van samenleven is dat het een positief effect heeft op het vertrouwen van mensen in elkaar en in de samenleving als geheel. Samenwerking gebaseerd op vertrouwen betekent dat de kosten voor contracten, samenwerkingsafspraken en bureaucratische regels lager zijn en dat heeft een gunstig effect op het vermogen tot spontane samenwerking en netwerkvorming van individuen en organisaties. Steeds meer innovatie, ook in het sociale domein, moet komen van partners uit verschillende sectoren die gezamenlijk een probleem aanpakken of product ontwikkelen. Juist in de nieuwe economie van kennis en diensten is sociale kwaliteit een van de belangrijke randvoorwaarden voor dynamiek en innovatie. Ten tweede is het sociale domein van economische waarde omdat het menselijk kapitaal verder wordt ontwikkeld binnen sociale verbanden. Contacten binnen verenigingen, buurten en vriendengroepen zijn van belang om normen en waarden te ontwikkelen en te leren samenwerken. De ambitie van Brabant is om tot de Europese top van (industriële) kennis- en innovatieregio s te behoren. Zo kunnen welvaart en welzijn in Brabant duurzaam worden gegarandeerd. De toekomst van Brabant wordt dus in belangrijke mate bepaald door de prestaties van de regio op het internationale toneel. Regio s zullen elkaar in de toekomst steeds scherper op kwaliteit beconcurreren. Omdat regio s steeds belangrijker worden, moeten ze innovatiever worden en in de toekomst permanente veerkracht kunnen tonen. In de postindustriële samenleving van vandaag en de informatie-economie van de toekomst is de ecologische en sociaal-culturele kwaliteit van steden en regio s steeds vaker doorslaggevend. SER Brabant heeft in zijn MLT-advies Slim verbinden onderstreept dat de Agenda van Brabant een prima basis vormt voor het beleid. Economisch excelleren staat daarbij centraal, maar dat wordt wel in het bredere perspectief gezet met een doorvertaling naar ruimtelijke, culturele en sociale kwaliteit. Het gaat om een economie die niet alleen innoveert en internationaliseert, maar ook involveert ofwel voor een hoge arbeidsparticipatie zorgt en daarmee perspectief biedt op sociale stabiliteit in de samenleving. 2 Fukuyama, F. (2000). Social capital and civil society. IMF Working Paper.

6 Economische doelen en sociale doelen staan daarmee in functie van elkaar. Voor het schrijven van deze notitie interviewden we personen die actief betrokken zijn bij de economische ontwikkeling van Brabant. Zij benadrukken het belang en de complexiteit van de relatie tussen economische ontwikkeling en realiseren van sociale kwaliteit. Sociale en economische vraagstukken en doelen liggen in elkaars verlengde en vallen soms samen. Denk bijvoorbeeld aan onderwijs en arbeidsmarkt: het investeren in (het onderwijsniveau van) mensen is van wezenlijk belang voor het welbevinden van mensen maar draagt ook bij aan een goed draaiende economie.. PSW3 wijst in dit verband op het specifieke probleem van de laagopgeleiden. 30% van de 65-minners is laag opgeleid. In een kennisintensieve economie vormen zij een risicofactor. De onderzoekers concluderen dat bij de huidige stand van zaken en de te verwachten ontwikkelingen in Brabant gevreesd moet worden dat zij steeds verder achterop raken in plaats van de achterstanden inlopen. PSW pleit voor een doelgerichte aanpak: met beperkte additionele middelen zijn gerichte investeringen mogelijk die zichzelf in economisch en sociaal opzicht terugverdienen. In feite is dat een pleidooi voor sociale innovatie, het optimaal benutten van aanwezig talent in de samenleving. Recentelijk is door de Alliantie Gezond Brabant een strategienota voor integraal gezondheidsbeleid gepubliceerd 4. De Alliantie onderschrijft de bevindingen van PSW en wijst daarnaast op de lage arbeidsparticipatie van mensen met een ziekte of beperking. Daarnaast geven gesprekpartners aan dat het aanpakken van sociale vraagstukken ook economisch zijn vruchten kan afwerpen en vice versa. Dat sluit aan bij de activerende participatiemaatschappij, waar de SER5 naar verwijst. De SER vindt het van belang om serieus werk te maken van een activerende participatiemaatschappij waarin iedereen naar vermogen meedoet. Dit vereist stevige investeringen in mensen en ruimte voor ondernemerschap. Hierdoor kunnen economische kansen worden benut en kan de sociale cohesie worden verbeterd. Het economische en sociale domein moet je niet gescheiden benaderen: werk is de crux. Ik zie veel mogelijkheden voor ontwikkelingen op dit gebied. Het is zaak mensen zelfstandig, autonoom te maken. Niet de afhankelijkheidsrelaties creëren van de afgelopen jaren. We zijn in een risc economy beland die maakt dat het noodzakelijk is te veranderen. Deze situatie vergt andere kwaliteiten van mensen. Tegen de jeugd zullen we vaker Gij zult. moeten zeggen. Verder moeten we ze leren wat werkgevers van ze verwachten. Wanneer heb je waarde? 3 PSW: 4xL: Lang leve leren laagopgeleiden (2010) 4 Alliantie Gezond Brabant: naar een gezond Brabant, strategienota integraal gezondheidsbeleid,(2011) 5 SER-Advies: Welvaartsgroei door en voor iedereen (2006)

7 2. Kernbegrippen in de Agenda van Brabant De ondertitel van de Agenda van Brabant is traditie & technologie en dat duidt er op dat het er om gaat de traditionele economische en sociale kracht van Brabant te verbinden met nieuwe kennis en technologie in het kader van de kenniseconomie. De provinciale agenda is erop gericht om het vestigings- en leefklimaat zodanig te beïnvloeden dat Brabant in sociaal en cultureel opzicht creatief, in ecologisch opzicht duurzaam en in economisch opzicht aantrekkelijk en welvarend blijven. Om te komen tot een koppeling tussen sociale kwaliteit en de (economische) ambities uit de Agenda van Brabant is het nuttig de kernbegrippen uit die Agenda te benoemen. Internationalisering De economie van Brabant raakt meer en meer verbonden met de global economy. Internationaal opererende ondernemingen vestigen zich in Brabant, van oudsher hier gevestigde bedrijven produceren diensten en goederen voor de wereldmarkt, de internationale handel is intensief en groeit. Kenniswerkers, maar ook vaklieden in het MKB zijn nodig om onze economie draaiende te houden. Het eigen reservoir aan arbeidskrachten zal door vergrijzing en ontgroening in de nabije toekomst niet voldoende zijn. Brabant moet een aantrekkelijk woon-, werk- en leefklimaat bieden. Ondernemerschap De Brabander (zo die al bestaat) is nijver, is een werker. De Brabander sjouwt en bouwt. De Brabander maakt. Deze nijverheid heeft geleid tot de aanwezigheid van een sterke maakindustrie. Daarbij is er sprake van een sterke ondernemingszin (.) Brabant ontwikkelt in hoog tempo een sterke kenniscultuur, gericht op techniek en creativiteit ( ). In Brabant wonen meer kunstenaars dan in de Randstad, zijn meer broedplaatsen dan waar elders in Nederland. De meeste startende bedrijven treft men niet in de Randstad maar in de regio Eindhoven. Daar komen techneuten en creatievelingen samen (citaat uit Brabantstad Mozaïek Metropool uit 2006, p. 35). Een ondernemende houding is in de hedendaagse productieketens meer en meer een vereiste. Innovatief vermogen zonder ondernemerschap, het omzetten van nieuwe vindingen, concepten in marktklare producten is broodnodig. Innovatie Innovatief vermogen is een sleutelwoord. Dat verwijst naar het stimuleren en benutten van individuele kwaliteiten als creativiteit en inventiviteit, maar ook naar onorthodoxe samenwerkingsverbanden en combinaties, naar sociale innovatie. Flexibiliteit

8 De Brabantse economie van vandaag en morgen is voortdurend in beweging. Voor ondernemers is het van belang dat ze personeel flexibel in kunnen zetten. Arbeidsmobiliteit tussen branches zou gemakkelijker moeten worden. Arbeidskrachten moeten toegerust zijn en gefaciliteerd worden om te kunnen switchen tussen werkgevers en taken. Kennis en Ontwikkeling In een steeds complexere kennisgerichte economie is het van belang dat er sprake is van een (voortdurend) lerende samenleving. Samenwerking tussen ondernemers, onderzoekers en opleidingen is cruciaal. Een leven lang leren moet door alle lagen van de bevolking omarmd worden. Daarnaast is de specifiek in Brabant aanwezige kennis van belang.

9 3. Sociale kwaliteit en de ambities van Brabant In de voorgaande twee hoofdstukken zijn respectievelijk het begrip sociale kwaliteit en de kernbegrippen in de Agenda van Brabant besproken. In onderstaand schema geven we de belangrijkste relaties tussen beiden weer. Dit met de kanttekening dat de componenten, de kwadranten van sociale kwaliteit onderling verband houden, een strikt onderscheid is moeilijk te maken. Dat geldt ook voor de kernbegrippen in de Agenda van Brabant. Hieronder gelegde verbanden moeten daarom niet als uitputtend beschouwd worden. Kwadranten sociale kwaliteit Kernbegrippen Agenda van Brabant Internationalisering Sociaal-economische zekerheid Ondernemerschap Cohesie Innovatie Inclusie Flexibiliteit Empowerment Kennis en ontwikkeling

10 4. Sociale factoren en indicatoren In dit hoofdstuk maken we de laatste stap: de identificatie van factoren en indicatoren waarmee aspecten van sociale kwaliteit die van belang zijn voor de realisatie van de ambities van de Agenda van Brabant meetbaar worden. Per kernbegrip uit de Agenda van Brabant identificeren we de sociale factoren die een rol spelen bij het realiseren van een optimale situatie rond de genoemde kernbegrippen. Vervolgens operationaliseren we de sociale factoren door er een aantal indicatoren aan te verbinden. Indicatoren dienen in ieder geval meetbaar te zijn. Voor enkele te noemen indicatoren geldt dat nog uitgezocht moet worden of data beschikbaar zijn die het mogelijk maken te komen tot analyses op regionaal niveau. Bij het benoemen van de relevante sociale factoren maken we gebruik van het model voor sociale kwaliteit als denkkader: welke aspecten van participatie van Brabanders dragen bij aan het realiseren van de economische ambities en welke randvoorwaarden in de sociaal-economische infrastructuur zijn van belang om de economische ambities waar te maken? In onderstaande tabel zijn per ambitie uit de Agenda van Brabant de sociale factoren weergegeven met daaronder direct de indicatoren die de stand van zaken op deze sociale factor duidelijk kunnen maken. Voor enkele indicatoren zijn de gegevens al bekend en heeft een waardering plaatsgevonden in eerder onderzoek of heeft die door geïnterviewden plaatsgevonden, die weging is zichtbaar in de laatste kolom van de tabel. + staat voor een positieve ontwikkeling, - is negatief en 0 staat voor stabiliteit in de ontwikkeling.

11 Kernbegrip Indicator Bron Waardering? Internationalisering 1. Woonaantrekkelijkheid: Beschikbaarheid woningen (incl diversiteit/topsegment) Kwaliteit woonomgeving (on)veiligheid 2. Topvoorzieningen cultuur en sport 3. Toegankelijkheid en kwaliteit zorg/gezondheid 4. Openheid samenleving Diversiteit bevolking/migratie Discriminatie DZB, Atlas gemeenten, CBS Nader uitwerken: Atlas, CPB, PON DZB, GGD? PON DZB Uitsluiting specifieke groepen PON +?? Aanwezigheid internationaal onderwijs CBS 5. Sociale stabiliteit PON/DZB Armoede Politieke betrokkenheid (opkomst verkiezingen, uitgesproken vertrouwen) Ondernemerschap Innovatie 1. Indicaties startende ondernemers 2. Houding t.o.v. ondernemerschap 3. Langdurige werkloosheid 4. Aantal zzp-ers 1. Samenhang/cohesie Actief lidmaatschap middenveld Vrijwillige inzet 2. Kwaliteit en omvang onderwijs Universiteiten Afgestudeerde beta-onderzoekers Afgestudeerde creatieven Kwaliteit voortgezet onderwijs/basisonderwijs 3. Aantallen kenniswerkers 4. Samenwerking MKB-kennisinstellingen KvK KIA DZB EIM? DZB PON KIA en afgeleid KIA (regionaal?)? DZB Eurostat (regionaal?) KIA/Eurostat +? + 0/+

12 Flexibiliteit Kennis en Ontwikkeling 1. Afstemming werk-zorg Kinderopvang beschikbaarheid Druk mantelzorg Verdeling huishoudtaken 2. Beroepsbevolking Vergrijzing Migratiesaldo Mobiliteit 3. Arbeidsparticipatie specifieke groepen Jongeren Ouderen Laagopgeleiden Arbeidsongeschikten/reintegratie 4. Arbeidsmobiliteit Baan-baanveranderingen Intersectorale baanveranderingen Forensengedrag, woon-werkverkeer 1. Kennis Opleidingsniveau Toegang tot internet Laag geletterdheid Onderscheidende specialisaties 2. Kwalificaties Voortijdig schoolverlaten (geen startkwalificaties) Leven lang leren/volwassenenonderwijs PON PON PON/Arbeidsmarktmonitor Bron: CBS? UWV? CBS? KIA PON PON Eurostat? DZB/PON ? -?/- + +/- -/0 +

13 5. Verdere traject SERBrabant is gevraagd om, in een partnership met het PON, advies uit te brengen over het onderwerp de economische waarde van sociale kwaliteit. Met voorafgaande rapportage is antwoord gegeven op een aantal specifieke vragen die bij de adviesaanvraag zijn geformuleerd. Die betreffen een verkenning van inzichten over de relatie tussen sociale kwaliteit en economische ambities op basis van literatuurstudie en gesprekken met sleutelfiguren binnen Brabant. Daarnaast zijn relevante sociaal-culturele indicatoren voor voornoemde relaties in kaart gebracht. Voor het vervolgtraject gingen bij de opdrachtverlening de gedachten uit naar twee zaken: 1) Hoe verhoudt de sociale kwaliteit van Brabant zich tot die van andere regio s In Europa met vergelijkbare economische- ambities (benchmarking); met daarbij een concentratie op de economisch relevante aspecten van sociale kwaliteit 2) De rol en activiteiten van de provincie in het kader van de Agenda van Brabant Op basis van voorliggende rapportage vindt overleg plaats over een aanscherping van het vervolgtraject. SER-Brabant en het PON plaatsen op basis van de bevindingen en nieuwe ontwikkelingen enkele kanttekeningen bij een mogelijk vervolgtraject. Een eerste volgende stap is logischerwijs een verdere uitwerking van in hoofdstuk 4 genoemde sociale factoren en indicatoren. Voor een deel moet nader onderzocht worden of meetbaarheid op het niveau van Brabant realiseerbaar is. Inmiddels zijn Telos en PON bezig met een onderzoek naar de sociale hoofdstructuur van Brabant, ook daarin is de vraag naar indicatoren en de meetbaarheid ervan op het niveau van Brabant expliciet aan de orde. Afstemming in de zoektocht naar meetbare indicatoren ligt voor de hand. Een eerste waardering van de in hoofdstuk 4 genoemde indicatoren leidt tot de conclusie dat er werk aan de winkel is. Een aantal indicatoren toont een negatieve trend. Daar ligt de uitdaging voor de provincie en haar partners. Zowel de sociale pijler als de economische pijler zijn daarbij aan zet. Momenteel treft de provincie voorbereidingen voor haar Economisch Programma voor Brabant. Het is wenselijk de uitkomsten van deze adviesopdracht te verbinden met dat programma. Een startnotitie voor het Economisch Programma is opgesteld. De daarin geformuleerde beleidsrichting omvat een aantal hoofdlijnen. Een aantal daarvan sluiten nauw aan bij de inhoud van voorliggende rapportage, we noemen: Aandacht voor ondernemerschap

14 De arbeidsmarkt voor de kenniseconomie Innovatie Benchmarking van de sociale kwaliteit Brabant met andere, vergelijkbare regio s binnen Europa is wenselijk en helpt om de sterktes en zwaktes van Brabant in perspectief te plaatsen. Een vergelijking op basis van objectief meetbare indicatoren is daarbij een ingang. Belangrijk is daarbij het verhaal achter die indicatoren in gedachten te houden. De Agenda van Brabant schetst de identiteit van Brabant en Brabanders die geborgd is in de (sociale) tradities. Dat roept de vraag hoe zich dat verhaal verhoudt tot dat van andere regio s waaruit putten zij hun kracht, hoe verhoudt zich dat tot het verhaal van Brabant en wat valt er elders te leren? Na de Tweede Wereldoorlog, een periode van crisis, was het PON nauw betrokken bij de opstelling van het welvaartsplan, de basis voor de wederopbouw van sociaal-cultureel Brabant. Een plan dat paste in die tijd en die omstandigheden. Nu is er een nieuwe crisis gaande, met effecten op de lange termijn, op het hele systeem. Die effecten gaan waarschijnlijk grote gevolgen hebben voor de economie en het sociaal klimaat van Brabant. Een kernvraag is en blijft hoe we in Brabant veerkracht genereren uit onze tradities en identiteit en welke specifieke sociale krachten we onder de huidige omstandigheden kunnen en moeten versterken.

15 Literatuurlijst Alliantie gezond Brabant, Naar een gezond Brabant. Strategienota integraal gezondheidsbeleid, s-hertogenbosch 2011 Brainport Development bv, Brainport 2020: top economy, smart society: visie strategie en uitvoering, Eindhoven, 2011 Berkhout, Ernest, Theo Smid en Maikel Volkerink, Wat beweegt kennismigranten?een analyse van de concurrentiekracht van NL bij het aantrekken van kennismigranten, SEO, Amsterdam 2010 Atelier BrabantStad, BrabantStad Mozaïek Metropool, s Hertogenbosch 2007 Buck consultants, Vestigingsklimaatmonitor Limburg: second opinion, i.o.v. Provincie Limburg, Nijmegen 2010 Cornelisse, Marije en Sara Wester, Het imago van de provincie Noord-Brabant: naast high-touch ook high-tech, Quint result Amsterdam 2010 Corvers Frank en Ger Ramaekers, De strijd om kenniswerkers tussen provincies, in ESB-berichten, juli 2010 Devloo, Hans, Nederlandse ondernemingen in België: vestigingsstrategieën en regionale effecten, Katholieke Universiteit Leuven, 1999 Den Hartog J. en Smets J, De sociale kwaliteit van Brabant. Condities voor dynamiek en innovatie, PON, Tilburg 2011., Hemerijck, Prof. Dr. Anton, Wendbaar en weerbaar in de verzorgingsstaat van de 21-ste eeuw, WRR en Universiteit Antwerpen, Antwerpen 2008 Inno Metrics, Regional Innovation Scoreboard (RIS) 2009, Maastricht 2009 KIA, Kennis en Innovatiefo tot 2011: eerste voortgangsrapportage over de Kennis en Innovatieagenda , Amsterdam, 2011 Marlet Gerard, Clemens van Woerkens, Atlas voor gemeenten 2010, Nijmegen 2010 Oudbier, Daan, Where World Wide Web Workers Work: een onderzoek naar de vestigingsfactoren van internetvormgevers, Universiteit van Tilburg i.s.m. Colin, Tilburg 2007 Provincie Noord-Brabant, De bevolkings- en woningbehoefteprognose Noord-Brabant, actualisering 2008, s Hertogenbosch 2008

16 Provincie Noord-Brabant, Team Agenda van Brabant, Nota Economie & Internationalisering, werkdocument, s-hertogenbosch, 2010 PSW, 4xL: Lang leve leren laagopgeleiden, s Hertogenbosch, 2010 Reijnders, C.E., M.N.A. Ruijs en E. Poot, Verkassende Westlanders: Motieven en vestigingsfactoren van verplaatsende Westlandse telers, LEI, Den Haag 2005 Rinnooy Kan, Alexander en Ton van der Wijst, gevraagd: offensief sociaal-economisch beleid in ESB-berichten, december 2006 Rijnconsult, Arbeidsmarktverkenning : Brabantse arbeidsmarkt: bottleneck of bron van innovatie en vernieuwing, Houten, 2011 Smeets, Ruben en Nettie Verhagen (red.), De duurzaamheidsbalans van Brabant 2010, Telos, Tilburg 2010 Snel, E., J.Burgers, G.Engbersen, M.Ilies, R. van der Meij en K. Rusinovic, Arbeidsmigranten uit Bulgarije, Polen en Roemenië in Rotterdam, Nicis Institute, Den Haag 2010 SER Brabant, Slim verbinden, MLT-advies , handreikingen voor een nieuw bestuursakkoord, s-hertogenbosch, 2011 Vaessens, R.C.M., J. Radovanovic en S. van de Ven, Provincie Limburg, Woonmonitor Limburg 2009: Factsheetbook Limburg 2009, E til, Maastricht 2010 Zondag, N.,Kennis en vrije tijd binnen bereik: studie naar locatiefactoren en bereikbaarheid van de kenniseconomie en de vrijetijdseconomie, Universiteit Twente, 2008

'Maak werk van Vrije tijd in Brabant'

'Maak werk van Vrije tijd in Brabant' 'Maak werk van Vrije tijd in Brabant' OPROEP VANUIT DE VRIJETIJDSSECTOR Opgesteld door: Vrijetijdshuis Brabant, TOP Brabant, Erfgoed Brabant, Leisure Boulevard, NHTV, MKB, BKKC, Stichting Samenwerkende

Nadere informatie

VISIE OP WERK. Jeroen Zwinkels 23 november 2015

VISIE OP WERK. Jeroen Zwinkels 23 november 2015 VISIE OP WERK Jeroen Zwinkels 23 november 2015 WAT ZIEN WE IN DE BOUW? 2016 6.000 meer banen in de bouw; ook het aantal vacatures groeit UWV, Jobfeed 38% flexibele contracten in de Beroepsbevolking (landelijk)

Nadere informatie

Wat beweegt kennismigranten?

Wat beweegt kennismigranten? Wat beweegt kennismigranten? seminar arbeidsmigratie NIDI-NVD 30 maart 2011 Ernest Berkhout www.seo.nl e.berkhout@seo.nl - +31 20 525 1630 Wat beweegt kennismigranten EZ: Hoe concurrerend is NL bij het

Nadere informatie

De Toekomst van het Nederlands Verdienmodel

De Toekomst van het Nederlands Verdienmodel De Toekomst van het Nederlands Verdienmodel prof.dr. Hans Strikwerda Met reviews door: prof. dr. Arnoud Boot mr. drs. Atzo Nicolaï drs. Michiel Muller prof. dr. Eric Claassen dr. René Kuijten prof. dr.

Nadere informatie

Vier Trends rond Regio Zwolle. Hans Peter Benschop Trendbureau Overijssel Zwolle, 31 oktober 2014

Vier Trends rond Regio Zwolle. Hans Peter Benschop Trendbureau Overijssel Zwolle, 31 oktober 2014 Vier Trends rond Regio Zwolle Hans Peter Benschop Trendbureau Overijssel Zwolle, 31 oktober 2014 1. Waar verdienen we ons geld? In de Stad (maar ga niet te makkelijk uit van trends) Aan de ene kant Dynamiek

Nadere informatie

Succesvol samenwerken in de Regio Eindhoven. Plaats voor een heading

Succesvol samenwerken in de Regio Eindhoven. Plaats voor een heading Succesvol samenwerken in de Regio Eindhoven Plaats voor een heading Jean Paul Kroese 26 april 2012 Opbouw presentatie 1. Kenmerken Regio Eindhoven 2. Regionale ambitie en inhoudelijke opgave 3. Governance

Nadere informatie

Duurzaamheidsfabriek: nut en noodzaak vanuit sociaaleconomisch perspectief. Ton van der Wijst, 1 mei 2015

Duurzaamheidsfabriek: nut en noodzaak vanuit sociaaleconomisch perspectief. Ton van der Wijst, 1 mei 2015 Duurzaamheidsfabriek: nut en noodzaak vanuit sociaaleconomisch perspectief Ton van der Wijst, 1 mei 2015 Invalshoeken Globalisering Technologische ontwikkelingen Demografische ontwikkelingen Rol van steden

Nadere informatie

Onderzoeksflits. Atlas voor gemeenten 2015 Erfgoed positie van Utrecht uitgelicht. IB Onderzoek, 29 mei 2015. Utrecht.nl/onderzoek

Onderzoeksflits. Atlas voor gemeenten 2015 Erfgoed positie van Utrecht uitgelicht. IB Onderzoek, 29 mei 2015. Utrecht.nl/onderzoek Onderzoeksflits Atlas voor gemeenten 015 Erfgoed positie van Utrecht uitgelicht IB Onderzoek, 9 mei 015 Utrecht.nl/onderzoek Colofon uitgave Afdeling Onderzoek Gemeente Utrecht 030 86 1350 onderzoek@utrecht.nl

Nadere informatie

Commissie Zorg, Welzijn en Cultuur

Commissie Zorg, Welzijn en Cultuur Griffie Commissie Zorg, Welzijn en Cultuur Datum commissievergadering : nvt DIS-stuknummer : 1259265 Behandelend ambtenaar : E.C.M. Mermans Directie/afdeling : SCO/ZW Nummer commissiestuk : ZWC-0526 Datum

Nadere informatie

Acht vragen over de SCP leefsituatie-index voor gemeenten. Onderzoek naar maatschappelijke vraagstukken

Acht vragen over de SCP leefsituatie-index voor gemeenten. Onderzoek naar maatschappelijke vraagstukken Acht vragen over de SCP leefsituatie-index voor gemeenten Onderzoek naar maatschappelijke vraagstukken Acht vragen over de SCP leefsituatie-index voor gemeenten Vraagt u zich ook wel eens af: hoe gaat

Nadere informatie

EZ 2020. Over de veranderende rol(len) van gemeentelijke afdelingen Economische Zaken. Peter Louter www.bureaulouter.nl. Zwolle, 4 maart 2014

EZ 2020. Over de veranderende rol(len) van gemeentelijke afdelingen Economische Zaken. Peter Louter www.bureaulouter.nl. Zwolle, 4 maart 2014 EZ 2020 Over de veranderende rol(len) van gemeentelijke afdelingen Economische Zaken Peter Louter www.bureaulouter.nl Zwolle, 4 maart 2014 Drie strategische rollen 1. Preventie 2. Duiding 3. Integraliteit

Nadere informatie

SOCIAAL PERSPECTIEF. sociale structuurvisie Zaanstad 2009-2020

SOCIAAL PERSPECTIEF. sociale structuurvisie Zaanstad 2009-2020 SOCIAAL PERSPECTIEF sociale structuurvisie Zaanstad 2009-2020 SOCIAAL PERSPECTIEF sociale structuurvisie Zaanstad 2009-2020 De sociale ambitie: Zaanstad manifesteert zich binnen de metropoolregio Amsterdam

Nadere informatie

Aanpak arbeidsmarkt Zuidoost-Nederland 2016-2020. Illustratie regionaal arbeidsmarkt dashboard. Inleiding

Aanpak arbeidsmarkt Zuidoost-Nederland 2016-2020. Illustratie regionaal arbeidsmarkt dashboard. Inleiding Aanpak arbeidsmarkt Zuidoost-Nederland 2016-2020 Illustratie regionaal arbeidsmarkt dashboard. Inleiding Wil Zuidoost-Nederland als top innovatie regio in de wereld meetellen, dan zal er voldoende en goed

Nadere informatie

Atlas voor gemeenten 2013: de positie van Utrecht. notitie van Onderzoek.

Atlas voor gemeenten 2013: de positie van Utrecht. notitie van Onderzoek. Atlas voor gemeenten 2013: de positie van Utrecht notitie van Onderzoek www.onderzoek.utrecht.nl mei 2013 Colofon uitgave Afdeling Onderzoek Gemeente Utrecht 030 286 1350 onderzoek@utrecht.nl internet

Nadere informatie

Wat beweegt kennismigranten?

Wat beweegt kennismigranten? Wat beweegt kennismigranten? Arbeidsmarktcongres Steunpunt WSE Leuven, 12 dec. 2011 Ernest Berkhout Maikel Volkerink www.seo.nl e.berkhout@seo.nl - +31 20 525 1630 Wat beweegt kennismigranten EZ: Hoe concurrerend

Nadere informatie

Opgave 1 Jeugdwerkloosheid in Europa

Opgave 1 Jeugdwerkloosheid in Europa Opgave 1 Jeugdwerkloosheid in Europa 1 maximumscore 4 Het verrichten van flexibele arbeid kan een voorbeeld zijn van positieverwerving als de eigen keuze van de jongeren uitgaat naar flexibele arbeid in

Nadere informatie

Aan de raad AGENDAPUNT 11. Doetinchem, 4 juli 2009. Economische visie en actieplan Dynamisch Duurzaam Doetinchem

Aan de raad AGENDAPUNT 11. Doetinchem, 4 juli 2009. Economische visie en actieplan Dynamisch Duurzaam Doetinchem Aan de raad AGENDAPUNT 11 Economische visie en actieplan Dynamisch Duurzaam Doetinchem Voorstel: 1. de foto van de sociaal-economische situatie in Doetinchem voor kennisgeving aannemen; 2. het beleidskader

Nadere informatie

BRAINPORT MONITOR SAMENVATTING - 9 E EDITIE BRAINPORT BLIJVEND SUCCES

BRAINPORT MONITOR SAMENVATTING - 9 E EDITIE BRAINPORT BLIJVEND SUCCES BRAINPORT MONITOR 2016 - SAMENVATTING - 9 E EDITIE BRAINPORT BLIJVEND SUCCES BRAINPORT NEXT GENERATION Meedoen MEER MENSEN DIE MEE DOEN Concurreren DIE SAMEN MEER CREËREN Verdienen EN SAMEN MEER VERDIENEN!

Nadere informatie

Economie en arbeidsmarkt in Noord-Nederland

Economie en arbeidsmarkt in Noord-Nederland Economie en arbeidsmarkt in Noord-Nederland Jan Dirk Gardenier 17 april 2015 Lokale verschillen in leefbaarheid veel gesloten platteland Economie is afhankelijk van ruimtelijke gebiedsontwikkeling en de

Nadere informatie

Aan de raad AGENDAPUNT 11. Doetinchem, 4 juli 2009 ALDUS BESLOTEN 9 JULI Economische visie en actieplan Dynamisch Duurzaam Doetinchem

Aan de raad AGENDAPUNT 11. Doetinchem, 4 juli 2009 ALDUS BESLOTEN 9 JULI Economische visie en actieplan Dynamisch Duurzaam Doetinchem Aan de raad AGENDAPUNT 11 ALDUS BESLOTEN 9 JULI 2009 Economische visie en actieplan Dynamisch Duurzaam Doetinchem Doetinchem, 4 juli 2009 Voorstel: 1. de foto van de sociaal-economische situatie in Doetinchem

Nadere informatie

JUDITH LEKKERKERKER 11 FEBRUARI 2016

JUDITH LEKKERKERKER 11 FEBRUARI 2016 JUDITH LEKKERKERKER 11 FEBRUARI 2016 Verdere verstedelijking Groei concentreert zich in grotere steden o omvang van de stad o ligging ten opzichte van het economisch kerngebied o aanwezigheid van hoger

Nadere informatie

Brainport 2020 wordt Brainport Network

Brainport 2020 wordt Brainport Network Een soepel draaiende arbeidsmarkt waar overheden, bedrijfsleven, werknemers en onderwijs moeiteloos hun weg kunnen vinden en constant beschikken over de meest actuele informatie, om de afstand tussen vraag

Nadere informatie

Samenvatting. Achtergrond en adviesvraag. Wie is de kenniswerker? Innovatieve vaardigheden zijn hèt onderscheidende kenmerk

Samenvatting. Achtergrond en adviesvraag. Wie is de kenniswerker? Innovatieve vaardigheden zijn hèt onderscheidende kenmerk Samenvatting Achtergrond en adviesvraag De vraag naar kenniswerkers groeit wereldwijd sterker dan ooit. Kenniswerkers zijn de hoeksteen van de samenleving geworden, en zijn in toenemende mate bepalend

Nadere informatie

SER-advies over bevolkingskrimp Harry Garretsen 2 december 2010

SER-advies over bevolkingskrimp Harry Garretsen 2 december 2010 SER-advies over bevolkingskrimp Harry Garretsen 2 december 2010 00-00-2009 pagina 1/x Afdeling Communicatie Vooraf: Rol SER-adviezen Draagvlak voor beleid: commitment van sociale partners + kroonleden

Nadere informatie

2 raadsinformatiebrief inzake uitwerking paragraaf 10 van de conceptbegroting 2014 Economisch stimulerend en Sociaal verbindend

2 raadsinformatiebrief inzake uitwerking paragraaf 10 van de conceptbegroting 2014 Economisch stimulerend en Sociaal verbindend uw nummer uw datum ons nummer onze datum verzonden inlichtingen bij sector/afdeling doorkiesnr. 2013/UIT/54728 24 oktober 2013 2 9 OKT. 2013 AAN de voorzitter van de gemeenteraad bijlage(n) betreffende

Nadere informatie

Olympisch Plan Brabant:Versterken sportinfrastructuur

Olympisch Plan Brabant:Versterken sportinfrastructuur Bijlage 3 bij Statenvoorstel 61/10 Olympisch Plan Brabant: versterken sportinfrastructuur : mogelijke invulling Algemeen Naam voorstel Investeringsdomein Olympisch Plan Brabant:Versterken sportinfrastructuur

Nadere informatie

Economische groei en werkzekerheid stimuleren? Ruim baan voor beter inzicht

Economische groei en werkzekerheid stimuleren? Ruim baan voor beter inzicht Economische groei en werkzekerheid stimuleren? Ruim baan voor beter inzicht 2 Inhoud Ruim baan voor beter inzicht Sturen op alle niveaus Betrouwbare gegevens innovatief gekoppeld Informatie op maat De

Nadere informatie

concurrentiefactor arbeid Arbeid Werkt! Logistic Labour Survey 2014 NDL, TLN, Tempo-Team Agenda

concurrentiefactor arbeid Arbeid Werkt! Logistic Labour Survey 2014 NDL, TLN, Tempo-Team Agenda Logistiek Nederland en de concurrentiefactor arbeid Arbeid Werkt! Logistic Labour Survey 2014 NDL, TLN, Tempo-Team Agenda Waarom dit onderzoek? Logistieke arbeidsmarkt Arbeid als concurrentiefactor Slim

Nadere informatie

Hoe organiseer je de regio welke regio? SRE inspiratiebijeenkomst Hans Mommaas (UVT/Telos)

Hoe organiseer je de regio welke regio? SRE inspiratiebijeenkomst Hans Mommaas (UVT/Telos) Hoe organiseer je de regio welke regio? SRE inspiratiebijeenkomst Hans Mommaas (UVT/Telos) inhoud: 1. het toegenomen belang van de regio 2. maar wat is de regio? 3. do's en dont's toenemende belang regio

Nadere informatie

Introductie Metropoolregio Rotterdam Den Haag

Introductie Metropoolregio Rotterdam Den Haag Introductie Metropoolregio Rotterdam Den Haag Aanleiding voor Metropoolregio RDH [1] Randstad 2040 (Structuurvisie Rijk, 2008/09) Herwaardering belang steden voor economie Randstad geen samenhangende metropool

Nadere informatie

Metropoolregio Rotterdam Den Haag. Marion Stein secretaris/algemeen directeur Stadsgewest Haaglanden m.stein@haaglanden.nl

Metropoolregio Rotterdam Den Haag. Marion Stein secretaris/algemeen directeur Stadsgewest Haaglanden m.stein@haaglanden.nl Metropoolregio Rotterdam Den Haag Marion Stein secretaris/algemeen directeur Stadsgewest Haaglanden m.stein@haaglanden.nl 2 3 Metropoolregio by night feb 2012 4 Aanleiding voor Metropoolregio RDH [1] Randstad

Nadere informatie

FINANCIEEL FORUM VLAAMS BRABANT

FINANCIEEL FORUM VLAAMS BRABANT DE ECONOMIE VAN WALLONIË : PRESTATIES EN VOORUITZICHTEN Vincent REUTER Gedelegeerd Bestuurder Union Wallonne des Entreprises (UWE) FINANCIEEL FORUM VLAAMS BRABANT 14 juni 2012 Inhoud presentatie 1. Economische

Nadere informatie

Brainport Monitor 2010 Samenvatting. Van crisis naar kracht

Brainport Monitor 2010 Samenvatting. Van crisis naar kracht Brainport Monitor 2010 Samenvatting Van crisis naar kracht People De effecten van de crisis laten zien dat de arbeidsmarkt in Brainport conjunctuurgevoelig is. Technology Brainport blijft goed presteren

Nadere informatie

Wat betekenen de duurzaamheid scores van de 25 grootste steden?

Wat betekenen de duurzaamheid scores van de 25 grootste steden? Wat betekenen de duurzaamheid scores van de 25 grootste steden? Een Telos studie voor het Ministerie van BZK door Bastiaan Zoeteman en Ruben Smeets 20 juni 2012 www.telos.nl Aanleiding voor de studie -Vingeroefening

Nadere informatie

Atlas van ZZP ers nieuw zelfstandig ondernemerschap in beeld

Atlas van ZZP ers nieuw zelfstandig ondernemerschap in beeld Atlas van ZZP ers nieuw zelfstandig ondernemerschap in beeld Het Onderzoek Een Black Box? Het aantal ZZP ers neemt nog steeds toe. Dat is ongeveer alles wat we weten op lokale en regionale schaal. We kennen

Nadere informatie

Strategische Agenda. Concept strategische agenda Regio Midden-Holland Vast te stellen in: AB Regio Midden-Holland 6 juli 2016

Strategische Agenda. Concept strategische agenda Regio Midden-Holland Vast te stellen in: AB Regio Midden-Holland 6 juli 2016 Strategische Agenda Concept strategische agenda Regio Midden-Holland Vast te stellen in: AB Regio Midden-Holland 6 juli 2016 Versie 14 juni 2016 Kernboodschap Vitaal, duurzaam en innovatief Versterken

Nadere informatie

Strategische Agenda Vastgesteld in: AB Regio Midden-Holland 6 juli 2016

Strategische Agenda Vastgesteld in: AB Regio Midden-Holland 6 juli 2016 Strategische Agenda Vastgesteld in: AB Regio Midden-Holland 6 juli 2016 Kernboodschap Vitaal, duurzaam en innovatief Versterken aansluiting onderwijs arbeidsmarkt. Ontwikkelen van logistieke hotspot met

Nadere informatie

Beter worden in wat we samen zijn!

Beter worden in wat we samen zijn! Beter worden in wat we samen zijn! Wie zijn we? Wat doen we? De gemeenten in de regio Stedendriehoek werken samen. Samen staan we sterk en maken we ons sterk voor het nog verder verbeteren van het VESTIGINGSKLIMAAT.

Nadere informatie

Participatiesamenleving: retoriek of realiteit?

Participatiesamenleving: retoriek of realiteit? Participatiesamenleving: retoriek of realiteit? De betekenis van gezondheid voor burgerparticipatie Prof. dr. Kim Putters 11 april 2014 Inhoud 1. De Sociale Staat van Nederland 2013 2. Minder verzorgingsstaat,

Nadere informatie

SURINAME ALS MULTINATIONAL

SURINAME ALS MULTINATIONAL SURINAME ALS MULTINATIONAL LET US WORK TOGETHER Globalisatie Duurzaam en Ondernemen Grace Boldewijn Eigenaar BoCari Holding group Europese Zakenvrouw 2002/2003 Columnist Financieel dagblad Microfinanciering

Nadere informatie

REGIONAAL CONVENANT ARBEIDSMARKT ZUIDOOST BRABANT 2020

REGIONAAL CONVENANT ARBEIDSMARKT ZUIDOOST BRABANT 2020 REGIONAAL CONVENANT ARBEIDSMARKT ZUIDOOST BRABANT 2020 Onderstaande partijen en personen, verenigd in het Regionaal Arbeidsmarkt Platform Zuidoost Brabant, hierna te noemen Partijen : Overheid - De samenwerkende

Nadere informatie

Topsectoren. Hoe & Waarom

Topsectoren. Hoe & Waarom Topsectoren Hoe & Waarom 1 Index Waarom de topsectorenaanpak? 3 Wat is het internationale belang? 4 Hoe werken de topsectoren samen? 5 Wat is de rol voor het MKB in de topsectoren? 6 Wat is de rol van

Nadere informatie

Startnotitie. Vrijwilligerswerk Vrijwilligers maken het verschil! 2011 2014. Versie: 21 april 2011 1

Startnotitie. Vrijwilligerswerk Vrijwilligers maken het verschil! 2011 2014. Versie: 21 april 2011 1 Startnotitie Vrijwilligerswerk Vrijwilligers maken het verschil! 2011 2014 Versie: 21 april 2011 1 1. Aanleiding 1.1. Voor u ligt de startnotitie vrijwilligersbeleid, directe aanleiding voor deze startnotitie

Nadere informatie

Bijlage 1: Gekozen regio s en hun sterke kanten. Meest innovatieve regio s

Bijlage 1: Gekozen regio s en hun sterke kanten. Meest innovatieve regio s Bijlage 1: Gekozen regio s en hun sterke kanten Meest innovatieve regio s Het Europese Innovatie Scoreboord op regionaal schaalniveau geeft in 2003 zes regio s aan als de leiders van Europa. Deze zijn

Nadere informatie

IMPRESSIEVERSLAG. Directeur BrabantAdvies Leo Dubbeldam en CvdK Wim van de Donk geven het officiële startschot voor BrabantAdvies.

IMPRESSIEVERSLAG. Directeur BrabantAdvies Leo Dubbeldam en CvdK Wim van de Donk geven het officiële startschot voor BrabantAdvies. IMPRESSIEVERSLAG KICK-OFF BRABANTADVIES 13 APRIL 2016 Bois le Duc zaal van het provinciehuis Brabant Sinds 1 januari 2016 vormen de Provinciale Raad Gezondheid, de Provinciale Raad voor de Leefomgeving,

Nadere informatie

Een verkenning van de toekomstige arbeidsmarkt van de overheid

Een verkenning van de toekomstige arbeidsmarkt van de overheid Een verkenning van de toekomstige arbeidsmarkt van de overheid Maikel Volkerink Jules Theeuwes Utrecht, 10 oktober 2012 www.seo.nl - secretariaat@seo.nl - +31 20 525 1630 SEO Economisch Onderzoek Onafhankelijk

Nadere informatie

Samenwerkingsagenda Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en de Provincie Gelderland

Samenwerkingsagenda Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en de Provincie Gelderland en de Provincie Gelderland 22 maart 2016 Overwegende dat: De provincie Gelderland veel waarde hecht aan de aanwezigheid van onderwijs/kennisinstellingen in haar Provincie. Uiteraard in hun functie van

Nadere informatie

De arbeidsmarkt in Holland- Rijnland vanuit economisch pespectief

De arbeidsmarkt in Holland- Rijnland vanuit economisch pespectief De arbeidsmarkt in Holland- Rijnland vanuit economisch pespectief Op basis van het arbeidsmarktonderzoek van Research voor Beleid en EIM Douwe Grijpstra Datum: 7 november 2007 Opbouw presentatie -Inrichting

Nadere informatie

Atlas voor gemeenten 2012:

Atlas voor gemeenten 2012: BestuursBestuurs- en Concerndienst Atlas voor gemeenten 2012: de positie van Utrecht notitie van Bestuursinformatie www.onderzoek.utrecht.nl Mei 2012 Colofon uitgave Afdeling Bestuursinformatie Bestuurs-

Nadere informatie

Bijlage 2 Inventarisatie trends

Bijlage 2 Inventarisatie trends Bijlage 2 Inventarisatie trends In de motie van de Raad wordt gevraagd de belangrijkste trends en de impact daarvan op de Utrechtse Heuvelrug te beschrijven. Hieronder wordt dit verder uitgewerkt. Trends

Nadere informatie

BIJLAGE EXPO 2025 COMMITMENT

BIJLAGE EXPO 2025 COMMITMENT LETTER OF COMMITMENT BIJLAGE EXPO 2025 COMMITMENT Vrijdag 2 oktober 2015, 2 e concept Leeswijzer en de relatie van dit document tot andere documenten 1. De afzender van een Letter of Commitment wordt aangeduid

Nadere informatie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Via het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) stimuleert Europa de regionale

Nadere informatie

Convenant Metropoolregio Amsterdam, FNV Finance, kennisinstellingen en cluster Financiële en Zakelijke Dienstverlening

Convenant Metropoolregio Amsterdam, FNV Finance, kennisinstellingen en cluster Financiële en Zakelijke Dienstverlening Convenant Metropoolregio Amsterdam, FNV Finance, kennisinstellingen en cluster Financiële en Zakelijke Dienstverlening Aanleiding Op 10 februari 2014 heeft, onder leiding van burgemeester Van der Laan,

Nadere informatie

De wereld van overmorgen

De wereld van overmorgen De wereld van overmorgen Nederland en de wereld over 10 jaar Hans Stegeman 27 januari 2016 2 Agenda Niet te voorspellen Vijf megatrends in de wereld Het Nederland van overmorgen: van handelsland naar kennisland?

Nadere informatie

Geachte leden van de Vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,

Geachte leden van de Vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, Aan de leden van de Vaste Commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap Tweede Kamer der Staten Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag 9 april 2015, Amsterdam Geachte leden van de Vaste commissie voor

Nadere informatie

Bedrijven willen elkaar opzoeken, overheden faciliteren

Bedrijven willen elkaar opzoeken, overheden faciliteren Bedrijven willen elkaar opzoeken, overheden faciliteren Kempen broedplaats voor grensoverschrijdende samenwerking Meer dan 250 ondernemers, bestuurders en intermediairs uit Nederland en België waren aanwezig

Nadere informatie

Algemene beschouwing

Algemene beschouwing Algemene beschouwing Arbeidsmigratiebeleid begint bij Nederlands arbeidsmarktbeleid Voor de Nederlandse economie en dus voor bedrijven en werknemers is het van belang om de juiste mensen op de juiste arbeidsplek

Nadere informatie

Hoe staan we er nu voor?

Hoe staan we er nu voor? Presentatie voor het debat Iedereen ZZP-er: Over winners' en 'losers' op de arbeidsmarkt, Groninger Forum, 26 maart 2015 Prof.dr. Jouke van Dijk Hoogleraar Regionale Arbeidsmarktanalyse Rijksuniversiteit

Nadere informatie

SPORTIEVE KRACHT IN DE WIJK

SPORTIEVE KRACHT IN DE WIJK SPORTIEVE KRACHT IN DE WIJK Onderwerpen Niels Hermens en Erik Puyt De Buurtsportvereniging Positief opvoed- en opgroeiklimaat Sport en het sociaal domein: Vier beleidsterreinen met wetenschappelijk effect

Nadere informatie

Dordrecht in de Atlas 2013

Dordrecht in de Atlas 2013 in de Atlas Een aantrekkelijke stad om in te wonen, maar sociaaleconomisch kwetsbaar Inhoud:. Conclusies. Positie van. Bevolking. Wonen. De Atlas voor gemeenten wordt jaarlijks gepubliceerd. In mei is

Nadere informatie

Bedrijfskundige opbrengsten van investeren in Vitaliteit en Gezondheid. Prof. Dr. Gerard I.J.M. Zwetsloot

Bedrijfskundige opbrengsten van investeren in Vitaliteit en Gezondheid. Prof. Dr. Gerard I.J.M. Zwetsloot Bedrijfskundige opbrengsten van investeren in Vitaliteit en Gezondheid Prof. Dr. Gerard I.J.M. Zwetsloot Programma Workshop Eerste deel: Presentatie Visie op Gezond Ondernemen Een paar voorbeelden van

Nadere informatie

Sociale innovatie zoveel méér dan technologische vernieuwing: het gaat om de kwaliteiten van de mens in zijn omgeving

Sociale innovatie zoveel méér dan technologische vernieuwing: het gaat om de kwaliteiten van de mens in zijn omgeving Sociale innovatie zoveel méér dan technologische vernieuwing: het gaat om de kwaliteiten van de mens in zijn omgeving Marie- Thérèse Rooijackers en Frank Boss Inleiding Het behoeft inmiddels nauwelijks

Nadere informatie

Hoofdlijnenakkoord voor het inrichten van een Regionaal Arrangement Beroepsonderwijs Amsterdam

Hoofdlijnenakkoord voor het inrichten van een Regionaal Arrangement Beroepsonderwijs Amsterdam Afdeling Onderwijs, Jeugd en Educatie Team Onderwijs VO Hoofdlijnenakkoord voor het inrichten van een Regionaal Arrangement Beroepsonderwijs Amsterdam Betrokken partijen: De instellingen voor Beroepsonderwijs

Nadere informatie

Een nieuw perspectief Waardestromen

Een nieuw perspectief Waardestromen Een nieuw perspectief Waardestromen Arie Voorburg 06 2706 0749 arie.voorburg@arcadis.nl Jordy Daneel 06 2706 2414 jordy.daneel@arcadis.nl 1 Verandering ontstaat door inspiratie of wanhoop 2 Deel 1 Vertrekpunt

Nadere informatie

Nederland zakt vier plaatsen op Human Capital Index: vaardigheden en kennis van oudere leeftijdscategorieën blijven onbenut.

Nederland zakt vier plaatsen op Human Capital Index: vaardigheden en kennis van oudere leeftijdscategorieën blijven onbenut. ONDERZOEKSRAPPORT Nederland zakt vier plaatsen op Human Capital Index: vaardigheden en kennis van oudere leeftijdscategorieën blijven onbenut. Introductie In het Human Capital 2015 report dat het World

Nadere informatie

F4-GEMEENTEN. Manifest voor de vorming van een nieuw provinciaal coalitieakkoord. Versterk Economie en Werkgelegenheid

F4-GEMEENTEN. Manifest voor de vorming van een nieuw provinciaal coalitieakkoord. Versterk Economie en Werkgelegenheid LEEUWARDEN SÚDWEST-FRYSLÂN SMALLINGERLAND HEERENVEEN Versterk Economie en Werkgelegenheid Manifest voor de vorming van een nieuw provinciaal coalitieakkoord SAMEN WERKEN AAN EEN SLAGVAARDIG FRYSLÂN 2 3

Nadere informatie

EEN NIEUWE KOERS. Limburgse VrouwenRaad september 2010

EEN NIEUWE KOERS. Limburgse VrouwenRaad september 2010 EEN NIEUWE KOERS Limburgse VrouwenRaad september 2010 1 1. Terugblik 35 jaar Limburgse VrouwenRaad 2. Belangrijkste conclusies De kracht van de LVR als koepel 3. Een nieuwe koers Economische ontwikkelingen

Nadere informatie

Smart Industry. KvK Ondernemerspanel onderzoek

Smart Industry. KvK Ondernemerspanel onderzoek KvK Ondernemerspanel onderzoek Smart Industry Algemene gegevens: Start- en einddatum onderzoek: 02-07-2014 tot 22-07-2014 Aantal deelnemende ondernemers: 484 (doelgroep mkb-topsectoren) In dit document

Nadere informatie

INDUSTRIE EN SAMENLEVING HET VIZIER OP 2025. De bijdrage van de industrie aan de kwaliteit van leven in 2025

INDUSTRIE EN SAMENLEVING HET VIZIER OP 2025. De bijdrage van de industrie aan de kwaliteit van leven in 2025 INDUSTRIE EN SAMENLEVING HET VIZIER OP 2025 De bijdrage van de industrie aan de kwaliteit van leven in 2025 Startnotitie: Naar een Visie voor de Nederlandse industrie 28 maart 2010 Naar de Visie 2025 -

Nadere informatie

Economische scenario s West-Friesland

Economische scenario s West-Friesland Economische scenario s West-Friesland 24 april 2014 Opzet presentatie 1. Economische ontwikkeling West-Friesland 2. SWOT economie 3. Trends en ontwikkelingen 4. Prognose economische ontwikkeling 5. Scenario

Nadere informatie

Logistieke draaischijf Twente, De regio als concurrerende hotspot

Logistieke draaischijf Twente, De regio als concurrerende hotspot Logistieke draaischijf Twente, De regio als concurrerende hotspot Rikkert de Kort Senior adviseur goederenvervoer 13 juni 2012 Buck Consultants International Postbus 1456 6501 BL Nijmegen Telnr : 024 379

Nadere informatie

Kick-off programma Kwaliteit van de Samenleving in Zuid-Holland 10 december 2015

Kick-off programma Kwaliteit van de Samenleving in Zuid-Holland 10 december 2015 Kick-off programma Kwaliteit van de Samenleving in Zuid-Holland De aftrap Op heeft JSO met u de aftrap gegeven van het programma Kwaliteit van de Samenleving in Zuid- Holland. Het programma voorziet in

Nadere informatie

Commissie voor Ruimtelijke Ontwikkeling en Wonen

Commissie voor Ruimtelijke Ontwikkeling en Wonen Griffie Commissie voor Ruimtelijke Ontwikkeling en Wonen Datum commissievergadering : - Document nummer : 2833947 Behandelend ambtenaar : T. de Graaf Directie/bureau : Economie & Mobiliteit/ Bureau Mobiliteitsbeleid

Nadere informatie

Atlas voor gemeenten 2014: de positie van Utrecht

Atlas voor gemeenten 2014: de positie van Utrecht Atlas voor gemeenten 2014: de positie van Utrecht een notitie van Onderzoek 6 juni 2014 Utrecht.nl/onderzoek Colofon uitgave Afdeling Onderzoek Gemeente Utrecht 030 286 1350 onderzoek@utrecht.nl internet

Nadere informatie

Gelderland- een voorbeeld voor innovatief en duurzaam arbeidsmarktbeleid

Gelderland- een voorbeeld voor innovatief en duurzaam arbeidsmarktbeleid Gelderland- een voorbeeld voor innovatief en duurzaam arbeidsmarktbeleid WHITEPAPER De centrale rol van de Gelderse regionale Platforms Onderwijs-Arbeidsmarkt (POA s) Maart 2015 Namens de gezamenlijke

Nadere informatie

1.1 Bevolkingsontwikkeling 9. 1.2 Bevolkingsopbouw 10. 1.2.1 Vergrijzing 11. 1.3 Migratie 11. 1.4 Samenvatting 12

1.1 Bevolkingsontwikkeling 9. 1.2 Bevolkingsopbouw 10. 1.2.1 Vergrijzing 11. 1.3 Migratie 11. 1.4 Samenvatting 12 inhoudsopgave Samenvatting 3 1. Bevolking 9 1.1 Bevolkingsontwikkeling 9 1.2 Bevolkingsopbouw 10 1.2.1 Vergrijzing 11 1.3 Migratie 11 1.4 Samenvatting 12 2. Ontwikkelingen van de werkloosheid 13 2.1 Ontwikkeling

Nadere informatie

Gezondheiden Zorg in Overijssel

Gezondheiden Zorg in Overijssel Gezondheiden Zorg in Overijssel Ontwikkelingen en Perspectieven Hans Peter Benschop Gemeente Hof van Twente Goor, 1 juni 2016 Hof van Twente Gezond Gemiddelde leeftijd hoger dan Nederlandse gemiddelde

Nadere informatie

Overheid in Verbinding. Workshop: Talentmanagement

Overheid in Verbinding. Workshop: Talentmanagement Overheid in Verbinding Workshop: Talentmanagement Door wie? Helma Verhagen Organisatieadviseur HR/Ontwikkeling/Verandering ipv. Martine Peper Organisatie Adviseur HR / Ontwikkeling Désirée Veer Strategisch

Nadere informatie

Onderwerp Bevolkings- en woningbehoefteprognose Noord-Brabant, actualisering 2011

Onderwerp Bevolkings- en woningbehoefteprognose Noord-Brabant, actualisering 2011 Onderwerp Bevolkings- en woningbehoefteprognose Noord-Brabant, actualisering 2011 Status Informerend Voorstel Kennis te nemen van de bevolkings- en woningbehoefteprognose Noord-Brabant, actualisering 2011

Nadere informatie

Rotterdamse schoolverlaters op achterstand

Rotterdamse schoolverlaters op achterstand Relatief zwakke perspectieven voor lager opgeleiden Rotterdamse schoolverlaters op achterstand Arjen Edzes, Marten Middeldorp en Jouke van Dijk - Rijksuniversiteit Groningen. Schoolverlaters in Rotterdam

Nadere informatie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Via het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) stimuleert Europa de regionale

Nadere informatie

Sociale innovatie. Integraal op weg naar topprestaties in teams en organisaties

Sociale innovatie. Integraal op weg naar topprestaties in teams en organisaties Sociale innovatie Integraal op weg naar topprestaties in teams en organisaties DATUM 1 maart 2014 CONTACT Steef de Vries MCC M 06 46 05 55 57 www.copertunity.nl info@copertunity.nl 2 1. Wat is sociale

Nadere informatie

Statenmededeling aan Provinciale Staten

Statenmededeling aan Provinciale Staten Statenmededeling aan Provinciale Staten Embargo tot woensdagmiddag 12 maart 14.00 uur Onderwerp Landschappen van Allure: sbesluit tweede tender. Aan Provinciale Staten van Noord-Brabant, Kennisnemen van

Nadere informatie

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 23 april 2013 (26.04) (OR. en) 8578/13 JEUN 40 EDUC 114 SOC 255

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 23 april 2013 (26.04) (OR. en) 8578/13 JEUN 40 EDUC 114 SOC 255 RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 23 april 2013 (26.04) (OR. en) 8578/13 JEUN 40 EDUC 114 SOC 255 NOTA van: aan: Betreft: het secretariaat-generaal van de Raad het Comité van permanente vertegenwoordigers

Nadere informatie

1 Visie op de webpresentatie

1 Visie op de webpresentatie 1 Visie op de webpresentatie De gemeente Eindhoven gaat haar presentatie op het web verbeteren We spreken met opzet over presentatie omdat de vorm wat ons betreft nog open is. Concreet betekent dit dat

Nadere informatie

Philips en Sociale Innovatie. Sociaal-Economische Afdeling HR Nederland Frank Bussmann en Ap Rammeloo Maart 2010

Philips en Sociale Innovatie. Sociaal-Economische Afdeling HR Nederland Frank Bussmann en Ap Rammeloo Maart 2010 Philips en Sociale Innovatie Sociaal-Economische Afdeling HR Nederland Frank Bussmann en Ap Rammeloo Maart 2010 1 Philips (in Nederland) 120.000 medewerkers wereldwijd, 15.000 in Nederland. Health & Well

Nadere informatie

Economische visie. Gemeente Cranendonck

Economische visie. Gemeente Cranendonck Economische visie Gemeente Cranendonck Economische visie voor en door ondernemers Om in de toekomst de kansen en mogelijkheden op economisch gebied optimaal kunnen benutten, is een gezamenlijke koers en

Nadere informatie

1. Nederland. Figuur 1.1. Figuren bij Voorzichtig vooruit Discussiepaper Kenniseconomie Monitor 2006 1

1. Nederland. Figuur 1.1. Figuren bij Voorzichtig vooruit Discussiepaper Kenniseconomie Monitor 2006 1 1. Nederland Figuur 1.1 Figuren bij Voorzichtig vooruit Discussiepaper Kenniseconomie Monitor 2006 1 2. Infrastructuur Figuur 2.1 Figuur 2.2 PA VS Eu 25 EU 15 ICT uitgaven 2004 (EC, 2006) 0 5 10 % van

Nadere informatie

Tilburg University 2020 Toekomstbeeld. College van Bestuur, april 2013

Tilburg University 2020 Toekomstbeeld. College van Bestuur, april 2013 Tilburg University 2020 Toekomstbeeld College van Bestuur, april 2013 Strategie in dialoog met stakeholders Open voor iedere inbreng die de strategie sterker maakt Proces met respect en waardering voor

Nadere informatie

Visie Missie. De missie van onze stichting is de volgende: wie je morgen bent creëer je vandaag met de som van gisteren

Visie Missie. De missie van onze stichting is de volgende: wie je morgen bent creëer je vandaag met de som van gisteren Visie Missie De Jan Ligthartscholen van de Jan Ligthartgroep Tilburg hebben een duidelijk doel voor ogen: het onderwijs dusdanig inrichten dat het de basis vormt van het levenslang leren dat een mens doet.

Nadere informatie

Flexibel werken en organiseren

Flexibel werken en organiseren Flexibel werken en organiseren Flexibel werken en organiseren Inhoud Inhoud Inleiding De kracht van flexibiliteit Differentiatie in ontwikkeling en doorstroom gebaseerd op organisatieverschillen Aspecten

Nadere informatie

De Sociale Staat van Nederland

De Sociale Staat van Nederland De Sociale Staat van Nederland Uitdagingen voor praktijk, onderzoek en opleidingen in de langdurige zorg Ben Sajet Centrum, 22 april 2016 Kim Putters Is Nederland een participatiesamenleving? Verdeling

Nadere informatie

Passie voor Techniek in goede banen leiden van opleiden naar duurzaam aantrekkelijk

Passie voor Techniek in goede banen leiden van opleiden naar duurzaam aantrekkelijk Passie voor Techniek in goede banen leiden van opleiden naar duurzaam aantrekkelijk Misja Bakx Directeur Matchcare Agenda 1. Arbeidsmarkt ontwikkelingen en veranderingen 2. Trends in de rol van onderwijs,

Nadere informatie

BOUWNETWERK. Kiezen en uitblinken. Bouwnetwerk is hét netwerk voor vrouwen die werken aan de gebouwde omgeving

BOUWNETWERK. Kiezen en uitblinken. Bouwnetwerk is hét netwerk voor vrouwen die werken aan de gebouwde omgeving BOUWNETWERK Kiezen en uitblinken Bouwnetwerk is hét netwerk voor vrouwen die werken aan de gebouwde omgeving Kiezen en uitblinken Aan mevrouw Schultz van Haegen, minister van infrastructuur en milieu,

Nadere informatie

VERGADERING GEMEENTERAAD d.d. 9 januari 2012 AGENDA NR. 10. VOORSTEL tot oprichting NV Greenport Venlo Innovation Center. Aan de Gemeenteraad

VERGADERING GEMEENTERAAD d.d. 9 januari 2012 AGENDA NR. 10. VOORSTEL tot oprichting NV Greenport Venlo Innovation Center. Aan de Gemeenteraad VOORSTEL tot oprichting NV Greenport Venlo Innovation Center. Aan de Gemeenteraad VERGADERING GEMEENTERAAD d.d. 9 januari 2012 AGENDA NR. 10 Geachte raad, Het college van burgemeester en wethouders vraagt

Nadere informatie

Argumentenkaart Deeltijdwerken 3. Samenleving. Wat zijn de voor- en nadelen voor de samenleving als vrouwen meer gaan werken?

Argumentenkaart Deeltijdwerken 3. Samenleving. Wat zijn de voor- en nadelen voor de samenleving als vrouwen meer gaan werken? Argumenten Deeltijdwerken Wat zijn de - en nadelen de samenleving als meer gaan werken? Argumenten Deeltijdwerken Wat zijn de - en nadelen de samenleving als meer gaan werken? Argumenten Deeltijdwerken

Nadere informatie

M&S Breda. M&S Toetsingskader. Een reflectie- en leerinstrument voor welzijn- en zorg

M&S Breda. M&S Toetsingskader. Een reflectie- en leerinstrument voor welzijn- en zorg M&S Toetsingskader Een reflectie- en leerinstrument voor welzijn- en zorg 1 Inleiding M&S Breda is een netwerk van en voor organisaties die als uitgangspunt hebben dat zorg en welzijn in de eerste plaats

Nadere informatie

Arbeidsmarktagenda 21

Arbeidsmarktagenda 21 Arbeidsmarktagenda 21 Topsectoren en de HCA Voor de twee agrarische topsectoren is een Human Capital Agenda opgesteld met als doel, de aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt te verbeteren, zowel

Nadere informatie

Inspraak notitie VBOB commissie ZWC d.d. 29 maart 2008

Inspraak notitie VBOB commissie ZWC d.d. 29 maart 2008 Ambtelijk secretaris VBOB drs. Mieke Nijssen Postbus 3240 5203 DE s-hertogenbosch telefoon: 073 643 02 63 e-mail: mnijssen@vbob.nl Bank Rabobank Breda 34 15 44 973 Inspraak notitie VBOB commissie ZWC d.d.

Nadere informatie

Strategieën voor ruimtelijke ontwikkeling. 1) Duurzame ontwikkeling, governance, gebiedsontwikkeling, monitoring en kennisvragen

Strategieën voor ruimtelijke ontwikkeling. 1) Duurzame ontwikkeling, governance, gebiedsontwikkeling, monitoring en kennisvragen Strategieën voor ruimtelijke ontwikkeling 1) Duurzame ontwikkeling, governance, gebiedsontwikkeling, monitoring en kennisvragen Ina Horlings Lezing Waddenacademie, 2-12- Opgaven voor de Waddenregio 1.

Nadere informatie