DE REGIONALE LUCHTVAART DER VOLKEREN

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "DE REGIONALE LUCHTVAART DER VOLKEREN"

Transcriptie

1 DE REGIONALE LUCHTVAART DER VOLKEREN oktober 2003 De 12 provinciale Milieufederaties in samenwerking met Stichting Natuur en Milieu Tekst: René Didde, freelance wetenschapsjournalist

2 Voorwoord Voor u ligt een publicatie van de gezamenlijke provinciale Milieufederaties, in samenwerking met Stichting Natuur en Milieu. Het is een product van het project Maatwerk Regionale en Kleine Luchtvaart, een samenwerkingsproject van de genoemde organisaties. Doel van dit project is beïnvloeding van het wetgevingstraject voor nieuw Rijksbeleid voor de regionale en kleine luchthavens in Nederland. Dit wetgevingstraject van het Rijk, regelgeving regionale en kleine luchthavens (RRKL), heeft tot doel een nieuw milieukader voor regionale en kleine luchtvaart in Nederland op te stellen. Belangrijk nevendoel is daarbij te komen tot een decentralisatie van beleid van het Rijk naar de provincies. In het project Maatwerk Regionale en Kleine Luchtvaart, hebben de Milieufederaties een aantal activiteiten onderscheiden. Zo worden er een aantal regionale debatten georganiseerd rond regionale luchthavens. Afsluiting van het project is een landelijk debat met onder meer woordvoerders luchtvaart van de Tweede Kamerfracties. Bij de debatten krijgen de deelnemers en anderen die daar belangstelling voor hebben, de gelegenheid kennis te nemen van bijgaande publicatie. De regionale luchtvaart der volkeren wil een overzicht geven van de stand van zaken in beleid en praktijk. De Milieufederaties hebben de free-lance journalist René Didde gevraagd een journalistieke verkenning te maken, waarvan het resultaat voor u ligt. René Didde heeft daarbij expliciet de vrijheid gekregen om zijn journalistieke impressies op te schrijven. Wij hopen dat u ongeacht het belang dat u vertegenwoordigt, plezier zult beleven aan het in ieder geval zeer leesbare en hier en daar prikkelende artikel. Voelt u zich uitgedaagd tot een reactie, dan hoop ik dat u die wilt geven op een van de debatten die wij organiseren. Uiteraard staan wij ook open voor andere reacties, opmerkingen of uitnodigingen. J. Kastje projectleider Maatwerk Regionale en Kleine Luchtvaart voor de gezamenlijke provinciale Milieufederaties oktober 2003 De regionale luchtvaart der volkeren Stichting Natuur en Milieu 2

3 1. Eelde Vlieg er eens uit! Behendig stuurt een medewerker van de luchthavendienst zijn Opel in volle vaart over de startbaan van `Groningen Airport Eelde. Halverwege de 1800 meter lange baan krijgt hij plotseling van de verkeerstoren te horen dat hij moet plaatsmaken voor de PH-BWE. Het is een lestoestel van de KLM Flight Academy, waarmee aankomende piloten zich bekwamen in cruciale procedures voor het starten en landen. De medewerker stuurt zijn auto snel een zijbaan op waar normaal gesproken vliegtuigen taxiën. Het komt wat vreemd over, maar te Groningen Airport Eelde kunnen de rondleidingen per auto soms over de landingsbaan verlopen. Want met vluchten per jaar is daar de ruimte voor. Welgeteld vier chartervluchten per dag verwerkt `Eelde. Een daarvan is voor rekening van prijsvechter Ryanair, dat een dagelijkse vlucht naar London Stansted verzorgt. Daarnaast staat een dagelijkse chartervlucht naar Heraklion (Kreta), een vlucht naar Dalaman aan de Turkse kust en een vlucht naar Rijeka in het voormalig Joegoslavië op het programma. De aankomsthal van `Eelde is klein, er is slechts één lopende band. Hier geen lange wachttijden of sores met zoekgeraakte koffers. Terugkerende toeristen lopen direct naar hun familieleden langs de security en douane, die enkele tienduizenden euro s per jaar kosten, een bedrag dat vooralsnog door de rijksoverheid wordt opgebracht. Of zijn in een wip bij hun auto die ze voor 25 euro de hele week hebben kunnen parkeren. Er is een restaurant, een congrescentrum en zelfs een hotel, toepasselijk L'Avion gedoopt. Touringcars van 'Drenthe Tours' staan voor de deur. Er heerst een gemoedelijke sfeer op dit kleine vliegveld. Per jaar landen en vertrekken er zo'n honderdvijftigduizend passagiers. Met de recente komst van Ryanair stijgt dat aantal nu naar 210 duizend. Airbus uit de A300-serie, Boeiing 737 en 757 kunnen Eelde aandoen. Vandaar dat luchthaven-directeur Jeroen Meulendijks in zijn nopjes is met Ryanair, de prijsvechter, low cost carrier in jargon. "We willen dat ze spoedig een tweede, dagelijkse vlucht Stansted-Eelde vice versa ondernemen", zegt Meulendijks, die sinds tweeëneenhalf jaar de scepter zwaait op het regionale vliegveld voor Noord-Nederland. "Dan verdubbelt het aantal Engelsen van 30 duizend naar 60 duizend per jaar. Zij komen hier vooral voor een populaire `City Break." Nu nog maakt Groningen Airport Eelde een slordige 900 duizend euro per jaar verlies, een tekort dat de laatste jaren vermindert. Het exploitatietekort werd tot nog toe aangezuiverd door Rijk (40%) en de aandeelhouders (60%). Die laatsten bestaan uit de provincies Drenthe en Groningen en de gemeenten Assen en Groningen en ook Tynaarlo, waartoe Eelde's grondgebied behoort. De landelijke politiek heeft echter een einde gemaakt aan deze onbekommerde subsidiëring van de regionale luchtvaart. De luchthavens moeten hun eigen broek ophouden. Daartoe zijn de aandelen van het Rijk `vervreemd en overgegaan in regionale handen. Ook moeten onder meer de beide gedeputeerden wijken uit de raad van commissarissen om de schijn van belangenverstrengeling te vermijden. "We hebben een eenmalig bedrag gekregen van bijna 11 miljoen euro om ons in te dekken tegen toekomstige verliezen en ook om investeringen te plegen", zegt Meulendijks. De regionale luchtvaart der volkeren Stichting Natuur en Milieu 3

4 Graag zou hij een deel van dat geld besteden aan bijkomende kosten voor de verlenging van de landingsbaan van 1800 naar 2500 meter, waarvoor de investeringen door het Ministerie van Verkeer en Waterstaat worden gefinancierd. "Met de verlenging kunnen we meer non-stopvluchten ondernemen op bijvoorbeeld Las Palmas", zegt Meulendijks. "Nu nog moeten toestellen al in Enschede of Maastricht landen om peut in te nemen." Ook wil de luchthaven lucratieve vrachtvluchten binnenhalen. Lucratief, want hoe zwaarder de kist, hoe meer de luchthaven toucheert. "Nu komen we tekort om zwaardere toestellen dan een vliegtuig vol piepkuikens aan te kunnen", zegt Meulendijks spijtig. Al 18 jaar wordt gediscussieerd over het nut en de noodzaak van deze baanverlenging. Tegenstanders reppen van aantasting van de natuur en onaanvaardbare stijging van de geluidshinder, juist in een gebied met een hoge landschappelijke waarde. Nu ontvangt de luchthaven zo'n 2500 klachten per jaar. Deze zijn voor meer dan de helft afkomstig van drie notoire klagers, aldus de zogeheten commissie-28, die onder meer klachten over geluidshinder registreert. Behalve Ryanair, de charters van Martinair en de pilotenopleiding wordt het Gronings-Drentse vliegveld gebruikt voor zakenvluchten voor gasten van de NAM en Niemeyer. Henk Koop, de baas van bouwconcern Koop Tjuchem heeft er zijn beide toestellen staan, en de parachuteclub frequenteert de baan. Er is een ambulancedienst per helikopter en s nachts zijn soms vluchten noodzakelijk om snel transport van donororganen naar het academisch Ziekenhuis in Groningen mogelijk te maken. Luchtreclame van Aero Eelde De KLM Flight Academy is het grootste bedrijf gevestigd op Groningen Airport Eelde Maar er is meer op de kleine luchthaven. Een folder rept van funactiviteiten. "Pretvluchten, vlieg er eens uit", staat er. Met een vierpersoons Cessna kunnen mensen rondvluchten maken. "Een rondje boven uw huis? Zelf sturen of toch maar niet? Het is allemaal mogelijk", aldus de folder. En: Aero Eelde verzorgt meer. "Luchtreclame (ook gelukwensen), droppingsvluchten (chuutjes, para-demo's), foto-vluchten, verhuur, inspectievluchten, promotionele acties en as-verstrooiing boven zee." Dat soort zaken zijn echter peanuts, zo maakt Meulendijks duidelijk. "Deze kleine luchtvaart brengt niet veel geld in het laatje. De lichtere toestellen van de kleine luchtvaart brengen niet meer dan enkele eurotientjes per landing binnen. De pilotenopleiding doet dat wel, maar veroorzaakt de meeste klachten, met name door de circuitvluchten, oefeningen binnen een afgebakende ruimte in de lucht." Ondertussen moet Meulendijks wel onder meer zijn 19 man brandweer continu in ploegendienst doorbetalen. Ook overheadkosten als het restaurant en de kosten voor de veiligheid, sinds `11 september een issue van formaat, tikken door. Het is duidelijk: hoe meer vluchten, hoe minder deze kosten op de begroting drukken. En ook de reclame-inkomsten zullen toenemen als meer vluchten worden uitgevoerd. De regionale luchtvaart der volkeren Stichting Natuur en Milieu 4

5 De geluidsgrenzen van Groningen Airport Eelde staan nog groei toe van de chartervluchten, maar stuiten op hun grenzen voor de kleine luchtvaart als reclamesleep en fun. De veiligheid van het vliegveld is adequaat, aldus Meulendijks, daar doet een ongeluk met Turks toestel in de zomer van 2003 niets aan af. In juni schoof een vliegtuig direct na de start door in een weiland. "Er is niemand gewond geraakt en het draaiboek functioneerde goed. Het was een operationeel incident, dat nog nader wordt onderzocht. Dit is een gecontroleerd vliegveld. Anders dan de kleine, groene velden maken de radar en professionele apparatuur van de luchtverkeersleiding in de verkeerstoren hier de dienst uit. De regionale luchtvaart der volkeren Stichting Natuur en Milieu 5

6 2. Beek Zij de vracht, wij de toeristen Aan de andere kant van Nederland, in Beek, pal ten noorden van Maastricht, ligt `Maastricht Aachen Airport. Duidelijk waarneembaar vanaf de snelweg A2 doemt daar de luchthaven op en een fiks bedrijventerrein. In 1945 aangelegd als een Amerikaanse vliegbasis, leed de luchthaven `Beek tot de jaren 70 een rustig bestaan van recreatieve vluchten. Er is toen besloten dat we meer op het gebied van vrachtvluchten wilden betekenen, zegt luchthavendirecteur Jan Tindemans. Dat betekende dat naast de 2500 meter lange Noord-Zuid-baan, parallel aan de A2 ook een Oost-Westbaan noodzakelijk werd geacht. Daar is 20 jaar over gediscussieerd, totdat het kabinet in 1999 besloot dat het niet doorging. Jammer, want mede daardoor groeit het hier nabij gelegen Bierset (Luik) als kool en ondervindt de regio alsnog hinder van de toestellen die daar landen. Maar Tindemans, ex-gedeputeerde van de provincie Limburg, zit niet bij de pakken neer. Monter somt hij de vier niches op waarop de luchthaven zich toelegt. En anders dan onze collega s kunnen we melden in 2002 voor het eerst winst gemaakt te hebben, meldt Tindemans, al voegt hij eerlijk toe dat daar een deel van de afkoopsom van het Rijk is bij gerekend om oude schulden te saneren. We hopen in 2003 evenwel naar een structurele winst toe te groeien, klinkt het hoopvol. Net als in Eelde verzorgen chartermaatschappijen als Transavia en Martinair vluchten naar het Middellandse zeegebied (Canarische eilanden, Turkije). We onderhouden ook een regionale lijndienst op Schiphol en hebben verschillende zakenvluchten met kleine 50- zitters, aldus Tindemans. En evenals in Eelde is ook in Beek prijsvechter Ryanair present met een vlucht naar Londen. Ten slotte bedient Tindemans een kleine markt van vrachtvluchten (versgoederen als bloemen en vlees). Vijfentwintig kilometer verderop ligt vliegveld Luik (Bierset), maar zij concurreren nauwelijks met Beek, betoogt Tindemans. Het is een goede mix: zij doen vrachtvluchten, wij toeristen. Het aantal vliegbewegingen is met 64 duizend ongeveer vergelijkbaar met Groningen Airport. Ongeveer 1/3 daarvan betreffen commerciële vluchten, het overgrote deel zijn lesvluchten van kleine luchtvaart. We proberen hen op gepaste wijze beperkingen op te leggen zodat ze niet in de avonden en in het weekend vliegen, zegt Tindemans. Net als zijn collega in het noorden zegt Tindemans dat de overheadkosten zwaar doortikken vanwege het relatief gering aantal vluchten. We moeten elke dag van zes uur s ochtends tot 11 uur s avonds drie brandweerwagens paraat hebben. In de zogeheten aanwijzing voor 1 januari 2004 vraagt de luchthaven aan de Minister meer bewegingen. Daar staat tegenover dat in het weekend geen lesvluchten zullen plaatsvinden. De geluidscontouren zullen iets veranderen, maar niet ten ongunste. Minder woningen zullen worden gehinderd door sneller opstijgen van stillere vliegtuigen, aldus Tindemans. De regionale luchtvaart der volkeren Stichting Natuur en Milieu 6

7 Het is een fabeltje dat er op regionale vliegvelden alleen verouderde toestellen komen met daarin oudere piloten die louter vliegen om uren te maken voor behoud van hun brevet. Je hoort het vaker, waar het vandaan komt weet ik niet, maar het is complete onzin. Rondom Beek is een fors bedrijventerrein aangelegd, vooral om bedrijven te huisvesten die gebonden zijn aan de luchthaven. Tindemans geeft ruiterlijk toe dat dit bedrijventerrein slechts voor de helft wordt bezet door zogeheten luchtvaart gebonden bedrijven. Zuid-Limburg had nog behoefte aan één extra bedrijventerrein. Het is dan logisch om deze zaak te concentreren op het terrein van het vliegveld in plaats van elders nog een terrein voor bedrijven in te richten. Het leidt misschien wel tot extra belasting van het milieu rond het vliegveld, maar beter hier dan op het plateau van Margraten of in het Geuldal. De regionale luchtvaart der volkeren Stichting Natuur en Milieu 7

8 3. De regionale luchtvaart der volkeren Groningen Airport Eelde en Maastricht Aachen-Airport zijn twee van de vier regionale vliegvelden die Nederland kent. De andere twee zijn te vinden in Rotterdam (Zestienhoven) en Lelystad. Daarnaast telt Nederland een aantal militaire vliegvelden, die civiele luchtvaart als een vorm van `medegebruik toestaan. Daarvan zijn Twente en vooral Eindhoven belangrijk. Twente wordt, net als Valkenburg (ZH) wellicht gesloten in het kader van de bezuinigingen bij het Ministerie van Defensie. Maar er bestaan meer luchthavenactiviteiten in het kleine Nederland. We kennen namelijk nog een twaalftal kleine of `groene luchthavens, die zich kenmerken door een groene grasbaan of `luchtstrips, wat vooral kleine luchtvaart als reclame-, sport- zweef- en funvluchten mogelijk maakt. Deze groene velden of kleine luchtvaart bevindt zich in Ameland, Budel, Drachten, Hilversum, Hoogeveen, Midden-Zeeland, Noordoostpolder, Oostwold, Seppe, Terlet, Teuge en Texel. Op een aantal van deze velden is een betonnen landingsbaan aangelegd of is daar toestemming voor gevraagd. Mede door deze luchtvaartactiviteiten, waarbij soms de brommende ultra light vliegtuigen (ULV s) in het geding zijn, is er in de provinciale stiltegebieden dikwijls sprake van vliegtuiglawaai, een situatie die ook de staatssecretaris van Verkeer en Waterstaat, Melanie Schultz-van Haegen (VVD), erkent. Ze is echter niet voor een vliegverbod, want dat is niet te handhaven, zegt ze, sterker nog de piloot in de lucht weet zelf niet eens of hij boven een stiltegebied koerst. Het ministerie wil via zelfregulering de sector tot verbeteringen bewegen, onder meer door een kaart te verstrekken met gebieden die de piloten zouden kunnen mijden. Een verhoging van de vlieghoogte is niet effectief en onmogelijk vanwege kans op ongelukken (met name met militair verkeer). Daarnaast wordt met een convenant getracht de kleine luchtvaart tot stillere propellers te manen en illustere activiteiten als het gemotoriseerd parachutespringen, modelbouwvliegen, parabouncing en gemotoriseerd parapenting in te tomen. Is er in Nederland ruimte voor bij elkaar meer dan twintig vliegvelden naast Schiphol? Wat is het perspectief van de regionale luchtvaart, wat moeten we met de kleine velden? Kan er sprake zijn van een beheerste, `duurzame groei, of wegen de lusten in de vorm van recreatie en economische ontwikkeling niet op tegen de lasten van geluidhinder, milieuvervuiling, risico s, veiligheid en kosten? Deze vragen zijn actueel en klemmend. Want tot nog toe was de regionale en kleine luchtvaart een zaak van het Rijk, waarin vooral het Ministerie van Verkeer en Waterstaat de dienst uitmaakt. Op stapel staat echter een ingrijpende beleidswijziging. De Luchtvaartwet wordt vervangen door de wet Luchtvaart, een kaderwet met Amvb s die er op neer komt dat de provincies meer bevoegdheden krijgen op het gebied van vaststellen van de geluidscontouren voor regionale en kleine vliegvelden. De regionale luchtvaart der volkeren Stichting Natuur en Milieu 8

9 De aandelen van het Rijk in de regionale vliegvelden moesten daartoe vanaf 1998 in private handen overgaan (vervreemding van de aandelen) en ook is er een eenmalige som verstrekt om exploitatieverliezen af te kopen. Anno 2003 is deze operatie nog niet overal voltooid, maar toch komt de Rijkssteun stilaan ten einde, een besluit dat stamt uit de Regionale Luchthaven Strategie (Relus), vastgesteld in Intussen zijn de meeste regionale en kleine vliegvelden volop bezig met het verkrijgen van een aanwijzigingsbesluit van het Rijk. Met deze `aanwijzing wordt formeel de geografische begrenzing, de ligging van start- en landingsbanen en gebruiksvoorschriften geregeld. Belangrijk is ook dat daarin geluidszones worden vastgesteld en in het bestemmingsplan opgenomen. Vanaf medio 2004 zo is althans nu de verwachting trekt het Rijk zich geheel terug en treedt de nieuwe Wet Luchtvaart in werking. Daarbij zijn twee zaken de komende tijd relevant voor de regionale en kleine luchtvaart. De milieuruimte wordt waarschijnlijk begrensd, dat wil zeggen milieueffecten (vermoedelijk inclusief CO2-emissies) en veiligheidseffecten door eventuele groei van het vliegverkeer moet worden opgevangen door de inzet van schonere, stillere en veiliger vliegtuigen (het zogeheten `standstill-principe). Hoe hard aan dit principe wordt vastgehouden is niet duidelijk, en zelfs het überhaupt hanteren van dit principe staat niet vast, zo is op te maken uit achtergrondgesprekken met het ministerie van Verkeer en Waterstaat. De lusten én de lasten van kleine en regionale luchtvaart horen in de regio Ten tweede wordt het beleid gedecentraliseerd van rijk naar provincie. Met uitzondering van de beveiliging, het luchtverkeerswegenstelsel en landelijk vastgestelde milieukaders en milieukwaliteits- en veiligheidsnormen (Rijkstaken), heeft de provincie het voortaan voor het zeggen. Uit briefwisselingen tussen staatssecretaris Schultz en de Kamer en uit achtergrondgesprekken met ambtenaren ontstaat de indruk dat deze decentralisatie een serieus punt is. De lusten én de lasten van kleine en regionale luchtvaart horen in de regio, zegt de staatssecretaris bij herhaling. Aan de provincie dus de taak om vliegtuiglawaai boven stiltegebieden te regelen, het lawaai op de vliegvelden in de hand te houden, woningbouwprojecten uit de buurt van vliegvelden te houden, isolatiemaatregelen te treffen, enzovoorts. De regio moet zelf een afweging maken, aldus Schultz. Daar hoort bij dat gedeputeerden zich ook uit de raad van commissarissen moeten terugtrekken om de schijn van belangenverstrengeling tegen te gaan. Mocht een regionaal vliegveld pretenties krijgen om tot een tweede Schiphol uit te groeien, dan blijft het Rijk poortwachter om al te pompeuze ideeën af te blazen. Want de nationale luchtvaart is een rijksbelang. De regionale luchtvaart der volkeren Stichting Natuur en Milieu 9

10 4. Drenthe Een luchthaven is van groot belang voor de regio Hoe denkt de provincie deze kluwen van belangen te ontwarren. In de provincie Drenthe ziet Sipke Swierstra weinig problemen. In de omgeving van Eelde is het allerminst free for all en bouw maar raak, aldus Swierstra. Ik ben me ervan bewust dat de milieucontouren van het vliegveld verordonneren dat we in sommige delen niet kunnen bouwen. Daar hebben we over nagedacht door een totaalplan te maken voor de ruimtelijke inrichting voor woningen en bedrijven. De luchthaven, inclusief baanverlenging past daarin. Sinds 1991 is Swierstra gedeputeerde verkeer en vervoer voor de VVD. Hij zit eveneens al jaren blijmoedig in de Raad van Commissarissen van Groningen Airport Eelde. Swierstra heeft geen enkele moeite met dubbele petten. De aanwijzing van de luchthaven is een Rijksaangelegenheid, zegt hij. Maar ook in de regio is de zaak goed bediscussieerd. Provinciale Staten zou nooit belangenverstrengeling van mij accepteren. Om niettemin de schijn te vermijden, zal Swierstra terugtreden als commissaris zodra het Rijk alle aandelen heeft overgedragen aan de regionale overheden. Vermoedelijk zal Drenthe (en ook Groningen) iemand uit het bedrijfsleven aanstellen om goed op de aandelen van de aandelen te passen. Swierstra noemt de luchthaven van groot belang voor de regio. Vooral de sociaal-economische representativiteit is van betekenis, inclusief het feit dat een luchthaven een factor voor (buitenlandse) bedrijven is om zich in de regio te vestigen. De aanwezigheid van een vliegveld staat gewoon op de checklists van bedrijven. Daarnaast mikt Swierstra op luchtvracht en toerisme. Naast de luchthaven staat een bloemenveiling. En denk eens aan al die vakantiegangers uit Noord en Noordoost Nederland. Zij hoeven, althans voor de bestemmingen die Eelde bedient, niet langer op onmogelijke tijden in hun auto te stappen om een nachtelijke charter op Schiphol te halen. Kortom, de provincie Drenthe stopt niet zonder reden geld in Eelde. Wij beschouwen de luchthaven als een stuk infrastructuur, die maatschappelijk van belang is. Net als bruggen, wegen en sluizen geld kosten, waar niet direct een kosten-batenanalyse voor wordt opgesteld. En als de luchthaven verlies blijft draaien? Ik geloof in het businessplan van Eelde en dat wijst op termijn op winst, antwoordt Swierstra. Nee, het is geen prestige-object. Want dan was het voorstel voor de baanverlenging allang in de Provinciale Staten gesneuveld. We hebben de belangen van natuur, milieu en omwonenden goed afgewogen. Er zijn scherpe contouren getrokken, die geen nachtvluchten toestaan en zoveel mogelijk bebouwd gebied ontziet. Met onder meer vliegtuigvolgsystemen zullen we naleving van de contouren streng handhaven. Ook aan de hinderlijke proef-, oefen- en lesvluchten worden in de nieuwe aanwijzing grenzen gesteld en ook kleine velden als Hoogeveen zullen zeker niet uitbreiden, bezweert Swierstra. Luchthaven Eelde zal van beperkte omvang blijven. De aanwezigheid van een vliegveld staat gewoon op de checklists van bedrijven. De regionale luchtvaart der volkeren Stichting Natuur en Milieu 10

11 5. Limburg Een luchthaven zal altijd overlast geven Net als zijn collega in Drenthe gelooft ook Henk Evers, PvdAmilieugedeputeerde in Limburg in het economisch potentieel van de regionale luchthaven Maastricht Aachen Airport. Anders dan in Drenthe en Groningen trekt Limburg zijn handen echter formeel af van de regionale luchthaven en verkoopt de provincie zijn aandelen. Provincie en Rijk gaven Beek een eenmalige afkoopsom en bijdrage aan de verliezen van 40 miljoen euro, en dat was het dan. Evers zal zijn commissariaat in de luchthaven neerleggen en zich toeleggen op zijn taak als vergunningverlener en toezichthouder. Ik heb er alle vertrouwen in dat de potentiële investeerders en die zijn er concreet ook werkelijk investeren. Het vertrouwen dat daaruit blijkt, zegt mij meer dan een rekensom over een minimum van 500 duizend passagiers, aldus Evers. Evers verwacht dus dat de directie zijn eigen broek kan ophouden. De mix van toeristenvluchten, zakenvluchten en vracht is goed, aldus Evers. Ook Limburg ziet de aanwezigheid van de luchthaven als een belangrijke vestigingsfactor voor nieuwe bedrijvigheid. Niet in de laatste plaats op de bedrijventerreinen rond de luchthaven. Dat zijn met name platformgebonden bedrijven of luchthaven gerelateerde bedrijven. We gaan daar als provincie uiterst selectief te werk. We laten ons daarbij niet leiden door de waan van de dag, dat wil zeggen dat we niet ongebreideld groeien in tijden van economische voorspoed. Het geeft echter evenmin pas om bij de minste of geringste tegenwind de aanleg van bedrijventerreinen af te gelasten, want dan zit je later zonder. De realisatietijd van een bedrijventerrein is behoorlijk lang, aldus Evers. Een verschil met vroeger is dat het belang van de omwonenden nu veel meer zal meewegen in de besluitvorming rondom bijvoorbeeld de aanwijzing en de contouren. Evers: Vroeger was de vergunningaanvrager klant en koning, nu is dat niet alleen meer de luchthaven, maar ook de omwonenden. Ik voeg er wel aan toe dat economische activiteiten als een luchthaven altijd voor overlast zullen zorgen, ook al proberen we randvoorwaarden op het gebied van geluid en veiligheid te optimaliseren. We kunnen echter niet iedereen volledig contenteren. We zullen de overlast zoveel mogelijk beperken en waar mogelijk compensatie zoeken. De veiligheid in het drukke Zuid-Limburg is volgens Evers gewaarborgd. Veertig woningen lagen in 2002 in de zogeheten 10 tot de macht 5-contour, dat wil zeggen een kans van 1 op dat de bewoners overlijden door een neerstortend vliegtuig, zegt Evers. In 2015 denken we dat dit nog 23 woningen zijn. We hopen het tot 0 te reduceren - want in principe mogen er geen woningen in deze contour liggen - door de baandrempel te verleggen zodat toestellen verder van de woningen landen en starten. De regionale luchtvaart der volkeren Stichting Natuur en Milieu 11

12 Dat kan de gedeputeerde wel zeggen, maar het veiligheidsrisico is mij een punt van zorg. Meer dan 2000 woningen liggen in de zogeheten 10 tot de macht min-zes-grens, aldus Marleen de Visser, omwonende van het vliegveld. Dat wil zeggen dat de bewoners van deze huizen een kans hebben van meer dan eens in de miljoen jaar om te sterven door een neerstortend vliegtuig. Dat lijkt niet veel, maar het vormt de kern van het Nederlandse risicobeleid. Ter vergelijking, verderop ligt het reusachtige chemiecomplex van DSM en daar bevinden zich nul woningen in een dergelijke veiligheidszone. Daar komt nog bij dat ook de vliegtuigen van de Duitse luchtmachtbasis Geilenkirchen en de Belgische luchthaven Luik over dit gebied vliegen. Weldra viert De Visser haar 25-jarig jubileum. Want gedurende al die tijd houdt zij zich bezig met vliegveld Beek, sinds 1982 als secretaris van de Vereniging Geen Uitbreiding van Vliegveld Beek (VGUVB). Deze bewonersorganisatie werd opgericht vanwege het voornemen om in Beek een Oost-West-baan aan te leggen. Tientallen acties en juridische procedures volgden, velen met succes voor de actiegroep. Het uitbreidingsplan is sinds 1999 van de baan, zegt De Visser, die 250 meter van de resterende startbaan woont. De afgelasting was geen reden om de actiegroep op te heffen. Want er moeten nieuwe geluidscontouren worden vastgesteld. Bewoner Beek: Wij worden niet wakker van gemiddelden maar van geluidspieken" Dat wordt toch gunstiger voor de bewoners? Zo wordt het wel verkocht, antwoordt De Visser. Er komen immers steeds stillere en schonere vliegtuigen. Aan de andere kant verloopt de vervanging van de vloot niet snel, en laat de luchthaven meer van de stillere vliegtuigen toe om de contour op te vullen. Wij proberen het aantal geluidsgehinderde woningen zo klein mogelijk te houden. De geluidscontour is berekend op Kosteneenheden (KE) en die gaat weer uit van gemiddelde aantallen vliegtuigen met gemiddelde geluidsproductie. Maar wij worden niet wakker van gemiddelden, maar van geluidspieken. Ook de kleinere toestellen (die onder het geluidsregime van de BKL vallen), geven volgens De Visser overlast. De hele dag door, vooral in de zomer, is het zeer hinderlijk. Het zijn vooral sportvliegtuigjes en toestellen van de luchtvaartschool. Ik moet nog zien dat het afneemt met de aanwijzing. Opmerkelijk is dat pas recent met de geluidsisolatie van de woningen is begonnen. Dat kwam door de langlopende discussie over de Oost-Westbaan. De rechter beoordeelde het achterwege blijven van geluidsisolatie evenwel als een onrechtmatige daad. Veel bewoners hebben enkele duizenden euro schadevergoeding gekregen. De regionale luchtvaart der volkeren Stichting Natuur en Milieu 12

13 Er blijft werk aan de winkel. Zo wil de luchthaven via een stop-way de veiligheid vergroten, aldus De Visser. Dat betekent dat er 250 meter extra baan wordt aangelegd, waardoor een toestel dat onverwacht niet kan opstijgen kan uitrijden. Maar de kans bestaat dat dit toch als een baanverlenging gaat functioneren, en Beek bijvoorbeeld zwaardere en vollere vrachttoestellen kan ontvangen, denkt De Visser. Ten slotte heeft De Visser, die voor Groen Links in de gemeenteraad van Beek zit, ook zorgen om het bedrijventerrein dat op stapel staat. Dat brengt geld in het laatje waarmee de luchthaven inkomsten tracht te genereren. We hebben het terrein in de raad al weten te halveren van 150 ha naar 75 ha. Nu proberen we nog het meest waardevolle stuk van het landschap te ontzien. Want het is de toegangspoort tot het heuvellandschap. De regio recreëert er. Er bestaan wel degelijk alternatieven voor het in gebruik nemen van maagdelijk landschap, aldus De Visser. Het is veel beter om oude, verpauperende terreinen schoon te maken en op te knappen. De Beatrixhaven in Maastricht bijvoorbeeld. Of hier vlakbij op Technoport Europe staat 50 duizend m² kantoorruimte leeg. Een vereiste is dat nieuwe bedrijven aan het criterium van `luchthavengeoriënteerd voldoen. De Visser: Dat geldt voor bijna geen enkel bedrijf. Er moeten daarom kunstgrepen worden uitgehaald. Zoals de Jaguar-dealer er indertijd is onder geschaard. Dan konden de mensen voor zakenvluchten hun Jaguar daar parkeren en gelijk een servicebeurt laten ondergaan. Het is volgens De Visser moeilijk in Zuid-Limburg te spreken van een duurzame beheerste groei van de regionale luchtvaart. Zeker niet met vluchten op Eindhoven en Amsterdam. Dat kan gemakkelijk per trein. Er is misschien een rol voor EU-regionaal vliegverkeer weggelegd. Maar of Beek daarvoor geschikt is, valt te betwijfelen. Dit gebied is zo dichtbevolkt dat ik vrees dat er altijd overlast zal blijven. De regionale luchtvaart der volkeren Stichting Natuur en Milieu 13

14 6. Drenthe "vooral de steun van de overheid houdt het vliegveld overeind " Terug naar het noorden. Rondom vliegveld Eelde zijn twee bewonersverenigingen actief. De oudste heet Rondom Vliegveld Eelde en is een stichting vanaf De Vereniging Omwonenden Luchthaven Eelde (VOLE) bestaat sinds 1992 en telt 800 leden. We verzetten ons tegen de baanverlenging, zonder meer het belangrijkste element uit de aanwijzing, zegt secretaris René van Lotringen. De meeste leden van VOLE hebben nu al veel last van geluid en stank. Weliswaar zijn de les- en oefenvluchten met grote toestellen verboden, maar de kleintjes zijn gebleven. En die veroorzaken veel overlast. Als er drie in het zogeheten circuit zitten, komen ze gedurende een uur om de tien minuten over je heen. Daarnaast betreurt VOLE dat groene ruimte en natuur als de Eelderes wordt opgeofferd voor de baanverlenging en voor vergroting van het bedrijventerrein. Doordat de klachtenbehandeling in de zogeheten commissie 28 volgens VOLE niet serieus verloopt, is de vereniging eruit gestapt. In die commissie overheersen de luchtvaartbelangen en hebben met name gemeenten en provincies een dubbele pet op. Uiteindelijk is binnenlandse luchtvaart niet nodig. Maar wat wil VOLE nu eigenlijk? Van Lotringen: We zullen concreet proberen door bezwaar- en beroepsprocedures de in- en uitvliegroutes zodanig te veranderen dat de overlast zo min mogelijk is. Uiteindelijk is binnenlandse luchtvaart niet nodig. Alle afstanden in Europa binnen een straal van 1000 kilometer kunnen snel, goedkoop en zonder veel milieuhinder per Eurocity of HSL worden afgelegd. Regionale vliegvelden zijn ook niet rendabel volgens Van Lotringen. Vooral de steun van de overheid houdt het vliegveld overeind. Eelde zit al tientallen jaren in de rode cijfers. Een normaal bedrijf was allang failliet. Nu betaalt het Rijk de baanverlenging (10 miljoen euro), en voor de extra isolatie van woningen en schadevergoeding worden allerlei potjes gevonden. Belangrijker nog is de verliesgevende exploitatie van circa 1 miljoen euro per jaar. Dat tekort wordt helemaal aangezuiverd door de provincies Groningen en Drenthe en een aantal gemeenten. De regionale luchtvaart der volkeren Stichting Natuur en Milieu 14

15 7. Economen " Een regionaal vliegveld is sexy. Het is leuk, het is een gril, het heeft uitstraling, maar het onttrekt zich aan een economische afweging." We leggen de vragen over het economisch perspectief voor aan een aantal economen. Veel argumenten voor handhaving van kleine en regionale luchthavens of uitbreiding worden immers ontleend aan een economische meerwaarde, zoals blijkt in Groningen Airport Eelde en Maastricht Aachen Airport. Regionale en kleine vliegvelden zijn goed voor de regionale economie, zo heet het al gauw bij directeuren en gedeputeerden. Een vliegveld genereert economische activiteit, dus werk. Zowel als direct gevolg van de aanwezigheid van vliegtuigen (denk aan kerosine, catering, vrachtbehandeling) als door indirecte effecten, bijvoorbeeld de vestiging van een belangrijk buitenlands bedrijf, of bedrijven die niet veel met het vliegveld van doen hebben, maar zich evengoed thuis voelen op het bedrijventerrein. Professor dr. Jaap de Wit schudt het hoofd. De vervoerseconoom plaatst grote vraagtekens bij deze economische voordelen. "Vooral voor de kleine, groene vliegvelden is de schaal domweg te klein om er serieuze economische modelberekeningen op los te laten", zegt het hoofd van de Amsterdam Aviation Economics van SEO (Stichting Economisch Onderzoek der Universiteit van Amsterdam). "Je vraagt me toch ook niet serieus naar de economische betekenis van het zwembad van Haarlem-Zuid", zegt de econoom. En daar moet je een klein vliegveld wel mee vergelijken, vrees ik. De Wit heeft recht van spreken, want behalve talloze publicaties over de economische impact van de luchtvaart, was hij tot 2002 hoofd van de afdeling luchtvaarteconomie van de Rijks Luchtvaartdienst (RLD). Maar niet alleen over de kleine, ook over het perspectief van de regionale vliegvelden is hij niet optimistisch gestemd. "Ik heb ze zien komen en gaan", blikt De Wit terug, "al die commissarissen van de Koningin, die per se met Minister en staatssecretaris over de uitbreiding van hun regionaal vliegveld kwamen praten, bloedserieus argumenteren ze voor baanverlenging." Vreemd, vindt De Wit. "Het is een merkwaardige uitvergroting van de zaken, niets meer dan het kaliber 'een nieuwe, derde afslag op de rondweg bij Assen'." De Wit's oordeel is hard. Schiphol is groot genoeg voor Nederland, de bereikbaarheid van en naar Schiphol is afdoende en rechtvaardigt geen uitbreiding van de regionale luchtvaart. Hij denkt dat alle kleine vliegvelden en een aantal van de regionale luchthavens ten enenmale te klein zijn om hun eigen broek op te houden. De schaal is bovendien te klein om serieus economisch onderzoek te verrichten. Elke luchthaven met minder dan 500 duizend in- en uitgaande passagiers is te kleinschalig om zichzelf te bedruipen. De kosten van voorzieningen als terminals, bagagehandeling, beveiliging- en veiligheidskosten zijn te hoog, waardoor ze per definitie financiële bijstand behoeven", oordeelt De Wit. Kijk eens naar de kerosinetoevoer naar Maastricht. Dat is dramatisch duur, want het moet helemaal uit Rotterdam komen." De econoom spreekt van niets minder dan regionale folklore. Een luchthaven is een prestige-object. De Wit: "Een regionaal vliegveld is sexy. Het is leuk, het is een gril, Het heeft uitstraling, maar het onttrekt zich aan een economische afweging." Ook professor dr. Piet Rietveld, vervoerseconoom aan de Vrije Universiteit, reageert zuinig op de vraag naar de perspectieven van de kleine en regionale luchtvaart. Zo er al meetbaar economisch voordeel is, moeten bestuurders zich realiseren dat het afgelopen is met de steun en subsidies van de rijksoverheid. Ze dienen zich bovendien rekenschap geven van de lasten die bij de lusten horen, zegt Rietveld. De regionale luchtvaart der volkeren Stichting Natuur en Milieu 15

16 En lasten in de vorm van groeiende geluidshinder kunnen niet alleen een regionaal probleem vormen, volgens de nuchtere logica die we tegenwoordig bij milieuzaken hanteren, is het nu eenmaal beter om milieuoverlast te concentreren in plaats van te spreiden. Beter in een gebied rond Schiphol meer hinder, dan op verschillende plaatsen een beetje hinder. In de visie van Jaap de Wit bezitten hooguit Rotterdam (Zestienhoven), Eindhoven en "misschien Maastricht" enig economisch potentieel. "De overige vliegvelden voorzien ongetwijfeld in enige regionale behoefte, lesvluchten, reclamevluchten en recreatie door bromvliegen die erin en eruit vliegen. Maar economisch is het niet serieus te nemen. Met name Eelde en Twente kunnen het schudden." Is het echt zo'n inktzwart scenario? Er zijn ook andere geluiden. Volgens een studie van economisch onderzoeksinstituut Nyfer uit 2000 groeit de directe werkgelegenheid op zowel kleine als regionale luchthavens met 1000 banen per 1 miljoen passagiers. Het zou een slordige 450 miljoen euro aan het `regionaal bruto nationaal product bijdragen. In een reactie op het rapport stelde het Centraal Plan Bureau (CPB) dat dergelijk optimisme niet gerechtvaardigd is. Veel door het Nyfer genoemde economische effecten worden volgens het CPB te rooskleurig afgeschilderd. Jaap de Wit legt uit, onder verwijzing naar een andere studie van het CPB die zelfs de economische effecten van Schiphol sterk relativeerde. "In feite", zegt hij, "stelde het CPB grote vraagtekens bij economische neveneffecten als hotels, toerisme, taxi s en dergelijke indirecte effecten van de luchtvaart. Er bestaat zelfs bij een grootschalig systeem als Schiphol al een hele grote kans op dubbeltelling van allerlei effecten. Veel economische activiteit zou ook optreden zonder luchtvaart. En een aantal activiteiten valt onder zogenaamde substitutie. Dat wil zeggen dat het andere economische activiteiten verdringt. In een wat krappere arbeidsmarkt concurreren arbeidsplaatsen op Schiphol al gauw met arbeidsplaatsen in andere sectoren in de regio. Kleine en regionale luchthavens moeten zich daarom al helemaal niet rijk rekenen", waarschuwt De Wit. En de veel geprezen low cost carriers dan? Deze kleine prijsvechters als Ryanair en Easy Jet bieden vluchten aan tegen dumpprijzen en groeien als kool als we de berichten mogen geloven. Dat komt mede doordat ze lage landingstarieven betalen, iets wat door sommige Europarlementariërs overigens sinds kort als een vorm van concurrentievervalsing gezien. Opmerkelijk is ook dat de prijsvechters lijken te breken met het tot nog toe beleden hub-and-spoke-beleid. Tot nog toe vlogen maatschappijen van een regionaal luchthaven naar een mainport in hun omgeving, om passagiers en vracht van daaruit verder te transporteren. De prijsvechters mijden de concurrentie met de steeds grotere maatschappijen door veelal van goedkopere, secundaire luchthavens te vliegen. Ze kiezen daarbij voor point to point, dus vanuit een kleine regionale luchthaven rechtstreeks naar een andere regionale luchthaven. Van Eelde naar kleine velden langs de Middellandse Zeekust, van Eindhoven naar pakweg Bordeaux, of van Maastricht naar Las Palmas. Ze snijden daarmee aanzienlijk in hun operationele kosten. Ook fungeren regionale velden, met name Rotterdam en Lelystad voor andere (charter) vluchten als overloop voor Schiphol. De regionale luchtvaart der volkeren Stichting Natuur en Milieu 16

17 Dat wordt mede mogelijk gemaakt doordat Schiphol een groot deel van de aandelen van beide vliegvelden heeft verworven. Brengt dit alles geen geld in het laatje? De prijsvechters hebben weliswaar formidabele groeiambities, zegt professor Piet Rietveld van VU, maar tot veel vergroting van de regionale werkgelegenheid zal dat niet leiden. Ik verwacht meer regionale economische effecten van een vergroting van het aantal zakenvluchten, aldus Rietveld. Hij denkt dat de prijsvechters concurreren met de conventionele maatschappijen als KLM, en is de groei van het regionale vliegverkeer dus een vorm van substitutie. De concurrentie leidt wel tot prijsverlagingen, wat voordelig is voor de consument. Als die dat uitgespaarde geld in de regio uitgeeft, dan kun je dat een economisch effect noemen, maar het is wel een erg indirect gevolg. Een voordeel is voorts dat de consument in de regio dichterbij zijn huis kan vertrekken en niet helemaal naar Schiphol of Brussel hoeft te reizen voor zijn vakantievlucht. Maar ook dat kun je nauwelijks een economisch effect noemen. En, betoogt Rietveld, er bestaan niet denkbeeldige risico s. Prijsvechters zijn per definitie footloose. Dat wil zeggen, dat ze zomaar het ene vliegveld voor een andere thuishaven kunnen laten vallen, en net zo gemakkelijk elders een lijnvlucht beginnen, al naar gelang de omstandigheden. Ze kunnen Eelde bij wijze van spreken gemakkelijk verwisselen voor Twente of een luchthaven net over de Duitse grens. En dan zit je met je groeiprognose en uitbreidingsinvesteringen. Ik vind de prijsvechters kortom een gevaarlijke bondgenoot voor de regio. In ieder geval zouden de financiële risico s niet door de publieke sector moeten worden gedragen, maar door de luchthaven zelf. Een ander gevaar van de prijsvechters is dat ze zich in het huidige onzekere tijdsgewricht van de naweeën van 11 september, een economische dip en `akkefietjes als SARS weliswaar als cowboys kunnen opstellen. Na verloop van tijd is het allerminst uitgesloten, dat ook zij niet ontkomen aan schaalvergroting om de kosten te drukken. Ze kunnen bijvoorbeeld gaan fuseren, waarbij de minst rendabele lijnen worden afgestoten. Ook dat is geen denkbeeldig risico. Ik zou me niet te snel rijk rekenen, aldus Rietveld. Ook Rietveld s collega De Wit is voorzichtig: "Mogelijk kunnen de prijsvechters de perspectieven voor Rotterdam, Maastricht en Eindhoven verbeteren", zegt De Wit. Maar tegelijkertijd heft ook hij de waarschuwende vinger. "Zij boren wel nieuwe klanten aan, maar ze snoepen ook veel klanten weg van de conventionele maatschappijen, substitutie dus." Ten tweede stelt De Wit vraagtekens bij de lage kosten. "Het lijkt aantrekkelijk, maar er moet geparkeerd worden, er moet voor- en natransport plaatsvinden. Het is de vraag hoe de consument hier op de langere termijn op reageert. De decentrale bereikbaarheid neemt zonder twijfel toe, je kunt van Groningen naar de Turkse kust vliegen en van Eindhoven naar Mallorca, maar of we daarmee de regionale economische betekenis kunnen vatten, valt te bezien." Volgens De Wit zou het een goede zaak om het Franse model in Nederland toe te passen. In Frankrijk worden de regionale luchthavens geëxploiteerd door de regionale kamers van Koophandel. "Zij zuiveren de tekorten aan. Dat is marktwerking. De regionale luchtvaart der volkeren Stichting Natuur en Milieu 17

18 8. Lawaai en milieuhinder RIVM: de rek aan motortechnische geluidsreductie is er grotendeels uit Zo ze er dus al zijn, staan tegenover de regionale economische lusten in elk geval regionale lasten. Concreet en direct is dat vooral geluidhinder, abstracter maar niet uitgesloten, is de toename van de kans op een ongeval. En meer onzichtbaar met effecten op de lange termijn is de toename van milieuschadelijke emissies, vooral dat van de zomersmog veroorzakende stikstofoxiden (NOx) en het broeikasgas CO2. Hoewel op het gerenommeerde Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieuhygiëne (RIVM) te Bilthoven ir. Ton Dassen dat laatste onmiddellijk als peanuts bestempelt. De bijdrage van de luchtvaart aan het broeikaseffect is mondiaal gezien 1 tot 2 %. De verwachting is dat dit over 20 tot 30 jaar 4 procent wordt, zegt de milieudeskundige. Het overgrote deel daarvan in Nederland komt voor rekening van Schiphol. Het wegverkeer levert een grotere bijdrage. Dassen heeft onderzoek verricht naar lawaai en geluidhinder, maar over de regionale en kleine luchtvaart is niet veel meer bekend dan dat ze in vergelijking met Schiphol relatief weinig bijdraagt aan het aantal geluidsgehinderde woningen. Vliegverkeer, zegt Dassen, is sowieso een kleine bron van omgevingsgeluid. In de alsmaar uitdijende geluidsdeken boven Nederland levert de toegenomen weginfrastructuur en het dag- en nacht gebruik ervan de grootste bijdrage aan geluidsbelasting. Daarbij speelt ook de sterk gegroeide stedelijke bebouwing een rol. Zo ook in Limburg. Uit verkennende metingen bij Maastricht- Aachen Airport blijkt dat de snelweg A2 voor verstoring van de metingen zorgt. Ook draaien ouderwetse AWACS vanuit luchtmachtbasis Geilenkirchen verstorende rondjes boven Zuid- Limburg. Dat zien we wel terug in metingen, maar we boeken dat als `verontreiniging van de metingen. Er valt namelijk niets tegen te doen, want het gaat om Amerikaanse toestellen, waarover in NAVO-verband afspraken zijn gemaakt. Ze hoeven zich aan geen enkele geluidscontour te houden, en wie informatie opvraagt, stuit op het predikaat staatsgeheim, aldus Dassen. De objectieve hoeveelheid geluid die een vliegtuig veroorzaakt, staat grotendeels los van de beleving daarvan door omwonenden Over het vliegtuiglawaai voor rekening van `Beek valt dus niet zo eenvoudig iets te zeggen, aldus het RIVM. In het algemeen dienen de vliegtuigen wel aan in een internationale tabel vastgestelde geluidseisen te voldoen. Daarbij wordt gemeten aan nieuwe vliegtuigen die volgens bepaalde procedures onder ideale omstandigheden vliegen en elk klapperend schroefje is nagekeken. De regionale luchtvaart der volkeren Stichting Natuur en Milieu 18

19 Wel zegt Dassen in tegenspraak met de bevindingen van bijvoorbeeld bewoners en Groningen Airport-directeur Meulendijks, dat vluchten met kleine lesvliegtuigjes minder lawaai maken dan met een straalvliegtuig. De objectieve hoeveelheid geluid die een vliegtuig veroorzaakt, staat echter grotendeels los van de beleving daarvan door omwonenden. Dit komt vooral doordat kleine (les)vliegtuigen dagelijks meerdere malen overkomen en met name in de weekenden en bij mooi weer vliegen. Wel schrijdt de techniek voort, zegt Dassen. Vooral het geluid van grotere vliegtuigen is flink gereduceerd door het terugbrengen van de zogeheten omloopverhouding van de vliegtuigmotoren. Daardoor is het straalgeluid het geluid dat wordt veroorzaakt door de hete lucht achter de motor enorm verminderd. Deze en andere technische verbeteringen hebben vanaf 1960 de geluidsbelasting van grote vliegtuigen met meer dan 20 db (A) doen afnemen, een reusachtig resultaat. Een afname van telkens 10 db(a) ervaart de mens immers als een halvering van het lawaai. Overigens is een deel van deze winst tenietgedaan doordat de vliegtuigen veel groter zijn geworden. De technologische winst is de voornaamste reden waardoor het vliegverkeer kon groeien terwijl tegelijk de geluidbelasting afnam. Dassen: De rek aan motortechnische verbeteringen aan de achterzijde (de straal) is er nu echter grotendeels uit. Nu is vaak het zogeheten fan-geluid van de schoepen dat de motor aan de voorzijde verlaat de belangrijkste geluidsbron. Op korte termijn, aldus Dassen, is daar geen belangrijke vermindering van het geluid te verwachten. Wel is het aërodynamisch geluid, als gevolg van luchtweerstand bijvoorbeeld door fluitende vleugelkleppen, nog sterk voor verbetering vatbaar. Ook kan de geluidshinder afnemen door het inpakken van uitsteeksels van het landingsgestel. Op welke termijn deze technische verbeteringen worden ingevoerd, en wanneer ze zullen doordringen op de regionale vliegvelden, is onduidelijk. Dassen: Schiphol heeft door strikt beleid lawaaikisten toegang geweigerd. Ze weken toen voor een deel uit naar Beek, die ze op hun beurt na enkele jaren weigerden. Nu vliegen die toestellen nog op Luik, zodat Zuid-Limburg er nog niet helemaal van af is. Of er geluidsreductie door alternatieve landingstechnieken te verwachten valt, is niet duidelijk. De meeste hinder bij het dalen, is het gevolg van het lange tijd horizontaal vliegen in de onderste luchtlagen. Daarbij moet gas worden bij gegeven, zegt Dassen. Dat maakt hoorbaar meer lawaai dan de zogeheten continuous descent approach (cda), waarmee de piloten vanaf grotere hoogte met zomin mogelijk variatie in het motorvermogen de daling min of meer in glijvlucht uitvoeren. Volgens een motie van Tweede Kamerlid Stellingwerf (SGP) zou er op de Nederlandse vliegvelden volgens dit principe moeten worden gevlogen. Bij Schiphol kan deze benadering overdag slecht worden uitgevoerd omdat dit het aantal vluchten per uur beperkt. s Nachts wordt het CDA-principe op enkele banen uitgevoerd. Dassen: Op regionale vliegvelden speelt deze beperking van de maximale uurcapaciteit minder een rol en zou deze geluidsarme daaltechniek standaard kunnen worden toegepast. De regionale luchtvaart der volkeren Stichting Natuur en Milieu 19

20 Behalve naar het geluid heeft het RIVM gekeken naar de veiligheid van de regionale velden. Opmerkelijk is dat het risico dat een vliegtuig neerstort op een woongebied in Maastricht of Rotterdam groter is dan rond Schiphol, dit ondanks het veelvoud van vluchten bij de nationale luchthaven. Dassen: Bij Beek en ook in Rotterdam liggen ongeveer 2000 woningen binnen deze zogeheten 10 tot de macht min 6-contour, dat wil zeggen dat er voor deze woningen een kans is van 1 keer in de miljoen jaar dat een vliegtuig neerstort op het huis. Schiphol telt 800 woningen met een dergelijk risico. Kennelijk heeft Schiphol met zijn zes banen meer mogelijkheden om bebouwing te ontwijken, waardoor het aantal hoog belaste woningen relatief laag is. In Maastricht en Rotterdam liggen meer woningen op kortere afstand van het vliegveld. Overigens houdt ook het Ministerie van Verkeer en Waterstaat rekening met een groter risico voor ongevallen in de regio. Uitrusting van het vliegveld (met name het ontbreken van geavanceerde apparatuur), maar vooral de relatieve onbekendheid van piloten met het terrein kunnen daar debet aan zijn. Piloten zijn onbekender met regionale vliegvelden. Statistisch is de kans groter dat ze op een nationaal vliegveld komen dan op een regionaal vliegveld. De regionale luchtvaart der volkeren Stichting Natuur en Milieu 20

VAN. Dat. ontv.: Hierbij zenden wij u, ter kennisname, het rapport 'De regionale luchtvaart der volkeren 5.

VAN. Dat. ontv.: Hierbij zenden wij u, ter kennisname, het rapport 'De regionale luchtvaart der volkeren 5. Noordereinde 60 Postbus9955 1243ZS 's-graveland PS Provincie Overijssel alsmede GS Provincie Overijssel Postbus 10078 8000 GB Zwolle T (035)6559933 F (035)6563174 www.natuurmonumenten.nl Postbank 32391

Nadere informatie

Factsheet Eindhoven Airport

Factsheet Eindhoven Airport Factsheet Eindhoven Airport Geschiedenis: - 1932 Vliegveld Welschap geopend - 1984 Passagiers terminal gebouwd - 2002 Komst Ryanair - 2006 Komst Wizz Air en Transavia - 2009 KLM stopt - 2013 Ryanair opent

Nadere informatie

Luchthavens in Nederland

Luchthavens in Nederland Fact Sheet Luchthavens in Nederland In deze fact sheet worden de belangrijkste feiten, cijfers en ontwikkelingen weergeven die over de Nederlandse luchthavens gaan. Alleen de luchthavens die aangesloten

Nadere informatie

Samenvatting Regionaal-Economische betekenis Lelystad Airport

Samenvatting Regionaal-Economische betekenis Lelystad Airport Samenvatting Regionaal-Economische betekenis Lelystad Airport Inhoud Blz. 1 Inleiding 1 2 Trends in de luchtvaart 2 3 SWOT Lelystad Airport 2 4 Scenario s 5 5 Economische betekenis 5 6 Hoe nu verder? 7

Nadere informatie

PRESENTATIE Eindhoven Airport. Airneth 14 februari 2013

PRESENTATIE Eindhoven Airport. Airneth 14 februari 2013 PRESENTATIE Eindhoven Airport Airneth 14 februari 2013 Ondernemingsvisie Eindhoven Airport Een goede internationale bereikbaarheid faciliteert de regio Zuidoost-Brabant bij de economische ontwikkeling.

Nadere informatie

De leefomgeving en toekomstige

De leefomgeving en toekomstige De leefomgeving en toekomstige ontwikkelingen RTHA Mini master class 2 juni 2015 Natuur en Milieufederatie Zuid-Holland Natuur en Milieufederatie Zuid- Holland De Natuur en Milieufederatie Zuid-Holland

Nadere informatie

VLIEGVERKEER BOVEN GELDERLAND

VLIEGVERKEER BOVEN GELDERLAND VLIEGVERKEER BOVEN GELDERLAND OMGEVINGSLOKET 026 359 99 99 omgevingsloket@prv.gelderland.nl www.gelderland.nl/omgevingsloket januari 2009 1 INFORMATIE OVER VLIEGVERKEER BOVEN GELDERLAND In deze brochure

Nadere informatie

Oostroute Lelystad Airport

Oostroute Lelystad Airport Oostroute Lelystad Airport In opdracht van: Natuur en Milieu Flevoland en Staatsbosbeheer To70 Postbus 43001 2504 AA Den Haag tel. +31 (0)70 3922 322 fax +31 (0)70 3658 867 E-mail: info@to70.nl Door: Ruud

Nadere informatie

11 september 2001; de oorlog in Irak; de SARS epidemie; de fusie tussen Air France en de KLM; de opkomst van de goedkope luchtvaartmaatschappijen.

11 september 2001; de oorlog in Irak; de SARS epidemie; de fusie tussen Air France en de KLM; de opkomst van de goedkope luchtvaartmaatschappijen. Kan Schiphol de reizigers nog wel aan in 2020? Eric Kroes Directeur van Significance Hoeveel luchtreizigers zijn er op Schiphol te verwachten in 2020? Kan de luchthaven die aantallen nog wel aan? Levert

Nadere informatie

Schiphol en omgeving. Aanpassing vertrekroutes Zwanenburgbaan. Regionale beelden. Inleiding. Achtergrond. Vliegverkeer boven de regio

Schiphol en omgeving. Aanpassing vertrekroutes Zwanenburgbaan. Regionale beelden. Inleiding. Achtergrond. Vliegverkeer boven de regio Schiphol en omgeving Regionale beelden Inleiding Deze factsheet heeft als doel om u te informeren over de wijziging in de ligging van vertrekroutes van de Zwanenburgbaan. De factsheet gaat daarbij in op

Nadere informatie

Inzet Schiphol- Oostbaan

Inzet Schiphol- Oostbaan Veel gestelde vragen Banenstelsel Schiphol Inzet Schiphol- Oostbaan januari 2015 Versie 1.1 1. Algemeen Schiphol beschikt over vijf lange start- en landingsbanen en één kortere en is een knooppunt van

Nadere informatie

Aan de Provinciale Staten van Flevoland Postbus 55 8200 AB Lelystad. Uitbreidingsplannen Lelystad Airport

Aan de Provinciale Staten van Flevoland Postbus 55 8200 AB Lelystad. Uitbreidingsplannen Lelystad Airport Aan de Provinciale Staten van Flevoland Postbus 55 8200 AB Lelystad Werkgroep Vliegop uit Biddinghuizen Dorpsbelangen Biddinghuizen Postbus 2 8256ZG Biddinghuizen www.dorpsbelangen.net secretariaat@dorpsbelangen.net

Nadere informatie

Vliegtuigoverlast. Zuid-Limburg. (sinds Mei. 2013) in Zuidelijk- 16 Maart 2015

Vliegtuigoverlast. Zuid-Limburg. (sinds Mei. 2013) in Zuidelijk- 16 Maart 2015 Vliegtuigoverlast (sinds Mei 2013) in Zuidelijk- Zuid-Limburg 16 Maart 2015 Welkom allen! (ook de Chinezen) Én onze collega van stop-awacsoverlast Dhr. Tom Laeven. Wie zijn wij? Jo Bartels en Rob Hoenen

Nadere informatie

, 5 FEB 2009. Ministerie van Verkeer en Waterstaat

, 5 FEB 2009. Ministerie van Verkeer en Waterstaat Ministerie van Verkeer en Waterstaat > Retouradres Postbus 20901 2500 EX Den Haag De heer J.G.M. Alders Ubbo Emmiussingel 41 9711 BC GRONINGEN Plesmanweg 1-6 2597 )G Den Haag Postbus 20901 2500 EX Den

Nadere informatie

Lelystad Airport: een unieke kans

Lelystad Airport: een unieke kans Lelystad Airport: een unieke kans Argumenten voor, argumenten tegen en de mening van het gezamenlijke Flevolandse bedrijfsleven Lelystad, 5 maart 2007 VNO-NCW MKB Kamer van Koophandel Flevoland Vereniging

Nadere informatie

Advies Lelystad Airport

Advies Lelystad Airport Advies Lelystad Airport Toelichting op uitwerking en resultaat van opdracht aan Alderstafel Lelystad door Hans Alders 1 Context Alderstafel Advies Alderstafel Schiphol (2008) en reactie kabinet en Kamer

Nadere informatie

F a c t s h e e t Voorstel voor een nieuw normen- en handhavingstelsel Schiphol

F a c t s h e e t Voorstel voor een nieuw normen- en handhavingstelsel Schiphol ALDERSADVIES F a c t s h e e t Voorstel voor een nieuw normen- en handhavingstelsel Schiphol Aldersadvies: Voorstel voor een nieuw normen- en handhavingstelsel voor Schiphol Als onlosmakelijk onderdeel

Nadere informatie

Inzet Aalsmeerbaan als startbaan

Inzet Aalsmeerbaan als startbaan Inzet Aalsmeerbaan als startbaan veelgestelde vragen winter 2013/2014 >>> Veelgestelde vragen Is de Aalsmeerbaan in de winterperiode 2013/2014 vaker ingezet als startbaan dan in de periode daarvoor? >>>

Nadere informatie

Vliegverkeer Eindhoven Noord

Vliegverkeer Eindhoven Noord Vliegverkeer Eindhoven Noord Toenemende overlast Eindhoven Airport Document voor Dorpsraad Acht Achtergrond, aanleiding, feiten, aanbevelingen Voorbereid: 9 juni 2016 Toenemende overlast Eindhoven Airport

Nadere informatie

In het beleidsplan 2003 heeft de commissie een duidelijker omschrijving van de rol en werkwijze die bij de commissie horen geformuleerd:

In het beleidsplan 2003 heeft de commissie een duidelijker omschrijving van de rol en werkwijze die bij de commissie horen geformuleerd: Jaarrapportage 2010 Jaarrapportage 2010 Commissie Milieuhygiëne Luchtvaartterrein Eelde Machlaan 38 9761 TK Eelde tel. 050 311 29 27 fax 050 311 81 48 e-mail secretariaat@cmle.nl klachtenlijn 050 309 3009

Nadere informatie

Gevolgen voor het baangebruik op Schiphol

Gevolgen voor het baangebruik op Schiphol Nuclear Security Summit 2014 en aansluitend groot onderhoud aan de Polderbaan Gevolgen voor het baangebruik op Schiphol 5 maart 2014 Versie 1.1 1. Algemeen (10 maart t/m 21 april) Vraag Antwoord Extra

Nadere informatie

Concept-GS-besluit: Voortgaande groei luchtvaart alléén binnen harde randvoorwaarden

Concept-GS-besluit: Voortgaande groei luchtvaart alléén binnen harde randvoorwaarden 15 mei 1997 97-000635 strategische luchtvaartontwikkeling Concept-GS-besluit: Voortgaande groei luchtvaart alléén binnen harde randvoorwaarden Gedeputeerde Staten van Noord-Holland (GS) stellen harde randvoorwaarden

Nadere informatie

COMMISSIE MILIEUHYGIENE LUCHTVAARTTERREIN EELDE

COMMISSIE MILIEUHYGIENE LUCHTVAARTTERREIN EELDE COMMISSIE MILIEUHYGIENE LUCHTVAARTTERREIN EELDE CMLE 14 maart 2012. Agendapunt 3. Onderwerp: Aanwezig: De leden: Voorzitter: Secretaris: Klachtenbureau: Deskundigen: Verslag van de vergadering van de Commissie

Nadere informatie

Vereniging Omwonenden Luchthaven Eelde

Vereniging Omwonenden Luchthaven Eelde Vereniging Omwonenden Luchthaven Eelde 'voor de kwaliteit van de leefomgeving' Aan de leden van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA den Haag Betreft: Ernstige tekortkomingen in RBML

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 31 936 Luchtvaartbeleid Nr. 258 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN INFRASTRUCTUUR EN MILIEU Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Nadere informatie

Economische betekenis van General Aviation in Nederland

Economische betekenis van General Aviation in Nederland Economische betekenis van General Aviation in Nederland Inhoud Blz. 1 Achtergrond en aanleiding 1 2 General Aviation in Nederland 2 3 Trends en ontwikkelingen in de GA-sector 3 4 Economische betekenis

Nadere informatie

1. Huidige aandelenverhouding en verliesbijdrage

1. Huidige aandelenverhouding en verliesbijdrage 11 november 2003 Nr. 2003-19.448, EZ Nummer 38/2003 Voordracht van Gedeputeerde Staten aan Provinciale Staten van Groningen inzake aandelenoverdracht en baanverlenging van Groningen Airport Eelde N.V.

Nadere informatie

van de het raadslid dhr. F. van den Broek (VVD) over parkeren Eindhoven Airport

van de het raadslid dhr. F. van den Broek (VVD) over parkeren Eindhoven Airport gemeente Eindhoven Raadsnummer 15R6402 Inboeknummer 15bst00960 Beslisdatum B&W 14 juli 2015 Dossiernummer 15.29.103 (2.3.2) Raadsvragen van de het raadslid dhr. F. van den Broek (VVD) over parkeren Eindhoven

Nadere informatie

COMMISSIE AWACS LIMBURG Secretariaat: Postbus 5700-6202 MA Maastricht

COMMISSIE AWACS LIMBURG Secretariaat: Postbus 5700-6202 MA Maastricht CAL 11-35 COMMISSIE AWACS LIMBURG Secretariaat: Postbus 57-622 MA Maastricht OVERZICHT KLACHTEN 3 e kwartaal 211 November 211 Uitgegeven door de Stichting Klachtentelefoon Luchtverkeer Zuid-Limburg onder

Nadere informatie

EINDHOVEN AIRPORT EN DE WERKGELEGENHEID: FEITEN EN FICTIE

EINDHOVEN AIRPORT EN DE WERKGELEGENHEID: FEITEN EN FICTIE EINDHOVEN AIRPORT EN DE WERKGELEGENHEID: FEITEN EN FICTIE Voorstanders van de Eindhovense luchthaven zwaaien ermee, en het vliegveld doet daar zelf ijverig aan mee: de arbeidsplaatsen van de luchtvaart.

Nadere informatie

gemeente Eindhoven Geacht College,

gemeente Eindhoven Geacht College, gemeente Eindhoven Inboeknummer STR11bst02386 Beslisdatum B&W 20 december 2011 Dossiernummer 11.51.103 2.7.1 Raadsvragen van het raadslid mw. A. Heesterbeek (SP) over de voorgenomen inzet van NOMOS als

Nadere informatie

Eerste Kamer der Staten-Generaal

Eerste Kamer der Staten-Generaal Eerste Kamer der Staten-Generaal 1 Vergaderjaar 2013 2014 31 936 Luchtvaartnota D VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG Vastgesteld 27 augustus 2014 Ordening 1 hebben kennis genomen van het voorgehangen

Nadere informatie

COMMISSIE AWACS LIMBURG Secretariaat: Postbus 5700-6202 MA Maastricht

COMMISSIE AWACS LIMBURG Secretariaat: Postbus 5700-6202 MA Maastricht CAL 13-32 COMMISSIE AWACS LIMBURG Secretariaat: Postbus 57-622 MA Maastricht OVERZICHT KLACHTEN 3 e kwartaal 213 November 213 Uitgegeven door de Stichting Klachtentelefoon Luchtverkeer Zuid-Limburg onder

Nadere informatie

IenM begroting 2015: inzetten op betere verbindingen in een schonere leefomgeving

IenM begroting 2015: inzetten op betere verbindingen in een schonere leefomgeving IenM begroting 2015: inzetten op betere verbindingen in een schonere leefomgeving 16 september 2014-15:25 Het ministerie van Infrastructuur en Milieu besteedt in 2015 9,2 miljard euro aan een gezond, duurzaam

Nadere informatie

Naleving milieuregels 2015. Verantwoording Regeling milieu-informatie luchthaven Schiphol

Naleving milieuregels 2015. Verantwoording Regeling milieu-informatie luchthaven Schiphol Naleving milieuregels Verantwoording Regeling milieu-informatie luchthaven Schiphol Referentienummer 2016/SP/PERF/5300 Status Definitief Versienummer 1.0 Classificatie Openbaar Versiedatum 3 februari 2016

Nadere informatie

Mudde, MH, Drs~, CDCN&B/DVD/DIR E&R/AFD B&OIS~E RUIMTE! ~ V 1~ a

Mudde, MH, Drs~, CDCN&B/DVD/DIR E&R/AFD B&OIS~E RUIMTE! ~ V 1~ a Luwar~fan~ Mudde, MH, Drs~, CDCN&B/DVD/DIR E&R/AFD B&OIS~E RUIMTE! ~ V 1~ a From: IJde Sent: zaterdag 28 maart 2015 20:17 To: Mudde, MH, Drs., CDCN&B/DVD/DIR E&R/AFD B&O/SIE RUIMTE/REAM

Nadere informatie

Procedures RTHA 2014

Procedures RTHA 2014 Procedures RTHA 2014 Steven van der Kleij Manager Informatie, Capaciteit en Beleid Procedures Bestemmingsplan Luchthavenbesluit Procedure bestemmingsplan Regelt de ontwikkeling van het terrein (ruimtelijke

Nadere informatie

Subsidiëring Investerings- en Ontwikkelingsmaatschappij voor Noord-Nederland ten behoeve van de Drentse Participatie Maatschappij

Subsidiëring Investerings- en Ontwikkelingsmaatschappij voor Noord-Nederland ten behoeve van de Drentse Participatie Maatschappij 2004-98 Subsidiëring Investerings- en Ontwikkelingsmaatschappij voor Noord-Nederland ten behoeve van de Drentse Participatie Maatschappij Voorgestelde behandeling: - Statencommissie Bestuur, Financiën

Nadere informatie

Promotie zweefvliegcentrum Someren. LTA-Someren - Internationaal Zweefvliegcentrum in Someren

Promotie zweefvliegcentrum Someren. LTA-Someren - Internationaal Zweefvliegcentrum in Someren pagina 1 van 8 Page 1 LTA-Someren Secretariaat LTA-Someren P/a J. van Lierop Limburglaan 36 5712PM Someren info@heidehoeve.nl - 1 - Datum 7 juni 2014 Onderwerp: LTA-Someren - Internationaal Zweefvliegcentrum

Nadere informatie

Vereniging Omwonenden Luchthaven Eelde

Vereniging Omwonenden Luchthaven Eelde Vereniging Omwonenden Luchthaven Eelde 'voor de kwaliteit van de leefomgeving' Aan de leden van de Eerste Kamer der Staten-Generaal Postbus 20017 2500 EA Den Haag Betreft: Ernstige tekortkomingen in wetvoorstel

Nadere informatie

Maatschappelijke Kosten-Baten Analyse Groningen Airport Eelde

Maatschappelijke Kosten-Baten Analyse Groningen Airport Eelde Maatschappelijke Kosten-Baten Analyse Groningen Airport Eelde Opdrachtformulering & Offerteverzoek In opdracht van : Provincie Drenthe Ondersteund door: : Provincie Groningen, Gemeente Tynaarlo, Gemeente

Nadere informatie

Gevraagd besluit. Besluit. Partijen:

Gevraagd besluit. Besluit. Partijen: Beslisdocument Voortzetting samenwerking komende periode en beëindiging huidig Convenant ontwikkeling luchthaven Lelystad tussen Provincie Flevoland, Gemeente Lelystad, Schiphol Group en Lelystad Airport.

Nadere informatie

BURGERINITIATIEF BIO-INDUSTRIE NAAR BIO-INDUSTRIETERREIN. Ries Kock Stichting MOOIJ Land, namens 1500 burgers en meerdere organisaties

BURGERINITIATIEF BIO-INDUSTRIE NAAR BIO-INDUSTRIETERREIN. Ries Kock Stichting MOOIJ Land, namens 1500 burgers en meerdere organisaties BURGERINITIATIEF BIO-INDUSTRIE NAAR BIO-INDUSTRIETERREIN Ries Kock Stichting MOOIJ Land, namens 1500 burgers en meerdere organisaties De Log s in Gelderland, die hebben meegewerkt: Ruurlose Broek Halle

Nadere informatie

Lelystad Airport JA! Geluidsoverlast NEE! Informatie- en demo. 14 November 2014

Lelystad Airport JA! Geluidsoverlast NEE! Informatie- en demo. 14 November 2014 Informatie- en demo 14 November 2014 Agenda Doel van de avond De keuzes van de Alderstafel Hoe Alders vliegtuiglawaai laat verdwijnen Demonstratie vliegtuiglawaai Hoger is beter! Doel van de avond Bespreken

Nadere informatie

Reactie op conceptprojectplan inzake luchthavenbesluit Teuge

Reactie op conceptprojectplan inzake luchthavenbesluit Teuge Reactie op conceptprojectplan inzake luchthavenbesluit Teuge Aan: de heer J. Koot, provincie Gelderland Cc: de voorzitter en de leden van de Commissie Regionaal Overleg Teuge Van: Jolien Zwarts, CRO-lid

Nadere informatie

INVESTEREN IN UW REGIO

INVESTEREN IN UW REGIO INVESTEREN IN UW REGIO HEEFT DE TOEKOMST AIRPORTHOLLAND O B L I G A T I E S - O N T W I K K E L I N G - V A S T G O E D Looptijd 3 jaar Vast rendement van 8% Rente per 4 weken uitgekeerd Inhoudsopgave

Nadere informatie

CRO -9 WKH - COMMISSIE REGIONAAL OVERLEG LUCHTHAVEN MAASTRICHT Secretariaat: Postbus 7-6 MA Maastricht KLACHTENOVERZICHT e KWARTAAL BESTUURLIJKE VERSIE September Uitgegeven door de Stichting Klachtentelefoon

Nadere informatie

Bezwaarschrift aanwijzingsbesluiten luchtvaartterrein Maastricht aan de Minister van Verkeer en Waterstaat

Bezwaarschrift aanwijzingsbesluiten luchtvaartterrein Maastricht aan de Minister van Verkeer en Waterstaat Bezwaarschrift aanwijzingsbesluiten luchtvaartterrein Maastricht aan de Minister van Verkeer en Waterstaat Excellentie, Namens mijn cliënten: 1. Stichting Milieufederatie Limburg, statutair gevestigd te

Nadere informatie

Samenvatting. Adviesvragen

Samenvatting. Adviesvragen Samenvatting Adviesvragen Stilte wordt in Nederland steeds schaarser. En dat terwijl veel mensen behoefte hebben aan plekken waar nog rust heerst. Lawaai is niet langer een probleem in alleen de stedelijke

Nadere informatie

Risico Beschouwing Waardering (aard en omvang risico) 1. Politiek/bestuurlijk risico

Risico Beschouwing Waardering (aard en omvang risico) 1. Politiek/bestuurlijk risico Bijlage 8 bij Statenvoorstel PS 45/09 AA Risicokaart Joint Venture Stork/Fokkerterrein Provincie Noord-Brabant, 8 oktober 2009 Risico Beschouwing Waardering (aard en omvang risico) 1. risico Er vindt bij

Nadere informatie

Stoppen als huisarts: trends in aantallen en percentages

Stoppen als huisarts: trends in aantallen en percentages Dit rapport is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen worden gebruikt met bronvermelding. Stoppen als huisarts: trends in aantallen en percentages Een analyse van de huisartsenregistratie over de

Nadere informatie

bewonersgroep tegen vliegtuigoverlast

bewonersgroep tegen vliegtuigoverlast Aan: De raadscommissie Economie, Sociale Zaken, Haven, Milieu en Vervoer van de gemeenteraad van Rotterdam (vergadering van 23 april 2009) Van: vereniging Bewonersgroep Tegen Vliegtuigoverlast (BTV) Datum:

Nadere informatie

Provinciale weg N231; Verkeersintensiteit, geluid en luchtkwaliteit 1

Provinciale weg N231; Verkeersintensiteit, geluid en luchtkwaliteit 1 Provinciale weg N231 Verkeersintensiteit, geluid en luchtkwaliteit Afdeling Openbare Werken/VROM drs. M.P. Woerden ir. H.M. van de Wiel Januari 2006 Provinciale weg N231; Verkeersintensiteit, geluid en

Nadere informatie

Aan de raad AGENDAPUNT 3. Doetinchem, 2 juli 2008. Instellen van een taskforce Esbro

Aan de raad AGENDAPUNT 3. Doetinchem, 2 juli 2008. Instellen van een taskforce Esbro Aan de raad AGENDAPUNT 3 Instellen van een taskforce Esbro Voorstel: 1. Voorkeur uit te spreken voor verplaatsing van Esbro naar het regionale bedrijventerrein en gedurende de periode tot aan de besluitvorming

Nadere informatie

de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Plein 2 2511 CR Den Haag

de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Plein 2 2511 CR Den Haag > Retouradres Postbus 20701 2500 ES Den Haag de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Plein 2 2511 CR Den Haag Ministerie van Defensie Plein 4 MPC 58 B Postbus 20701 2500 ES Den Haag www.defensie.nl

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 36599 15 december 2014 Beleidsregel van de Inspecteur-Generaal Leefomgeving en Transport, van 20 november 2014, nr. A-0-14-0072.001,

Nadere informatie

VEILIGHEIDS REGLEMENT

VEILIGHEIDS REGLEMENT versie 8 VEILIGHEIDS REGLEMENT Algemeen: Modelvliegers vallen onder het Basis Veiligheidsreglement Modelvliegsport en de Regeling Modelvliegen van de Staatssecretaris van Verkeer en Waterstaat van 2 december

Nadere informatie

Handhavingsrapportage Rotterdam The Hague Airport 2014

Handhavingsrapportage Rotterdam The Hague Airport 2014 Handhavingsrapportage Rotterdam The Hague Airport 2014 Handhavingsrapportage Rotterdam The Hague Airport Gebruiksjaar 2014 Datum 9 januari 2015 Pagina 4 van 20 Colofon Uitgegeven door Inspectie Leefomgeving

Nadere informatie

Procedures RTHA 2014

Procedures RTHA 2014 Procedures RTHA 2014 Steven van der Kleij Manager Informatie, Capaciteit en Beleid Ontwikkeling vliegverkeer Luchthavenbesluit (Operationele vergunning) Geluidsruimte Jaarlijkse Emmer geluid Mag niet overstromen

Nadere informatie

Nadere toelichting op en uitwerking van wat we willen bereiken. Reconstructie Knooppunt Hoevelaken als een test case voor SWUNG 1

Nadere toelichting op en uitwerking van wat we willen bereiken. Reconstructie Knooppunt Hoevelaken als een test case voor SWUNG 1 Nadere toelichting op en uitwerking van wat we willen bereiken. Reconstructie Knooppunt Hoevelaken als een test case voor SWUNG 1 Inleiding Namens de inwoners van Hoevelaken en Holkerveen wil de Stichting

Nadere informatie

Grote gemeenten goed voor driekwart van bevolkingsgroei tot 2025

Grote gemeenten goed voor driekwart van bevolkingsgroei tot 2025 Persbericht PB13 062 1 oktober 2013 9:30 uur Grote gemeenten goed voor driekwart van bevolkingsgroei tot 2025 Tussen 2012 en 2025 groeit de bevolking van Nederland met rond 650 duizend tot 17,4 miljoen

Nadere informatie

Rapportage meldingen tweede kwartaal 2011

Rapportage meldingen tweede kwartaal 2011 Rapportage meldingen tweede kwartaal 2011 Rapportage meldingen tweede kwartaal 2011 Commissie Milieuhygiëne Luchtvaartterrein Eelde Machlaan 38 9761 TK Eelde tel. 050 311 29 27 fax 050 311 81 48 e-mail

Nadere informatie

Toespraak Evelyne Huytebroeck Geluidskadaster voor vliegtuigen

Toespraak Evelyne Huytebroeck Geluidskadaster voor vliegtuigen Toespraak Evelyne Huytebroeck Geluidskadaster voor vliegtuigen Goedemiddag iedereen, Het kadaster dat ik u op woensdag 14 november 2007 voorstelde, is het resultaat van een intensieve samenwerking tussen

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek

Centraal Bureau voor de Statistiek Centraal Bureau voor de Statistiek Postbus 4481 Telefoon: 0900-0227 (0,50 p/m) 6401 CZ Heerlen E-mail: infoservice@cbs.nl LAWAAI EN STANK IN DE PROVINCIE Henk Swinkels De door de Nederlanders ervaren geluidsoverlast

Nadere informatie

KRAAN KÁN DICHT Tweede Kamerfractie februari 2015

KRAAN KÁN DICHT Tweede Kamerfractie februari 2015 DE KRAAN KÁN DICHT Tweede Kamerfractie februari 2015 Er gaat niets boven Groningen. En niets mag boven de veiligheid van de Groningers gaan. Daarom moet de gaskraan dit jaar nog fors dicht. Naar maximaal

Nadere informatie

Vliegtuigmeldingen rondom Rotterdam The Hague Airport

Vliegtuigmeldingen rondom Rotterdam The Hague Airport CMLR /2012 Kwartaalrapportage Vliegtuig rondom Rotterdam The Hague Airport 1 e kwartaal 2012 Datum : 29--2012. Herzien 10-10-2012 Auteur : J.P. van Nieuwenhuizen Organisatie : DCMR Milieudienst Rijnmond

Nadere informatie

Jeroen Lavrijsen Vlaamse overheid, Departement Leefmilieu, Natuur en Energie, Afdeling Lucht, Hinder, Risicobeheer, Milieu & Gezondheid

Jeroen Lavrijsen Vlaamse overheid, Departement Leefmilieu, Natuur en Energie, Afdeling Lucht, Hinder, Risicobeheer, Milieu & Gezondheid 1 of 5 Geluidsoverlast is een belangrijke vorm van hinder: in Vlaanderen wordt 27% van de bevolking in enige mate gehinderd door geluid (bron: SLO 2008, zie artikel 'Beleving van geluidshinder in Vlaanderen').

Nadere informatie

Werkgelegenheidseffecten Eindhoven Airport. Uitgevoerd door Stratagem Strategic Research BV

Werkgelegenheidseffecten Eindhoven Airport. Uitgevoerd door Stratagem Strategic Research BV Werkgelegenheidseffecten Eindhoven Airport Uitgevoerd door Stratagem Strategic Research BV 12 maart 2012 1 Inleiding In 2007 hebben Stratagem en Ecorys onderzoek verricht naar de toenmalige en mogelijk

Nadere informatie

Vliegverkeer boven Gelderland

Vliegverkeer boven Gelderland Vliegverkeer boven Gelderland Informatie over vliegverkeer boven Gelderland In deze brochure vindt u informatie over de diverse soorten luchtvaart, welke regels er gelden in de luchtvaart en waar u met

Nadere informatie

Migratie en pendel Twente. Special bij de Twente Index 2015

Migratie en pendel Twente. Special bij de Twente Index 2015 Migratie en pendel Twente Special bij de Twente Index 2015 Inhoudsopgave Theorieën over wonen, verhuizen 3 Kenmerken Twente: Urbanisatiegraad en aantal inwoners 4 Bevolkingsgroei grensregio s, een vergelijking

Nadere informatie

Naleving milieuregels 2012 Verantwoording Regeling milieu-informatie luchthaven Schiphol. Luchtverkeersleiding Nederland

Naleving milieuregels 2012 Verantwoording Regeling milieu-informatie luchthaven Schiphol. Luchtverkeersleiding Nederland Naleving milieuregels Verantwoording Regeling milieu-informatie luchthaven Schiphol Luchtverkeersleiding Nederland Naleving milieuregels Luchtverkeersleiding Nederland - /SP/PF/443, 23 november Niets uit

Nadere informatie

Colofon. Dit is een publicatie van: Rijksdienst voor Ondernemend Nederland NBSO Chengdu. Opgesteld door: Bertrille Snoeijer, NBSO Chengdu

Colofon. Dit is een publicatie van: Rijksdienst voor Ondernemend Nederland NBSO Chengdu. Opgesteld door: Bertrille Snoeijer, NBSO Chengdu Colofon Dit is een publicatie van: Rijksdienst voor Ondernemend Nederland NBSO Chengdu Opgesteld door: Bertrille Snoeijer, NBSO Chengdu Contactpersoon: NBSO Chengdu Chief Representative : Bertrille Snoeijer

Nadere informatie

OVEREENKOMST. tot KOOP EN VERKOOP VAN AANDELEN. in het kapitaal van GRONINGEN AIRPORT EELDE N.V.

OVEREENKOMST. tot KOOP EN VERKOOP VAN AANDELEN. in het kapitaal van GRONINGEN AIRPORT EELDE N.V. OVEREENKOMST tot KOOP EN VERKOOP VAN AANDELEN in het kapitaal van GRONINGEN AIRPORT EELDE N.V. Concept d.d. 30 november 2003 DE ONDERGETEKENDEN: 1. De STAAT DER NEDERLANDEN (Ministerie van Verkeer en Waterstaat),

Nadere informatie

Het slepen van vliegtuigen

Het slepen van vliegtuigen Oktober 2007 07.171.14-1 Het slepen van vliegtuigen Een verkennend onderzoek 04-10-2007 07.171.14-1 pag. 0/13 Het slepen van vliegtuigen Een verkennend onderzoek In opdracht van: Het ministerie van Verkeer

Nadere informatie

Passagiersrechten luchtvaart bijstand en compensatie bij vertraging, annulering en instapweigering

Passagiersrechten luchtvaart bijstand en compensatie bij vertraging, annulering en instapweigering Passagiersrechten luchtvaart bijstand en compensatie bij vertraging, annulering en instapweigering Veelgestelde vragen en antwoorden Waar kan ik een klacht indienen over annulering, vertraging en instapweigering

Nadere informatie

Evaluatie Regelgeving Burgerluchthavens en Militaire Luchthavens

Evaluatie Regelgeving Burgerluchthavens en Militaire Luchthavens Evaluatie Regelgeving Burgerluchthavens en Militaire Luchthavens Milieu- en Natuurplanbureau, mei 2005 Briefrapport, nr. 500047002 2 Inhoudsopgave Samenvatting 5 Beleidsrelevante conclusies 7 Inleiding

Nadere informatie

Hoogspanningslijnen. Antwoord op de meest gestelde vragen

Hoogspanningslijnen. Antwoord op de meest gestelde vragen Hoogspanningslijnen Antwoord op de meest gestelde vragen 2 Ministerie van Infrastructuur en Milieu Hoogspanningslijnen Antwoorden op de meest gestelde vragen Inhoudsopgave 1. Waarom deze brochure? 3 2.

Nadere informatie

2011D04279 LIJST VAN VRAGEN TOTAAL

2011D04279 LIJST VAN VRAGEN TOTAAL 2011D04279 LIJST VAN VRAGEN TOTAAL 1 De Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) noemt het opvallend dat het aantal abortussen vanaf 20 weken is toegenomen en veronderstelt dat dit verband houdt met de

Nadere informatie

Raads Informatiebrief

Raads Informatiebrief gemeente Eindhoven Raadsnummer 09.R2959.OOI Inboeknummer ogbstooggr Dossiernummer 907.307 ro februari zoog Raads Informatiebrief Betreft opdrachtbrief Alderstafel. Inleiding Op 5 februari 2009 heeft de

Nadere informatie

MILIEUEFFECTRAPPORT ZONEAANPASSING ROTTERDAM AIRPORT

MILIEUEFFECTRAPPORT ZONEAANPASSING ROTTERDAM AIRPORT MILIEUEFFECTRAPPORT ZONEAANPASSING ROTTERDAM AIRPORT Versie 3.9 Colofon Opdrachtgever : Rotterdam Airport BV. (ir. S. M. van der Kleij) Datum : mei 2006 Kenmerk : ra060312hoofdrapport Opgesteld door :

Nadere informatie

Het passagierspotentieel van de Luchthaven Twente

Het passagierspotentieel van de Luchthaven Twente Amsterdam, mei, 2010 In opdracht van Vereniging Omwonenden Luchthaven Twente Het passagierspotentieel van de Luchthaven Twente Jan Veldhuis Roetersstraat 29-1018 WB Amsterdam - T (+31) 20 525 1630 - F

Nadere informatie

Gelet op artikel 5.7 van de Wet luchtvaart en artikel 56 van het Luchtverkeersreglement;

Gelet op artikel 5.7 van de Wet luchtvaart en artikel 56 van het Luchtverkeersreglement; Datum Nummer HDJZ/LUV HOOFDDIRECTIE JURIDISCHE ZAKEN Onderwerp Regeling van de Staatssecretaris van Verkeer en Waterstaat, houdende nadere regels voor vluchten met een modelvliegtuig (Regeling modelvliegen)

Nadere informatie

DEEL F FIETSBALANS IN DRENTHE

DEEL F FIETSBALANS IN DRENTHE DEEL F FIETSBALANS IN DRENTHE 54 21 Inleiding De Fietsbalans is een onderzoek naar het fietsklimaat in de verschillende gemeentes in Nederland. Vanaf 2000 is de Fietsbalans in 123 gemeenten uitgevoerd,

Nadere informatie

High value businesspark

High value businesspark High value businesspark High value businesspark Gelegen op een strategische toplocatie, uitstekend bereikbaar en met flexibele kavels en eersteklas collectieve voorzieningen, biedt het moderne AviationValley

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2012 2013 31 936 Luchtvaartbeleid Nr. 141 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN INFRASTRUCTUUR EN MILIEU Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Nadere informatie

Steeds minder startersleningen beschikbaar

Steeds minder startersleningen beschikbaar RAPPORT Starterslening in Nederland Steeds minder startersleningen beschikbaar Uitgevoerd in opdracht van www.starteasy.nl INHOUD Starterslening in Nederland Steeds minder startersleningen beschikbaar

Nadere informatie

Aan het lid van de Provinciale Staten, De heer T.J. Zanen. Nr.: 2004-08629/15/A.24, EZ Groningen, 8 april 2004

Aan het lid van de Provinciale Staten, De heer T.J. Zanen. Nr.: 2004-08629/15/A.24, EZ Groningen, 8 april 2004 Aan het lid van de Provinciale Staten, De heer T.J. Zanen Nr.: 2004-08629/15/A.24, EZ Groningen, 8 april 2004 Behandeld door : Schouwstra, P. Telefoonnummer : (050) 3164080 Antwoord op : uw vragen over

Nadere informatie

Gebruiksplan 2014. Maastricht Aachen Airport. 1 November 2013-31 Oktober 2014

Gebruiksplan 2014. Maastricht Aachen Airport. 1 November 2013-31 Oktober 2014 Gebruiksplan 2014 Maastricht Aachen Airport 1 November 2013-31 Oktober 2014 1 1. Algemeen... 3 1.1 Inleiding... 3 1.2 Doel en status van het gebruiksplan... 3 1.3 Opzet van het gebruiksplan... 3 1.4 Betrouwbaarheid...

Nadere informatie

Beleving op Schiphol

Beleving op Schiphol Beleving op Schiphol Schiphol wil Europe s preferred airport zijn. Dat lukt aardig: onze nationale luchthaven is ook dit jaar weer verkozen tot de beste van Europa en tot de nummer drie op de wereldranglijst.

Nadere informatie

Memo. Inleiding. Beleidskader

Memo. Inleiding. Beleidskader Memo datum 13 maart 2013 aan Hester van Griensven Croonen Adviseurs van Roel Kouwen Antea Group kopie Jeroen Eskens Antea Group project Bestemmingsplan Gezondheidscentrum Labouréstraat, Beek projectnummer

Nadere informatie

Samenvatting ... 7 Samenvatting

Samenvatting ... 7 Samenvatting Samenvatting... In rapporten en beleidsnotities wordt veelvuldig genoemd dat de aanwezigheid van een grote luchthaven én een grote zeehaven in één land of regio, voor de economie een bijzondere meerwaarde

Nadere informatie

Bedoeling van het spel Door het uitvoeren van vluchten en het kopen van route-rechten zoveel mogelijk geld te verdienen.

Bedoeling van het spel Door het uitvoeren van vluchten en het kopen van route-rechten zoveel mogelijk geld te verdienen. Inhoud van de doos Speelbord, boekingskaarten (blauwe achterzijde), kanskaarten (rode achterzijde), vluchtpijlen (lang, smal), routerechtbewijzen (kort, breed), vliegtuigen, dobbelstenen en een groot aantal

Nadere informatie

Koninklijke Hoogheid, meneer Van Vollenhoven, dames en heren, We hebben vandaag samen iets te vieren. Goed dat u er allemaal bent.

Koninklijke Hoogheid, meneer Van Vollenhoven, dames en heren, We hebben vandaag samen iets te vieren. Goed dat u er allemaal bent. Speech van de minister van Infrastructuur en Milieu, Melanie Schultz van Haegen, opening ecoduct Hoog Buurlo over de A1, Kroondomein Het Loo, maandag 5 september 2011 Koninklijke Hoogheid, meneer Van Vollenhoven,

Nadere informatie

Reactie Platform RegioparkRottemeren A13/A16 op. Nieuwe Voorstel Inpassing A13/A16 van 7 december 2011

Reactie Platform RegioparkRottemeren A13/A16 op. Nieuwe Voorstel Inpassing A13/A16 van 7 december 2011 Reactie Platform RegioparkRottemeren A13/A16 op Nieuwe Voorstel Inpassing A13/A16 van 7 december 2011 ALV HeideBes februari 2012 Paul Scheublin Aanleiding voor het nieuwe voorstel De motie van Rotterdam

Nadere informatie

Vliegen in de toekomst. Door Thomas Rugers, Sven Bouwmeester, Steijn Strikkers en Jelmer Egberts.

Vliegen in de toekomst. Door Thomas Rugers, Sven Bouwmeester, Steijn Strikkers en Jelmer Egberts. Vliegen in de toekomst Door Thomas Rugers, Sven Bouwmeester, Steijn Strikkers en Jelmer Egberts. 1 Hoofdstuk indeling 1. Inleiding Blz. 3 2. Hoe zien de vliegtuigen er in de toekomst uit? Blz. 4 3. Gaan

Nadere informatie

Kwartaalrapportage. Vliegtuigmeldingen rondom Rotterdam The Hague Airport

Kwartaalrapportage. Vliegtuigmeldingen rondom Rotterdam The Hague Airport Kwartaalrapportage Vliegtuigmeldingen rondom Rotterdam The Hague Airport e kwartaal 201 C510, C25B, FA7X, GLEX, C650 Datum : 2 februari 2015 Auteur : J.P. van Nieuwenhuizen Organisatie: DCMR Milieudienst

Nadere informatie

Groeien met de rug tegen de muur

Groeien met de rug tegen de muur Steeds meer charters via regioluchthavens Groeien met de rug tegen de muur De vijf regionale luchthavens in Nederland groeien in rap tempo. Met name vakantievluchten vertrekken steeds vaker vanuit de regio.

Nadere informatie

GEMEENTERAADSPROGRAMMA 2014/2018

GEMEENTERAADSPROGRAMMA 2014/2018 GEMEENTERAADSPROGRAMMA 2014/2018 VRIJHEID//VOORUITGANG//DAADKRACHT Bruggenbouwers ALGEMEEN Nederland zit al enige tijd in economisch zwaar weer. Ook Reimerswaal merkt daarvan de gevolgen. Er komt minder

Nadere informatie

Vliegverkeer boven Gelderland

Vliegverkeer boven Gelderland Vliegverkeer boven Gelderland juni 2012 Informatie over vliegverkeer boven Gelderland In deze brochure vindt u informatie over de diverse soorten luchtvaart, welke regels er gelden in de luchtvaart en

Nadere informatie