TIJDSCHRIFT VAN DE FACULTEIT INGENIEURSWETENSCHAPPEN EN VILv. Afgiftekantoor 3000 Leuven 1 P802104

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "TIJDSCHRIFT VAN DE FACULTEIT INGENIEURSWETENSCHAPPEN EN VILv. Afgiftekantoor 3000 Leuven 1 P802104"

Transcriptie

1 TIJDSCHRIFT VAN DE FACULTEIT INGENIEURSWETENSCHAPPEN EN VILv Nr. 6 juni 2009 Afgiftekantoor 3000 Leuven 1 P Burgerlijk ingenieurs aan de top Hoe ziet de toekomst van de afstuderenden eruit? VILv: verslag van de jaarvergadering VTK: presessen en hun plannen VRT: alumnus Dirk Wauters ALUMNI INGENIEURS K.U.LEUVEN

2 De ingenieurs doen het! Deze tijd van het jaar is er een van afscheid nemen en vooruitblikken. We nemen afscheid van de laatstejaars ingenieursstudenten, waarbij zij terugblikken op een alleszins boeiende studententijd. En we blikken vooruit naar het werkende leven ; er zal altijd toekomst zijn voor technologie en dus ook voor jonge ingenieurs. Burgerlijk ingenieurs hebben een belangrijke rol in onze samenleving te spelen. In de opleiding leren we probleemoplossend denken en deze kwaliteit kun je blijven oefenen, niet alleen op technisch of technologisch vlak, maar ook in het bedrijfsleven en elders. Je lijkt dan misschien van de ene ervaring in de andere te rollen, maar succes heb je ook aan jezelf te danken. Dat hard werken loont, lees je in het interview met de gedelegeerd bestuurder van de VRT, tevens lid van de Senaat van de K.U.Leuven, Dirk Wauters. We nemen ook afscheid van een presidiumploeg onder leiding van Jonas Boonen met wie het fijn samenwerken was. Wij kijken hoopvol uit naar de nieuwe ploeg onder leiding van Giovanni Vleminckx. Zij zullen allebei hun managementkwaliteiten kunnen gebruiken als je leest wat hun plannen en voornemens zijn. Aan onze Faculteit verwelkomen we enkele nieuwe onderzoekers; je leest meer over hun onderzoek in de Arenbergbrochure en natuurlijk in GeniaaL. Dat het een warme zomer moge worden het doctoraat van Leen Peeters zorgt wel voor het thermisch comfort in onze woningen. Veel leesplezier, Ludo Froyen Decaan Faculteit Ingenieurswetenschappen Uiteraard beginnen wij dit blad met een bijzondere groet aan de net afgestudeerde ingenieurs van de K.U.Leuven. Wij verwelkomen hen graag in grote getale bij de VILv - Alumni Ingenieurs K.U.Leuven! VILv - Alumni Ingenieurs K.U.Leuven wil aan alle alumni een forum bieden zowel om elkaar te ontmoeten als om een wisselwerking tussen de universiteit en de alumni mogelijk te maken. We organiseren o.a. jaarlijks de 'dag van de ingenieur' waar alle afgestudeerde ingenieurs elkaar kunnen ontmoeten. Noteer alvast de datum van editie 2009: zaterdag 3 oktober. Ook met het tijdschrift GeniaaL, een gezamenlijke uitgave van de Faculteit Ingenieurswetenschappen en VILv proberen we de banden aan te halen. Vanuit VILv proberen wij alvast niet voorbij te gaan aan de realiteit waarin afgestudeerde ingenieurs terechtkomen. Patrick Pype, oud-voorzitter van VILv, heeft het dan ook verder in dit blad over de economische crisis. Hoe sterk staan de ingenieurs? Het is evident dat zij een belangrijke rol spelen in de innovatie en transformatie van onze economie die broodnodig is om de crisis te overwinnen. Als ik zie hoe elke belangengroep gaande van VOKA over de Gezinsbond tot de Orde van Vlaamse Balies zichzelf maatschappelijk profileert in de aanloop naar de verkiezingen met o.a. remedies om het hoofd te bieden aan de economische crisis, hoop ik dat K VIV, de Koninklijke Vlaamse Ingenieursvereniging, ook de stem van de ingenieurs zal laten klinken. In sectoren als milieu en energie, ICT, infrastructuur, mobiliteit, geneeskunde e.d. is innovatie inderdaad geen loos woord en zullen in de nabije toekomst belangrijke (politieke) keuzes gemaakt moeten worden. Het K VIV-Morgenproject dat recent is goed gekeurd zou daartoe de nodige slagkracht moeten leveren. Ik wens alle lezers een deugddoende vakantie, een adempauze tijdens de drukke studie of professionele activiteiten. Iris De Coster Voorzitter VILv INHOUD Nieuws uit de Faculteit 3 De economische crisis en de arbeidsmarkt 4-5 De nieuwe Arenbergers 6-7 Thermisch comfort in de woning van vandaag (en morgen) 8-9 Forumavond over gps & Galileo VILv jaarvergadering Forumavond over sociale netwerken 15 Dag van de Ingenieur - schrijf je in 17 Burgerlijk ingenieur aan de top: Dirk Wauters Dubbelinterview Jonas Boonen en Giovanni Vleminckx Volt van start 24

3 Nieuws Prijzen, onderscheidingen, Op donderdag 19 maart 2009 werden de winnaars bekendgemaakt van de K VIV-ingenieursprijzen De eerste prijs ging naar Stijn Van de Vyver, bio-ingenieur K.U.Leuven; de tweede prijs naar Jeroen Corthout, burgerlijk ingenieur K.U.Leuven (promotor Sabine Van Huffel). Tot de finalisten behoorde ook Liesbet Peeters, bio-ingenieur K.U.Leuven. Meer informatie op Ingenieursprijzen.aspx. Op 24 maart 2009 vond de inauguratie plaats van de UNESCOleerstoel over preventieve conservatie, monitoring en onderhoud van het gebouwde erfgoed. De leerstoel wordt bekleed door het RLICC (Raymond Lemaire International Centre for Conservation), Monumentenwacht Vlaanderen en de Universiteit van Cuenca in Ecuador. Laureaat van de Prijs E. De Beer is Jan Maertens, zaakvoerder van het Geotechnisch Studiebureau Jan Maertens & Partners bvba en deeltijds hoofddocent aan het Departement Burgerlijke Bouwkunde. De prijsuitreiking vond plaats op 28 april Ludo Gelders, Centrum voor Industrieel Beleid, werd verkozen tot voorzitter van de Klasse van de Technische Wetenschappen binnen de Koninklijke Vlaamse Academie voor Wetenschappen en Kunsten (www.kvab.be/leden.aspx). 3 Jos Vander Sloten, verbonden aan de Afdeling Biomechanica en Grafisch Ontwerp en voorzitter van het Leuven Medical Technology Centre, werd verkozen als lid van het International Advisory Committee van het Institute of Biocybernetics and Biomedical Engineering van de Poolse Academie voor Wetenschappen. Emeritus Etienne Aernoudt, voorheen verbonden aan het Departement Metaalkunde en Toegepaste Materiaalkunde, ontving de 2009 Mordica Memorial Award. Suzy Goossens en vier van de decanen met wie zij heeft samengewerkt. V.l.n.r.: Jean Berlamont, Paul De Meester, Suzy Goossens, Yves Willems, Ludo Froyen Ronnie Belmans, Departement Elektrotechniek, werd verkozen tot voorzitter van het FP7 European Technology Platform Smartgrids. Jef Beerten, burgerlijk werktuigkundig-elektrotechnisch ingenieur, elektrotechniek (juli 2008) en nu doctorandus aan het Departement Elektrotechniek (ESAT), sleepte de derde plaats in de wacht in de IEEE Region 8 Student Paper Contest Jonas Boonen, huidig preses van VTK, werd verkozen tot voorzitter van LOKO, de studentenraad van de K.U.Leuven, voor academiejaar Verschillende waardevolle industrieel-archeologische objecten en machines van de K.U.Leuven zijn opgenomen in de eerste ontwerplijst van Topstukken uit het industrieel en technisch erfgoed van Vlaanderen. Een decreet moet ervoor zorgen dat zeldzame en onmisbare voorwerpen en verzamelingen in Vlaanderen niet verloren gaan. Zij komen meteen ook in aanmerking voor restauratiesubsidies. Het gaat in Leuven om een gietijzerconvertor met een capaciteit van twee ton voor de vervaardiging van staal die in het Arenbergpark staat en om de thermomechanische machinecollectie, met onder meer straal-, diesel- en benzinemotoren, stoommachines en ketels uit het Thermotechnisch Instituut. Suzy Goossens, administratief medewerker aan het faculteitssecretariaat Ingenieurs - wetenschappen sinds 1 augustus 1967, verlaat de K.U.Leuven op 1 juli Naar aanleiding van haar pensionering werd zij op vrijdag 15 mei 2009 in de bloemetjes gezet. In memoriam Manh Thang NGUYEN, doctor in de ingenieurswetenschappen, geboren in Thai Binh (Vietnam) op 16 oktober 1978 en overleden in Erfurt (Duitsland) op 3 juni 2009.

4 Slaat de economische crisis toe op voor (jonge) ingenieurs? Rector magnificus Hans van Duijn van de Technische Universiteit Eindhoven lanceerde onlangs een oproep in een brief aan scholieren en decanen: Volg je hart, kies voor de techniek. Daarmee investeer je in je eigen toekomst en die van Nederland. Hij baseert zich daarbij op verwachtingen van werkgevers, arbeidsmarktdeskundigen en economen. Deze voorzien een terugkerende krapte op de arbeidsmarkt voor technisch gerichte beroepen. 4 Het is een feit dat in tijden van economische crisis er een impact is op de arbeidsmarkt voor alle beroepen, inclusief de technische. Bovendien zijn er de steeds terugkomende berichten over massale ontslagen bij diverse bedrijven in alle mogelijke sectoren. Studenten in het secundair onderwijs en hun ouders laten zich door die aanhoudende stroom slecht-nieuwsberichten te snel beïnvloeden voor hun studiekeuze. En dat is precies wat men niet moet doen. Waarom? Ten eerste omdat de markt voor technisch geschoolde beroepen zich het snelst herstelt na een economische crisis. Voor ingenieurs zijn er typisch maximaal 1 tot 2 magere jaren. Wanneer men dus nu begint aan een ingenieursstudie, zit men binnen 5 jaar weer in een opwaartse cyclus en is er opnieuw een grotere vraag naar ingenieurs dan er aanbod is. Ten tweede omdat het kiezen voor een ingenieursrichting hetzelfde is als kiezen voor een richting en carrière met ruime ontwikkelingsmogelijkheden en diverse inzetbaarheid. Ingenieurs kunnen enerzijds perfect op technische competentie doorgroeien in een bedrijf, maar anderzijds ook naar diverse andere jobs, zoals projectverant - woordelijke, personeelsmanager, patentspecialist, enz. Maar hoe zit het nu concreet in Vlaanderen? Hoe wordt het ingenieursberoep hier aanzien? Hoe is de situatie bij de werkende en/of werkloze ingenieurs? En hoe zien de huidige afstuderende Leuvense ingenieurs hun toekomst tegemoet? Wanneer we de cijfers van de VDAB bekijken stellen we vast dat er eind november 2008 iets meer dan 1000 niet-werkende werkzoekenden zijn met een diploma van ingenieur (zowel burgerlijk als industrieel ingenieurs). Hierbij dient vermeld dat 35% daarvan ouder is dan 50 jaar. Daartegenover staat dat de ingenieursberoepen sinds de allereerste studie van Knelpuntberoepen uit 1989, met uitzondering van 1994, jaarlijks opnieuw voorkomen in de lijst van knelpunt- beroepen. De oorzaak hiervan is heel eenvoudig te verklaren: de vraag naar ingenieurs is de laatste 10 jaar almaar gestegen. Sinds december 2006 telt de VDAB maandelijks meer dan duizend openstaande vacatures voor ingenieurs. Aan de aanbodzijde zien we deze groei duidelijk niet. Integendeel, het aantal schoolverlatersingenieurs is de voorbije 5 jaar eerder dalend of stagnerend. Hoewel er een lichtpuntje is, want vorig jaar was er weer een groei in het aantal studenten dat een ingenieursstudie aanvat. Maar de groei is niet dusdanig om er onmiddellijk euforisch van te worden. Wat betreft tewerkstelling van pas afgestudeerde ingenieurs; de globale trend is dat men relatief snel een job vindt maar de snelheid waarmee dit gebeurt kan wel variëren. Sommige jaren hebben afstuderende ingenieurs al een tewerkstellingscontract onder - tekend in februari. Andere jaren is er een aantal afstuderende ingenieurs die niet onmiddellijk een job vindt. We mogen ons echter niet focussen Figuur 1. Tewerkstelling Niet werkzoekend Werkzoekend Vrouwen, steek de handen uit de mouwen! Meisjes van VTK verbouwen de fakbar (2007).

5 de jobmarkt Figuur 2. Tewerkstelling Werkzoekend Andere Student Zelfstandig Onbep. duur Bep. duur Bursaal Werkt./Elek. Bouw Materiaal Computer Scheikunde Architectuur op deze uitzonderlijke jaren, maar we moeten kijken naar de globale trends en evolutie. En daaruit blijkt dat er steeds een nijpend tekort is aan ingenieurs en dat we meer jonge mensen moeten stimuleren om een technische richting te kiezen, vooral meisjes. De meisjes die kiezen voor ingenieursstudies, zijn heel enthousiast, maar voor diegenen die een andere keuze maken, is het aantrekkelijke van het ingenieursberoep nog te onduidelijk of onzichtbaar. Hier moet verandering in komen! Onlangs werd een enquête uitgevoerd naar de tewerkstelling van de afgestudeerde ingenieurs aan de K.U.Leuven van het academiejaar Er waren dat jaar 248 afgestudeerden, en daarvan hebben er 83 (33,5%) de enquête ingevuld. Zoals in Fig. 1 te zien is, blijken er 2 personen van die 83 te zijn, die nog steeds werkzoekend zijn (2.4%) Een meer gedetailleerd overzicht van het soort tewerkstelling is te vinden in Fig. 2. Daaruit blijkt dat 50.6% al een contract van onbepaalde duur heeft. Op de tweede en derde plaats komen bursalen (18.1%) en contracten van bepaalde duur (10.8%). Opvallend is ook dat er bij de respondenten geen personen zijn met een statuut van zelfstandige, behalve bij de architecten (20%). Tot slot willen we even kijken hoe het staat met onze huidige laatstejaarsstudenten van VTK. Hoe kijken zij aan tegen de crisis en hoe zien zij hun toekomst (werken of verder studeren?) na hun ingenieursstudies? Van een aantal laatstejaarsstudenten van VTK krijgen we de volgende feedback. Naarmate dat laatste jaar vordert, begint de vraag wat erna te doen almaar dwingender te worden. Hoewel doctoreren aantrekkelijk is, was het na het voeren van een aantal gesprekken voor een aantal laatstejaarsstudenten duidelijk dat ze toch liever de industrie in gaan. Voor sommigen was de keuze snel gemaakt: het bedrijf waar ze een zomerstage hadden gelopen sprak hen zo hard aan dat ze daar dan ook gingen solliciteren voor een echte job. De sfeer, jobinhoud en mogelijkheden waren daarbij de voornaamste redenen om ervoor te gaan. Na een screening op basis van cv en twee gesprekken (de totale procedure duurde 3 weken) kregen de meesten een positief antwoord. De beslissing was dan vrij snel gemaakt, hoewel ook bij enkele andere bedrijven eerste gesprekken hadden plaats - gevonden. De crisis laat zich toch wel voelen dit jaar: heel wat bedrijven zijn veel strenger geworden op rekruteringsvlak en dit jaar was het niet ongewoon om te horen dat een bedrijf een tijdelijke (voor onbepaalde duur) aanwervingsstop hield. Benieuwd hoe het de andere jaargenoten zal vergaan en wat de volgende jaren zullen brengen... We kunnen dus besluiten dat 2009 geen gemakkelijk jaar wordt voor jonge ingenieurs om snel een job te vinden, maar we mogen het zeker niet dramatiseren. Laat ons niet in paniek slaan en jongeren demotiveren om een technische richting te kiezen. Want zij die nu kiezen voor een dergelijke studie, komen pas binnen 5 jaar op de arbeidsmarkt. En dan zal de situatie weer anders zijn. Wanneer we trends en evoluties volgen, ziet het er weer heel wat beter uit voor hen. Dus vandaar kunnen we gerust eindigen met de volgende boodschap: kies voor ingenieursstudies nu! Twijfel er niet aan, want jullie succes is gegarandeerd! 5 Patrick Pype

6 Nieuwe Arenbergers De 19e Arenbergbrochure is net klaar. In dit boekje stelt recent aangesteld academisch personeel van de Groep Wetenschap & Technologie zichzelf en zijn/haar onderzoek kort voor. Deze zes in GeniaaL zijn actief in ingenieurs - wetenschappelijke domeinen. Meer portretten kun je online lezen: set.kuleuven.be/brochures/arenberg2008.htm 6 Lieven De Lathauwer Lieven De Lathauwer werd geboren in Aalst in In 1992 studeerde hij af aan de K.U.Leuven als burgerlijk elektrotechnisch-werktuigkundig ingenieur, richting elektrotechniek, optie automatisatie en computersystemen. In 1997 behaalde hij zijn doctoraat met een proefschrift over signaalverwerking gebaseerd op multilineaire algebra. Dit doctoraatswerk en het postdoctoraal werk dat erop volgde werden uitgevoerd in de Onderzoeksgroep Signals, Identification, System Theory and Applications (SISTA) van het Departement Elektrotechniek (ESAT). Van 2000 tot 2007 was hij Chargé de Recherches van het Franse Centre National de la Recherche Scientifique. In september 2007 werd hij aangesteld als hoofddocent in de Groep Wetenschap & Technologie. Hij is verbonden aan de K.U.Leuven Campus Kortrijk, waar hij verschillende vakken doceert. Zijn onderzoeksinteresses situeren zich in de lineaire en multilineaire algebra, signaalverwerking, gegevens - ontginning en systeemidentificatie. Vincent Rijmen Vincent Rijmen werd geboren in Leuven op 16 oktober Hij is getrouwd met Kathelijne Ferket en vader van Jorinde, Pieternel en Matthias. In 1993 studeerde hij af aan de K.U.Leuven als burgerlijk elektrotechnisch-werktuigkundig ingenieur, richting elektrotechniek, optie automatisatie. Hij werd aspirant van het FWO en in 1997 behaalde hij zijn doctoraat bij de Onderzoeksgroep COSIC van het Departement Elektrotechniek (ESAT). Zijn doctoraat behandelde het ontwerp en de evaluatie van encryptiemethoden. Na een periode als postdoctoraal onderzoeker bij COSIC werd hij in 2001 Chief Cryptographer bij Cryptomathic nv. In oktober 2004 werd hij professor Toegepaste Cryptografie aan de Graz University of Technology in Oostenrijk. Sedert september 2007 is hij hoofd - docent BOF bij ESAT. Internationaal is hij het meest bekend door het cijfer Rijndael, dat hij samen met dr. ir. Joan Daemen ontwierp en dat in 2000 werd geselecteerd als Advanced Encryption Standard (AES) door het Amerikaanse National Institute for Standards and Technology (NIST). Jin Won (Maria) Seo Jin Won (Maria) Seo werd geboren in Seoul (Zuid-Korea) in Zij is getrouwd met Jean-Pierre Locquet en moeder van Sophie en Nathalie. Na de middelbare school in Duitsland studeerde zij fysica aan de RWTH Aachen in Duitsland. Zij deed haar doctoraats - onderzoek over de microstructurele eigenschap van supergeleidende oxides in het Forschungszentrum Jülich in Duitsland en behaalde haar doctoraat in de vaste - stoffysica in Daarna werkte zij in het centrum voor elektronenmicroscopie EMAT van de Universiteit Antwerpen en in het IBM Zürich Laboratorium in Zwitserland. In 2002 werd zij groepsleider aan de EPF Lausanne in Zwitserland voor moleculaire nanostructuren en microscopie aan het Instituut Fysica van Complexe Materialen. In 2007 werd zij benoemd tot hoofddocent van het Bijzonder Onderzoeksfonds (BOF) verbonden aan het Departement Metaalkunde en Toegepaste Materiaalkunde (MTM) en het Departement Microbiële en Moleculaire Systemen (M²S), Centrum voor Opper - vlaktechemie en Katalyse (COK). Haar onderzoek richt zich op de groei en karakterisering van nanomaterialen en complexe materialen.

7 Patrick Reynaert Patrick Reynaert werd geboren op 21 juni 1976 in Wilrijk en is getrouwd met Veronique Brion. In 1998 behaalde hij aan de Karel de Grote Hogeschool in Antwerpen het diploma industrieel ingenieur elektrotechniek en in 2001 studeerde hij aan de K.U.Leuven af als burgerlijk elektrotechnisch ingenieur. Nadien vervoegde hij de Onderzoeksgroep MICAS van het Departement Elektrotechniek (ESAT) waar hij onderzoek deed naar geïntegreerde vermogenversterkers voor draadloze communicatie. Hij promoveerde aan de K.U.Leuven als doctor in de ingenieurswetenschappen in In de periode van 2001 tot 2006 was hij lector aan het Centrum voor Volwassenen - onderwijs ACE-GroepT Leuven bij de graduaat opleiding industriële elektronica. In verbleef hij als Francqui Fellow van het BAEF aan de UC Berkeley waar hij onderzoek deed naar mm-golf geïntegreerde elektronische schakelingen. Nadien was hij visiting researcher bij Infineon Technologies in Villach, Oostenrijk. Sinds oktober 2007 is hij aangesteld als deeltijds docent aan de K.U.Leuven, bij de Onderzoeksgroep MICAS van het Departement Elektrotechniek. Zijn onderzoek richt zich op hoog - frequente geïntegreerde elektronische schakelingen. Luc De Raedt Luc De Raedt werd geboren in Gent op 8 februari Hij is getrouwd met Lieve Gaublomme en vader van Soetkin en Maarten. Na zijn humaniora aan het Sint-Amandus - instituut in Gent studeerde Luc informatica aan de K.U.Leuven en behaalde er het diploma van licentiaat (1986) en doctor in de informatica (1991). Van 1986 tot 1999 was Luc verbonden aan het Departement Computerwetenschappen van de K.U.Leuven, eerst als assistent, en daarna als (deeltijds) docent ( ) en hoofddocent ( ). Hij was ook postdoctoraal onderzoeker van het FWO ( ). Vanaf 1999 tot zijn terugkeer in 2006 naar de K.U.Leuven bezette hij de leerstoel voor Machinaal Leren aan het Institut für Informatik van de Albert-Ludwigs-Universität Freiburg (Duitsland). Hij is momenteel gewoon hoogleraar met voornamelijk een onderzoeksopdracht (BOF). Hij was ook gastdocent aan de universiteiten van Basel en Siena en is een fellow van het European Coordinating Committee for Artificial Intelligence. Zijn onderzoek situeert zich in het ruime gebied van het machinaal leren en de datamining waarbij hij principes van de kunstmatige intelligentie hanteert en ook toepassingen onderzoekt. Marc Seefeldt Marc Seefeldt werd in 1969 in het Duitse Bremen geboren. Hij studeerde natuurkunde aan de Georg- August-Universität Göttingen met de steun van de Studienstiftung des Deutschen Volkes. In 1994 maakte hij als laatstejaars in het instituut van professor Peter Haasen voor het eerst kennis met de fysische metaalkunde en met vragen over de patroonvorming van roosterfouten. Voor zijn doctoraatsopleiding trok hij in 1995 naar de TU Freiberg in Saksen waar in de DFG-onderzoeksschool Materiaalfysische modellering aspiranten uit verschillende West- en Oost-Duitse materiaalkundige opleidingen samenwerkten. In 1999 behaalde Marc zijn doctoraat over de microstructuurontwikkeling bij sterke koudvervorming van metalen met een kubisch vlakkengecenterde structuur onder leiding van professor Peter Klimanek. In 1999 volgde een postdoctoraal verblijf in een Marie-Curie-netwerk aan de Aristoteles Universiteit Thessaloniki, waar hij onderzoek voerde naar de patroonvorming van dislocaties. Voor kortere tijd verbleef hij in 1997 aan het A. F. loffe Physico-Technical Institute in Sint-Petersburg en later aan de Drexel University in Philadelphia en het Risø DTU National Laboratory in Denemarken. Sinds 1999 werkt Marc Seefeldt aan het Departement MTM van de K.U.Leuven, van tot 2007 in de groep van professor Paul Van Houtte als houder van een postdoctoraal mandaat van het FWO en sinds 1 oktober 2007 als docent. Hij is titularis van het vak Structuurgenese van materialen. Liliane Pintelon

8 8 Thermisch van

9 comfort in de woning vandaag (en morgen) In de Europese bouwcultuur gebruiken we veelal verwarmings - systemen met water als warmtedragend medium. De afgifte gebeurt door radiatoren, convectoren en vloerverwarming en koeling, de productie meestal door ketels en warmtepompen. Deze sinds lang ingeburgerde systemen werden ontwikkeld voor huizen die niet de bouwfysische eigenschappen hadden van wat de hedendaagse standaard is. Nu rijst de vraag of die systemen wel optimaal zijn om het thermisch comfort in de woning van vandaag (en morgen) te realiseren. Bestaande en eventuele nieuwe systemen kunnen het best geëvalueerd worden aan de hand van generische modellen van de verschillende componenten van een installatie. Deze modellen bekijken niet zozeer de invloed van locatie, exacte vorm en controle, maar leggen de nadruk op algemene karakteristieken die van belang zijn bij interactie met andere installatiecomponenten en de invloed hiervan op lucht- en stralingstemperatuur. Voor de elementen die instaan voor de afgifte en eventuele absorptie van warmte zijn dat karakteristieken zoals capaciteit en thermisch vermogen en de temperatuursafhankelijkheid ervan, de verhouding tussen straling en convectie in een bepaald punt en of het element ingebed wordt in wanden, plafond of vloer. Het meest eenvoudige model dat toelaat dergelijke kenmerken in rekening te brengen is een 1-punts - model met inertie. Door de verschillende componenten in een installatie van een dergelijke model te voorzien en hiërarchische koppelingen ervan mogelijk te maken, kan een volledige installatie worden voorgesteld. Het inbedden van een dergelijk model in een gebouwensimulatiepakket zorgt ervoor dat de dynamische situatie in een woning kan worden geëvalueerd. Eens een bestaande of niet-bestaande installatie kan worden gemodelleerd in een dynamische situatie, moet nog gespecificeerd worden wat het doel is van de installatie of wat het gevraagde thermisch comfort is. In tegenstelling tot kantoren en commerciële gebouwen waarvoor dit reeds in het verleden werd uitgewerkt en gestaafd met metingen en experimenten bestond zo n specificatie niet voor woningen. Analyse van activiteiten en condities in de verschillende kamers van een woning toonde aan dat de woning moet opgedeeld te worden in 3 verschillende zones: badkamers, slaapkamers en de leefzone die keuken, woonkamer en bureau omvat. Op basis van literatuuronderzoek werden voor elke zone neutrale condities voorgesteld en grenswaarden opgelegd die te maken hebben met verminderde functionaliteit of mogelijke gezondheidsrisico s voor gebruikers. Ook de band van gelijkaardig thermisch comfort bleek af te wijken van de standaard bij kantoren; in woningen mag de temperatuur over een groter bereik variëren vooraleer de thermische sensatie verandert. De controle van een bepaalde installatie kan zorgen voor een zo goed mogelijke realisatie van het thermisch comfort door verwarmen en eventueel koelen bij extreme binnentemperaturen. Daarmee gaat uiteraard energieverbruik gepaard. Dat verbruik, samen met de evaluatie van mogelijk momentaan en/of dynamisch thermisch discomfort, bepaalt hoe goed een bepaalde installatie scoort. De onderlinge verhouding van deze aspecten, energie - verbruik en de twee vormen thermisch discomfort, kan worden ingesteld door de gebruiker. Om de optimale karakteristieken van een installatiecomponent of van een volledige installatie te bepalen worden een hele reeks mogelijkheden geëvalueerd. Om die evaluatie op een intelligente en efficiënte manier te laten verlopen werd het gebouwensimulatie - pakket, met de impliciete modelleringstructuur, gekoppeld aan een optimalisatiepakket dat specifiek voor gebouwensimulatie werd ontwikkeld. Het ordenen van alle geëvalueerde mogelijkheden maakt het mogelijk de buurt van het optimum grondig te evalueren. Door het bepalen van de eigenwaarden en eigenvectoren in de buurt van de optimale oplossing wordt duidelijk welke karakteristieken het optimum sterk beïnvloeden en welke een minder sterke of zelfs verwaarloosbare invloed hebben. Naast de invloed van de individuele karakteristieken zelf is vooral informatie over hun gezamenlijke invloed van belang: deze geven aan welke variatie in een bepaalde karakteristiek gecompenseerd kan worden door een variatie in één of meerdere andere karakteristieken. Wat het design betreft kan dergelijke informatie leiden tot kostenbesparingen en/of eenvoudigere realisaties. De door de ontwikkelde optimalisatietool gegenereerde karak - teristieken zijn nog te vaag om tot een exact product te komen. Ze dienen als duiding voor de richting die best genomen wordt. Ze leggen een aantal vrijheidsgraden voor de productontwikkeling vast, die voornamelijk beïnvloed zijn door de dynamica van de interactie tussen de installatie en het gebouw in een reële setting. De uiteindelijke vorm en optimale locatie van dergelijke elementen kunnen verder bepaald worden aan de hand van een computational fluid dynamics analyse. Dergelijke CFD-analyse kan verschillende mogelijkheden doorrekenen in een beperkt aantal quasistatische gevallen. Leen Peeters 9 Leen Peeters begon haar carrière in de privésector en voerde een interimopdracht uit als lesgever aan de Katholieke Hogeschool Limburg in Diepenbeek waarna ze naar de K.U.Leuven terugkeerde als doctoraatsstudent. Ze verdedigde op 27 april 2009 haar doctoraatsthesis met de titel Water-gebaseerde verwarming en koeling in residentiële gebouwen: naar optimale warmte emissie-/absorptie-elementen onder supervisie van prof. dr. ir. William D'haeseleer van het Departement Werktuigkunde. Op dit moment doorloopt ze de aanvraagprocedure voor een postdocbeurs bij het IWT in samenwerking met radiatorfabrikant Jaga. Meer informatie over doctoraten bij ingenieurswetenschappen: en klikken op Faculteit Ingenieurswetenschappen Kurt Driessens

10 Forumavond over gps waar zijn we nu? Iets na het geplande tijdstip zijn we van start gegaan. Satellietsystemen werken inderdaad nog niet binnen en voor wie de herinneringen aan de labo s van den Theo nog maar vaag zijn was de toegang tot de nieuwe Aula van de Tweede Hoofdwet niet evident. Terwijl een aantal toehoorders wellicht herinneringen aan de goede oude tijd in hun hoofd zag flitsen door naar de formule op de zijwand van het auditorium te staren (ook ingenieurs kunnen artistiek aangelegd zijn, zeker als het formules betreft), werden we ingelicht over de nieuwste evolutie in satellietpositioneersystemen door twee collega-ingenieurs: een oud-student en daarna de CEO van Septentrio uit Leuven, een spin-off van IMEC (ondertussen ook met een filiaal in de VS). 10 De eerste spreker, een telecom-alumnus van de K.U.Leuven, ir. Boris Kennes, die nu bij de Europese GSA (Global Supervisory Authority) werkt, deed de belangrijkste ontwikkelingen op het gebied van de Europese satellietnavigatie uit de doeken. Na een marktstudie werden de verschillende stappen naar een hogere nauwkeurigheid (gps zit rond de 10 m zonder bijkomende hulpmiddelen) zoals EGNOS (European Geostationary Navigation Overlay System) en tenslotte het paradepaardje Galileo besproken, waar de belangrijkste nieuwe evoluties zoals de ultranauwkeurige waterstofmaser, die als tijdreferentie gebruikt wordt, werden toegelicht. De eerste twee testsatellieten draaien al rond de aarde (deze testsignalen werden opgevangen door een systeem van de volgende spreker). In 2013 zou het systeem volledig operationeel moeten zijn. Door de laatste spreker was het publiek inderdaad bijzonder geboeid. Er werden vele voorbeelden getoond van de betrouwbare technologie, die door Septentrio voor professionele toepassingen is ontwikkeld, en door niemand minder dan hun CEO ir. Peter Grognard werd voorgesteld. We vermelden er maar enkele waar ze fier op mogen zijn. Zo zijn de windturbines van C-power op de Thorntonbank met behulp van hun systemen gepositioneerd. Ook de baggerwerken ter verbreding van het Panamakanaal werden mogelijk gemaakt door de nauwkeurigheid die hun huidge systemen al kunnen bereiken. Tenslotte werd een portieksysteem uit de doeken gedaan dat nauwkeurig bijhoudt waar de containers in de haven van Antwerpen worden gedeponeerd, en dat een uitzonderlijke betrouwbaarheid heeft. Zo weet een centraal systeem altijd waar elke container zich bevindt, zonder dat elke container afzonderlijk met een ontvanger moet worden uitgerust. Hierna kwamen vele vragen uit het publiek. Om op een vraag te antwoorden in verband met de gevoeligheid van het systeem voor verstoringen afkomstig van bijvoorbeeld zonnewind heeft de moderator (Manu Van Lil) het niet kunnen nalaten een andere formule op het scherm te toveren. Zo werd de aandacht van de tweede hoofdwet iets afgeleid en kon hij zijn gevleugelde woorden, die hem door studenten niet altijd in dank worden afgenomen, in de praktijk omzetten: de Chinezen zeggen dat één afbeelding meer dan 1000 woorden waard is, maar den deze zegt dat één formule meer dan 1000 afbeeldingen waard is. Om al deze informatie te laten gisten was er geen betere plaats dan het aanpalend museum van den Theo, waar we allen hebben kunnen napraten en nagenieten van wat de industriële revolutie sinds het begin van de vorige eeuw heeft geproduceerd, en die o.a. de lancering van satellieten heeft mogelijk gemaakt. Wij hopen dat Galileo zich ditmaal aan zijn deadlines zal houden zodat een eventuele degradatie van het gps-systeem zal kunnen opgevangen worden. Emmanuel Van Lil

11 & Galileo: ESA/ESTEC Sfeerbeeld uit de Concurrent Design Facility. 11

12 Verslag VILv-jaarvergadering De jaarlijkse algemene vergadering 2009 vond plaats op 5 mei 2009 in het auditorium van het gerenoveerde Thermotechnisch Instituut. Na een inleiding door voorzitter Iris De Coster gaf secretaris-generaal Bart Van Buggenhout een overzicht van de activiteiten en de vooruitzichten Het financieel verslag 2008 en de begroting 2009 werden gepresenteerd door penningmeester Johan Vanmarcke. Na ontheffing van de Raad van Bestuur, de aanstelling van de nieuwe beheerders ter vervanging van twee ontslagnemenden, was er het slotwoord van Iris de Coster. Samenwerking VILv - K VIV Het eerste punt van het activiteiten - verslag ging - ook dit jaar weer - over de samenwerking met K VIV. Er worden - nog steeds - actief gesprekken gevoerd met K VIV. Ook in de Raad van Bestuur van VILv wordt daarin de nodige tijd en energie gestoken. Het probleem is gekend, maar verandert niet: de ouderen blijven dan wel vrij trouw lid van K VIV, maar pas afgestudeerden haken, na het jaar gratis lidmaatschap, massaal af. Bij K VIV blijft de notie toegevoegde waarde (wat krijgt u, K VIV-lid, voor uw 105 euro lidgeld?) grotendeels afwezig. Zodoende werd op de algemene vergadering van K VIV in mei ll. een open brief van VILv neergelegd. Hierin stelt VILv dat ze constructief wil meewerken aan het nieuw K VIV, maar K VIV is een ledenvereniging en moet beseffen dat de leden vertegenwoordigd via de alumniverenigingen ook een representatieve vertegenwoordiging wensen. VILv maakt K VIV er attent op dat ze het grootste aantal afgestudeerden vertegenwoordigt. VILv wil duidelijkheid rond het nieuwe bestuursmodel. Ze gaat er niet mee akkoord dat de voorzitter niet rechtstreeks door de leden, maar door de Raad van Bestuur wordt verkozen. Ze begrijpt de positie van het Forum niet, een volgens de nieuwe K VIVstatuten drie maal per jaar gehouden ledenvergadering die vrijblijvend aandachtspunten aan het bestuur kan voorleggen, maar die geen enkele beslissingsbevoegdheid heeft. Ze klaagt ook het wantrouwen aan dat er tussen de geledingen bestaat of wordt gecreëerd: waarom heeft bijvoorbeeld het Techno - logisch Instituut (TI) een zetel in het Dagelijks Bestuur en de schoolverenigingen (SV) geen? Ze wijst op het risico van het voortdurende ledenverlies waardoor K VIV steeds meer afhankelijk wordt van de inkomsten van het TI, een opleidingscentrum dat zelf afhangt van de conjunctuur op deze markt. Het besluit is dat VILv constructief blijft meewerken aan de K VIV-toekomst, maar dat er vandaag slechts een gedeeltelijk antwoord is vanuit K VIV. Om haar toekomst veilig te stellen - om geen risico te lopen meegesleurd te worden in een (inhoudelijk of financieel) failliet van de K VIV is besloten verder te werken op het tweesporenbeleid waarbij - naast de K VIV (en het feit dat K VIV-leden automatisch lid zijn van VILv) ook de kaart wordt getrokken van eigen leden van de alumnivereniging. De mensen die geen lid wensen te zijn van K VIV maar wel van de alumni - vereniging, kunnen dat aan de prijs van 25 euro per jaar. Zij zijn dan volwaardig lid van de Alumni Ingenieurs K.U.Leuven (VILv, maar zonder K VIV-lidmaatschap) en ontvangen GeniaaL, het blad van de Faculteit in samenwerking met VTK en VILv. Overzicht van de voorbije en nieuwe jaarwerking De elfde reeks forumavonden ging over: Hernieuwbare energie, Galileo en Sociale netwerken. Verslagen verschenen in de uitgaven van GeniaaL. Met dank aan iedereen die zich hiervoor inzette en in de volgende jaren verder inzet, want deze reeks gaat in 2009 verder. De hoogmis van het jaar blijft de Dag van de ingenieur, waarvoor VILv vooral Elke Piessens en Bart Van Buggenhout dankt.

13 A. WERKING VILV Inkomsten Uitgaven Saldo Begroting 1. Secretatiaat 2 204, , ,00 2. Lidgelden , , , , KVIV , Alumni , VILv ledenwerving ,03 3. VILv-blad 4 773, , , , Tussenkomst Alumni 4 773, Redactionele kosten 2 831, Drukkosten 7 549, Verzendingskosten 4 953,56 4. Algemene vergadering 65, , , ,00 5. Vergaderingen 2 583, , ,00 6. Activiteiten 7 281, , , , Promotiebijeenkomsten 1 895, VILv - Forum 0, , Dag van de Ingenieur 7 281, , VILv Jongeren - FC VILv Heverlee 1 000,00 7. Steun aan VTK 2 806, , , Galabal 1 050, Promotiefeest 1 250, Revue 506,00 8. Steun aan de Faculteit 1 800, , , Receptie promotie 1 000, Leerstoel prof. van Cauteren 800,00 9. Varia 160,70-160,70 0, Financiële verrichtigen 10.1 Reserves VILv 0, , ,25 0,00 Afnames en bijstortingen Resultaat beleggingen 2 784,25 TOTAAL WERKING , , ,53 0,00 B. VILV - FONDSEN 10.2 Fondsen VILv 0, ,23 Afnames en bijstortingen 0, ,00 Resultaat beleggingen ,23 TOTAAL FONDSEN 0, , , Globaal Resultaat 11.1 Nadelig saldo , Batig saldo TOTAAL , , ,70 Begroting werking VILv vzw 2009 Inkomsten Uitgaven Saldo 1. Secretariaat Lidgelden VILv-blad Algemene vergadering Vergaderingen Activiteiten Steun aan VTK Steun aan de Faculteit Varia Financiële verrichtingen TOTAAL De 12e editie kende een niet te verklaren terugval naar 138 deelnemers. Slijtage op de formule of schortte het aan de communicatie? Er werd een actieplan voor 2009 opgesteld dat meer nog dan de vorige jaren steunt op promotoren per lustrumjaar. Er zijn in 2008 jaarreünies geweest van 1949, 1950, 1957, 1958, 1963, 1964, 1965 waarvoor het aperitief door VILv wordt gesponsord (5 euro per persoon). Hierin ook 3 lustrumjaren die zich niet bij de Dag van de ingenieur aansloten, omdat zij in private kring wilden samen - komen. Er wordt bekeken of er aan het concept centrale lustrumviering moet/ kan worden gesleuteld, maar duidelijk is dat vele lustrumjaren zonder deze dag elkaar nooit zouden ontmoeten. De VILv-voetbalploeg (opgezet in 2001) heeft nog 1 ploeg in competitie; het ledenaantal daalt het tweede jaar op rij. Aanmelden kan op VILv wil het ledenaantal meenemen als één van de criteria in het toekennen van sponsoring, want dit initiatief heeft zijn belang in het activeren van jongerennetwerking binnen alumni. De website kreeg meer functionaliteiten. Zo zien we bijvoorbeeld bij de Dag van de ingenieur wie is ingeschreven, als stimulans voor anderen. VILv dankt hierbij zeer nadrukkelijk VTK voor zijn service. Alumni Lovanienses wil haar CRM-pakket koppelen aan haar website en wil deze (die nu een handboek vergt om er je weg in te vinden) gebruiksvriendelijker maken. VILv zal bekijken of ze zich onder deze koepel moet zetten. Hierbij zien ze graag de huidige goede site, de soepele VTK-samenwerking en de potentiëlen van de alumnikoepel synergetisch samensmelten. Aandachtpunt is de s: er zijn vandaag weinig mailadressen van ingenieurs beschikbaar en hierop zijn er te veel rebounds te melden! VILv zal via GeniaaL een actie opzetten opdat ingenieurs hun mailadres zouden actualiseren want deze zijn belangrijk voor goedkope communicatie, o.a. over de activiteiten. VILv is tevreden met de nauwere band die met VTK de laatste jaren is gegroeid: met VTK-bestuursleden in de Raad van Bestuur van VILv, met de samenwerking voor het galabal, de bedrijfsdagen en het promotiefeest (o.a. de leden - wervingsactie), met de VTK-VILvjongeren initiatieven (Ouwzakken avond, Afterworkparty). VILv looft ook de goede 13

14 Genormaliseerd minimaal schema van de staat van de ontvangsten en uitgaven Uitgaven Bedrag Ontvangsten Bedrag Goederen en diensten 0,00 Lidgeld Lidgelden ,78 Bezoldigingen 0,00 Schenkingen en legaten 0,00 Diensten en diverse goederen 4 788,23 Subsidies 0,00 Secretariaat, vergaderingen, km-vergoedingen Andere uitgaven Andere ontvangsten Activiteiten, Blad, VTK, Faculteit FirW ,94 Activiteiten ,87 Bankkosten, ed. 160,70 Interesten 30,37 Vzw belasting 986,94 Resultaat beleggingen ,91 Gift Thermotechnisch Instituut K.U.Leuven ,00 Totaal uitgaven ,81 Totaal ontvangsten ,11 Totaal Cousin Van Bree Vierendeel Blondel Jadot Jadot Fonds VILv Dumont Van Bree Solidariteit Fondsen Mertens de Wilmar studie- uitstraling VILv- prijs missen behoeftige weduwen steun aan leningen leden wezen andere VILv-fondsen 14 Toestand eind Opbrensten Registratiekosten Bijstortingen/legaten Gebruik van de fondsen (Thermotechnisch Instituut) Toestand eind samenwerking met de Faculteit (o.a. GeniaaL, Facultaire Senaat, Van Cauteren - leerstoel, hulp bij secretariaat). In return past de VILv-steun aan de uitbouw van het Thermotechnisch Instituut tot multifunctionele ontmoetingsruimte via eigen sponsoring van euro en met de fundraising door het team rond Guido Declercq. Proficiat Guido voor het meer dan euro sponsorgeld. In krijgen we dus de 13e editie van de Dag van de ingenieur (3/10/2009) en de 12e reeks forumavonden. Er blijven de jongerenactiviteiten die tijdig in dit blad en op de website worden aangekondigd. Er is ruimte voor nieuwe initiatieven. Vernieuwingen in de Raad van Bestuur Naar jaarlijkse gewoonte enkele wijzigingen. Ontslagnemend zijn Alfons Calders en Marijn Spillebeen. Deze worden vervangen door de nieuwe jonge leden Kim Proost en Wouter Rerren. Er waren voor de rest geen vervallen of vacante mandaten. Financieel verslag en budgettering Naar goede gewoonte zijn de resultaten van de werking beter dan gebudgetteerd (we mikken steeds op een nul - resultaat), want er is een batig saldo van 2815,33 euro. De beleggingsportefeuille echter heeft een negatief saldo, maar met zijn -2,7% is dat resultaat veel beter dan de markt, met als voorbeeld de Bel20, die in 2008 een resultaat van -54% neerzette. Door een zeer conservatief beleid werd dus het ondertussen 7 jaar geleden zwaar negatief saldo vermeden. De werking is zuinig met aandacht voor return naar de leden. Het dalend ledenaantal vanuit de K VIV wordt goedgemaakt door de eigen inspanningen voor VILv-leden (nu reeds meer dan 30% van de ledeninkomsten). Voor de exacte cijfers van 2008 verwijs ik naar de hierbij gepubliceerde tabellen. Het overschot, zijnde 2.815,32 euro, wordt overgezet naar de reserves van VILv. Voor het budget 2009 is er continuïteit en er is financiering voorzien voor de nieuwe initiatieven (jongeren). De financiële rekeningen en de boekhouding van 2008 alsook het budget voor 2009 werden goedgekeurd. Décharge van de Raad van Bestuur is met handgeklap gegeven. De nieuwe Raad van Bestuur werd met handgeklap in zijn functie bevestigd. Na het officiële gedeelte was er een gezellig samenzijn in De Oude Kantien, Heverlee. Alfons Calders De VILv wenst Fons te bedanken voor zijn jarenlange inzet voor de vereniging en het VILv-blad en GeniaaL in het bijzonder. Zijn artikels zijn steeds van het hoogste niveau en op professionele manier geschreven. De visie van Fons op ingenieur en techniek en maatschappij is nooit gratuit, maar steeds goed onderbouwd: ze zet ons allen aan tot reflectie.

15 Forumavond sociale netwerken, reëel en virtueel Op dinsdagavond 17 maart kwamen een honderdtal enthousiastelingen naar de forumavond over sociale netwerken, georganiseerd door VILv in samenwerking met Leuven Inc. en K VIV. We konden een beroep doen op experten in het vakdomein: Martin Hinoul en Jan Vermeiren. Beide sprekers belichtten een complementair facet van netwerken. Waar Martin Hinoul de focus meer legde op fysieke netwerken, was de focus van Jan Vermeiren meer gericht op het virtuele aspect van netwerken. Beide heren hebben een boek geschreven dat als basis diende voor hun uiteenzetting: Jan Vermeiren schreef Hoe LinkedIn nu ECHT gebruiken en Ik netwerk, jij netwerkt, het geheim van netwerken ontrafeld is van de hand van Martin Hinoul. Martin Hinoul Jan Vermeiren Dr. Martin Hinoul, die vandaag als onafhankelijke consultant door het leven gaat, is al 40 jaar aan het netwerken. Hij heeft momenteel een tal contacten. Niet louter een netwerk van computers, maar een netwerk van mensen. Hij ziet netwerken als een werkwoord. Er moet aan gewerkt worden om een netwerk van mensen te onderhouden. Restaurants en recepties zijn daarbij interessante tools. Netwerken bestaat al eeuwen. Als men de geschiedenis van netwerken nagaat dan komt men bij de mathematicus Euler die in1737 De zeven Bruggen van Köningsberg-Pruisen schreef. Voor de eerste keer werd hier een visuele structuur gegeven aan een netwerk van bruggen en wegen. In 1838 legde Darwin mee de grondstructuur van netwerken met zijn theorie over het ontstaan van de mensheid: Theory of natural selection. Een bijzonder cijfer is 6. Marconi stelde in 1909 dat je via 6 radiostations de ganse bevolking kan bereiken en in 1929 verklaarde Karinthy in Six degrees of separation dat je na zes stappen met iedereen in contact kan zijn. In 2008 constateerde Microsoft met Six degrees of messaging dat 6,6 het gemiddeld aantal stappen is om van een willekeurige Microsoftgebruiker naar een andere Microsoftgebruiker te geraken. De stiel van het netwerken heeft Martin Hinoul als technologisch attaché in zijn Los Angeles ( ) en Washington DC ( ) periode geleerd. Silicon Valley is immers een complex netwerk van clusters waar netwerken van professoren, ondernemers, rolmodellen en venture kapitalisten centraal staan. Hier vond Martin Hinoul de nodige contacten om Belgische bedrijven naar de USA en om Amerikaanse bedrijven en investeerders naar België te leiden. Ook wij in onze contreien hebben clusters van netwerken. Het betere Europese voorbeeld is de gouden hightechdriehoek Cambridge, Oxford en Londen die optimaal als regio functioneert. Maar ook met DSP valley Leuven, Eindhoven en Aken, met Imec als belangrijkste industriële halfgeleiderconsortium in de wereld, beschikken we over een netwerk waar we meer kunnen uit halen. Vele van de universiteiten en onderzoekscentra worden vandaag immers onderbenut, aldus Martin Hinoul. Ook in het kader van Life Sciences en Medische technologie kan de K.U.Leuven als spil optreden van netwerken rond kenniscentra, kapitaalverzameling en centers of excellence. Doel is om als regio s te floreren, regionale centra kunnen samen groeien en zo meer bereiken, waarbij het clustereffect nationale grenzen transcendeert. Daar wil Martin Hinoul zijn steentje toe blijven bijdragen. Om business aan te trekken in de globale kenniseconomie moet je twee zaken onder de knie hebben: het persoonlijke netwerk en kennis van netwerken in regio s. De computer kan daarbij als hulpmiddel dienen, aldus de netwerker pur sang. Jan Vermeiren schreef het boek Hoe LinkedIn nu ECHT gebruiken. LinkedIn is een sociaal netwerk voor professioneel gebruik dat momenteel meer dan Belgische gebruikers telt. Jan Vermeiren is een netwerking coach en geeft advies over het stimuleren van netwerken. Hij vergelijkt netwerken met een auto. Een auto is een fysiek middel om een bepaalde bestemming te bereiken. En zo is LinkedIn een tool om een job te vinden, om een klant te bereiken, partnerships te ontdekken, medewerkers aan te trekken Er stellen zich echter twee problemen: 1) Vele mensen hebben geen doel, ze weten namelijk niet precies waar ze naartoe willen met hun carrière, waar ze naartoe willen met hun bedrijf, 2) Meestal denken ze ook niet na over wie de best geplaatste personen zijn die hen kunnen helpen om hun doel te bereiken. Als je deze twee zaken niet onder de knie hebt dan heeft netwerken geen zin. Jan Vermeiren vergelijkt het met een huis: als een huis geen goede fundamenten heeft dan heeft de rest geen zin, want het huis stort in. Jan Vermeiren bezorgde ons ook enkele praktische principes voor het gebruik van LinkedIn, als teaser voor zijn boek. Fundamenteel principe 1: de netwerkattitude: geven en ontvangen, informatie delen op een reactieve en proactieve manier zonder direct iets in de plaats te verwachten. Fundamenteel principe 2: de echte kracht van een netwerk zit in de tweede graad. Met de tweede graad kan je iets doen, er zit namelijk slechts één persoon tussen en op die manier kan je je doel sneller bereiken. Iedereen in de wereld is immers in zes stappen met elkaar verbonden. Na deze inwijding in het stappenplan was het dan ook tijd voor een doe oefening rond het formuleren van doelen en personen die het best geplaatst zijn om persoonlijke doelen te bereiken. LinkedIn kan mensen helpen om op een professionele wijze met elkaar te netwerken. Het maakt immers connecties tussen mensen zichtbaar en dit maakt LinkedIn zo krachtig. De basisstrategie om het maximum uit LinkedIn te halen is drievoudig a) een goed profiel aanmaken, waar je jezelf niet als een cv profileert maar als een mens met concrete kennis en interesses, b) je huidige netwerk uploaden, en c) je netwerk uitbreiden vanuit je doel. Na de twee onderhoudende uiteenzettingen werd afgesloten met wat vragen uit het publiek om verder na te kaarten en te netwerken tijdens de receptie. Voor degenen die erbij waren was het een geslaagde avond met grote complementariteit in de boodschappen van de sprekers. De avond bezorgde ons alvast zinvolle praktische tips en filosofische bedenkingen. Carmen Cordier 15

16 Postgraduaat in de Integrale Productontwikkeling Uitgangspunten Er is in Vlaanderen binnen bedrijven en organisaties te weinig knowhow rond integrale productontwikkeling. Er is een toenemende vraag naar duurzame, betrouwbare, comfortabele producten met aandacht voor economische, maatschappelijke en vormgevende aspecten. Er is nood aan omscholing tot creatievelingen die niet enkel oog hebben voor nieuwe technologie, maar deze ook kunnen omzetten in concrete, tastbare producten. Binnen de globale innovatiestrategie van een bedrijf of organisatie is integrale productontwikkeling van essentieel belang en genereert een doordachte toepassing van productinnovatie een belangrijke toegevoegde waarde. Doelstellingen U leert principes, inzichten en technieken kennen omtrent de totale ontwerpcyclus van een product U past de aangereikte kennis effectief toe tijdens een ontwerpproject U verwerf inzicht in integrale productontwikkeling als onderdeel van uw strategisch innovatiebeleid Doelgroep De opleiding richt zich op hen die professioneel betrokken zijn bij het onderzoek, de ontwikkeling, het ontwerp en/of de marketing van producten. Personen met een masterdiploma en enkele jaren relevante ervaring worden automatisch toegelaten tot de opleiding bij inschrijving. Ook pas afgestudeerde masters of bachelors met gelijkwaardig geachte relevante ervaring komen in aanmerking voor deelname aan de opleiding. Getuigschrift Deelnemers die de evaluaties succesvol beëindigen, ontvangen een decretaal erkend getuigschrift Postgraduaat in de Integrale Productontwikkeling uitgereikt door de K.U.Leuven. Organisatie Dienst Postacademische Vorming van de K.U.Leuven Campus Kortrijk in samenwerking met de K.U.Leuven (Faculteiten Ingenieurswetenschappen en Economie en Bedrijfswetenschappen) en Howest, de Hogeschool West-Vlaanderen. Infoavond tijdens de Week van het Ontwerpen in de NMBS Loods te Kortrijk op vrijdag 26 juni 2009 van tot uur. Meer info en inschrijven: Dienst Postacademische Vorming Postuniversitair Centrum K.U.Leuven Campus Kortrijk E. Sabbelaan 53 BE-8500 Kortrijk tel fax

17 3 oktober 2009: dag van de ingenieur Namiddagprogramma Avondprogramma u. Onthaal in het vernieuwde Thermotechnisch Instituut, gelegen op de kruising van de Celestijnenlaan en de Willem de Croylaan te Heverlee. Parkeren kan op de parking van het Departement Werktuigkunde op de Celestijnenlaan. Aan de ontvangstbalie kun je je registreren en je badge ophalen u. Verwelkoming door de voorzitter, gevolgd door het vertrek naar de namiddagactiviteiten u. Start van de verschillende namiddagactiviteiten: 1. Diaboloproject: Een uitzonderlijke kans om de net geïnstalleerde boormachine die ingezet wordt in het Diaboloproject van dichtbij te inspecteren. Het indrukwekkende Diaboloproject zal de nieuwe spoorver - binding vanuit het station Brussel Nationaal Luchthaven richting Brussel en Antwerpen realiseren. 2. Bedrijfsbezoek Photovoltech: In november 2003 startte Photovoltech met de productie van fotovoltaïsche zonnecellen vervaardigd uit multikristallijn silicium, gebruik makend van de meest geavanceerde technologieën. We zullen worden rondgeleid in een hoogtechnologische productieomgeving. 3. Wandeling door (K.U.)Leuven: De K.U.Leuven heeft een schat aan prachtige gekende en minder gekende gebouwen. Tijdens deze rondleiding laten we je hiervan genieten en leer je bijvoorbeeld dat Leuven net als Oxford en Cambridge over heel wat 'ivy colleges' beschikt. 4. Abdij van t Park: De stichting van de abdij van 't Park voert ons terug tot het jaar Deze Norbertijnenabdij is prachtig gelegen aan de Geldenaakse Baan. Sinds 2003 werden grote delen van de Abdij van 't Park in erfpacht overgedragen aan de Stad Leuven. De restauratie van dit uitzonderlijke abdijpatrimonium loopt nog tot Gasthuisberg: In Gasthuisberg gebeurt meer dan alleen opereren. De logistiek en het werk achter de schermen van dit dorp-op-zich is de moeite van een bezoek waard. Bijzondere aandacht gaat naar de activiteiten van de ingenieurs op Gasthuisberg die werken bij het Centrum voor Medische Beeldverwerking. 6. Lemmens-Instituut: Een professionele gids van het Instituut verzorgt een volledige rondleiding, vanzelfsprekend begeleid door een streepje muziek gespeeld op de verschillende prachtige orgels u. VILv-aperitief in de Universiteitshal u. Diner met als gastspreker prof. Herman Daems, voorzitter GIMV en voorzitter Fortis Bank in Salons Georges, Hogeschoolplein. Menu Salade van rucola en krulsla met kort gebakken gamba's, quinoa en Gandaham Gegrilde lamsbout met Provençaalse aromaten en broccoli-kampernoelie-aardappelgratin Belgische klassieke rijstpap met oranjebloesem, sorbet van bruine suiker en een glaasje boerejongens Mokka met babbelsnoepjes Prijs Namiddag- en avondprogramma, alle dranken (rode en witte wijnen, waters en koffie) inbegrepen tot en met het dessert: VILv/KVIV-leden Niet-leden en en hun partners: hun partners: Promotiejaar vóór per persoon 60 per persoon Promoties per persoon 50 per persoon Promotie per persoon Deelnemers die enkel het namiddagprogramma wensen mee te maken betalen: VILv/KVIV-leden en hun partners 10 per persoon Niet-leden en hun partners 15 per persoon Je kan nog steeds lid worden van VILv op één van volgende manieren: 1. Via het lidmaatschap van de K VIV - Koninklijke Vlaamse Ingenieursvereniging. Meer info op: Indien men lid wordt van de K VIV, is men automatisch lid van de VILv indien men te Leuven afgestudeerd is als burgerlijk ingenieur. 2. Door het directe lidmaatschap van de VILv. De jaarlijkse bijdrage bedraagt in dat geval 25 en houdt het lidmaatschap in van de VILv via de over koepelende alumni-associatie van de KULeuven 'Alumni Lovanienses'. Voor meer informatie kan u contact nemen met Alumni Lovanienses, tel. 016/ Info Programma en laatste info op de website Inschrijven Inschrijven - vóór 20 september kan het snelst via het elektronische inschrijvingsformulier op of via onderstaand formulier per: Fax Of brief aan VILv-secretariaat, Kasteelpark Arenberg 1, bus 2200, B-3001 Heverlee 17 INSCHRIJVINGSFORMULIER PROGRAMMAKEUZE Naam: Promotie/spec: Adres: Tel: Meldt deelnemers voor de Dag en stort hiervoor vandaag nog: x euro = euro op rkn van Vilv, Kasteelpark Arenberg 1, B-3001 Heverlee met als vermelding Naam deelnemer + Promotie Keuze namiddag programma s vanaf 14.00u. (gelieve telkens 1 activiteit aan te kruisen) 1. Diabolo project 2. Bedrijfsbezoek Photovoltech 3. Wandeling door (K.U.)Leuven 4. Abdij van t Park 5. Gasthuisberg 6. Lemmens-Instituut 1e keuze Deelname aan het avondprogramma (# pers.) : 2e keuze

18

19 Dirk Wauters, burgerlijk ingenieur aan de top van de VRT Wat doet de baas van de VRT precies? Die doet veel, maar die laat vooral andere mensen hun creativiteit maximaal benutten. Die zorgt er vooral voor dat de medewerkers van de VRT goede programma s kunnen maken, goede radio kunnen maken en goede internetsites. Ik ben er in de eerste plaats om ervoor te zorgen dat we onze opdracht kunnen vervullen. De VRT werkt met een openbare omroepopdracht ; die is aan de éne kant vastgelegd in het mediadecreet en aan de andere kant is de specifieke opdracht om de vijf jaar bepaald in de beheersovereenkomst. Hierin staan de opdracht, de middelen die de VRT krijgt van de overheid en de toegelaten middelen die de VRT zelf mag zoeken. Er staan ook een aantal performantie-indicatoren in die de VRT moet halen om te bewijzen dat ze haar opdracht goed vervult. De VRT is een nv van publiek recht, dus de overheid heeft er ook iets in te zeggen. Wat is de positie van de gedelegeerd bestuurder? Sinds 1996 is het inderdaad zo dat de VRT een aparte nv van publiek recht is geworden, met een eigen raad van bestuur die elk jaar opnieuw zijn begroting opstelt in het kader van een bedrijf, maar met de middelen die ze van de overheid krijgt en in het kader van haar opdracht. We beginnen met een meerjarenplan op te stellen en elk jaar opnieuw zetten we een ondernemingsplan uit (waar besteden we geld aan, wat zetten we in ons budget?). En dan werk ik in de eerste plaats via mijn directiecollege, dat dan op zijn beurt met het management werkt om de taken uit te voeren. We hebben sinds de dag dat ik op de VRT begonnen ben (op 1 juni 2007) een nieuwe organisatie ingezet, en dat is eigenlijk de grootste verandering bij de VRT sinds de oprichting in 1930 als het Nationaal Instituut voor de Radio. (De muren tussen radio en tv zijn toen gesloopt en een crossmediale organisatie is tot stand gekomen, nvdr.). De media is een nogal apart wereldje, hoe bent u daar dan toch in terecht gekomen vanuit de buitenwereld? Ik denk dat het feit dat ik nu hier ben - het zal wel voor een groot deel toevallig gelopen zijn - wel aanduidt dat er een aantal trends zijn in het medialandschap die maken dat men toch een bepaald profiel van manager zoekt. Ik heb bovendien bij Siemens in de telecom gewerkt en op het einde van de rit bestond 25% van onze omzet uit media of media-oplossingen, waar die begin 2001 onbestaande waren. Dus telecom is veel dichter bij media gekomen en zo heb ik een aantal technologische projecten mee kunnen leiden waaronder één voor mobiele televisie en zo ben ik in dat wereldje terechtgekomen. Ik denk ook dat ze zo duidelijk hebben willen kiezen, gezien de grote technologische veranderingen, voor iemand die daar de juiste keuzes in kan maken en kan helpen om een aantal prioriteiten te leggen. We zullen later zien of ze de juiste waren of niet (lacht). Wat hebt u gedaan voordat u bij de VRT begon, dus na uw afstuderen? Ik ben afgestudeerd in 1977 waarna ik een jaar economie heb bijgestudeerd. Alvorens een MBA te doen in Stanford (VS) ben ik een jaar gaan werken. Na dat jaar in de VS heb ik tien jaar gewerkt in de elektronica-industrie, tien jaar in de telecom en daarna is de mediaperiode begonnen. In al die jaren heb ik drie transformaties van industrie meegemaakt: in de jaren 80 was het de computerindustrie die ik kon opvolgen, in de jaren 90 de telecomindustrie en nu is het de media-industrie die voor enorm grote veranderingen staat. U ben afgestudeerd als elektrotechnisch ingenieur. Waarom hebt u voor ingenieursstudies gekozen? Ik heb zes jaar Latijn-Wiskunde gestudeerd en deed graag wiskunde. Destijds was er nog een toelatingsexamen, waaraan ik heb deel - genomen. Ik was geslaagd, dus was de logisch volgende stap om door te gaan in die richting. Ik heb altijd van techniek gehouden, maar ik wou altijd al iets meer leren dan techniek alleen, zoals waarvoor dient de techniek?, hoe kan de techniek helpen?. In mijn carrière heb ik in tamelijk technische industrieën gewerkt waar ik steeds heb geprobeerd een positie te nemen die meer inhield dan het technische alleen. Dit waren voornamelijk functies die de band tussen de gebruikers en de technologie ondersteunden: van een financiële functie naar marketing en zo naar een meer algemene functie bij Alcatel. Ik heb altijd geprobeerd een brug te slaan tussen de verschillende disciplines. U heeft TEW bijgestudeerd. Waarom hebt u hiervoor gekozen? Ik heb vanaf mijn derde jaar TEW gestudeerd naast mijn studies van burgerlijk ingenieur. Die examens legde ik dan in september af. Ik heb voor deze richting gekozen om naast het technische ook nog andere disciplines uit te diepen. Ik heb altijd een brede interesse gehad en probeerde die te onderhouden naast mijn studies van ingenieur. En waarom die twee richtingen samen in plaats van achteraf? In die tijd was er geen andere optie: als je interesse had voor twee richtingen, dan moest je ze samen doen. Er waren wel vrijstellingen te behalen, maar vooral het laatste jaar burgerlijk viel me zwaar. Was het moeilijk dit alles te combineren? Het gevolg van mijn keuze was dat ik maar een korte vakantie had. Ik volgde vooral de lessen van burgerlijk ingenieur en probeerde dan goede notities te vinden voor de economische vakken. Als u terugkijkt op uw studies, hoe relevant zijn deze dan gebleken? Naar mijn mening leer je op de universiteit méér dan de materie zelf: je leert op een andere manier te denken. De ingenieursstudie is een zeer goede en sterke opleiding, maar men mag niet in de val lopen om een te veilige manier van denken te onderwijzen; we zijn als ingenieur zeer goed in het bedenken van oplossingen als alle parameters van een probleem gekend zijn. Maar als alle parameters van een probleem gekend zijn is het te laat, want iemand anders zal al een oplossing hebben gevonden. Je moet dus eigenlijk leren werken met onzekere informatie. En daar zijn we als ingenieur niet goed in omdat we liever met strakke modellen, thesissen, bewijzen,... werken (deductief denken). Terwijl je ook inductief moet denken: hoe omschrijf ik het probleem? Welke parameters moet ik zoeken? Hoe zorg ik voor een oplossing? 19

20 20 Ik zal nooit vergeten wat het hoofd van Onderzoek en Ontwikkeling bij Alcatel tegen me zei toen ik er pas kwam werken: Als ik alle parameters in een spreadsheet kan zetten, kan ik het probleem oplossen. Maar als alle parameters gekend zijn, dan heeft iemand anders het probleem al opgelost, zeker in sectoren die snel gaan. Je moet dus met onzekerheid kunnen leven. Het verschil tussen een arts en een ingenieur is de differentiaaldiagnose. Deze stelt je in staat om redelijk snel een diagnose te stellen omtrent een bepaald probleem. In onze tijd was die manier van denken niet eigen aan ingenieurs. Dit is nochtans een deel van de probleemoplossing die je wel dagelijks nodig hebt. Daarom pleit ik voor veel casestudies tijdens de opleiding: problemen voorleggen aan de studenten opdat er meer wordt nagedacht over de structurering van de nodige elementen. Het grote punt is steeds het bepalen van de parameters. Ik hoop dat dit nu meer onderwezen wordt. Zou u nu nog dezelfde keuze gemaakt hebben? Ik zou nu twijfelen tussen handelsingenieur en burgerlijk. Heeft u daar toen ook aan getwijfeld? Toen bestond deze richting nog niet, of toch niet in Leuven. Waarschijnlijk wel op de hogeschool, maar dat was niet hetzelfde. U bent daarna naar Amerika gegaan, wat was de bedoeling van deze keuze? Nu zijn de business-scholen in Europa even goed, maar toen ik naar Amerika ging was er een groot verschil in niveau tussen die van Europa en die van Amerika. In de reis ter voorbereiding is mijn oog op Stanford gevallen. Het was mijn droom om daar naartoe te gaan en zo heb ik die kunnen realiseren. Het was een fantastische ervaring. Eén van de seminaries die ik volgde, werd onderwezen door Steve Jobs. Ik heb de prospectus van Apple nog liggen: wij moesten toen bepalen of Apple 22 dollar waard was. Ik weet nog goed dat een groot deel van de klas het te riskant vond. Zo zie je maar. Dus de relevantie van die opleiding was wel groot? Die opleiding heeft zelfs voor een groot deel mijn carrière bepaald. Het is daar dat ik het idee heb opgevat om mee een klein bedrijf op te starten (Silvar-Lisco nvdr.). En zo heb ik onder impuls van professor Van Overstraeten mee geholpen aan de oprichting van een technologisch bedrijf met technologie uit Leuven. Dat was in Hiervoor heb ik een gebouw gezocht in Leuven en met vier mensen hebben we geschilderd, mensen aangeworven etc. Dit was een fantastische ervaring. U bent dus na uw studies toch in de techniek gebleven? Er waren al technische mensen, maar het realiseren van de verkoop was een probleem. Je moest met alles van nul beginnen. Ik denk dat veel ingenieurs na hun afstuderen twijfelen of ze verder gaan in een puur technische job, in onderzoek of management, consultancy. Met uw MBA-diploma lag het al voor de hand om voor mangement te gaan, maar hoe zou een pas afgestudeerde ingenieur die keuze moeten maken volgens u? Als ingenieur moet je ergens je richting vinden, een plaats vinden om te beginnen. Gelukkig is er nog enorm veel nood aan technische functies in Vlaanderen. Het valt op dat de concurrentie met het oosten sterker wordt, maar er zijn nog een aantal zeer knappe hightechbedrijven. Dan zie je toch dat er nog enorm veel mogelijk - heden zijn. Je moet zelf bepalen of je jezelf het meest op je gemak voelt in een technische dan wel in een andere richting. Als je voor jezelf beslist dat je breder wilt gaan, dan moet dat mogelijk zijn. En ik denk dat de opleiding tot ingenieur daarom één van de beste is en ook zal blijven. Hoe hebt u uw studententijd van zes jaar in Leuven ervaren? Ik heb vijf jaar in Heverlee en een jaar in Leuven op kot gezeten. Dat waren natuurlijk leuke tijden. Als je in Heverlee op kot zit, heb je niet zo n actief sociaal leven als wanneer je in Leuven zou zitten. Maar dat laatste jaar in Leuven was een heel leuk jaar. Welk type student was u? Ik was een ernstige student. Al probeerde ik ook een aantal zaken naast het studeren te doen. Uw studietijd begon begin jaren zeventig, na de splitsing van de universiteiten. Hoe heeft u dat ervaren? Toen ik in 1977 in Leuven op kot zat, was daar nog weinig van te merken. Er waren natuurlijk wel elk jaar studentenbetogingen, maar dat was klein bier ten opzichte van wat er in 1969 was gebeurd. Benutte u al in uw studententijd uw managementkwaliteiten? Ik ben lid geweest van een studentenclub, maar ik was niet geïnteresseerd in een functie als preses. In een bedrijf moet veel gecommuniceerd worden met andere mensen en het is zeer goed als je dit al tijdens je studententijd kunt leren. Hebt u heimwee naar de tijd in Leuven, die ongebondenheid? Ja, maar de omgeving die mij het meest stimuleerde was Stanford. Ik moest hard werken, maar kon dit doen in een stimulerende omgeving. Zowel in de zomer als in de winter was het daar mooi weer, dus ik had de kans om veel te doen. Ik vond het daar geweldig. Tegenwoordig probeert men aan de universiteit de studenten meer en meer te stimuleren om in het buitenland te studeren. Bent u daar voorstander van? Absoluut. Je kunt tegenwoordig niet genoeg contact hebben met andere culturen. Als je technische kennis hebt, denk ik dat het op sommige domeinen onontbeerlijk is om internationaal te gaan, zeker als je bij de beste wil zijn. Zelfs bij Vlaamse hightechbedrijven zitten er internationale mensen, je moet dus in mijn ogen die culturen wel leren kennen. Het verschil tussen Europa en Amerika was toen bijvoorbeeld vrij groot. Ik denk dat nu de methoden en culturen veel dichter bij elkaar liggen. Het leuke van Stanford was dat aangezien het aan de westkust lag, je ook contacten had met Azië. Ook het onderwijs was anders. Als je bijvoorbeeld kijkt naar Harvard in die tijd, was dat 100% casemethod. Cases oplossen en geen enkel theoretisch onderricht. Toen was Leuven zeer ex-cathedra gericht en Stanford lag net in het midden. Dat was dan ook een goede reden om daarvoor te kiezen. Nu, een aantal van mijn vrienden hebben Harvard gedaan en dat is uiteraard geen enkel probleem. Uiteindelijk haal je uit je studies, wat je er zelf in stopt. Een vrij groot deel van uw carrière heeft u relatief hoge functies bekleed, en dan vooral de laatste jaren. Hoe weegt dat op stress, vermoeidheid, familieleven,? Het weegt uiteraard. Maar het hangt er vooral van af of het traject dat je uitgetekend hebt, werkt. Toen ik begon bij de VRT moest er een plan opgezet worden om dezelfde taken uit de beheersover - eenkomst uit te voeren, maar met veel minder middelen. Dat was moeilijk, maar dat plan loopt nu. Dus nu we zien dat de strategie werkt, kunnen we veel beter plannen op termijn en is de stress iets minder. Maar, ingenieurs die gedreven zijn, welke job ze ook doen, zullen ook wel hun tijd nodig hebben. En dan is het belangrijk om het evenwicht zo goed mogelijk te vinden. U was hier terechtgekomen na een nogal woelige periode. Tony Mary was net ontslagen, Piet Van Roe was aangesteld als tijdelijk bestuurder. Heeft het gewogen op de keuze om naar de VRT te trekken? Onder leiding van Tony Mary zijn er geweldige dingen gebeurd op de VRT. Het is niet omdat er een verschil van visies is tussen de gedelegeerd bestuurder, de raad van bestuur en de ministers dat het beleid dat gevoerd is geweest moet afgeschoten worden. Het was wel een punt waarop de aandeelhouder (en dus ook de opdrachtgever) de knoop moest doorhakken: waar moeten we naartoe? Ik denk dat op dat ogenblik de VRT weer sterk geworden was en dat men gezocht heeft naar een evenwicht in het media - landschap. Ondertussen blijft de VRT het zeer goed doen, beter dan ooit tevoren, hoewel het moeilijk is in het medialandschap. Het medialandschap is heel sterk aan het evolueren. Er komt meer en meer nadruk op technologische zaken: digitaal, crossmediaal,. Hoe probeert de VRT daarin mee te gaan?

Jongeren ten opzichte van hun eerste job 15-09-2008

Jongeren ten opzichte van hun eerste job 15-09-2008 Jongeren ten opzichte van hun eerste job Samenvatting 15-09-2008 van de resultaten a Market Probe division Doelstelling van het onderzoek 2 3 Kennis over de jongeren ten aanzien van het einde van hun studies

Nadere informatie

Postacademische opleiding. Offshore windenergie 2015-2016. Permanente vorming

Postacademische opleiding. Offshore windenergie 2015-2016. Permanente vorming Postacademische opleiding Offshore windenergie 2015-2016 Permanente vorming Tegen 2020 wil België 13% van haar energie uit hernieuwbare energiebronnen halen. Windenergie speelt daarin een cruciale rol.

Nadere informatie

Postacademische opleiding. Offshore windenergie 2015-2016. Permanente vorming

Postacademische opleiding. Offshore windenergie 2015-2016. Permanente vorming Postacademische opleiding Offshore windenergie 2015-2016 Permanente vorming Opleiding Deze opleiding biedt de mogelijkheid om je te verdiepen in de windenergie en kennis op te doen die specifiek is voor

Nadere informatie

ZER Informatica. Programma-evaluatie. Resultaten programma-evaluatie. 5 enquêtes:

ZER Informatica. Programma-evaluatie. Resultaten programma-evaluatie. 5 enquêtes: ZER Informatica Resultaten programma-evaluatie Programma-evaluatie 5 enquêtes: - Overgang secundair onderwijs universiteit - Studenten die niet aan examens deelnamen / met hun opleiding stopten - Evaluatie

Nadere informatie

Master in de ingenieurs - wetenschappen: wiskundige ingenieurstechnieken

Master in de ingenieurs - wetenschappen: wiskundige ingenieurstechnieken LEUVEN t Master in de ingenieurs - wetenschappen: wiskundige ingenieurstechnieken Faculteit Ingenieurswetenschappen De steeds toenemende computercapaciteit voor de verwerking van metingen, de opslag van

Nadere informatie

Master in de ingenieurswetenschappen:

Master in de ingenieurswetenschappen: Master in de ingenieurswetenschappen: biomedische technologie Faculteit Ingenieurswetenschappen De voorbije eeuw is de geneeskunde enorm geëvolueerd. De sterke technologische vooruitgang heeft hierbij

Nadere informatie

FULL-TIME MASTER MASTER IN HET MANAGEMENT ONDERSCHEID JEZELF MET EEN PRAKTIJKGERICHTE MANAGEMENTOPLEIDING

FULL-TIME MASTER MASTER IN HET MANAGEMENT ONDERSCHEID JEZELF MET EEN PRAKTIJKGERICHTE MANAGEMENTOPLEIDING FULL-TIME MASTER MASTER IN HET MANAGEMENT ONDERSCHEID JEZELF MET EEN PRAKTIJKGERICHTE MANAGEMENTOPLEIDING COMBINEER MANAGEMENT- KENNIS MET PRAKTISCHE MANAGEMENTVAARDIGHEDEN Deze Master in het Management

Nadere informatie

POSTGRADUAAT INNOVEREND ONDERNEMEN VOOR INGENIEURS

POSTGRADUAAT INNOVEREND ONDERNEMEN VOOR INGENIEURS Innovate Create Design POSTGRADUAAT INNOVEREND ONDERNEMEN VOOR INGENIEURS Innovate, design & create Waarom kiezen voor dit postgraduaat? Je maakt op een unieke manier kennis met de industrie door middel

Nadere informatie

1. Maar het duurt wel twee miljard jaar. Inhoudsopgave. 2. 'Belgische' beveiligingsstandaard AES iets minder oersterk

1. Maar het duurt wel twee miljard jaar. Inhoudsopgave. 2. 'Belgische' beveiligingsstandaard AES iets minder oersterk 1. Maar het duurt wel twee miljard jaar Inhoudsopgave 2. 'Belgische' beveiligingsstandaard AES iets minder oersterk Maar het duurt wel twee miljard jaar,, Aan Gent gebonden, Antwerpen, Brugge-Oostkust,

Nadere informatie

Praktische informatie. > Inschrijven. > Hoe lang duurt de opleiding? > Wanneer zijn de examens? > Inschrijvingsgeld. > Meer info?

Praktische informatie. > Inschrijven. > Hoe lang duurt de opleiding? > Wanneer zijn de examens? > Inschrijvingsgeld. > Meer info? Praktische informatie > Hoe lang duurt de opleiding? De colleges starten op 19 september 2006 en eindigen op 11 mei 2007. Ze kunnen plaatsvinden elke werkdag tussen 8u30 en 19u30. > Wanneer zijn de examens?

Nadere informatie

Korte beschrijving van het project Inhoud van dit document Contactinformatie Team: Email: Telefoon: Persinformatie

Korte beschrijving van het project Inhoud van dit document Contactinformatie Team: Email: Telefoon: Persinformatie SpaceBillboard Onze missie is om mensen te inspireren en ruimtevaartonderzoek te steunen, door het eerste reclamepaneel ooit in de ruimte te lanceren. Korte beschrijving van het project SpaceBillboard

Nadere informatie

Voorwoord. Ik hoop dat dit naslagwerk met personeelsstatistieken een geschikt hulpmiddel zal zijn bij al uw opzoekingen. B. Van Camp Voorzitter

Voorwoord. Ik hoop dat dit naslagwerk met personeelsstatistieken een geschikt hulpmiddel zal zijn bij al uw opzoekingen. B. Van Camp Voorzitter Voorwoord Hierbij vindt u de jaarlijkse VLIR publicatie Statistische gegevens betreffende het personeel aan de Vlaamse universiteiten (telling 01-02-2006). De Vlaamse universiteiten willen hiermee inzicht

Nadere informatie

Het Innovatiekompas Inspiratie sessies Dr. Guy Bauwen

Het Innovatiekompas Inspiratie sessies Dr. Guy Bauwen Het Innovatiekompas Inspiratie sessies Dr. Guy Bauwen 1 Innovatiekompas Inspiratie Sessies Contacteer ons voor: Een voordracht om kennis te maken met het kompasmodel. Een workshop om het toepassen van

Nadere informatie

MEMORANDUM. voor het beleid op politiek en academisch vlak

MEMORANDUM. voor het beleid op politiek en academisch vlak MEMORANDUM voor het beleid op politiek en academisch vlak Academiseren? Laat het ons dadelijk goed doen! VIK-memorandum voor het beleid op politiek en academisch vlak. - 2 - De graad en het diploma van

Nadere informatie

Het is dan ook belangrijk dat jongeren bewust kiezen voor STEM-opleidingen.

Het is dan ook belangrijk dat jongeren bewust kiezen voor STEM-opleidingen. VLAAMS PARLEMENT SCHRIFTELIJKE VRAGEN PASCAL SMET VLAAMS MINISTER VAN ONDERWIJS, JEUGD, GELIJKE KANSEN EN BRUSSEL Vraag nr. 219 van 14 januari 2013 van ANN BRUSSEEL Geïntegreerde lerarenopleiding Aandacht

Nadere informatie

GRADUATEN 2008-2009. 4 graduaten in technologie: Bedrijfsautomatisatie Biotechnologie Elektronica optie Multimedia Telecommunicatietechnieken

GRADUATEN 2008-2009. 4 graduaten in technologie: Bedrijfsautomatisatie Biotechnologie Elektronica optie Multimedia Telecommunicatietechnieken GRADUATEN 2008-2009 4 graduaten in technologie: Bedrijfsautomatisatie Biotechnologie Elektronica optie Multimedia Telecommunicatietechnieken 6 graduaten in management: Boekhouden Fiscale Wetenschappen

Nadere informatie

code AOU-TOE-ING 1/15 Academisch onderwijs aan de universiteiten INGENIEURSWETENSCHAPPEN

code AOU-TOE-ING 1/15 Academisch onderwijs aan de universiteiten INGENIEURSWETENSCHAPPEN code AOU-TOE-ING 1/15 Klemtonen De bachelorjaren zijn gericht op een brede algemene basisvorming en een beginnende specialisatie binnen de gekozen afstudeerrichting. De nadruk wordt gelegd op de vakken

Nadere informatie

BRUSSEL t. Master in het tolken. Faculteit Letteren

BRUSSEL t. Master in het tolken. Faculteit Letteren BRUSSEL t Master in het tolken Faculteit Letteren Welkom aan de KU Leuven, de grootste en oudste universiteit van België. Je kunt hier je studietraject verderzetten en verrijken, ook als je elders een

Nadere informatie

CURSUS BETONTECHNOLOGIE LEUVEN 2007

CURSUS BETONTECHNOLOGIE LEUVEN 2007 DOEL VAN DE CURSUS Het doel van de cursus is het verschaffen van grondige kennis over de bestanddelen, de samenstelling, het vervaardigen en het verwerken van beton. Ook de eigenschappen, het uiterlijk,

Nadere informatie

Vraag nr. 219 van 14 januari 2013 van ANN BRUSSEEL

Vraag nr. 219 van 14 januari 2013 van ANN BRUSSEEL VLAAMS PARLEMENT SCHRIFTELIJKE VRAGEN PASCAL SMET VLAAMS MINISTER VAN ONDERWIJS, JEUGD, GELIJKE KANSEN EN BRUSSEL Vraag nr. 219 van 14 januari 2013 van ANN BRUSSEEL Geïntegreerde lerarenopleiding Aandacht

Nadere informatie

Mijn Startbaan Enquête 2009

Mijn Startbaan Enquête 2009 Mijn Startbaan Enquête 2009 Opzet van de enquête september 2009 promotie 2009 464 burgerlijk ir. s, 212 bio-ir. s 1510 industrieel ing. s 338 enquêtes werden teruggestuurd 335 enquêtes werden na kwaliteitscontrole

Nadere informatie

1. Hoeveel van de projecten die werden goedgekeurd werden inmiddels uitgevoerd?

1. Hoeveel van de projecten die werden goedgekeurd werden inmiddels uitgevoerd? SCHRIFTELIJKE VRAAG nr. 67 van JORIS POSCHET datum: 23 oktober 2015 aan PHILIPPE MUYTERS VLAAMS MINISTER VAN WERK, ECONOMIE, INNOVATIE EN SPORT Bovenlokale sportinfrastructuur - Evaluatie Het wegwerken

Nadere informatie

LinkedIn Live Nieuwe Medewerkers Vinden

LinkedIn Live Nieuwe Medewerkers Vinden LinkedIn Live Nieuwe Medewerkers Vinden Voor wie Recruiters, HR Managers, Hiring Managers (= managers met vacatures in hun team), HR Business Partners en alle anderen die in het recruteringsproces van

Nadere informatie

Jaarverslag Herplaatsingsfonds. 1.1 Aanvragen voor outplacementbegeleiding

Jaarverslag Herplaatsingsfonds. 1.1 Aanvragen voor outplacementbegeleiding Jaarverslag Herplaatsingsfonds 1.1 Aanvragen voor outplacementbegeleiding Het Herplaatsingsfonds financiert de outplacementbegeleiding van alle ontslagen werknemers tewerkgesteld in bedrijven in het Vlaamse

Nadere informatie

Internationaal Crelan Symposium en uitreiking Crelan Awards 2013 op Agribex

Internationaal Crelan Symposium en uitreiking Crelan Awards 2013 op Agribex B R U S S E L, 6 D E C E M B E R 2013 Internationaal Crelan Symposium en uitreiking Crelan Awards 2013 op Agribex Ter gelegenheid van Agribex organiseerde Crelan in samenwerking met de Belgische Vereniging

Nadere informatie

EDUGO campus De Brug

EDUGO campus De Brug LAGER ONDERWIJS 3 de graad STEM in de lessen Wiskunde Wereldoriëntatie Mens en techniek Mens en natuur Labo s & workshops Wetenschappen: labo (EDUGO campus De Toren) Technologie: workshops (EDUGO campus

Nadere informatie

Artsenkrant wordt betalend Lancering AK Club FAQ (FREQUENTLY ASKED QUESTIONS)

Artsenkrant wordt betalend Lancering AK Club FAQ (FREQUENTLY ASKED QUESTIONS) Artsenkrant wordt betalend Lancering AK Club FAQ (FREQUENTLY ASKED QUESTIONS) Waarom wordt Artsenkrant betalend? Is 99 euro niet duur voor een krant die ik tot nu toe gratis ontving? Betaal ik onmiddellijk

Nadere informatie

pilootprojecten (deel 1) Oost-Vlaanderen

pilootprojecten (deel 1) Oost-Vlaanderen pilootprojecten (deel 1) Oost-Vlaanderen dhr. Arne Oosthuyse projectcoördinator Voka - Kamer van Koophandel O-Vl. VON-sessie: Allochtoon ondernemerschap in Vlaanderen Donderdag 9 juni 2011 Huis van de

Nadere informatie

Omvorming naar de masteropleidingen

Omvorming naar de masteropleidingen Omvorming naar de masteropleidingen Data van indiening van de ingevulde formulieren: Dit beperkt formulier op 4 oktober 2002 Uitgebreider formulier (met o.m. de doelstellingen en eindtermen) uiterlijk

Nadere informatie

Master in de journalistiek

Master in de journalistiek BRUSSEL t Master in de journalistiek Faculteit Sociale Wetenschappen Welkom aan de KU Leuven, de grootste en oudste universiteit van België. Je kunt hier je studietraject verderzetten en verrijken, ook

Nadere informatie

STEM omvat alle vakken, opleidingen en projecten waarin wetenschappen, wiskunde en technologie sterk aanwezig zijn.

STEM omvat alle vakken, opleidingen en projecten waarin wetenschappen, wiskunde en technologie sterk aanwezig zijn. Waarom STEM? STEM omvat alle vakken, opleidingen en projecten waarin wetenschappen, wiskunde en technologie sterk aanwezig zijn. Alle technologie die vandaag de maatschappij beheerst is bedacht, ontworpen

Nadere informatie

Proefhoofdstuk Spaans voor beginners. www.centrumvoorafstandsonderwijs.be. www.centrumvoorafstandsonderwijs.be

Proefhoofdstuk Spaans voor beginners. www.centrumvoorafstandsonderwijs.be. www.centrumvoorafstandsonderwijs.be Proefhoofdstuk Spaans voor beginners www.centrumvoorafstandsonderwijs.be www.centrumvoorafstandsonderwijs.be Kom je cursus inkijken: Antwerpen, Frankrijklei 127, 2000 Gent, Oude Brusselseweg 125, 9050

Nadere informatie

impact in Antwerpen Meer dan 550 jaar aan diamantgeschiedenis zit vervat in de slogan Cut in Antwerp, tot op vandaag nog

impact in Antwerpen Meer dan 550 jaar aan diamantgeschiedenis zit vervat in de slogan Cut in Antwerp, tot op vandaag nog Hoofdstuk 6 Indirecte economische impact in Antwerpen De Antwerpse diamantsector is ontzettend belangrijk voor de Vlaamse en Belgische economie. Niet alleen door de toegevoegde waarde en inkomsten die

Nadere informatie

Efficiënt presenteren Nederlands Vlot presenteren Frans Vlot presenteren Engels

Efficiënt presenteren Nederlands Vlot presenteren Frans Vlot presenteren Engels Efficiënt presenteren Nederlands Vlot presenteren Frans Vlot presenteren Engels Een voordracht geven, een toespraak houden voor collega s, een kritisch publiek overtuigen of een lezing verzorgen voor vakgenoten,

Nadere informatie

Profilering derde graad

Profilering derde graad Profilering derde graad De leerling heeft in de eerste en de tweede graad de gelegenheid gehad om zijn of haar interesses te ontdekken. Misschien heeft hij of zij al enig idee ontwikkeld over toekomstige

Nadere informatie

1. Op welke manier wordt deze samenwerking tussen steden/gemeenten, de VDAB en de bouwsector concreet ingevuld?

1. Op welke manier wordt deze samenwerking tussen steden/gemeenten, de VDAB en de bouwsector concreet ingevuld? SCHRIFTELIJKE VRAAG nr. 420 van JAN HOFKENS datum: 6 maart 2015 aan PHILIPPE MUYTERS VLAAMS MINISTER VAN WERK, ECONOMIE, INNOVATIE EN SPORT VDAB - Samenwerkingsverband BouwKan met bouwsector De bestaande

Nadere informatie

PROFESSIONELE BACHELOR OPLEIDING BOUWKUNDE

PROFESSIONELE BACHELOR OPLEIDING BOUWKUNDE PROFESSIONELE BACHELOR OPLEIDING BOUWKUNDE ACADEMIEJAAR 2015-2016 samenstelling en redactie Manu Roegiers, Ilona Terkessidis, Lotte Thora en Helena Winderickx verantwoordelijke uitgever Ilona Terkessidis,

Nadere informatie

POUTRIX VZW. 1. De vereniging, haar doel en haar leden

POUTRIX VZW. 1. De vereniging, haar doel en haar leden POUTRIX VZW 1. De vereniging, haar doel en haar leden Art. 1 Art. 2 Art. 3 Art. 4 Art. 5 Art. 6 Art. 7 De vereniging draagt als naam 'Poutrix, Vereniging zonder winstoogmerk', verder in deze statuten aangeduid

Nadere informatie

Entrepreneurial Growth Monitor (EGMO)

Entrepreneurial Growth Monitor (EGMO) Entrepreneurial Growth Monitor (EGMO) Prof. Hans Crijns Impulscentrum Groeimanagement 1. Inleiding Dit is de eerste editie van de Entrepreneurial Growth Monitor (EGMO) een overzicht van de trends in ondernemingsgroei

Nadere informatie

Het hoger onderwijs verandert

Het hoger onderwijs verandert achelor & master Sinds september 2004 is de hele structuur van het hoger onderwijs veranderd. Die nieuwe structuur werd tegelijkertijd ingevoerd in andere Europese landen. Zo sluiten opleidingen in Vlaanderen

Nadere informatie

SYNTHESERAPPORT EVALUATIE WETENSCHAPPELIJKE OLYMPIADES SAMENVATTING

SYNTHESERAPPORT EVALUATIE WETENSCHAPPELIJKE OLYMPIADES SAMENVATTING SYNTHESERAPPORT EVALUATIE WETENSCHAPPELIJKE OLYMPIADES SAMENVATTING Studiedienst en Prospectief Beleid 1 Departement Economie, Wetenschap en Innovatie Vlaamse Overheid Koning Albert II-laan 35 bus 10 1030

Nadere informatie

Master in het vertalen

Master in het vertalen BRUSSEL t Master in het vertalen Faculteit Letteren Welkom aan de KU Leuven, de grootste en oudste universiteit van België. Je kunt hier je studietraject verderzetten en verrijken, ook als je elders een

Nadere informatie

Trainingen: Biologische effecten van straling Dosimetrie (in de ruimte)

Trainingen: Biologische effecten van straling Dosimetrie (in de ruimte) Alle opleidingen/studies (alle niveaus : bachelor, master, master na master, voortgezette opleiding, enz.) die door uw universiteit worden aangeboden, alsook de titels van de lessenreeksen die verband

Nadere informatie

VLIR VLIR VLIR. Statistische gegevens betreffende het personeel aan de Vlaamse universiteiten. Vlaamse Interuniversitaire Raad

VLIR VLIR VLIR. Statistische gegevens betreffende het personeel aan de Vlaamse universiteiten. Vlaamse Interuniversitaire Raad Statistische gegevens betreffende het personeel aan de universiteiten telling 1 februari 2013 www.vlir.be december 2013 Voorwoord Hierbij vindt u de jaarlijkse publicatie Statistische gegevens betreffende

Nadere informatie

INNOVEREND ONDERNEMEN

INNOVEREND ONDERNEMEN ACADEMISCH PROGRAMMA INTERUNIVERSITAIR POSTGRADUAAT INNOVEREND ONDERNEMEN VOOR INGENIEURS Innovate Create Design Geef de wereld van morgen mee vorm Het Postgraduaat Innoverend Ondernemen voor ingenieurs

Nadere informatie

Doctoraatsreglement van de FPPW

Doctoraatsreglement van de FPPW FACULTEIT PSYCHOLOGIE EN PEDAGOGISCHE WETENSCHAPPEN Doctoraatsreglement van de FPPW Unaniem goedgekeurd door de Faculteitsraad op 17 september 2014 1. Inleiding Dit reglement bevat faculteitsspecifieke

Nadere informatie

LinkedIn Live Nieuwe Medewerkers Vinden (Halve dag, niet toepassen op computer)

LinkedIn Live Nieuwe Medewerkers Vinden (Halve dag, niet toepassen op computer) LinkedIn Live Nieuwe Medewerkers Vinden (Halve dag, niet toepassen op computer) Voor wie Recruiters, HR Managers, Hiring Managers (= managers met vacatures in hun team), HR Business Partners en alle anderen

Nadere informatie

Proefhoofdstuk Spaans. www.centrumvoorafstandsonderwijs.be. www.centrumvoorafstandsonderwijs.be. info@centrumvoorafstandsonderwijs.

Proefhoofdstuk Spaans. www.centrumvoorafstandsonderwijs.be. www.centrumvoorafstandsonderwijs.be. info@centrumvoorafstandsonderwijs. Proefhoofdstuk Spaans www.centrumvoorafstandsonderwijs.be www.centrumvoorafstandsonderwijs.be Kom je cursus inkijken: Antwerpen, Frankrijklei 127, 2000 Gent, Oude Brusselseweg 125, 9050 Hasselt, Simpernelstraat

Nadere informatie

INFOSESSIE DOCTORAATSPORTFOLIO

INFOSESSIE DOCTORAATSPORTFOLIO INFOSESSIE DOCTORAATSPORTFOLIO Welkom Waarom zijn we hier vandaag? Reglementair kader? Ø Artikel 27(a) van het Centraal Reglement voor de Toekenning van de Academische Graad van Doctor: De Vrije Universiteit

Nadere informatie

Departement industriële wetenschappen en technologie

Departement industriële wetenschappen en technologie Departement industriële wetenschappen en technologie Universitaire Campus, gebouw B B-3590 DIEPENBEEK Tel.: 011-23 07 90 Fax: 011-23 07 99 Aansturen en testen van een hybride infrarood beeldopnemer Abstract

Nadere informatie

StepStone in cijfers April 2016

StepStone in cijfers April 2016 StepStone in cijfers April 2016 Finding great people for great jobs StepStone in cijfers Enkele cijfers Bezochte pagina s 5.579.141 Aantal bezoeken 1.394.184 Unieke bezoekers 803.439 Aantal jobs 5998 De

Nadere informatie

Ondersteuning bij deelname aan KP7

Ondersteuning bij deelname aan KP7 Samenwerkingsverband tussen IWT Vlaanderen en het departement Economie, Wetenschap en Innovatie van de Vlaamse overheid Thematische infosessie KP7 Overzicht presentatie 1. Ondersteuning door het Vlaams

Nadere informatie

Studiedag Sociaal-Economische Raad Nederland & Sociaal-Economische Raad van Vlaanderen

Studiedag Sociaal-Economische Raad Nederland & Sociaal-Economische Raad van Vlaanderen UITNODIGING studiedag Studiedag Sociaal-Economische Raad Nederland & Sociaal-Economische Raad van Vlaanderen Iedereen duurzaam inzetbaar Donderdag 7 april 2011 10u00 17u00 Lindner Hotel Antwerpen Op donderdag

Nadere informatie

INFORMATIE ZOEKEN OP WEBSITES

INFORMATIE ZOEKEN OP WEBSITES INFORMATIE ZOEKEN OP WEBSITES Je wil studeren aan een hogeschool of universiteit. Op het internet kan je alle informatie vinden die je nodig hebt. Wat moet je doen? 1. Lees de instructie op blad 2. 2.

Nadere informatie

Hogescholen denken aan verhoging studiegeld

Hogescholen denken aan verhoging studiegeld De Morgen Hogescholen denken aan verhoging studiegeld Miljoen euro is het bedrag waar de hogescholen naar op zoek zijn. Oorzaak is het recordaantal inschrijvingen Nooit eerder studeerden er zo veel jongeren

Nadere informatie

LinkedIn Live Nieuwe Klanten Vinden

LinkedIn Live Nieuwe Klanten Vinden LinkedIn Live Nieuwe Klanten Vinden Voor wie Ondernemers, account managers, sales managers, business developers, freelancers en alle anderen die in het commerciële proces van een organisatie betrokken

Nadere informatie

Bachelor in de wijsbegeerte: 10 opties voor je toekomst

Bachelor in de wijsbegeerte: 10 opties voor je toekomst HOGER INSTITUUT VOOR WIJSBEGEERTE Bachelor in de wijsbegeerte: 10 opties voor je toekomst Combineer filosofie met een andere opleiding (rechten, sociologie, psychologie, geschiedenis ) Beste (toekomstige)

Nadere informatie

Coach Profession Profile

Coach Profession Profile Arenberggebouw Arenbergstraat 5 1000 Brussel Tel: 02 209 47 21 Fax: 02 209 47 15 Coach Profession Profile AUTEUR PROF. DR. HELMUT DIGEL / PROF. DR. ANSGAR THIEL VERTALING PUT K. INSTITUUT Katholieke Universiteit

Nadere informatie

stamcelonderzoek eiceldonatie van tot Een ethische reflectie over de vermarkting van het vrouwelijke lichaam congres

stamcelonderzoek eiceldonatie van tot Een ethische reflectie over de vermarkting van het vrouwelijke lichaam congres van stamcelonderzoek tot eiceldonatie Een ethische reflectie over de vermarkting van het vrouwelijke lichaam congres Zaterdag 8 december 2007 Hof van Liere Stadscampus Universiteit Antwerpen Op zaterdag

Nadere informatie

Evaluatie National Contact Point-werking van het Vlaams Contactpunt Kaderprogramma

Evaluatie National Contact Point-werking van het Vlaams Contactpunt Kaderprogramma Evaluatie National Contact Point-werking van het Vlaams Contactpunt Kaderprogramma Departement Economie, Wetenschap en Innovatie Afdeling Strategie en Coördinatie Koning Albert II-laan 35 bus 10 1030 Brussel

Nadere informatie

creating tomorrow Bouwkunde hva techniek

creating tomorrow Bouwkunde hva techniek creating tomorrow 2013 2014 Bouwkunde hva techniek HVA TECHNIEK bouwkunde 2013-2014 Bouwkunde: studeren in dé bouwplaats van Nederland Bouwkunde studeren in Amsterdam biedt veel uitdagingen. Want als er

Nadere informatie

B.S.T. Beperkte statistische telling van de studenten in het hoger onderwijs op 31 oktober 2003. Academiejaar 2003-2004

B.S.T. Beperkte statistische telling van de studenten in het hoger onderwijs op 31 oktober 2003. Academiejaar 2003-2004 B.S.T. Beperkte statistische telling van de studenten in het hoger onderwijs op 31 oktober 2003 Academiejaar 2003-2004 Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap departement Onderwijs Inhoudsopgave Hoger onderwijs

Nadere informatie

SOC Maakindustrie & Made Different. Wilson De Pril, Directeur-generaal Agoria Vlaanderen 15 mei 2014

SOC Maakindustrie & Made Different. Wilson De Pril, Directeur-generaal Agoria Vlaanderen 15 mei 2014 SOC Maakindustrie & Made Different Wilson De Pril, Directeur-generaal Agoria Vlaanderen 15 mei 2014 Agoria: federatie van de technologische industrie 1.700 ondernemingen 10 domeinen Information and Communication

Nadere informatie

UA IP testversie vragenlijst alumni

UA IP testversie vragenlijst alumni pagina 1 van 17 UA IP testversie vragenlijst alumni There are 40 questions in this survey Arbeidsmarkt algemeen 1 Wat is uw huidige situatie? * Ik werk. Ik werk én ik volg een opleiding Ik werk niet. Ik

Nadere informatie

Het event vindt plaats op ons departement, zodat u uw bedrijf in een gemoedelijke sfeer kunt voorstellen aan onze studenten.

Het event vindt plaats op ons departement, zodat u uw bedrijf in een gemoedelijke sfeer kunt voorstellen aan onze studenten. 24 februari 2011 Job- en stage-event Hogeschooll Gentt Departtementt Toegepastte Ingeniieurswettenschappen Woord vooraf Geachte heer, Geachte mevrouw, Met trots stellen wij van de studentenvereniging Hermes

Nadere informatie

BANABA ZORGMANAGEMENT 2014-2015

BANABA ZORGMANAGEMENT 2014-2015 BANABA ZORGMANAGEMENT 2014-2015 INHOUD 04 Doel van de opleiding 05 Banaba zorgmanagement 06 Situering 09 Algemene informatie VOORWOORD Het personeel en de studenten van de bachelor na bachelor opleiding

Nadere informatie

Resultaten onderzoek Ingenieursbarometer 2014: Ingenieurs katalysator Belgische economie

Resultaten onderzoek Ingenieursbarometer 2014: Ingenieurs katalysator Belgische economie Resultaten onderzoek Ingenieursbarometer 2014: Ingenieurs katalysator Belgische economie Antwerpen, 18 maart 2014 - USG Engineering Professionals deed een grootschalig onderzoek bij meer dan 2.500 professionals,

Nadere informatie

Hogescholen en Universiteiten met een open blik

Hogescholen en Universiteiten met een open blik Editie 2009-2010 Hogescholen en Universiteiten met een open blik Om elkaar te begrijpen, moet je elkaar kennen. Vanuit die gedachte organiseert het Prins Filipfonds een project dat uitwisseling en samenwerking

Nadere informatie

Doctoraathouders op de Belgische arbeidsmarkt

Doctoraathouders op de Belgische arbeidsmarkt Doctoraathouders op de Belgische arbeidsmarkt Discussienamiddag Rathenau Instituut Utrecht, 15 juni 2012 Loopbaanperspectieven van onderzoekers in Nederland Karen Vandevelde Universiteit Gent & ECOOM Onderzoeksresultaten

Nadere informatie

Bruggen naar ingenieurswetenschappen

Bruggen naar ingenieurswetenschappen Bruggen naar ingenieurswetenschappen Master in de ingenieurswetenschappen voor bachelors en masters in de industriële wetenschappen Faculteit Ingenieurswetenschappen Industrieel ingenieur Sta je graag

Nadere informatie

9 de Lentecyclus: Kunst & Wetenschap. 1 ste Sessie. Kunst en Wetenschap: algemeen gedeelte

9 de Lentecyclus: Kunst & Wetenschap. 1 ste Sessie. Kunst en Wetenschap: algemeen gedeelte 9 de Lentecyclus: Kunst & Wetenschap 1 ste Sessie Kunst en Wetenschap: algemeen gedeelte woensdag 3 mei 2006 Programma: Kunst en Wetenschap: algemeen gedeelte Voorzitter: Jef Van Landuyt (KVAB, Klasse

Nadere informatie

Master in de ingenieurswetenschappen:

Master in de ingenieurswetenschappen: LEUVEN t Master in de ingenieurswetenschappen: verkeer, logistiek en intelligente transportsystemen Faculteit Ingenieurswetenschappen Welkom aan de KU Leuven, de grootste en oudste universiteit van België.

Nadere informatie

Academiejaar 2013/2014. navorming. Mentor Klinisch Onderwijs. Artesis Plantijn Hogeschool Antwerpen

Academiejaar 2013/2014. navorming. Mentor Klinisch Onderwijs. Artesis Plantijn Hogeschool Antwerpen Academiejaar 2013/2014 navorming Mentor Klinisch Onderwijs Artesis Plantijn Hogeschool Antwerpen Navorming Mentor Klinisch Onderwijs Deze opleiding is een samenwerking van het departement Gezondheid en

Nadere informatie

Bedrijfsvertaler - Tolk, Hotelmanagement, Management Assistant, Rechtspraktijk, Toerisme en recreatiemanagement

Bedrijfsvertaler - Tolk, Hotelmanagement, Management Assistant, Rechtspraktijk, Toerisme en recreatiemanagement Bedrijfsvertaler - Tolk, Hotelmanagement, Management Assistant, Rechtspraktijk, Toerisme en recreatiemanagement Konvert Interim NV Kennedypark 16 8500 Kortrijk Uitzendconsulent Regio Veurne m/v A1 niveau

Nadere informatie

nr. 326 van ROBRECHT BOTHUYNE datum: 19 februari 2016 aan PHILIPPE MUYTERS Onderwijskwalificerende opleidingstrajecten (OKOT) - Stand van zaken

nr. 326 van ROBRECHT BOTHUYNE datum: 19 februari 2016 aan PHILIPPE MUYTERS Onderwijskwalificerende opleidingstrajecten (OKOT) - Stand van zaken SCHRIFTELIJKE VRAAG nr. 326 van ROBRECHT BOTHUYNE datum: 19 februari 2016 aan PHILIPPE MUYTERS VLAAMS MINISTER VAN WERK, ECONOMIE, INNOVATIE EN SPORT Onderwijskwalificerende opleidingstrajecten (OKOT)

Nadere informatie

Een gebouw inrichten. Lesbrief over inrichting en afwerking. Project Topstages www.ontdektechniek.nu

Een gebouw inrichten. Lesbrief over inrichting en afwerking. Project Topstages www.ontdektechniek.nu Een gebouw inrichten Lesbrief over inrichting en afwerking Project Topstages www.ontdektechniek.nu Deel A: Voorbereiding Inleiding Het Mondial College krijgt binnenkort een nieuw gebouw. In dit gebouw

Nadere informatie

DistriNet Research Group

DistriNet Research Group Masterproef onderzoeksgroep DistriNet Gedistribueerde systemen en veilige software 24 september 2014 Presentatie zal beschikbaar komen op de website van DistriNet www.cs.kuleuven.be/~distrinet Doel van

Nadere informatie

STEM monitor 2015 SITUERING DOELSTELLINGEN

STEM monitor 2015 SITUERING DOELSTELLINGEN STEM monitor 2015 SITUERING In het STEM-actieplan 2012-2020 van de Vlaamse regering werd voorzien in een algemene monitoring van het actieplan op basis van een aantal indicatoren. De STEM monitor geeft

Nadere informatie

Innovate INNOVATIESTAGES VOOR INGENIEURS. Een interuniversitair initiatief

Innovate INNOVATIESTAGES VOOR INGENIEURS. Een interuniversitair initiatief Innovate Create Design INNOVATIESTAGES VOOR INGENIEURS Een interuniversitair initiatief Innovatiestages voor ingenieurs Bent u bezig met innovatie of wilt uw bedrijf graag meer tijd aan innovatie besteden?

Nadere informatie

INHOUD WORKSHOPS VAKBEURS KINDEROPVANG 27 EN 28 NOVEMBER 2015

INHOUD WORKSHOPS VAKBEURS KINDEROPVANG 27 EN 28 NOVEMBER 2015 Agentschap Ondernemen en KidsInvest Titel: Welke steun- en financieringsmogelijkheden zijn er voor mijn opvanginitiatief? Een nieuwe voorziening opstarten vraagt heel wat investeringen. Vaak volstaan de

Nadere informatie

praktijkseminarie de operationele aanpak valorisatieproblematiek

praktijkseminarie de operationele aanpak valorisatieproblematiek praktijkseminarie de operationele aanpak valorisatieproblematiek SBO maatschappelijke finaliteit Prof. Dr. Ann Jorissen (UA) IWT, 11 januari 2010 1 Effective Governance of Private Enterprises: the influence

Nadere informatie

Maak van je opleiding Wellnessmarketing een succes!

Maak van je opleiding Wellnessmarketing een succes! Kom je cursus inkijken: Antwerpen, Frankrijklei 127, 2000 Gent, Oude Brusselseweg 125, 9050 Hasselt, Simpernelstraat 27, 3511 +32 3 292 33 33 info@schoonheidsschool.com Maak van je opleiding Wellnessmarketing

Nadere informatie

Stages in het buitenland

Stages in het buitenland Stages in het buitenland Ben jij op zoek naar een spetterende buitenlandervaring? Of zoek je gewoon een stage? AIESEC helpt je hierbij. In dit document vind je alle informatie, die je nodig hebt om het

Nadere informatie

RESULTATEN VAN DE ENQUETE NAAR MENINGEN VAN VLAAMSE STUDENTEN OVER HET STUDEREN AAN DE OPEN UNIVERSITEIT - SEPTEMBER 2007 -

RESULTATEN VAN DE ENQUETE NAAR MENINGEN VAN VLAAMSE STUDENTEN OVER HET STUDEREN AAN DE OPEN UNIVERSITEIT - SEPTEMBER 2007 - RESULTATEN VAN DE ENQUETE NAAR MENINGEN VAN VLAAMSE STUDENTEN OVER HET STUDEREN AAN DE OPEN UNIVERSITEIT - SEPTEMBER 2007 - Uitgevoerd: september 2007 Onderzoekers: drs. Herman Kiesel, drs. Lic. Rick Coone,

Nadere informatie

Zakelijke taalopleidingen voor professionals

Zakelijke taalopleidingen voor professionals 8 STE EDITIE Zakelijke taalopleidingen voor professionals DUITS / ENGELS / FRANS KORTRIJK OF LEUVEN OKTOBER 2010 - FEBRUARI 2011 CONCEPT We hanteren een uniek en innovatief opleidingsconcept gebaseerd

Nadere informatie

Persconferentie «Ecobouw stimuleren» 8 februari 2007 Toespraak van Evelyne Huytebroeck

Persconferentie «Ecobouw stimuleren» 8 februari 2007 Toespraak van Evelyne Huytebroeck Persconferentie «Ecobouw stimuleren» 8 februari 2007 Toespraak van Evelyne Huytebroeck De potentiële verbetering van de energie- en milieuprestaties van gebouwen in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest is

Nadere informatie

MAAK WERK VAN EEN INNOVATIEVE ORGANISATIECULTUUR IN UW KMO

MAAK WERK VAN EEN INNOVATIEVE ORGANISATIECULTUUR IN UW KMO DETAILED CURRICULUM MAAK WERK VAN EEN INNOVATIEVE ORGANISATIECULTUUR IN UW KMO Innovatie is noodzakelijk om in de huidige hyper-competitieve, internationale en volatiele markt continuïteit te kunnen verzekeren.

Nadere informatie

Voorwaarden voor het secundair onderwijs

Voorwaarden voor het secundair onderwijs studie beurs Koken kost geld. En studeren ook. Een studiebeurs kan helpen. Velen laten die kans liggen. Misschien is het toch de moeite om een aanvraag in te dienen. De reglementering voor het hoger onderwijs

Nadere informatie

Profilering derde graad

Profilering derde graad De leerling heeft in de 1ste en de 2de graad, de gelegenheid gehad zijn/haar interesses te ontdekken en heeft misschien al enig idee ontwikkeld over toekomstige werk- of studieplannen. Vaardigheden, inzet,

Nadere informatie

Vlaamse Regering. Addendum. bij het. Protocol van samenwerking

Vlaamse Regering. Addendum. bij het. Protocol van samenwerking Vlaamse Regering Addendum bij het Protocol van samenwerking In het kader van het economisch impulsplan herstel het vertrouwen van de Vlaamse regering goedgekeurd op 14 november 2008 Tussen de Vlaamse Regering

Nadere informatie

S T A T U T E N TITEL I: DE VERENIGING. 1 De feitelijke vereniging draagt de naam Alumni Gentse Filosofen en Moraalwetenschappers (AGFM).

S T A T U T E N TITEL I: DE VERENIGING. 1 De feitelijke vereniging draagt de naam Alumni Gentse Filosofen en Moraalwetenschappers (AGFM). S T A T U T E N TITEL I: DE VERENIGING ARTIKEL 1: naam 1 De feitelijke vereniging draagt de naam Alumni Gentse Filosofen en Moraalwetenschappers (AGFM). ARTIKEL 2: zetel 1 De zetel van de vereniging is

Nadere informatie

DECREET. betreffende de hervorming van het hoger onderwijs in de kinesitherapie en de revalidatiewetenschappen in de Vlaamse Gemeenschap

DECREET. betreffende de hervorming van het hoger onderwijs in de kinesitherapie en de revalidatiewetenschappen in de Vlaamse Gemeenschap VLAAMS PARLEMENT DECREET betreffende de hervorming van het hoger onderwijs in de kinesitherapie en de revalidatiewetenschappen in de Vlaamse Gemeenschap HOOFDSTUK I Inleidende bepalingen Artikel 1 Dit

Nadere informatie

VERVOLGOPLEIDING SPECIFIEKE LERARENOPLEIDING

VERVOLGOPLEIDING SPECIFIEKE LERARENOPLEIDING Hogeschool PXL / PXL UNIVERSITY COLLEGE VERVOLGOPLEIDING SPECIFIEKE LERARENOPLEIDING We dagen je uit om jezelf te ontwikkelen tot een leerkracht die grensverleggend, begeesterd en onderbouwd het artistieke

Nadere informatie

Algemene Vergadering KVK vzw WELKOM! KVK zit nog steeds op koers!

Algemene Vergadering KVK vzw WELKOM! KVK zit nog steeds op koers! Algemene Vergadering KVK vzw Dinsdag, 22 oktober 2013 Den Eyck, Kasterlee WELKOM! KVK zit nog steeds op koers! PROGRAMMA Algemene Vergadering, Bart Stroobants, voorzitter Welkomstwoord Enkele cijfers over

Nadere informatie

Alumnionderzoek opleiding Bedrijfseconomie Hogeschool Arnhem en Nijmegen 2009

Alumnionderzoek opleiding Bedrijfseconomie Hogeschool Arnhem en Nijmegen 2009 Alumnionderzoek opleiding Bedrijfseconomie Hogeschool Arnhem en Nijmegen 2009 Van de deelnemers aan het onderzoek heeft 80% ( 121 studenten) de voltijd gedaan en 20% (30 studenten) de deeltijdopleiding.

Nadere informatie

Vlaamse Regering. Addendum. bij het. Protocol van samenwerking

Vlaamse Regering. Addendum. bij het. Protocol van samenwerking Vlaamse Regering Addendum bij het Protocol van samenwerking In het kader van het economisch impulsplan herstel het vertrouwen van de Vlaamse regering goedgekeurd op 14 november 2008 Tussen de Vlaamse Regering

Nadere informatie