Zeg wat je vindt. Elk idee is welkom. van het Verbond. Denk aan studiefinanciering,

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Zeg wat je vindt. Elk idee is welkom. van het Verbond. Denk aan studiefinanciering,"

Transcriptie

1 InfoPlus 05 Uitgave voor leden van het Verbond van Verzekeraars Juli 2011 InfoPlus bevat actuele informatie voor leden van het Verbond van Verzekeraars. InfoPlus is een speciale uitgave die wordt gebruikt om bepaalde informatie extra onder uw aandacht te brengen en verschijnt als de actualiteit daartoe aanleiding geeft. Jongerendebat bij Verbond Zeg wat je vindt. Elk idee is welkom De vergaderzaal bij het Verbond is omgebouwd tot een soort studio. De opstelling doet denken aan het Lagerhuis. Er staan drie rijen stoelen tegenover elkaar. Het wachten is eigenlijk op presentator Marcel van Dam, maar in plaats van Van Dam komt Roderik van Grieken de zaal binnen. Het Jongerendebat bestond grofweg uit twee belangrijke items: risicobewustzijn en solidariteit. De twee debatten worden uitgebreid belicht in deze InfoPlus, inclusief de inleidende presentaties, stellingen en het oordeel van de jury. Om het onderscheid wat makkelijker te maken, is solidariteit in het rood en risicobewustzijn in het groen. Van Grieken (van het Nederlands Debat Instituut) leidt eind juni het Jongerendebat bij het Verbond. Het is het eerste debat in een reeks van vier, waarmee het Verbond in gesprek gaat met de verschillende groepen in de samenleving. Het Verbond heeft niet voor niets als eerste gekozen voor jongeren. Na gesprekken met onder meer de Nationale Jeugdraad, de Stichting Weet wat je besteedt, Annemarie van Gaal en CentiQ Wijzer in geldzaken is vastgesteld dat jongeren de meeste aandacht vergen. Zij krijgen in korte tijd te maken met veel veranderingen, vertelt beleidsadviseur Annemieke van Kaam van het Verbond. Denk aan studiefinanciering, de woningmarkt, de betaalbaarheid van een kamer, de overstap van studie naar werk. Wanneer begin je nou met de opbouw van een pensioen? Welke risico s neem je? Welke breng je onder bij een verzekeraar? Wat doe je zelf? Wat mag je van je ouders verwachten? Wie is er verantwoordelijk voor financiële educatie? Er zijn zo honderd vragen te verzinnen, maar als verzekeraars het klantbelang centraal willen stellen, moeten ze natuurlijk wel weten welke problemen en onzekerheden jongeren ervaren bij het verwezenlijken van hun idealen. Daar hopen we vandaag achter te komen. De jongeren gaan het in ieder geval hebben over solidariteit en risicobewustzijn en krijgen een aantal pittige stellingen voor hun kiezen. Op de in totaal zes rijen stoelen zitten zo n dertig jongeren tussen de 17 en 25 jaar die er helemaal klaar voor zijn om met elkaar in debat gaan. Ze komen ook niet geheel onvoorbereid aan de streep, want s morgens hebben ze tijdens een training uitgebreid kennis kunnen nemen van de diverse debattechnieken. Niet voor niets, want er valt wat te halen voor ze. Voor de beste debater van de dag ligt er een ipad 2 klaar. De jongeren krijgen dan ook van Van Grieken maar één belangrijke opdracht mee: Zeg wat je vindt. Elk idee dat bijdraagt aan de verbetering van een product of dienst is welkom. Achterin de zaal zitten zo n veertig verzekeraars die graag naar jullie luisteren en popelen om met nieuwe, frisse ideeën aan de slag te gaan.

2 InfoPlus 05 Ronald Latenstein, voorzitter Verbond en topman bij SNS REAAL: Wij willen vooral naar jullie luisteren Het is de eerste keer dat het Verbond een dergelijk debat organiseert, liet Verbondsvoorzitter Ronald Latenstein weten. Aan hem was de eer om de opening te verrichten en zowel de jongeren, verzekeraars als het panel welkom te heten. Toen ik jong was, had ik me heilig voorgenomen later nooit bij een bank of verzekeraar te gaan werken. Dat was vergissing één. Ik werk al bijna twintig jaar in de financiële dienstverlening. Vergissing twee was dat ik dacht dat het een saaie en suffe bedrijfstak zou zijn. Ik kan jullie vertellen: het is van alles, behalve suf en saai. Het Verbond praat dagelijks met politici, DNB, MKB, vakbonden en de Consumentenbond over pensioen en criminaliteitsbestrijding, maar ook over financiële educatie en stijgend water. Alles behalve saai dus. Ook over het waarom van het debat was Latenstein helder. Het vertrouwen is op een dieptepunt. Wij trekken ons de kritiek aan en willen vooral goed luisteren. We willen graag van jullie horen hoe jullie aankijken tegen de thema s solidariteit, zeg maar het zo gelijkmatig (ver)delen van risico s, en risicobewustzijn, het kleiner maken van risico s. Er is ook een prijs te winnen en het is aan het panel om een oordeel te vellen over de beste debater. Ik ben blij dat ik niet in het panel zit. Panel Annemarie van Gaal is regelmatig op televisie in allerlei programma s te zien, waaronder Een dubbeltje op zijn kant. Ze is een succesvol zakenvrouw, heeft daar ook een boek over geschreven (Succes & Ambitie) en ze schrijft een column in het FD en de Margriet. Ik probeer zelf alleen gecalculeerde risico s te nemen. Als ik het aankan, doe ik het zelf. En zo niet, dan probeer ik het vaak onderling met partijen te regelen. Het zit nu eenmaal in een ondernemingsgeest ingebakken om risico s af te dekken. Ik zou het leuk vinden als er tijdens het debat iemand met een mening komt die mij aan het denken zet. Daar ga ik op letten. Martijn Jonk, voorzitter van de JOVD en nooit te beroerd om een gepeperde uitspraak te doen over verzekeringen en pensioenen, vindt dat de politiek verdomd weinig moet vinden van particuliere verzekeringen. Waar iedereen zich druk om moet maken, en ik dus ook, is pen sioen en zorg. We worden ouder en de vraag is: kun je ouderdom verzekeren? Op een vraag aan hemzelf of hij privé zijn verzekeringszaakjes wel op orde heeft, antwoordt hij: Ha, ben bang van niet. Ik denk dat er wel een paar gaten in zitten. Zijn aandachtspunt bij de jurering: humor. Het derde en laatste panellid Richard Weurding kent de bedrijfstak als geen ander. Hij werkt al sinds 1987 bij het Verbond en is sinds 2006 algemeen directeur. De vraag aan hem luidt wanneer hij tevreden naar huis gaat. Als sector hebben we het niet makkelijk. We willen luisteren naar onze omgeving, goed luisteren. Vandaag doen we dat naar jongeren. Ik ben ontzettend benieuwd. Vroeger bedachten wij zelf onze producten. Nu draaien we het om en vragen we de klant wat hij wil. We zijn druk bezig met die vernieuwing en omdat ik zelf bekendsta als een bruggenbouwer en een diplomaat, ga ik vooral letten op charme. 2

3 Fred Treur over risicobewustzijn: Mensen zijn slechte risicoschatters Risicobewustzijn is niks anders dan dat je je bewust bent van het feit dat je risico s neemt. Zo nemen mannen vaak risico s bij het barbequen door het vuur net iets harder te laten branden met een scheut spiritus en dat blijft niet zonder gevolgen. Elf procent eindigt in het ziekenhuis. Fred Treur van het Verbond leidde het thema risicobewustzijn voor de jongeren in, zodat ze beslagen ten ijs aan de start van het debat zouden komen. Volgens Treur komen er bij risicobewustzijn drie belangrijke aspecten om de hoek kijken. Ten eerste moet je weten wat het risico is. Dat is niet altijd even makkelijk. Er zijn risico s die we kennen, waaronder het overlijdensrisico, maar er zijn er ook genoeg die we niet of onvoldoende kennen. Neem nou asbest. Honderd jaar geleden leek het een fantastisch materiaal en jaren later kwamen we er pas achter dat het kanker kan veroorzaken. Het tweede aspect betreft het onderkennen of het inschatten van een risico. En, jammer maar helaas, mensen blijken slechte risicoschatters te zijn. Treur: Uit onderzoek blijkt dat wij de neiging hebben risico s die zich regelmatig voordoen, te onderschatten. Denk maar aan de kans op een auto-ongeluk. Aan de andere kant zijn wij rampenbijziend en overschatten we de risico s bij extreme gebeurtenissen. Als een vliegtuig vlak voordat je op vakantie gaat neerstort, betrek je dat risico meteen op jezelf. Het derde en laatste aspect heeft te maken met wat je met het risico doet. Treur: Je kunt een risico wegnemen of verkleinen, bijvoorbeeld door inbraakpreventie. Maar je kunt ook de gevolgen van het risico beperken, onder meer door het aanleggen van een sprinkler waardoor er achteraf minder schade is. En je kunt ook simpelweg niks doen en het risico accepteren. De kans dat je fiets wordt gestolen is best groot in ons land, maar de meeste Nederlanders kunnen zich een nieuwe veroorloven als dat gebeurt. Wat doen verzekeraars? Voordat verzekeraars een risico kunnen en willen verzekeren, moeten ze weten hoe groot het risico is en hoe groot de schade dan kan zijn, aldus Treur. De basis van het vak bestaat uit het inschatten van risico s en de financiële gevolgen. Soms blijkt dan dat we sommige risico s niet kunnen verzekeren. We worden weliswaar steeds beter in het onderkennen en beheersen van risico s (hogere dijken, niet roken, veiligheidsgordels, brandmelders, etc.), maar sommige risico s zijn simpelweg te groot of hebben te veel impact, zoals het overstromen van de Randstad. Tijdgeest Tot slot benadrukte Treur dat het omgaan met risico s voor een deel wordt bepaald door persoonlijke (en financiële) omstandigheden, maar zeker ook te maken hebben met de tijdgeest. Treur: Vroeger had een boer een slechte zomer, nu klopt hij aan bij de overheid. En honderd jaar geleden zeiden mensen: God heeft dat zo besloten, terwijl ze zich vandaag de dag afvragen wie ze aansprakelijk kunnen stellen voor de schade. Er is ooit een mooi boek over verschenen, onder de titel Pech moet weg! en dat zegt eigenlijk alles. 3

4 InfoPlus 05 Risicobewustzijn: Jongens, het komt wel goed! Eindelijk is het dan zover. De stemkastjes zijn tevoorschijn gekomen. Het eerste thema en de eerste stelling verschijnen in beeld. Actie! De stelling dat je veel verzekeringen net zo goed kunt vervangen door goed te sparen bij een bank, kan niet op al te veel bijval rekenen. Maar liefst 83 procent is het daarmee oneens, tien procent heeft geen mening en zeven procent is het ermee eens. Een van de aanwezige jongeren steekt zijn vinger op. Als je goed spaart en je eigen potje maakt, kun je ook meer risico nemen. Een jongen aan de andere kant is het totaal oneens met hem. Ik betaal liever tien euro aan een verzekeraar dan dat ik zelf duizend euro in een potje doe. Een meisje naast hem vult daarbij aan dat veel mensen een vol potje hebben, en als er dan lange tijd niks gebeurt, maken ze het potje op. Weet je waar ik zo moe van word, van dat pech moet weg -gevoel, reageert een meisje aan de overkant. Alles moet verzekerd zijn, overal moet een dekking voor gelden. Als ik een fiets wil huren in Amsterdam, moet ik gelijk een verzekering afsluiten voor schade/diefstal. En als ik een telefoon koop, wordt me ook gelijk een verzekering aangeboden. Kleine lettertjes? Bij de tweede stelling, verzekeraars sluiten risico s te makkelijk uit, zijn de meningen minder eensgezind: 42 procent is het eens, 32 procent heeft geen mening en 26 procent is het oneens. Wilfred, die voor was, vindt dat verzekeraars meer naar het werkelijke risico moeten kijken. Als je in een nieuwbouwwijk woont, zijn de bomen nog klein en praat je over heel andere stormschade dan in wijken waar een boom makkelijker kan omwaaien en veel schade kan aanrichten. Martijn is het helemaal met hem eens. Er zijn nog steeds te veel kleine lettertjes. Verzekeren moet makkelijk zijn en dat betekent dat verzekeraars beter moeten uitleggen wat ze doen. Job schudt zijn hoofd. Natuurlijk mogen verzekeraars risico s uitsluiten. Kom op zeg. Ze kunnen niet overal bij zijn en overal maar een mannetje op af sturen. Zijn buurman valt hem bij: Ik vind verzekeraars wel duidelijk. De lijn is goed getrokken. Als je het niet snapt, vraag je het aan je tussenpersoon. Maar buiten dat, lees je polisvoorwaarden. Waarom zouden verzekeraars risico s uitsluiten als ze er geld mee kunnen verdienen? Een verzekeraar is toch ook gewoon een bedrijf! Financiële educatie Bij de derde en laatste stelling blijken de jongeren het nog minder met elkaar eens te zijn. Sterker nog, ze zijn tot op het bot verdeeld. Op de stelling: Als financiële educatie een keuzevak zou zijn binnen mijn opleiding/studie, dan zou ik het kiezen, antwoordt 43 procent voor en 57 tegen. Uit landelijk onderzoek komt een heel ander beeld: 31 procent voor, 34 procent geen mening en 34 procent tegen. Reden genoeg voor debatleider Roderik van Grieken van het Nederlands Debat Instituut om deze stelling uit te kiezen voor het debat. De voorstanders en de tegenstanders verzamelen zich allemaal aan één kant van de zaal en krijgen, samen met de leden van het Verbond die verdeeld in de zaal zitten, een paar minuten de tijd om argumenten uit te wisselen. Als de tijd om is, start het debat en trapt een van de voorstanders af. Je doet het helemaal voor jezelf. Neem nou alleen je eerste hypotheek. Dan is het toch belangrijk dat je kennis hebt genomen van financiële zaken en goed voorbereid voor de dag komt? De tegenstanders steken massaal de vingers op. Laura, die als eerste het woord krijgt, is heel gedecideerd: Wat moet je nou als middelbare scholier met die kennis? Het gaat er hier in en daar d r weer uit. Jeroen vraagt zich vervolgens hardop af waarom het een keuzevak is. Waar hebben we het over? Verplicht of niet? Anders zitten er hooguit vijf kinderen in de klas. Een meisje in het tegenvak blijkt ten slotte vooral voor te zijn. Ik vind dat het helemaal geen keuzevak moet zijn. Het moet een verplicht vak worden en daarom zit ik bij de tegenstanders. Ik kies bewust Het wordt een behoorlijk levendig debat, met name omdat de voor- en tegenstanders het totaal oneens zijn met elkaar. Financiële educatie is geen taak van school, maar van ouders. Het is juist wel een taak van school. Het gaat er toch niet om dat we de stap moeten maken van scholier naar een hypotheek. Er zit nog een behoorlijk grijs gebied tussen. Wat kost een kamer? Hoeveel ben ik kwijt als ik uit eten ga? Etc. Ik kies bewust voor financiële educatie, aldus een voorstander. Ik zie een groep tegenover me die bang is om volwassen te worden. Jongens, het komt allemaal wel goed, meent een tegenstander. Thijs sluit het debat met de woorden: Ik ben helemaal niet bang, ik wil me alleen voorbereiden op dat volwassen worden.

5 Regen van ideeën Precies zoals het Verbond en de aanwezige verzekeraars bij het Jongerendebat hadden gehoopt, leverden de diverse debatten ook allerlei ideeën op. Zo roept een van de tegenstanders verzekeraars als dé aangewezen partij op om cursussen te geven. Financiële educatie is geen schoolvak, maar er kunnen wel allerlei andere middelen worden ingezet. Laat verzekeraars infomercials maken in plaats van commercials. Een ander oppert dat verzekeraars hun klanten van een huishoudboekje voor verzekeringen moeten voorzien. En een van de aanwezige verzekeraars doet ook een duit in het zakje: wie van jullie doet de cursus financiële educatie als je tien procent korting op de premie krijgt? Slechts een paar schuchtere handen gaan de lucht in en een van de jongens, die geen vinger omhoogstak, antwoordt: Je moet het wel zelf willen. Anders gaat iemand voor de korting naar de cursus en zit ie uit zijn neus te vreten. Het oordeel van de jury Een intrigerende vraag is dat zeg: wil je tien procent premiekorting als je een cursus financiële educatie wilt volgen. Alles in je leven draait om geld. Je bent een dief als je die korting niet pakt. Het eerste oordeel dat panellid Annemarie van Gaal velde, was kraakhelder. Ze benadrukte dat er een frisse wind waait door de sector. Banken en verzekeraars willen echt veranderen. Financiële educatie is bij verzekeraars goed thuis. En bitter hard nodig. Ik krijg per week zo n honderd huilbrieven van gezinnen. Geloof me, mensen hebben vaak geen idee. Martijn Jonk (JOVD) sloot zich daarbij aan. We worden steeds ouder, moeten dus sparen en langer vooruitdenken. Je kunt niet vroeg genoeg beginnen. Net zoals scholen nu al iets doen aan seksuele voorlichting, kunnen ze ook iets doen aan financiële educatie. Verbondsdirecteur Richard Weurding was onder de indruk van de kwaliteit van het debat. Jullie zijn ontzettend eager, maar ook inhoudelijk erg betrokken. Sommigen van jullie zouden financiële educatie het liefst als een verplicht vak op school hebben. Wij ook, maar tot nu is het ministerie van Onderwijs er niet zo happig op. Daarom zien wij het als een eigen verantwoordelijkheid voor onze sector om het zelf op te pakken en gastlessen te geven op lagere en middelbare scholen. Maar, ik geef het toe, het is wel een next best scenario. 5

6 InfoPlus 05 Harold Herbert over solidariteit: Iedereen is voor solidariteit, maar wel op zijn manier Solidariteit wordt veel gebruikt, maar ook veel misbruikt. Verbondsdirecteur Harold Herbert, die het thema inleidde, legde de nadruk op de mooie en de minder mooie kanten van solidariteit. Het organiseren van solidariteit is misschien wel de belangrijkste taak die verzekeraars hebben. Maar wanneer doen ze het goed en wanneer niet? Herbert: Kijk naar het debat over het Pensioenakkoord. Iedereen pleit voor solidariteit, maar de een bedoelt daarmee dat de jongeren voor de ouderen moeten betalen, terwijl een ander vindt dat de hoge inkomens voor de lage moeten betalen. Zijn punt was gelijk duidelijk: Iedereen is voor solidariteit, maar wel op zijn manier. Dat maakt het lastig als het je vak is. Herbert maakte onderscheid tussen informele solidariteit, waarbij iedereen uit zichzelf zorgt voor elkaar, en verplichte door de overheid opgelegde solidariteit, zoals bij de zorgverzekering. De realiteit is namelijk dat alleenstaande mannen niet uit zichzelf solidair zullen zijn met zwangere vrouwen. Die verplichte solidariteit kan alleen door de overheid worden opgelegd, aldus Herbert. Het gaat dan om zulke grote belangen dat niemand zich eraan kan onttrekken, ook degenen die er niet van profiteren niet. Een verzekeraar kan solidariteit niet afdwingen. Bij een particuliere verzekering gaat het altijd om vrijwillige solidariteit. Niemand is immers (wettelijk) verplicht om een brandverzekering af te sluiten. Risicodifferentiatie Solidariteit betekent letterlijk de mate waarin (en manier waarop) een bepaald risico dat iedereen van een groep kan overkomen (ziekte, verlies van inkomen en bij pensioen: lang leven), samen gedeeld wordt met andere deelnemers of begunstigden in die groep. Een aardige mond vol, aldus Herbert, maar uiteindelijk is het de markt die bepaalt wie er solidair is met wie. Hij ziet wat wenkbrauwen omhooggaan in de zaal en legt dan uit dat in principe iedereen wel gelijk is, maar in werkelijkheid natuurlijk niet. De een is voorzichtiger dan de ander. Het ene rieten dak zal sneller vlam vatten dan het andere. Zo zijn er tal van factoren die risico s ongelijk maken. Herbert doelde daarmee onder meer op risicodifferentiatie naar gedragskenmerken: een gezondere levensstijl betekent minder kans op schade en dus een beloning in de vorm van een lagere premie. Lastig wordt het dan wel, legde Herbert uit, als mensen aangeboren problemen hebben. Zolang het een bewuste keuze is en iemand bijvoorbeeld rookt, wordt meer premie als prima gezien. Maar wat nou als iemand een hartkwaal heeft en er niks aan kan doen. Tijdens de vragenronde na zijn inleiding bleek dat het onderwerp leeft. Ook onder jongeren. Herbert kreeg aardig wat vragen, met name naar aanleiding van zijn uitleg over de tucht van de markt. Een van de aanwezige jongens stak zijn hand op en toen Herbert knikte, vroeg hij: Mijn vader is pensioenspecialist. Hij noemt Brand New Day een zegen. Vindt u dat ook? Nieuw komers zijn altijd een zegen voor de markt, antwoordde Herbert. Zij zijn het die de markt scherp houden. 6

7 We waren zo n leuk landje Verzekeren is gebaseerd op solidariteit. Het mooie daarvan is dat niemand tegen is. Het lastige is dat iedereen het begrip solidariteit anders invult. Hoe jongeren ertegenaan kijken, wordt in één klap duidelijk tijdens het Jongerendebat. Het principe is inmiddels duidelijk. Er worden drie stellingen op tafel gelegd waarover de jongeren stemmen en kort discussiëren. Daarna volgt er een debat over een van de drie. Ongeveer de helft van de aanwezige jongeren vindt het terecht dat verzekeraars persoonskenmerken meenemen in de premieberekening. Voor de inleiding die Verbondsdirecteur Harold Herbert hield, was 45 procent het eens en na zijn inleiding 55 procent. Op verschillende plekken zijn nou eenmaal verschillende risico s te vinden, zegt een van de voorstemmers. Ook een andere voorstander noemt het terecht dat verzekeraars op basis van exacte persoonskenmerken zoals woonplaats en leeftijd de premie berekenen. Verzekeraars kunnen toch niet voor Sinterklaas spelen! Die uitspraak ontlokt een van de meiden tot: We waren een leuk landje, maar we worden een kapitalistisch volk. Bah! Een jongen in haar vak, die al is gaan staan, klapt. Daar ben ik het helemaal mee eens. Verzekeraars hebben het maar over solidariteit, maar hoe kun je nou zeggen dat verzekeren is gebaseerd op solidariteit als de persoonskenmerken er zo toe doen. Standaardiseren of zelf kiezen? Ook de tweede stelling liet een behoorlijk verschil zien bij de nulmeting, dus voor de inleiding, en bij de meting erna. Op de stelling Consumenten moeten zelf hun exacte verzekeringspakket kunnen samenstellen, reageren de aanwezigen als volgt: bij de nulmeting is 65 procent het eens, dertien procent heeft geen mening en 23 procent is het oneens. Na de inleiding liggen die percentages op respectievelijk 41, 21 en 38 procent. De meningen zijn met andere woorden verdeeld. Zo pleit de één voor alles zelf kiezen, terwijl een ander juist vindt dat verzekeraars meer duidelijkheid moeten verschaffen en veel meer moeten standaardiseren. Weer een ander is principieel tegen: Verzekeren is toch ook zoiets als je medemens helpen. Dat is toch ook mooi? En waar blijft dat aspect als iedereen zijn eigen pakket kan samenstellen? De derde en laatste stelling ( Iedere Nederlander moet alleen voor zijn eigen pensioen betalen ) werd uitverkoren voor het debat. Het overgrote merendeel van de jongeren was het niet eens met de stelling (65 procent oneens, 29 procent eens en zes procent geen mening), maar ook nu weer geldt: na de inleiding, want daarvoor zagen de percentages er iets anders uit, namelijk dertig procent eens, 27 procent geen mening en 43 procent oneens. AOW is genoeg Geen onderwerp zo actueel als het pensioen. Alleen al daarom is het een superonderwerp voor een debat. Ook nu weer zijn de meningen fiks verdeeld en spat de passie er zo nu en dan vanaf. Een van de voorstanders begint nog rustig met de woorden: Iedereen moet een basis hebben voor later, en die is er: de AOW. Vanuit de gedachte van vrijheid moet je het verder zelf kunnen kiezen en doen. Henk, die aan de overkant zit, windt zich daar zichtbaar over op. De AOW voldoende? Effe serieus! Hij kijkt de voorstanders één voor één aan. Weet één van jullie hoeveel dat is? Henk krijgt bijval van een meisje in zijn vak die zich afvraagt waarom wij zo individualistisch zijn geworden. Pensioen is toch een collectief gebeuren? Jeroen gaat nog een stapje verder. Nederland individualiseert niet alleen, we willen niet meer voor elkaar zorgen. We moeten ervoor waken dat we Amerikaanse toestanden krijgen en arme mensen tot hun dood moeten werken om aan eten te komen. Het leidt tot protest aan de overkant. Kreten als luiheid en domheid, maar ook keuzevrijheid vallen. Nederlanders die te lui en/of te dom zouden zijn om hun pensioen te regelen. Dan staat Jennifer op. Mijn vader is bijna 65 en hij moet voorlopig nog wel werken. Dat is zijn eigen schuld. Hij is vroeger van baantje naar baantje gegaan en nu is hij de pineut. Had hij daar maar wat beter over moeten nadenken. Er vallen nog wat meer kreten, variërend van het afschaffen van pensioenfondsen tot het creëren van meer keuzes, als Jennifer ineens opstaat en naar de andere kant overloopt. Dat mag en is ook van tevoren duidelijk gemaakt. Als je je mening wilt bijstellen, mag je zo overlopen naar de andere kant, maar natuurlijk word je dan wel gevraagd naar het waarom. Zo ook bij Jennifer. Ik heb er nog eens over na zitten denken en niet iedereen kan of wil zelf zijn pensioen regelen. Bovendien zie je in de praktijk dat mensen gaan kijken waar ze het meeste (geld) kunnen halen en dat gaat wel eens fout. Ik heb nu bij mijn vader gezien dat pensioenopbouw niet zomaar iets is. 7

8 InfoPlus 05 Het oordeel van de jury Direct na die laatste woorden van Jennifer krijgt Annemarie van Gaal de microfoon onder haar neus. Wat het meeste is blijven hangen na dit debat? Dat het te zot voor woorden is dat je in één baan moet blijven hangen om een fatsoenlijk pensioen op te bouwen. Ik had op dit punt meer reactie verwacht, vooral van jongeren. Het past namelijk totaal niet bij deze tijd. Zelf ben ik een groot voorstander van het Chileense systeem waarin je zelf mag kiezen waar je je pensioen wilt onderbrengen. Martijn Jonk had als liberaal het liefste gezien dat iedereen voor de keuzevrijheid zou gaan. Maar het heeft ook voordelen om het collectief te doen. Wat ik echt gemist heb, is dat solidariteit an sich een groot goed is, maar nu balanceert. Solidariteit moet wel twee kanten opwerken. Richard Weurding toonde zich, net als na het eerste debat, verrast. De jongeren vertonen een heel grote mate van bereidheid tot solidariteit. Dat had ik niet zo verwacht. Daarnaast is er werk aan de winkel voor ons. Kennelijk denken jongeren dat een pensioen alleen maar door pensioenfondsen kan worden aangeboden. En de winnaar is... Maarten Koreman VWO-scholier Maarten Koreman uit Breda werd verkozen tot beste debater en ontving uit handen van Verbondsdirecteur Richard Weurding een ipad 2: Zowel in het eerste als in het tweede debat heb je een aantal stevige interventies gepleegd, maar opvallend is vooral dat je in beide sessies creatieve ideeën hebt neergelegd. En je hebt één keer stevige kritiek geuit. Je had het over een bom onder de economie en ik kan je verklappen: daar waren ze niet blij mee hoor aan de overkant. Verbond in gesprek met de samenleving Het Jongerendebat was de eerste in een reeks van vier, waarmee het Verbond in gesprek gaat met de verschillende groepen in de samenleving. De gespreksreeks heeft tot doel van de diverse groepen te horen hoe ze tegen verzekeraars aankijken, en wat ze vinden van thema s als risicobewustzijn en solidariteit. Het Verbond legt tijdens deze sessies daadwerkelijk het oor te luisteren, benadrukt beleidsadviseur Annemieke van Kaam. Natuurlijk proberen we de mensen ook mee te geven dat verzekeraars er zijn om zekerheid te bieden en dingen mogelijk te maken. Vanuit ons maatschappelijk bewustzijn zoeken we het debat. Daarbij hopen we dat er iets blijft hangen. Volgens Van Kaam heeft het eerste debat al de nodige leuke ideeën opgeleverd, die zo snel mogelijk binnen het traject VerzekeraarsVernieuwen worden besproken. Het zou leuk zijn als we ideeën die tijdens het Jongerendebat zijn geopperd, daadwerkelijk mogelijk kunnen maken, aldus Van Kaam. De volgende sessie vindt plaats op 15 november. Dan is het MKB aan de beurt. Samenstelling en productie: afdeling Dienstverlening & Informatie Fotografie: Roger van der Kraan Voor meer informatie over de inhoud van deze InfoPlus: Annemieke van Kaam-van Westhreenen, telefoon: , 8

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 MEMORY WOORDEN 1.1 TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 ik jij hij zij wij jullie zij de baby het kind ja nee de naam TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 2 MEMORY WOORDEN 1.2 TaalCompleet A1 Memory Woorden

Nadere informatie

Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst. Voorganger: ds. Bert de Wit

Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst. Voorganger: ds. Bert de Wit Preek Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst Thema: @Home Voorganger: ds. Bert de Wit Schriftlezing: Lucas 15:11-32 Een vader had twee zonen zo begint het verhaal. Met de beschrijving van een gezin.

Nadere informatie

Financieel bewustzijn kun je leren

Financieel bewustzijn kun je leren Financieel bewustzijn kun je leren prinses máxima 10 VERZEKERD! nummer 2, december 2010 Ze zet zich al jarenlang in voor een toegankelijke financiële sector. Sinds kort heeft ze er een nieuwe functie

Nadere informatie

Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering.

Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering. Bij SNAP leren we ouders en kinderen vaardigheden om problemen op te lossen en meer zelfcontrole te ontwikkelen. Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering. SNAP (STOP

Nadere informatie

Handleiding lesmethode Groep 8 Brugklas Bikkels. Inkijkexemplaar

Handleiding lesmethode Groep 8 Brugklas Bikkels. Inkijkexemplaar Handleiding lesmethode Groep 8 Brugklas Bikkels versie 2016 Inhoudsopgave Introductie 4 Verantwoording Methodiek 5 Doorgaande lijn Po en Vo 6 Preventief en curatief 7 Organiseer je les 8 Praktische tips

Nadere informatie

R O S A D E D I E F. Arco Struik. Rosa de dief Arco Struik 1 www.gratiskinderboek.nl

R O S A D E D I E F. Arco Struik. Rosa de dief Arco Struik 1 www.gratiskinderboek.nl R O S A D E D I E F Arco Struik Rosa de dief Arco Struik 1 www.gratiskinderboek.nl In de winkel 3 Bart 5 Een lieve dief 7 De telefoon 9 Bij de dokter 11 De blinde vrouw 13 Een baantje 15 Bijna betrapt

Nadere informatie

De boekenbeer Module dans groep 1-2

De boekenbeer Module dans groep 1-2 De boekenbeer Module dans groep 1-2 Teksten: Stella van Lieshout Illustraties: Tjarko van der Pol In samenwerking met Centrum voor de Kunsten Beverwijk en ABC Cultuur Contact: DeboraVollebregt@centrumvoordekunstenbeverwijk.nl

Nadere informatie

Deel 1. De eerste oorlogsdagen

Deel 1. De eerste oorlogsdagen Deel 1 De eerste oorlogsdagen Vrijdag 10 mei 1940, heel vroeg in de ochtend Luchtaanval Chris wordt wakker van harde dreunen en zwaar gebrom. Vliegtuigen, weet hij meteen. Zware vliegtuigen, bommenwerpers!

Nadere informatie

Groep 8 Verdiepingsles: Lagerhuis (dubbele les) Groep 8 Verdiepingsles: Lagerhuis voorbereiding. Leerkrachtinformatie

Groep 8 Verdiepingsles: Lagerhuis (dubbele les) Groep 8 Verdiepingsles: Lagerhuis voorbereiding. Leerkrachtinformatie Leerkrachtinformatie (dubbele les) Lesduur: 2 x 50 minuten (klassikaal) Introductie van de activiteit 1. Deze klassikale les bestaat uit twee delen: Voorbereiding Uitvoering voorbereiding Lesduur: 50 minuten

Nadere informatie

2 Ik en autisme VOORBEELDPAGINA S

2 Ik en autisme VOORBEELDPAGINA S 2 Ik en autisme In het vorige hoofdstuk is verteld over sterke kanten die mensen met autisme vaak hebben. In dit hoofdstuk vertellen we over autisme in het algemeen. We beginnen met een stelling. In de

Nadere informatie

Johannes 6,1-15 - We danken God, want Jezus zorgt voor ons

Johannes 6,1-15 - We danken God, want Jezus zorgt voor ons Johannes 6,1-15 - We danken God, want Jezus zorgt voor ons Dankdag voor gewas en arbeid Liturgie Voorzang LB 448,1.3.4 Stil gebed Votum Groet Zingen: Gez 146,1.2 Gebed Lezen: Johannes 6,1-15 Zingen: Ps

Nadere informatie

Tuin van Heden.nu 1 Mag ik zijn wie ik ben? Van In 5

Tuin van Heden.nu 1 Mag ik zijn wie ik ben? Van In 5 Tuin van Heden.nu 1 Mag ik zijn wie ik ben? Van In 5 5 Tuin van Heden.nu 1 Mag ik zijn wie ik ben? Van In 6 Zacheüs (1) Het is erg druk in de stad vandaag. Iedereen loopt op straat. Zacheüs wurmt zich

Nadere informatie

Beste lezers van De Geldfabriek,

Beste lezers van De Geldfabriek, Beste lezers van De Geldfabriek, Ik hoop dat jullie veel plezier hebben gehad met het lezen van dit verhaal. Vonden jullie ook dat Pippa wel erg veel aan mooie spullen dacht? En dat sommige mensen onaardig

Nadere informatie

Onderzoek Je wordt 18 jaar en dan? De gevolgen voor je geldzaken

Onderzoek Je wordt 18 jaar en dan? De gevolgen voor je geldzaken Onderzoek Je wordt 18 jaar en dan? De gevolgen voor je geldzaken Rapportage Juli 2013 Meer informatie: info@wijzeringeldzaken.nl Samenvatting (1/3) 1. Veel 17-jarigen maken de indruk verstandig om te gaan

Nadere informatie

Elke middag loopt Fogg van zijn huis naar de Club. Om een spelletje kaart te spelen. Er wordt altijd om geld gespeeld. En als Fogg wint, geeft hij

Elke middag loopt Fogg van zijn huis naar de Club. Om een spelletje kaart te spelen. Er wordt altijd om geld gespeeld. En als Fogg wint, geeft hij Rijk Phileas Fogg is een vreemde man. Hij is erg rijk. Maar niemand weet hoe hij aan zijn geld komt. Een baan heeft hij namelijk niet. Toch woont hij in een groot huis, midden in Londen. In zijn eentje.

Nadere informatie

Zeg nou zelf! Wat zeggen burgers over de gezondheidszorg?

Zeg nou zelf! Wat zeggen burgers over de gezondheidszorg? Zeg nou zelf! Wat zeggen burgers over de gezondheidszorg? Josje den Ridder 1 Zeg nou zelf! Praat mee over burgers en gezondheid! Wat zouden burgers zeggen als ze zelf mee zouden praten? Houdt het onderwerp

Nadere informatie

Toeslagenonderzoek. Hoe gaan Nederlanders om met de nieuwe Toeslagensystematiek?

Toeslagenonderzoek. Hoe gaan Nederlanders om met de nieuwe Toeslagensystematiek? Toeslagenonderzoek Hoe gaan ederlanders om met de nieuwe Toeslagensystematiek? Utrecht, maart 2006 Inleiding Begin 2006 is er van alles veranderd in het huishoudboekje van veel ederlanders. Huursubsidie

Nadere informatie

VIER EENVOUDIGE TAKTIEKEN OM LASTIGE COLLEGA S VOOR JE TE WINNEN

VIER EENVOUDIGE TAKTIEKEN OM LASTIGE COLLEGA S VOOR JE TE WINNEN E-BLOG VIER EENVOUDIGE TAKTIEKEN OM LASTIGE COLLEGA S VOOR JE TE WINNEN in samenwerken Je komt in je werk lastige mensen tegen in alle soorten en maten. Met deze vier verbluffend eenvoudige tactieken vallen

Nadere informatie

Er zijn mensen nodig met nieuwe fantasie

Er zijn mensen nodig met nieuwe fantasie Er zijn mensen nodig met nieuwe fantasie Ervaringen, belevenissen, vragen in woorden gevangen om die woorden weer vrij te laten in nieuwe ervaringen, belevenissen, vragen. Marcel Zagers www.meerstemmig.nl

Nadere informatie

Voorwoord. Rome en de Romeinen

Voorwoord. Rome en de Romeinen Voorwoord Rome en de Romeinen Dit verhaal speelt in Rome, ongeveer 2000 jaar geleden. Rome was toen een rijke stad, met prachtige gebouwen. Zoals paleizen voor de keizers, voor de Senaat en voor de grote

Nadere informatie

Langzaam staat Natasja op en loopt achter haar broertje aan naar beneden.

Langzaam staat Natasja op en loopt achter haar broertje aan naar beneden. Hoofdstuk 1 Met een plof laat Natasja zich languit op haar bed vallen. Heerlijk, weekend! Snel zet ze haar laptop aan en trekt daarna het zakje chips open dat ze van beneden meegenomen heeft. Terwijl de

Nadere informatie

HANDIG ALS EEN HOND DREIGT

HANDIG ALS EEN HOND DREIGT l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n HANDIG ALS EEN HOND DREIGT OVER HOUDEN VAN HUISDIEREN HIER LEES JE HANDIGE INFORMATIE OVER HONDEN DIE DREIGEN. JE KUNT

Nadere informatie

Trainershandleiding Brugklas Bikkels. Inkijkexemplaar

Trainershandleiding Brugklas Bikkels. Inkijkexemplaar Trainershandleiding Brugklas Bikkels versie 2014 Inhoudsopgave Introductie Organiseer je training Praktische tips De werkmap Powerpoint presentatie Ouderbrieven Draaiboek Bijeenkomst 1 Bijeenkomst 2 Bijeenkomst

Nadere informatie

het begin van dit boek

het begin van dit boek De autisme survivalgids 9 het begin van dit boek Ken je dat gevoel? Je bent een kind. Een jongen of een meisje. Om je heen zijn er heel veel andere kinderen. Allemaal zien ze er net een beetje anders uit.

Nadere informatie

Een van de agenten komt naar hem toe. Nou, het is me het dagje wel, zegt hij. Nu zijn er toch rellen in de stad.

Een van de agenten komt naar hem toe. Nou, het is me het dagje wel, zegt hij. Nu zijn er toch rellen in de stad. Een dode De voetbalwedstrijd is afgelopen. Het stadion is bijna leeg. Het is koud, de zon schijnt bleek. Munck staat op de tribune van vak H en staart naar de dode man op de bank. Wat vreselijk, denkt

Nadere informatie

H E T V E R L O R E N G E L D

H E T V E R L O R E N G E L D H E T V E R L O R E N G E L D Personen Evangelieschrijver Vrouw (ze heet Marie) Haar buurvrouwen en vriendinnen; o Willemien o Janny o Sjaan o Sophie (Als het stuk begint, zit de evangelieschrijver op

Nadere informatie

Les 2: Voorspellen Tekst: Veilig in het verkeer. Introductiefase: 2. Vraag: "Kan iemand zich nog herinneren wat de bedoeling was bij het voorspellen?

Les 2: Voorspellen Tekst: Veilig in het verkeer. Introductiefase: 2. Vraag: Kan iemand zich nog herinneren wat de bedoeling was bij het voorspellen? Les 2: Voorspellen Tekst: Veilig in het verkeer "Welkom:... " Introductiefase: 1. "Vorige week zijn we begonnen met voorspellen." 2. Vraag: "Kan iemand zich nog herinneren wat de bedoeling was bij het

Nadere informatie

Liturgie jeugddienst/twitterdienst Emmen, 9 maart 2014 Thema: Waar leef JIJ voor?

Liturgie jeugddienst/twitterdienst Emmen, 9 maart 2014 Thema: Waar leef JIJ voor? Liturgie jeugddienst/twitterdienst Emmen, 9 maart 2014 Thema: Waar leef JIJ voor? 1. Votum 2. Zegengroet Genade voor u en vrede van God onze Vader in de Heer Jezus Christus. Amen 3. Zingen: Psalmen Voor

Nadere informatie

Dommer en nóg dommer

Dommer en nóg dommer Hier de informatie van het aantal spelers dat er voor deze sketch nodig is, hun karakterbeschrijvingen en hoe het eenvoudige decor er uit dient te zien. En nog enkele eventuele andere bijzonderheden. Tevens

Nadere informatie

Wat een mensenkennis, grijnst vader. Van je tweelingbroer weet je toch alles? Ook al denkt hij van niet. Vera steekt haar neus in de lucht.

Wat een mensenkennis, grijnst vader. Van je tweelingbroer weet je toch alles? Ook al denkt hij van niet. Vera steekt haar neus in de lucht. 1. Vakantieplannen Yeeesss! roept Vera. Had ik wel verwacht, bromt Edwin. Vader kijkt hem met opgetrokken wenkbrauwen aan. Wel verwacht? Natuurlijk, reageert Edwin. We hebben nog een rondvlucht met de

Nadere informatie

Uitvaartverzekeringen

Uitvaartverzekeringen Uitvaartverzekeringen De zin van de uitvaartverzekering Overlijden heeft een enorme impact op de nabestaanden. Daarom kiezen heel veel mensen ervoor om het hun nabestaanden zo gemakkelijk mogelijk te maken.

Nadere informatie

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen.

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Wat is PDD-nos? 4 PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Eigenlijk vind ik stoornis een heel naar woord. Want zo lijkt het net of er iets niet goed aan me

Nadere informatie

Lesbrief Meneer Beer

Lesbrief Meneer Beer Lesbrief Meneer Beer Het verhaal Het verhaal gaat over Meneer Beer. Hij is verliefd op een prachtig berinnetje, maar hij durft het haar niet te vertellen. Hij vindt zichzelf maar een eenvoudige beer. Om

Nadere informatie

Mannen, vrouwen en geldzaken. Nibud Factsheet Juni 2012

Mannen, vrouwen en geldzaken. Nibud Factsheet Juni 2012 nen, vrouwen en geldzaken Nibud Factsheet Juni 2012 nen, vrouwen en geldzaken nen en vrouwen gaan verschillend met geld om, maar het risico op financiële problemen is bij beide groepen even groot. Meer

Nadere informatie

ZÉKER LEVEN. Wij voelen ons betrokken bij u als klant TIP!

ZÉKER LEVEN. Wij voelen ons betrokken bij u als klant TIP! ZÉKER LEVEN Wij voelen ons betrokken bij u als klant TIP! Wilt u continu voordelig verzekerd zijn van het beste advies, slimme alerts en onze proactieve begeleiding? Informeer dan vrijblijvend naar onze

Nadere informatie

GENIETEN VAN HET LEVEN MET DE TAF LEVEN PERSONAL OVERLIJDENSRISICOVERZEKERING

GENIETEN VAN HET LEVEN MET DE TAF LEVEN PERSONAL OVERLIJDENSRISICOVERZEKERING GENIETEN VAN HET LEVEN MET DE TAF LEVEN PERSONAL OVERLIJDENSRISICOVERZEKERING Wie wil het niet zorgeloos genieten van het leven. Dat hebben we gelukkig voor een groot deel zelf in de hand. Maar we weten

Nadere informatie

U schrijft ook dat wij Belgen bang zijn voor elkaar. Hoezo?

U schrijft ook dat wij Belgen bang zijn voor elkaar. Hoezo? Wablieft praat met Paul Verhaeghe De maatschappij maakt mensen ziek Materieel hebben we het nog nooit zo goed gehad. De meesten van ons hebben een inkomen, een dak boven ons hoofd Toch voelen veel mensen

Nadere informatie

1 Samuel 24 - Ik krijg je nog wel - Of zou jij het anders doen?

1 Samuel 24 - Ik krijg je nog wel - Of zou jij het anders doen? 1 Samuel 24 - Ik krijg je nog wel - Of zou jij het anders doen? Gezinsdienst Liturgie Zingen: - Gez 75,1.2.5 Nu gaan de bloemen nog dood - EL 445 Ik zag een kuikentje - Gez 171 Wees stil voor het aangezicht

Nadere informatie

OPDRACHT 1 : SCRIPT EN INTERACTIEVE VERSIE VAK : SCHRIJVEN --LOIS VEHOF--

OPDRACHT 1 : SCRIPT EN INTERACTIEVE VERSIE VAK : SCHRIJVEN --LOIS VEHOF-- OPDRACHT 1 : SCRIPT EN INTERACTIEVE VERSIE VAK : SCHRIJVEN --LOIS VEHOF-- Confrontatie scene Written by Loïs Vehof Genre: Avontuur Locatie: De oude tempel Protagonist: Wachter Antagonist: Dief Conflict:

Nadere informatie

Zaken voor mannen. Verhalen van mannen met epilepsie

Zaken voor mannen. Verhalen van mannen met epilepsie Zaken voor mannen Verhalen van mannen met epilepsie Introductie Niet alle mannen vinden het prettig om over hun gezondheid te praten. Ieder mens is anders. Elke man met epilepsie ervaart zijn epilepsie

Nadere informatie

GELOOFSVRAGEN EN LEVENSVRAGEN

GELOOFSVRAGEN EN LEVENSVRAGEN WAAROM??? DAAROM!!! Soms sta je met je mond vol tanden, wanneer je kind je met een vraag overvalt. "Waarom zijn de bomen groen?", "Waarom regent het vandaag?" Waarom... waarom..., steeds weer waarom. De

Nadere informatie

Training Netwerken Forum 12-5-2014

Training Netwerken Forum 12-5-2014 Training Netwerken Forum 12-5-2014 Inhoudsopgave Inleiding 3 Doelen 4 Deelnemers 4 Werkvormen 4 Programma 4 Voorstellen & introductie 5 Inleiding 6 Opdracht Je eigen netwerk 7 Theorie 8 Opdracht In gesprek

Nadere informatie

- Waarschuwing- dit is een pittige les!

- Waarschuwing- dit is een pittige les! - Waarschuwing- dit is een pittige les! Herken je de volgende situatie: Je vraagt aan je partner (heb je deze niet denk dan even terug aan de tijd dat je deze wel had) of hij de vuilniszak wilt buiten

Nadere informatie

Hillegom, De Hoeksteen 7 september 2014 Maurits de Ridder. Jesaja 56 : 1-7 Mattheus 15 : 21-28. Gemeente van Christus Jezus, onze Heer,

Hillegom, De Hoeksteen 7 september 2014 Maurits de Ridder. Jesaja 56 : 1-7 Mattheus 15 : 21-28. Gemeente van Christus Jezus, onze Heer, Hillegom, De Hoeksteen 7 september 2014 Maurits de Ridder Jesaja 56 : 1-7 Mattheus 15 : 21-28 Gemeente van Christus Jezus, onze Heer, "Nu even niet", was ooit de reclameslogan van een landelijk bekend

Nadere informatie

Bidden voor dummies. Leeftijd: 12-16, 16+ Soort bijeenkomst: catechese Soort werkvorm: heel programma Thema: Bidden Tijdsduur: 1 uur 40 min.

Bidden voor dummies. Leeftijd: 12-16, 16+ Soort bijeenkomst: catechese Soort werkvorm: heel programma Thema: Bidden Tijdsduur: 1 uur 40 min. Bidden voor dummies Leeftijd: 12-16, 16+ Soort bijeenkomst: catechese Soort werkvorm: heel programma Thema: Bidden Tijdsduur: 1 uur 40 min. Kennisspel, stellingenspellen en gebedshoudingen. Alleen in je

Nadere informatie

En er komt nog een derde vinger bij: Ik heb nog niets aan mijn boekverslag gedaan.

En er komt nog een derde vinger bij: Ik heb nog niets aan mijn boekverslag gedaan. Kenneth en Iwan Hé, kijk, zegt Kenneth. Check dat uit, man. Kenneth knikt met zijn hoofd naar een groepje meisjes. Ze staan aan de overkant van de straat en wachten voor het stoplicht. Ze komen net uit

Nadere informatie

Goede zorg is een groot goed

Goede zorg is een groot goed Goede zorg is een groot goed Edith Schippers, minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport nummer 4, september 2011 VERZEKERD! 11 Ouderdom is geen ziekte, maar hoort bij het leven Ze staat bekend om

Nadere informatie

Help, mijn papa en mama gaan scheiden!

Help, mijn papa en mama gaan scheiden! Help, mijn papa en mama gaan scheiden! Joep ligt in bed. Hij houdt zijn handen tegen zijn oren. Beneden hoort hij harde boze stemmen. Papa en mama hebben ruzie. Papa en mama hebben vaak ruzie. Ze denken

Nadere informatie

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling 8 tips voor een goed gesprek met je leerling Edith Geurts voor Tijdschrift Kindermishandeling Het kan zijn dat je als leerkracht vermoedt dat een kind thuis in de knel zit. Bijvoorbeeld doordat je signalen

Nadere informatie

Toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen

Toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen 1. Print deze tekst 2. Download het geluidsbestand en luister Je gaat een toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen maken. Dit is een leestoets. De toets heeft vijf delen. Deel A, B, C, D en E. Deze toets

Nadere informatie

Mijn ouders zijn gescheiden en nu? Een folder voor jongeren met gescheiden ouders over de OTS en de gezinsvoogd

Mijn ouders zijn gescheiden en nu? Een folder voor jongeren met gescheiden ouders over de OTS en de gezinsvoogd Mijn ouders zijn gescheiden en nu? Een folder voor jongeren met gescheiden ouders over de OTS en de gezinsvoogd 1 Joppe (13): Mijn ouders vertelden alle twee verschillende verhalen over waarom ze gingen

Nadere informatie

de aanbieding reclame, korting De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop.

de aanbieding reclame, korting De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop. Woordenlijst bij hoofdstuk 4 de aanbieding reclame, korting De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop. alleen zonder andere mensen Hij is niet getrouwd. Hij woont helemaal a, zonder familie.

Nadere informatie

Hoe lang duurt geluk?

Hoe lang duurt geluk? Hoe lang duurt geluk? Op dit moment ben ik gelukkig. Na veel pech ben ik dan eindelijk een vrolijke schrijver. Mijn roman is goed gelukt. En ik verdien er veel geld mee. En ik heb ook nog eens een mooie,

Nadere informatie

4 communicatie. Ik weet welke informatie anderen nodig hebben om mij te kunnen begrijpen. Ik vertel anderen wat ik denk of voel.

4 communicatie. Ik weet welke informatie anderen nodig hebben om mij te kunnen begrijpen. Ik vertel anderen wat ik denk of voel. 4 communicatie Communicatie is het uitwisselen van informatie. Hierbij gaat het om alle informatie die je doorgeeft aan anderen en alle informatie die je van anderen krijgt. Als de informatie aankomt,

Nadere informatie

Schaapje Schaap woont op de weide samen met Nina en Osto.

Schaapje Schaap woont op de weide samen met Nina en Osto. Schaapje Schaap en de Wolkjes Schaapje Schaap woont op de weide samen met Nina en Osto. De schaapjes hebben een mooie stal, met zacht stro om in te slapen. Kom, zegt Nina, we gaan slapen, ik ben moe. Maar

Nadere informatie

zondagmorgen 14 november 2010 Welkomkerk ds. W.H. Hendriks-Vogelaar

zondagmorgen 14 november 2010 Welkomkerk ds. W.H. Hendriks-Vogelaar Gemeente van de Heer Jezus Christus, Jongeren, ouderen, kinderen van God, Zoals ik voor de lezing al gezegd heb; het gaat vanmorgen niet over trouwen of getrouwd zijn, dat is alleen een voorbeeld verhaal.

Nadere informatie

Ik kies voor lage maandlasten, met de Opstap Hypotheek

Ik kies voor lage maandlasten, met de Opstap Hypotheek Opstap Hypotheek 2 Hypotheken 2 Naam product Opstap Hypotheek 3 Ik kies voor lage maandlasten, met de Opstap Hypotheek Een huis kopen. Een spannend avontuur. Daarbij gaat u niet over één nacht ijs. Bij

Nadere informatie

Bijbel voor Kinderen. presenteert DE VERLOREN ZOON

Bijbel voor Kinderen. presenteert DE VERLOREN ZOON Bijbel voor Kinderen presenteert DE VERLOREN ZOON Geschreven door: Edward Hughes Illustraties door: Lazarus Aangepast door: Ruth Klassen en Sarah S. Vertaald door: Arnold Krul Geproduceerd door: Bible

Nadere informatie

Tekst Rob Voorwinden Beeld Fred van Diem

Tekst Rob Voorwinden Beeld Fred van Diem Dág boeken, werkboeken en schriften voor rekenen, taal en begrijpend lezen. Leerlingen van basisschool de Delta in Assendelft werken met tablets. Leerlingen zien nu meteen of ze een opgave goed of fout

Nadere informatie

We spelen in het huis van mijn mama deze keer,

We spelen in het huis van mijn mama deze keer, Jip en Janneke. Ik ben Jip. Ik ben Janneke en we wonen naast elkaar. Hij heet Jip, zij heet Janneke. en we spelen soms bij hem en soms bij haar. We spelen in het huis van mijn mama deze keer, we kunnen

Nadere informatie

Waarom moet je altijd een dieet volgen?

Waarom moet je altijd een dieet volgen? Nynke en Zara interviewen kinderarts MDL Frank Kneepkens, 22 juni 2009 Waarom moet je altijd een dieet volgen? Onder het genot van een grote zak M&M s, jawel glutenvrij, nemen Nynke en Zara een interview

Nadere informatie

1.1 Ik weet precies hoe ik verzekerd ben

1.1 Ik weet precies hoe ik verzekerd ben Verzekeringen In hoeverre ben je het (on)eens met de volgende stellingen? 7 6 1.1 Ik weet precies hoe ik verzekerd ben 57% (n=535) 5 4 3 14% 1 Zeer mee eens Mee eens Neutraal Mee Zeer mee Zeer mee Ja,dat

Nadere informatie

Spreekopdrachten thema 1 Voorstellen

Spreekopdrachten thema 1 Voorstellen Spreekopdrachten thema 1 Voorstellen Opdracht 1 bij 1.2 * Doe de opdracht met de groep. Uitleg voor de docent: De cursisten lopen door elkaar door het lokaal. Laat de cursisten elkaar in tweetallen begroeten,

Nadere informatie

Handleiding Werkvormen Overtuigend presenteren

Handleiding Werkvormen Overtuigend presenteren Handleiding Werkvormen Overtuigend presenteren Inhoud 1. Inleiding 2. Zeg geen Uhm 3. De emotionele bus 4. Boos op een mandarijntje 5. Levend memory Lichaamstaal 1. Inleiding In een debat is het geven

Nadere informatie

Veertien leesteksten. Leesvaardigheid A1. Te gebruiken bij : Basisexamen Inburgering Studieboek. Ad Appel

Veertien leesteksten. Leesvaardigheid A1. Te gebruiken bij : Basisexamen Inburgering Studieboek. Ad Appel Veertien leesteksten Leesvaardigheid A1 Te gebruiken bij : Basisexamen Inburgering Studieboek Ad Appel Uitgave: Appel, Aerdenhout 2011-2016 Verkoopprijs: 1,95 Ad Appel Te bestellen via www.adappelshop.nl

Nadere informatie

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over,

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over, 3F Wat is vriendschap? 1 Iedereen heeft vrienden, iedereen vindt het hebben van vrienden van groot belang. Maar als we proberen uit te leggen wat vriendschap precies is staan we al snel met de mond vol

Nadere informatie

Lekker ding. Maar Anita kijkt boos. Hersendoden zijn het!, zegt ze. Die Jeroen is de ergste. Ik kijk weer om en zie hem meteen zitten.

Lekker ding. Maar Anita kijkt boos. Hersendoden zijn het!, zegt ze. Die Jeroen is de ergste. Ik kijk weer om en zie hem meteen zitten. Lekker ding Pas op!, roept Anita. Achter je zitten de hersendoden! Ik kijk achterom. Achter ons zitten twee jongens en drie meisjes hun boterhammen te eten. Ze zijn gevaarlijk, zegt Anita. Ze schudt haar

Nadere informatie

Workshop overtuigingen

Workshop overtuigingen Workshop overtuigingen Inleiding Overtuigingen zijn vaak automatische gedachten, die de keuze- en handelingsvrijheid van mensen onnodig beperken. Het zijn vaak algemene, sterk emotioneel geladen ideeën

Nadere informatie

Netje is een meid! Vrolijke meid, uit een vissersdorp!

Netje is een meid! Vrolijke meid, uit een vissersdorp! Netje is een meid! Vrolijke meid, uit een vissersdorp! Haring! Verse haring! Wie maakt me los! Ik heb verse haring! Ha... ja, nou heb ik jullie aandacht, hè? Sorry, ik ben uitverkocht. Vandaag geen haring

Nadere informatie

Doel is om voor deelnemers een beeld te schetsen van hoe het pensioen in elkaar steekt en hoe hun eigen pensioen er voorstaat.

Doel is om voor deelnemers een beeld te schetsen van hoe het pensioen in elkaar steekt en hoe hun eigen pensioen er voorstaat. Majesteit, dames en heren. Hartelijk welkom! En, Majesteit, ik weet zeker dat ik hier namens alle aanwezigen spreek als ik zeg dat wij buitengewoon vereerd zijn dat U bij een deel van dit programma aanwezig

Nadere informatie

Kortdurende Act voor tijdens een kerkdienst verzonnen door Margriet Gosker

Kortdurende Act voor tijdens een kerkdienst verzonnen door Margriet Gosker Kortdurende Act voor tijdens een kerkdienst verzonnen door Margriet Gosker ROLVERDELING Johannes Calvijn Maarten Astrid Guillaume (Willem) Farel Astrid: : Calvijn. Calvijn We krijgen geloof ik hoog bezoek

Nadere informatie

INHOUD Verantwoording 1 De macht van de situatie 2 Koester je zeurende collega 19 3 De calculerende medewerker 4 Respect!

INHOUD Verantwoording 1 De macht van de situatie 2 Koester je zeurende collega 19 3 De calculerende medewerker 4 Respect! INHOUD Verantwoording 7 1 De macht van de situatie 11 We hebben de neiging te denken dat we zelf bepalen wat we doen, maar in werkelijkheid worden we ook gestuurd door allerlei omstandigheden. 2 Koester

Nadere informatie

Reality Reeks Verwerkingsopdrachten. Mooi meisje Verliefd op een loverboy

Reality Reeks Verwerkingsopdrachten. Mooi meisje Verliefd op een loverboy Reality Reeks Verwerkingsopdrachten Mooi meisje Verliefd op een loverboy Lees blz. 3. Woont Laura in de stad of op het platteland? Hoe weet je dat? Lees blz. 5 en 7. Woont Laura s oma al lang op de boerderij?

Nadere informatie

De gelijkenis van de barmhartige Samaritaan.

De gelijkenis van de barmhartige Samaritaan. De gelijkenis van de barmhartige Samaritaan. Eerst lezen. Daarna volgen er vragen en opdrachten. Gelijkenissen Toen de Heere Jezus op aarde was, heeft Hij gelijkenissen verteld om de mensen veel dingen

Nadere informatie

PeerEducatie Handboek voor Peers

PeerEducatie Handboek voor Peers PeerEducatie Handboek voor Peers Handboek voor Peers 1 Colofon PeerEducatie Handboek voor Peers december 2007 Work-Wise Dit is een uitgave van: Work-Wise info@work-wise.nl www.work-wise.nl Contactpersoon:

Nadere informatie

Aan de keukentafel met... gezinnen

Aan de keukentafel met... gezinnen InfoPlus 10 Uitgave voor leden van het Verbond van Verzekeraars Maart November 2012 2012 InfoPlus bevat actuele informatie voor leden van het Verbond van Verzekeraars. InfoPlus is een speciale uitgave

Nadere informatie

Onderzoek: Armoede. Publicatiedatum: 6-3- 2014

Onderzoek: Armoede. Publicatiedatum: 6-3- 2014 Onderzoek: Armoede Publicatiedatum: 6-3- 2014 Over dit onderzoek Het onderzoek is een driehoeksmeting bestaande uit een online enquête met zowel open als gesloten vragen, en een asynchrone online focusgroep

Nadere informatie

Nieuws van mama uit Holland

Nieuws van mama uit Holland 1 Nieuws van mama uit Holland Als Nadia en haar oudere broertje Iván uit school komen, zit oma klaar in de versleten stoel. Kom gauw zitten, zegt ze en ze trekt Nadia op schoot. Ze heeft een brief van

Nadere informatie

Interviewfragmenten. Vraag 1: Heeft u een zeer goede, goede, redelijke of slechte gezondheid?

Interviewfragmenten. Vraag 1: Heeft u een zeer goede, goede, redelijke of slechte gezondheid? Interviewfragmenten Onderstaande fragmenten zijn uitsuitend bedoeld voor gebruik bij het boek Onderzoek doen met vragenlijsten. Het is niet toegestaan deze fragmenten te publiceren of anderszins te verspreiden.

Nadere informatie

Hoe denken zelfstandigen over een arbeidsongeschiktheidsverzekering?

Hoe denken zelfstandigen over een arbeidsongeschiktheidsverzekering? Hoe denken zelfstandigen over een arbeidsongeschiktheidsverzekering? Rapportage Kenmerk: 20107 Juni 2015 Inhoudsopgave Geschreven voor Inleiding 3 Conclusies 5 Resultaten Huidige voorziening 7 Verplichtstelling

Nadere informatie

De gelijkenis van de verloren zoon.

De gelijkenis van de verloren zoon. De gelijkenis van de verloren zoon. Eerst lezen. Daarna volgen er vragen en opdrachten. Gelijkenissen Toen de Heere Jezus op aarde was, heeft Hij gelijkenissen verteld om de mensen veel dingen te leren.

Nadere informatie

Bevriend met Bram of met een autist

Bevriend met Bram of met een autist Bevriend met Bram of met een autist Eerste druk, januari 2010 2010 Nanno Ymus isbn: 978-90-484-0990-7 nur: 283 Uitgever: Free Musketeers, Zoetermeer www.freemusketeers.nl De namen, plaatsen en gebeurtenissen

Nadere informatie

Toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen

Toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen 1. Print deze tekst 2. Download het geluidsbestand en luister Je gaat een toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen maken. Dit is een leestoets. De toets heeft vijf delen. Deel A, B, C, D en E. Deze toets

Nadere informatie

Vergelijk uw. overlijdensrisicoverzekering. Nieuw Voor leden en niet-leden

Vergelijk uw. overlijdensrisicoverzekering. Nieuw Voor leden en niet-leden Vergelijk uw overlijdensrisicoverzekering Echt onafhankelijk vergelijken en eenvoudig afsluiten! Vergelijk en bespaar tot honderden euro s premie per jaar! Nieuw Voor leden en niet-leden Bespaar tot honderden

Nadere informatie

U kunt rekenen op juridische hulp en advies. Met de Rechtsbijstandverzekering van Centraal Beheer Achmea

U kunt rekenen op juridische hulp en advies. Met de Rechtsbijstandverzekering van Centraal Beheer Achmea U kunt rekenen op juridische hulp en advies. Met de Rechtsbijstandverzekering van Centraal Beheer Achmea 1 Inhoud Als u er zelf niet uitkomt 3 Daarom kiest u voor onze Rechtsbijstandverzekering! 4 U kiest

Nadere informatie

In de Hema. O, zegt Kiia. Dat heb ik niet gehoord. Nee, dat blijkt, lacht de vrouw.

In de Hema. O, zegt Kiia. Dat heb ik niet gehoord. Nee, dat blijkt, lacht de vrouw. In de Hema Wat vind je van deze?, vraagt Kiia. Ze kijkt aandachtig in de spiegel. Naar de geruite pet op haar hoofd. Mam?, vraagt Kiia weer. Hoe vind je hem? Ze stopt een pluk van haar blonde haar onder

Nadere informatie

Bert staat op een ladder. En trekt aan de planten die groeien in de dakgoot. Hij verstopt de luidspreker en het stopcontact achter de planten.

Bert staat op een ladder. En trekt aan de planten die groeien in de dakgoot. Hij verstopt de luidspreker en het stopcontact achter de planten. Helaas Wanneer besloot Bert om Lizzy te vermoorden? Vreemd. Hij herinnert zich het niet precies. Het was in ieder geval toen Lizzy dat wijf leerde kennen. Dat idiote wijf met haar rare verhalen. Bert staat

Nadere informatie

Onderzoek Stress. 5 Juni 2014. Over het 1V Jongerenpanel

Onderzoek Stress. 5 Juni 2014. Over het 1V Jongerenpanel Onderzoek Stress 5 Juni 2014 Over het onderzoek Aan dit online onderzoek, gehouden van 20 mei tot en met 5 juni 2014 in samenwerking met 7Days, deden 2.415 jongeren mee. Hiervan zijn er 949 scholier en

Nadere informatie

Er is toch niemand die jou aardig vindt. SUKKEL.

Er is toch niemand die jou aardig vindt. SUKKEL. Liefde Ik laat je nooit in de steek. Ik zal je helpen. Jij bent mijn beste vriendin. Het mooiste wat ik heb, geef ik aan jou. Ik ben verliefd... Ik heb alles voor je over. IK HOU VAN JOU! Ik bid voor je.

Nadere informatie

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben Ik ben wie ik ben Naam: Lisa Westerman Inhoudsopgave Inleiding... 3 De uitslag van Lisa Westerman... 7 Toelichting aandachtspunten en leerdoelen... 8 Tot slot... 9 Pagina 2 van 9 Inleiding Hallo Lisa,

Nadere informatie

Zelfsturende teams hebben in de meeste organisaties 4 doelen: Tevreden cliënten Tevreden medewerkers Kwaliteit van zorg Financieel gezond zijn

Zelfsturende teams hebben in de meeste organisaties 4 doelen: Tevreden cliënten Tevreden medewerkers Kwaliteit van zorg Financieel gezond zijn 1 Kaders bij zelfsturing: financieel gezond zijn Zelfsturende teams hebben in de meeste organisaties 4 doelen: Tevreden cliënten Tevreden medewerkers Kwaliteit van zorg Financieel gezond zijn Financieel

Nadere informatie

Workshop Straatgerichte Bewonersinitiatieven

Workshop Straatgerichte Bewonersinitiatieven Workshop Straatgerichte Bewonersinitiatieven De gespreksleidster van de workshop is Geerteke van Lierop. In deze workshop fungeren straatgerichte bewonersinitiatieven: Opzoomeren (doe-het-zelf) en Mensen

Nadere informatie

5 manieren om je eigen pad te bewandelen

5 manieren om je eigen pad te bewandelen 5 manieren om je eigen pad te bewandelen Hierbij het nieuwe artikel met als onderwerp: 5 manieren om je eigen pad te bewandelen. Het is geschreven door wandelcoach Tineke Franssen. Tineke wandelt al een

Nadere informatie

Congrestoespraak Lodewijk Asscher PvdA-congres, 3 november 2012. -GESPROKEN WOORD GELDT-

Congrestoespraak Lodewijk Asscher PvdA-congres, 3 november 2012. -GESPROKEN WOORD GELDT- Congrestoespraak Lodewijk Asscher PvdA-congres, 3 november 2012. -GESPROKEN WOORD GELDT- Dames en Heren, Partijgenoten, Ik sta hier beduusd voor u. Het is een bijzondere tijd geweest. Als ik in terugkijk

Nadere informatie

Ontwerpspecificatie. Project Second Screen. Marijke Dekker V101

Ontwerpspecificatie. Project Second Screen. Marijke Dekker V101 Ontwerpspecificatie Project Second Screen Dit document bevat de ontwerpspecificaties van de Second Screen Applicatie voor het tvprogramma De Rijdende Rechter. Marijke Dekker V101 500636932 2-4-2013 Ontwerpspecificatie

Nadere informatie

Inhoud. Een nacht 7. Voetstappen 27. Strijder in de schaduw 51

Inhoud. Een nacht 7. Voetstappen 27. Strijder in de schaduw 51 Inhoud Een nacht 7 Voetstappen 27 Strijder in de schaduw 51 5 Een nacht 6 Een plek om te slapen Ik ben gevlucht uit mijn land. Daardoor heb ik geen thuis meer. De wind neemt me mee. Soms hierheen, soms

Nadere informatie

Vandaag is rood. Pinksteren 2014. Rood is al lang het rood niet meer Het rood van rode rozen De kleur van liefde van weleer Lijkt door de haat gekozen

Vandaag is rood. Pinksteren 2014. Rood is al lang het rood niet meer Het rood van rode rozen De kleur van liefde van weleer Lijkt door de haat gekozen Vandaag is rood. Pinksteren 2014 Rood is al lang het rood niet meer Het rood van rode rozen De kleur van liefde van weleer Lijkt door de haat gekozen Dat mooie rood was ooit voor mij Een kleur van passie

Nadere informatie

Het MAAT Agrarisch Comfort Plan

Het MAAT Agrarisch Comfort Plan De wereld verandert. Verandert uw polis mee? De wereld om ons heen verandert in snel tempo. Verzekeringsmaatschappijen slaan de handen ineen, waardoor de diversiteit in aanbieders afneemt. De agrarische

Nadere informatie

In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen

In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen 14 In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen einde, alleen een voortdurende kringloop van materie

Nadere informatie

Discussiëren Kun Je Leren:

Discussiëren Kun Je Leren: Chantal Deken Discussiëren Kun Je Leren: discussielessen voor groep 3 t/m 8; sluit aan bij referentieniveaus Mondelinge taal; versterkt 21 e -eeuwvaardigheden als communiceren en samenwerken; compleet

Nadere informatie