THE PROFESSIONAL SERVICE FIRM OF THE FUTURE

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "THE PROFESSIONAL SERVICE FIRM OF THE FUTURE"

Transcriptie

1 THE PROFESSIONAL SERVICE FIRM OF THE FUTURE Management challenges for improving firm performance in the new business landscape Prof. dr. Frank E. Kwakman Rede, uitgesproken in verkorte en vrije vorm bij de openbare aanvaarding van het ambt van hoogleraar Management van Professionele Dienstverlening aan de Nyenrode Business Universiteit op donderdag 7 juni 2007 Kwakman#2.indd :52:57

2 Copyright 2007 Prof.dr. Frank Kwakman isbn Kwakman#2.indd :52:58

3 THE PROFESSIONAL SERVICE FIRM OF THE FUTURE 3 Inhoud 5 Inleiding 9 1 Professionele dienstverlening als sector 1.1 Begripsbepaling van professionele diensten 1.2 Verschijningsvormen van professionele dienstverleners 1.3 De sector in termen van twaalf branches 19 2 Professionele dienstverlening in Nederland: kengetallen 2.1 De cijfers per branche 2.2 Verwachtingen over de groei van de sector 2.3 Bijdrage aan de kenniseconomie 33 3 Management van professionele dienstverlening 3.1 Managementuitdagingen voor de sector 3.2 Beschikbare inzichten als hulpbron 3.3 Een besturingsmodel voor professionele dienstverleners 55 4 Wetenschappelijke aandacht gevraagd 4.1 Positionering van de leerstoel 4.2 Een meerjaren onderzoeksagenda 4.3 Mijn persoonlijke missie 63 Dankwoord 67 Bijlage: overzicht geselecteerde branches 69 Literatuur Kwakman#2.indd :52:58

4 Kwakman#2.indd :52:58

5 THE PROFESSIONAL SERVICE FIRM OF THE FUTURE 5 Inleiding Geachte leden van het College van Bestuur, Geachte leden van de Raden van Toezicht en Advies, Geachte mijnheer de President, Geachte mijnheer de Rector Magnificus, Geachte sponsors van deze leerstoel, Geachte zakelijke relaties, Geachte collega s en oud-collega s, Geachte studenten en deelnemers aan mijn masterclass, Lieve familie en vrienden, Lieve Frederike, En voorts gij allen die deze plechtigheid met uw aanwezigheid vereert, Zeer gewaardeerde toehoorders, Over het toenemend belang van professionele dienstverlening is zowel nationaal als internationaal geen discussie. Managementgoeroe Peter Drucker wees reeds in 1993 op de impact van knowledge workers, hetgeen hij in 1999 nog eens herhaalde (Drucker 1993, 1999). En hij heeft gelijk gekregen. Het aantal professionals in onder andere accountancy, advocatuur, managementconsultancy, ict en opleiding en training is in tien jaar tijd meer dan verdubbeld en voor Europa en de Verenigde Staten wordt becijferd dat de dienstverleners, waaronder de professionele dienstverlening, 16% van de beroepsbevolking uitmaken. En dit aandeel blijft naar verwachting sterk groeien. Uit diverse studies blijkt intussen dat de professionele dienstverlening in Nederland sterk in beweging is, zowel kwalitatief als kwantitatief. Het is tevens een sector waaraan een aantal belangrijke motorfuncties wordt toegekend op het gebied van kennisontwikkeling, innovatie en ondernemerschap (bijvoorbeeld Kox 2002). Kwakman#2.indd :52:58

6 6 THE PROFESSIONAL SERVICE FIRM OF THE FUTURE Wetenschappelijke aandacht Met de plaats en groei van deze sector is het eigenlijk nauwelijks een vraag of deze ook in wetenschappelijk opzicht interessant en relevant is. Toch is er pas in het midden van de jaren negentig vanuit wetenschappelijke kring aandacht ontstaan voor de sector van professionele dienstverlening. Een van de eerste illustraties daarvan is het executive program van David Maister aan Harvard Business School in Boston, dat overigens jarenlang het enige aanbod is geweest (zie ook Lorsch en Tierney 2002). Op dit moment zijn daar bekende namen Delong, Lorsch en Nanda. Zij doceren in het Executive Education Program Leading Professional Service Firms. Ook zijn er initiatieven op andere plaatsen ontstaan, zoals aan de Norwegian School of Management met bekende namen zoals Löwendahl en Fosstenlökken. Daarnaast is er het Clifford Chance Center, onderdeel van Oxford s Säid Business University, met mensen als Empson, McKenna en Morris. Aan de universiteit van Alberta (Canada) is het Centre for Professional Service Firm Management (cpsfm) gevestigd met onder andere Greenwood en Suddaby. Bij deze laatste twee initiatieven gaat het niet alleen om executive programs, maar wordt ook onderzoek binnen de sector professionele dienstverlening geïnitieerd. In Nederland is het Nyenrode Business Universiteit die als eerste universiteit in Nederland een leerstoel op het gebied van professional service firms heeft ingesteld. De leerstoel Vanwaar mijn belangstelling voor deze sector? In januari 2002 verscheen mijn boek Professionals & Acquisitie, dat sindsdien door veel professionele dienstverleners is geraadpleegd bij hun speurtocht naar nieuwe klanten en opdrachten. De belangstelling voor deze publicatie was het directe gevolg van de drastisch veranderende vraag naar dienstverlening als gevolg van de economische malaise in de periode van 2002 tot en met Professionele dienstverleners werden geconfronteerd met vraaguitval, verscherpte concurrentie en prijsdruk, en daaruit ontstond de noodzaak van acquisitie. Vanaf dat moment heeft mijn advieswerk zich vrijwel uitsluitend bewogen op het terrein van de zakelijke en professionele dienstverlening. Ik ontdekte al snel dat feitelijk alle professionele diensverleners, ook al hebben zij een ander vak en is hun business verschillend, met vergelijkbare managementvraagstukken worstelen in hun ambitie op de veranderende markt overeind te blijven en Kwakman#2.indd :52:58

7 THE PROFESSIONAL SERVICE FIRM OF THE FUTURE 7 een onderscheiden en daarmee concurrerende positie te ontwikkelen en behouden. Hiermee is een deel van de vraag waar mijn belangstelling voor professionele dienstverlening vandaan komt beantwoord. Maar er is meer over te zeggen. Ik voel mijzelf ook een echte professional, in de woorden van David Maister, en ben dat eigenlijk al meer dan twintig jaar. Grootgebracht in consultancy, zo leg ik dat wel eens uit. En daarin heb ik diverse rollen gehad in uiteenlopende werkomgevingen. Om uiteindelijk te ontdekken dat als ik ergens van binnenuit kennis van en bevlogenheid voor heb, dat de professionele dienstverlening is. Mijn leeropdracht sluit een-op-een op de belangstelling voor deze sector aan en heeft als oogmerk geobjectiveerde inzichten en praktische adviezen aan te bieden aan het bestuur en management van organisaties binnen deze sector. En dit tegen de achtergrond van een veranderende markt, de groei van de sector en de verwachte motorfunctie voor de Nederlandse economie. De actualiteit Het landschap in de professionele dienstverlening is de afgelopen jaren sterk aan verandering onderhevig en de periode 2002 tot en met 2004 heeft daarin een belangrijke rol gespeeld. Vragen van klanten zijn gewijzigd en klanten zijn kritischer geworden bij de inkoop van diensten, maar ook het aanbod van professionele dienstverleners is aanmerkelijk vergroot. En tegelijkertijd is er een toenemend tekort aan toptalent in een aantal sectoren. Dit alles levert een landschap op dat er aanzienlijk anders uitziet dan vóór de economische neergang in de bovenbedoelde periode. Als er ooit een aanleiding was om de managementfunctie bij professionele dienstverleners serieus te nemen en te professionaliseren, dan is dat nu wel. Tegelijk vervullen professionele dienstverleners ook een belangrijke voorbeeldfunctie als (nieuwe) organisatievorm voor het leveren van diensten (bijvoorbeeld Löwendahl et al. 2001, Greenwood et al. 2005). Zij worden gezien als efficiënte organisatie voor de huidige tijd waarin vlakke structuren en zelforganisatie belangrijker wordt: They embody all of the characteristics of idealized contemporary organizations (Greenwood en Suddaby 2006). Kwakman#2.indd :52:58

8 8 THE PROFESSIONAL SERVICE FIRM OF THE FUTURE Deze oratie Ik heb deze oratie de titel The professional service firm of the future meegegeven. De gedachte daarachter is dat de markt van professionele dienstverlening zoals deze zich momenteel ontwikkelt om een nieuw type organisaties vraagt. De ontwikkeling waarop ik hier doel is extra manifest geworden in de periode , de periode die ik hiervoor reeds aanhaalde. Voor professionele dienstverleners betekent dit dat zij het begrip toegevoegde waarde opnieuw inhoud moeten gaan geven. De mate waarin deze organisaties daarin slagen zal het verschil maken tussen succesvolle en niet-succesvolle dienstverleners. Met deze oratie wil ik het volgende bereiken. Allereerst is het een afbakening van mijn vakgebied en ik zal dan ook beginnen met duidelijk te maken wat ik onder de sector professionele dienstverlening in Nederland versta. Daarbij presenteer ik ook een aantal kengetallen om u een indruk te geven van de omvang en groeipotentie van deze sector. Vervolgens sta ik stil bij de actuele managementvraagstukken van professionele dienstverleners en schets ik een mogelijk besturingsmodel dat kan helpen deze vraagstukken te verhelderen en op te lossen. Dit model is vervolgens dé leidraad voor mijn onderzoeksagenda, die ik aan het einde van deze oratie zal presenteren. Resultaat van dit alles is een stevig fundament om ook in Nederland, en vanuit Nyenrode Business Universiteit in het bijzonder, nadrukkelijk wetenschappelijk aandacht te geven aan de sector van professionele dienstverlening. Kwakman#2.indd :52:59

9 THE PROFESSIONAL SERVICE FIRM OF THE FUTURE 9 1 Professionele dienstverlening als sector Om te kunnen onderbouwen dat de sector van professionele dienstverlening wetenschappelijk gezien als een apart aandachtsgebied dient te worden aangemerkt, is het allereerst nodig deze sector nader te omschrijven. Dat gebeurt in dit hoofdstuk door een antwoord te geven op drie vragen: Wat zijn de professionele diensten waarop ik mij in mijn leeropdracht zal richten? Welke organisaties leveren deze diensten en wat zijn onderscheiden kenmerken van deze organisaties? Welke branches reken ik op basis van het antwoord op de eerste twee vragen tot de sector van professionele dienstverlening? Met dit hoofdstuk laat ik zien dat ik bij professionele diensten een categorie van intellectual services op het oog heb die op basis van commerciële afspraken worden geleverd en waarbij de klanttevredenheid grotendeels bepaald wordt door de kwaliteit van de interactie tussen de klant en de dienstverlener. Vanuit deze optiek sta ik vervolgens stil bij kenmerken en verschijningsvormen van dienstverleners die dit type diensten leveren. De vraag daarbij is tevens wat deze dienstverleners anders maakt dan bijvoorbeeld bedrijven in productie of handel. Ik eindig met een opsomming van de branches die ik in het kader van mijn leeropdracht in beschouwing zal nemen en reken tot de sector professionele dienstverlening. 1.1 Begripsbepaling van professionele diensten Er zijn in de literatuur diverse indelingen waarin zowel professional services als professional service firms worden gekarakteriseerd. Vooral een indeling in services is daarbij van betekenis, omdat de keuze voor services uiteindelijk bepaalt wat voor (type) dienstverlener je bent. In die Kwakman#2.indd :52:59

10 10 THE PROFESSIONAL SERVICE FIRM OF THE FUTURE zin moeten typen professional service firms als organisatievorm altijd worden gezien als afgeleide van het serviceaanbod zelf. Indelingen van diensten In alle literatuur over professionals en professionele dienstverlening die de afgelopen tien jaar is verschenen, wordt uitgebreid stilgestaan bij de definitie van beide begrippen. Dat heeft geresulteerd in diverse, grotendeels overlappende overzichten van wat professionals en professionele dienstverlening kenmerkt (zie voor een overzicht bijvoorbeeld Wanrooy 2007). Wat bij de diverse karakteriseringen opvalt, is dat vooral de indelingen waarmee getracht wordt een typologie van diensten te construeren recht doen aan de diversiteit van het werk van professionals. In dat kader zijn het vooral de indelingen van Silvestro et al. (1992), Maister (1993), Kubr (2002) en Löwendahl (2005) die bruikbaar zijn en door diverse auteurs worden aangehaald. Zo maakt Löwendahl een onderscheid tussen diensten gericht op creative problem solving, client relations en solutions. Een dergelijke indeling laat goed zien dat sprake is van onderscheiden proposities naar klanten, verschillende competenties bij professionals en een andere positionering als dienstverlener op de markt. De bijbehorende strategische vraag die zich daarbij overigens onmiddellijk aandient is of en in welke mate deze onderscheiden diensten en bijbehorende waardeproposities met elkaar te combineren zijn, omdat zij andere zogenoemde werkmodellen vereisen (Porter 1985, Treacy en Wiersema 1995). Hierop kom ik in hoofdstuk 3 uitgebreider terug. Hiermee samenhangend kan worden gewezen op een belangrijke tekortkoming in indelingen zoals hierboven bedoeld. Zij hebben alle hun vertrekpunt in de aanbodkant en vormen daarmee pogingen vanuit de dienstverlening zelf om het eigen aanbod te karakteriseren en categoriseren. Door de vraagkant mee te nemen in het denken over verschillen in professionele diensten, kunnen met een typologie van diensten ook uitspraken worden gedaan over onderscheiden vragen en verwachtingen van klanten. Naar een typologie vanuit het perspectief van klanten In een recent verkennend onderzoek (Kwakman et al. 2007a) naar samenwerking tussen bedrijven en dienstverleners bij het selecteren en inzetten van professionele diensten hebben we, mede gelet op Kwakman#2.indd :52:59

11 THE PROFESSIONAL SERVICE FIRM OF THE FUTURE 11 bovenbedoelde indelingen, een typologie van diensten geconstrueerd en getoetst. Hiermee beoogden we recht te doen aan de verscheidenheid van diensten en de daarmee samenhangende verschillen in het gedrag van vragende (lees: bedrijven, instellingen) en aanbiedende partijen (lees: professionele dienstverleners). We hebben een onderscheid gemaakt in drie typen van diensten: Strategisch advies: vraag naar denkkracht bij unieke strategische vraagstukken. Oplossingen: vraag naar in hoge mate gestandaardiseerde advies- en implementatiediensten. Capaciteit: vraag naar functionele competenties om te voorzien in een tijdelijke behoefte. Uit het verkennend onderzoek blijkt dat de driedeling zowel door inkopende bedrijven als professionele dienstverleners wordt herkend en in de werkwijze bij het inkopen van professionele diensten ook bij grotere bedrijven reeds wordt gepraktiseerd. In onderstaand schema is de typologie nader weergegeven vanuit een omschrijving van de behoefte of vraag van de klant en het aanbod of antwoord daarop van de dienstverlener. Dat de verschillen tussen deze drie typen diensten in de praktijk ook als onderscheidend worden ervaren, wordt geïllustreerd in diverse uitspraken van managing partners van diverse bureaus voor ict-consultancy. In het tijdschrift Management & Consulting (2006) noemen zij redenen waarom deze bureaus vanaf het einde van de jaren negentig strategisch advieswerk in huis haalden (vaak via acquisities), maar er intussen weer afscheid van hebben genomen. De belangrijkste redenen zijn terug te voeren op onverenigbare verschillen in vraagstukoriëntatie en businessmodel en, als gevolg daarvan, onvoldoende synergie met de op oplossingen gerichte ict-praktijk (Siebelink 2006). Kwakman#2.indd :52:59

12 12 THE PROFESSIONAL SERVICE FIRM OF THE FUTURE Strategisch advies Behoefte of vraag van de klant Complexe en unieke opgave die cruciaal is voor de huidige of toekomstige performance van de organisatie en waarvoor de klant zelf geen strategie kan of wil bedenken en een topexpert benadert Aanbod of antwoord van de dienstverlener Direct op de specifieke situatie van een organisatie gerichte creatieve en innovatieve inbreng van expertise en ervaring waarbij professional en klant samen werken aan de voorliggende opgave Voorbeelden: reorganisatie, fusie of overname, herpositionering, toekomstverkenning, new product development Voorbeelden: strategy consultancy, managementadvies, corporate communications Oplossingen Vraag naar goed gedefinieerde expertise, aanpak of werkzaamheden die een organisatie niet in huis heeft of in huis wil hebben en op eenmalige of jaarcontractbasis gerealiseerd wil zien Gestandaardiseerde dienst die in beperkte mate op de specifieke wensen en situatie van de klant wordt toegesneden waarbij inzet van professionals, vaak gecombineerd met het gebruik van specifieke werkwijzen of hulpmiddelen, tot de gevraagde oplossing leiden Capaciteit Voorbeelden: accountantscontrole, marktonderzoek, management development, sap-implementatie, haalbaarheidsstudie Tijdelijke behoefte of tekort aan specifieke kennis en competenties op een bepaald toepassings- of vakgebied die op projectbasis wordt gevraagd Voorbeelden: accountancy, advocatuur, engineering, onderzoek, opleiding en training Voor kortere of langere duur beschikbaar stellen van (een team van) geselecteerde en goed toegeruste professionals op hbo- en woniveau die werken onder leiding van de klant Voorbeelden: projectteam, tijdelijke jurist, interim-professional Voorbeelden: detachering, interimmanagement, projectmanagement Schema 1: drie typen diensten vanuit het perspectief van klanten en dienstverleners Essentiële kenmerken van professionele diensten Op basis van het voorgaande onderscheid ik vijf essentiële kenmerken van wat ik in het kader van mijn leeropdracht wil verstaan onder professionele diensten. Professionele diensten: Komen tot stand in een commerciële (grotendeels business-tobusiness ) setting, waarbij sprake is van een opdrachtgever (klant) en een opdrachtnemer (dienstverlener). Zijn gebaseerd op het inzetten van intellectual capital, dat wil zeggen hoogwaardige en zich ontwikkelende kennis en ervaring op hbo- en wo-niveau. Kenmerken zich door frequent contact (en meer of minder samenwerking) met klanten op uiteenlopende momenten in het proces van dienstverlening. Kwakman#2.indd :52:59

13 THE PROFESSIONAL SERVICE FIRM OF THE FUTURE 13 Richten zich op maatwerk voor klanten, waarbij ook vormen van deels gestandaardiseerde dienstverlening mogelijk zijn. Worden geleverd door zogenoemde professionals, hoogopgeleide personen met gespecialiseerde kennis en vaardigheden en specifieke persoonskenmerken (bijvoorbeeld Lekanne Deprez 2004). Zo gekarakteriseerd zou je ook kunnen spreken van professionele kennisintensieve diensten of zakelijke kennisintensieve diensten. Ik hanteer voor de duidelijkheid steeds de term professionele diensten of professionele dienstverlening en heb daarbij bovenstaande vijf kenmerken voor ogen. 1.2 Verschijningsvormen van professionele dienstverleners Nu we een beeld hebben van wat ik onder professionele diensten versta, kunnen we op zoek naar het type organisaties dat deze diensten levert. In de literatuur worden daarvoor verschillende benamingen en omschrijvingen gehanteerd. Ik breng daar een nadere ordening in aan om uit te komen bij enkele essentiële kenmerken van wat ik vervolgens consequent zal aanmerken als categorie van professionele dienstverleners. Karakterisering van professionele dienstverleners In de literatuur komen we verschillende benamingen tegen voor professionele dienstverleners. De meest gehanteerde benamingen zijn: professionele organisatie, kennisintensieve organisatie (kio), serviceorganisatie, professionele bureaucratie, professional service firm en knowledge intensive business services (kibs-firms).voor een overzicht van indelingen en benamingen verwijs ik naar De Boer (2006) en Wanrooy (2007). Opvallend is dat in de literatuur van de afgelopen vijf jaar, en vooral in de internationale literatuur, de term professional service firm in toenemende mate wordt gehanteerd. Belangrijker dan de precieze naamgeving is hier welke kenmerken dit soort organisaties hebben en in welke mate zij zich daarmee onderscheiden van andere organisaties. In de literatuur zijn ten minste zeven elementen te noemen aan de hand waarvan professionele Kwakman#2.indd :52:59

14 14 THE PROFESSIONAL SERVICE FIRM OF THE FUTURE dienstverleners kunnen worden gekarakteriseerd (zie voor een overzicht De Boer 2006). Deze elementen zijn: Typering van professionals Benodigde resources Karakterisering van werkprocessen Sociale en informele relaties Outputkenmerken Eigendoms- en besturingsstructuur Leiderschap. Op basis van deze elementen, en veelal gerelateerd aan het verschil tussen producten en diensten, zijn in de literatuur diverse vergelijkingen te vinden tussen professionele dienstverleners en arbeids- en kapitaalintensieve bedrijven (bijvoorbeeld Grönroos 2000, Dunn en Baker 2003, Löwendahl 2005). Deze vergelijking geeft echter weinig inzicht in de verschillende verschijningsvormen van professionele dienstverleners zelf. Diverse auteurs wijzen erop dat hoewel professionele dienstverleners een aantal unieke gemeenschappelijke kenmerken hebben, er grote verschillen zijn al naargelang hun industrie en er zelfs daarbinnen weer verschillen voorkomen (bijvoorbeeld Silvestro et al. 1992, Maister 1993, Mayson 1997, Empson 2001, Susskind 2000, Davenport 2005). Toch wordt in veel literatuur uitgegaan van een uniform beeld van professionele dienstverleners, hetgeen leidt tot onjuiste uitspraken over bijvoorbeeld strategisch management en leiderschap binnen deze organisaties (volgens Greenwood en Suddaby 2006). Verschillen tussen professionele dienstverleners Een nadere bestudering van de verschillende hierboven bedoelde overzichten en indelingen van soorten professionele dienstverleners leert dat zij vele verschijningsvormen kennen. Ter illustratie geven we bij bovenstaande zeven kenmerken de in de praktijk herkenbare variatie aan (op basis van diverse overzichtsartikelen, zoals Verma 2000, Silvestro 1999, Collier en Meyer 1998). Kwakman#2.indd :53:00

15 THE PROFESSIONAL SERVICE FIRM OF THE FUTURE 15 Karakterisering Variaties Typering van professionals Benodigde resources Karakterisering van werkprocessen Sociale en informele relaties Helft van het aantal medewerkers is professional versus louter professionals (volgens Löwendahl et al. 2001, Greenwood en Suddaby 2006) Generalist (allround professional) versus specialist (professional binnen een vakgebied) I-profs, oftewel het creëren van creativiteit, versus R-profs, oftewel meer repeterende, routinematige professionals (Weggeman 2004) Maatwerk-professionals versus routinematige professionals (Maister 1997) Wetenschappelijke kennis versus ervaringskennis (Robertson en Swan 2003, Kubr 2002) Kennis zit in hoofden van professionals versus Kennis is geborgd in methoden en technieken (Werr en Stjernberg 2003) Kwaliteiten van een professional op twee gebieden: intellectual abilities versus personal attributes (Löwendahl et al. 2001) Kennismanagement gericht op personalisatie versus codificatie (Hansen et al. 1999) Maatwerk versus gestandaardiseerde dienstverlening (volgens Silvestro et al. 1992) Transactiegericht versus relatiegericht (Grönroos 2000) Kort-cyclisch (strategisch advies) versus langlopende processen (it) Repeat business accounts versus new business accounts Mate van intensiteit van het contact met de klant: van heel intensief tot nauwelijks (bijvoorbeeld Maister 1997) Focus op strategische vraagstukken versus focus op operationele vraagstukken (Kubr 2002) Innovatie ontstaat spontaan als strategische reflex versus Innovatie is gedreven door technologie en gepland (Fuglsang en Sundbo 2005, Carlsen et al. 2004) Identificatie met eigen bureau versus identificatie met de klant (Swart en Kinnie 2003) Informele setting versus sterke hiërarchie (Doorewaard en Meihuizen 2000) Klant produceert, professional slechts katalysator tot professional produceert versus Klant levert slechts informatie (Kubr 2002) Spanningsveld tussen belangen van professionals, klanten en bureau (Kubr 2002) Outputkenmerken Strategisch advies, oplossingen en capaciteit (Kwakman et al. 2007a) Uiteenlopend van intangible, oftewel alleen een mondeling advies, tot tangible, oftewel een standaard systeem dat geleverd wordt (bijvoorbeeld Kubr 2002) Kwaliteit eindresultaat vooral gemeten op basis van inzichten professional zelf (trust) versus kwaliteit gemeten door control-instrumenten (Lashley 1998) Eigendoms- en besturingsstructuur Maatschap versus werkmaatschappij binnen een beursgenoteerde onderneming (volgens Wanrooy 2007 en Lazega 2001) Losse individuele praktijken versus homogeen bureau (bijvoorbeeld Wanrooy 2007) Informeel collegiaal partnerschap versus formeel en mechanistisch (Van den Bosch et al. 2005) Leiderschap Cultuur uiteenlopend van niet bestaand (slechts een collectie van individuen) tot het hebben van een sterke corporate culture (Robertson en Swan 2003) Informeel leidinggeven (inspiratie) versus formeel leidinggeven (autoritair) (Quinn et al. 2002) Sturen op control versus sturen op medewerkersloyaliteit (Cunha 2002) Schema 2: Voorbeelden van verschillen tussen professionele dienstverleners Kwakman#2.indd :53:00

16 16 THE PROFESSIONAL SERVICE FIRM OF THE FUTURE Wanneer we in aanmerking nemen dat er professionele dienstverleners zijn die in verschillende branches opereren, diverse typen van diensten mogelijk zijn (zie paragraaf 1.1) en de schaalgrootte uiteenloopt van eenmanskantoor tot bedrijf van enkele duizenden professionals, dan is daarmee met een paar woorden gezegd dat het aantal verschijningsvormen talrijk is. Essentiële gemeenschappelijke kenmerken van professionele dienstverleners Los van de vele verschijningsvormen zijn er wel degelijk meer algemene kenmerken te noemen waaraan professionele dienstverleners voldoen. Op grond van het voorgaande stel ik vast dat een bedrijf dat eerder door mij gedefinieerde professionele diensten op de markt brengt, zich als volgt laat beschrijven (volgens Greenwood en Suddaby 2006). Een professionele dienstverlener is een bedrijf dat: Naast een directeur één of meer werknemers heeft; Voor ten minste de helft bestaat uit medewerkers die getypeerd kunnen worden als professional (zie paragraaf 1.1); Professionele diensten levert op het gebied van strategisch advies, oplossingen of capaciteit dan wel combinaties daarvan, zoals hiervoor omschreven (paragraaf 1.2); Een partner of vennotenstructuur kent dan wel een besloten of naamloze vennootschap waarin ondernemerschap en eigenaarschap op een bepaalde wijze worden gecombineerd; Zelfstandig is of onderdeel van een groter bedrijf, maar altijd met een eigen commerciële positie in de markt. Hiermee blijven de zogenoemde zzp ers ( eenpitters ) in de professionele dienstverlening buiten beschouwing, tenzij zij samenwerken in een al dan niet geformaliseerd netwerk. De reden daarvoor heeft alles te maken met het beschouwingsgebied van mijn leerstoel: managementvraagstukken van professionele dienstverleners. De assumptie is dat deze vraagstukken zich voordoen vanaf een bepaalde schaalgrootte. Deze is hier gekozen vanaf één medewerker. Overigens betekent deze keuze niet dat zzp ers buiten beschouwing worden gelaten als het gaat om de aanbiedersmarkt van professionele dienstverleners. Daar spelen zij wel degelijk een rol van betekenis (zie verder paragraaf 2.1, 2.2 en 3.1). Kwakman#2.indd :53:00

17 THE PROFESSIONAL SERVICE FIRM OF THE FUTURE De sector in termen van twaalf branches Het meest veelzeggend bij de karakterisering van professionele dienstverlening is wel het benoemen van bedrijven en branches die daaronder vallen. Diverse auteurs wijzen er ook op dat de professionele dienstverlening zich pas laat kennen door specifieke branches of segmenten te benoemen en onderzoeken (bijvoorbeeld Maister 1993, Löwendahl 2005). Over welke branches hebben we het? Op basis van de beschrijving van wat professionele diensten zijn en kenmerken van organisaties die deze diensten leveren, heb ik twaalf branches geïdentificeerd die tot de professionele dienstverlening gerekend kunnen worden. Dit zijn: ict-consultancy Research Juridisch advies Financieel en fiscaal advies Markt- en opinieonderzoek Organisatie- en economisch advies en onderzoek Reclame en pr Technisch ontwerp en advies Testen, bemiddelen en werven van personeel Arboadvies Bedrijfsopleiding en training Detachering van hoger personeel. De meeste van deze branches vallen in de sectie k van de cbs indeling (sbi-codes 72 tot en met 74), oftewel de zakelijke dienstverlening en meer specifiek overige zakelijk dienstverlening. In bijlage 1 is de brancheindeling meer in detail weergegeven. Wat valt erbuiten? Natuurlijk is op veel meer plaatsen en in meer sectoren sprake van professionele diensten zoals ik deze hiervoor heb gedefinieerd. Deze worden echter niet of slechts zeer ten dele geleverd vanuit de professionele dienstverlener zoals ik deze heb gedefinieerd (zie paragraaf 1.2). Bovendien is een aantal ervan lastig traceerbaar via de beschikbare indeling en sbi-codes van het cbs. Denk daarbij aan: Kwakman#2.indd :53:00

18 18 THE PROFESSIONAL SERVICE FIRM OF THE FUTURE Financieel advies bij banken en verzekeringen aan ondernemingen, waaronder bijvoorbeeld investment management en trust. Professionele dienstverlening binnen bedrijven zelf, zoals door hr-afdelingen, r&d-afdelingen of aparte interne afdelingen voor organisatieadvies. Commerciële nevenactiviteiten door instellingen die grotendeels privaat worden gefinancierd, zoals binnen onderwijs en zorg (zogenoemde hybride organisaties). Dienstverlening op het gebied van real estate, zoals advisering aan (multi)nationals, financiële instellingen, vastgoedbedrijven, banken en (semi)overheden, ondersteund met gedegen research van eigen researchafdelingen. Professionele dienstverleners als min of meer zelfstandig onderdeel van grotere bedrijven, zoals een apart onderdeel gericht op arbodienstverlening of opleiding en training. Consequenties Wat betreft de omschrijving van de sector professionele dienstverlening kan worden gesteld dat deze in principe breder is dan de op basis van cbs-codering geïdentificeerde branches. De limitatieve afbakening van branches maakt het mogelijk cijfers en ontwikkelingen per branche zichtbaar te maken. Het is immers onmogelijk uitspraken te doen over de professionele dienstverlening in Nederland zonder de segmenten te kennen. Uiteraard kunnen uitspraken op basis van kennis van branches op hun beurt weer onderzocht worden op hun toepassing voor andere onderdelen binnen de sector. En ik sluit ook niet uit dat ook in andere sectoren van dienstverlening gebruik kan worden gemaakt van de inzichten opgedaan bij de gekozen branches. Kwakman#2.indd :53:00

19 THE PROFESSIONAL SERVICE FIRM OF THE FUTURE 19 2 Professionele dienstverlening in Nederland: kengetallen Nu ik heb laten zien hoe ik de sector professionele dienstverlening afbaken, is het mogelijk tot een nadere kwantificering te komen. Uit de hierna te presenteren cijfers van zowel het cbs als het cpb blijkt dat de sector van professionele dienstverlening de afgelopen jaren sterk is gegroeid en dat die groei de komende jaren onverkort doorzet. De vraag is hoe die groei er precies uitziet en hoe deze zich naar de toekomst zal voltrekken. Om daar een beter zicht op te geven, beantwoord ik in dit hoofdstuk de volgende vragen: Welke groei heeft deze sector de afgelopen periode doorgemaakt in termen van aantallen bedrijven en professionals? Wat zijn de verwachtingen over de verdere groei van deze sector? Welke betekenis heft de sector voor de Nederlandse (kennis)economie? Met dit hoofdstuk wil ik laten zien dat de relevantie van deze sector voor de economie om allerlei redenen sterk zal toenemen. 2.1 De cijfers per branche Via de identificatie van twaalf branches (zie paragraaf 1.3) is het mogelijk de sector van professionele dienstverlening nader te kwantificeren. Dat doe ik door een overzicht te geven van het aantal bedrijven in deze sector en het aantal professionals dat daarin werkzaam is. De cijfers zijn grotendeels beschikbaar vanaf 1995, zodat ook uitspraken kunnen worden gedaan over de groei van de sector als geheel. Aantal bureaus en professionals In onderstaande tabel is per branche het aantal bedrijven weergegeven en het aantal professionals dat daarin werkzaam is. Hieruit blijkt dat er in 2005 totaal meer dan professionele dienstverleners actief zijn in Nederland. Binnen deze bedrijven zijn meer dan medewerkers werkzaam (cijfers 2005). In schema 3 is te zien dat de meesten werkzaam Kwakman#2.indd :53:00

20 20 THE PROFESSIONAL SERVICE FIRM OF THE FUTURE zijn in de ict-consultancy ( ). Technisch ontwerp en adviesbureaus nemen ook een groot deel voor hun rekening (93.075) evenals de organisatie- en economisch advies en onderzoeksbureaus (65.455). Binnen bureaus gericht op financieel en fiscaal advies zijn ook nog eens medewerkers werkzaam aantal medewerkers 1995 aantal bedrijven 2000 aantal medewerkers 2000 aantal bedrijven 2005 aantal medewerkers 2005 aantal bedrijven ict-consultancy Research Juridisch advies Financieel en fiscaal advies Markt- en opinieonderzoek Organisatie- en economisch advies en onderzoek Reclame en pr Technisch ontwerp en advies Testen, bemiddelen en werven van personeel Arboadvies Bedrijfsopleiding en training Detachering van hoger opgeleiden Totaal Schema 3: Aantallen medewerkers en bedrijven van 1995 tot en met 2005 Het totale aantal bedrijven en medewerkers zie ik, ondanks de precieze cijfers, als een schatting. Daarbij dient te worden aangetekend dat van het totale aantal medewerkers niet alle medewerkers binnen de definitie van professional zullen vallen (zie paragraaf 1.1). Tegelijkertijd zullen ongetwijfeld delen van branches niet meegenomen zijn in de cijfers, omdat zij in of (niet herkenbaar) onder een andere sbi-code vallen. Ik denk daarbij aan bedrijfsadvies binnen de makelaardij of investment Kwakman#2.indd :53:00

INLEIDING. Toegevoegdewaardetijd

INLEIDING. Toegevoegdewaardetijd INLEIDING De wereld van de professionele dienstverlening is in jaren niet zo interessant geweest als nu, door de vele ontwikkelingen die zich momenteel voordoen. Wij hebben het voorrecht ons sinds 2002

Nadere informatie

Leo Witvliet. Instituut voor Interventie Management. Marktverkenning Interim Management. dr. mr. Leo Witvliet. juni 2008.

Leo Witvliet. Instituut voor Interventie Management. Marktverkenning Interim Management. dr. mr. Leo Witvliet. juni 2008. Leo Witvliet Instituut voor Interventie Management Marktverkenning Interim Management juni 2008 dr. mr. Leo Witvliet Deskresearch: Michaëla Wevers Sandra van Meijel Marktdefinitie Definities Van Dale:

Nadere informatie

M200616. De winstpotentie van personeelsbeleid in het MKB

M200616. De winstpotentie van personeelsbeleid in het MKB M200616 De winstpotentie van personeelsbeleid in het MKB dr. J.M.P. de Kok drs. J.M.J. Telussa Zoetermeer, december 2006 Prestatieverhogend HRM-systeem MKB-bedrijven met een zogeheten 'prestatieverhogend

Nadere informatie

Op zoek naar de juiste professional? Smart Recruitment

Op zoek naar de juiste professional? Smart Recruitment Op zoek naar de juiste professional? Smart Recruitment hebbes! Herkenbaar? Het moment dat u met absolute zekerheid weet dat u de juiste kandidaat voor uw bedrijf heeft gevonden? Of dat u gewoon weet dit

Nadere informatie

Van baan naar eigen baas

Van baan naar eigen baas M200912 Van baan naar eigen baas drs. A. Bruins Zoetermeer, juli 2009 Van baan naar eigen baas Ruim driekwart van de ondernemers die in de eerste helft van 2008 een bedrijf zijn gestart, werkte voordat

Nadere informatie

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s In een globaliserende economie moeten regio s en ondernemingen internationaal concurreren. Internationalisatie draagt bij tot de economische

Nadere informatie

SIS FINANCE. voor professionals door professionals. consulting. interim management. finance professionals SIS. finance

SIS FINANCE. voor professionals door professionals. consulting. interim management. finance professionals SIS. finance FINANCE consulting interim management professionals over sis... duurzame relaties met onze opdrachtgevers gebaseerd op kennis van zaken, commitment en oplossingsgerichtheid. Finance is een middelgroot

Nadere informatie

We know it takes a teamplayer to win. Tijdelijke professionals duurzame resultaten

We know it takes a teamplayer to win. Tijdelijke professionals duurzame resultaten We know it takes a teamplayer to win Tijdelijke professionals duurzame resultaten RSM WMV Interim services 2/3 RSM WMV / Interim Services In de professionele interim-markt is er nadrukkelijk behoefte aan

Nadere informatie

MASTERCLASS MANAGEMENT VAN PROFESSIONELE DIENSTVERLENING LEIDERSCHAP VERSTERKEN IN EEN SECTOR IN BEWEGING

MASTERCLASS MANAGEMENT VAN PROFESSIONELE DIENSTVERLENING LEIDERSCHAP VERSTERKEN IN EEN SECTOR IN BEWEGING MASTERCLASS MANAGEMENT VAN PROFESSIONELE DIENSTVERLENING LEIDERSCHAP VERSTERKEN IN EEN SECTOR IN BEWEGING Professional service firms historically have been managed in one of two ways: badly or not at all.

Nadere informatie

Convenant Metropoolregio Amsterdam, FNV Finance, kennisinstellingen en cluster Financiële en Zakelijke Dienstverlening

Convenant Metropoolregio Amsterdam, FNV Finance, kennisinstellingen en cluster Financiële en Zakelijke Dienstverlening Convenant Metropoolregio Amsterdam, FNV Finance, kennisinstellingen en cluster Financiële en Zakelijke Dienstverlening Aanleiding Op 10 februari 2014 heeft, onder leiding van burgemeester Van der Laan,

Nadere informatie

De meerwaarde van RSM Niehe Lancée

De meerwaarde van RSM Niehe Lancée De meerwaarde van RSM Niehe Lancée De ambitie om uw organisatie te laten excelleren RSM Niehe Lancée geniet een uitstekende reputatie op het gebied van accountancy en belastingadvies. Opdrachtgevers kunnen

Nadere informatie

Mannen geven veel vaker leiding dan vrouwen

Mannen geven veel vaker leiding dan vrouwen nen geven veel vaker leiding dan vrouwen Astrid Visschers en Saskia te Riele In 27 gaf 14 procent van de werkzame beroepsbevolking leiding aan of meer personen. Dit aandeel is de afgelopen jaren vrijwel

Nadere informatie

Bedrijfsprofiel. Constant Jurgens

Bedrijfsprofiel. Constant Jurgens Bedrijfsprofiel Het succes van een bedrijf wordt gecreëerd door de mensen die er werken. Hun ideeën, motivatie en vaardigheden, hun normen en waarden, maar ook hun persoonlijkheden zijn de belangrijkste

Nadere informatie

Leergang Leiderschap voor Professionals

Leergang Leiderschap voor Professionals Leergang Leiderschap voor Professionals Zonder ontwikkeling geen toekomst! Leergang Leiderschap voor Professionals Tijden veranderen. Markten veranderen, organisaties en bedrijven veranderen en ook de

Nadere informatie

MKB investeert in kennis, juist nu!

MKB investeert in kennis, juist nu! M201016 MKB investeert in kennis, juist nu! drs. B. van der Linden drs. P. Gibcus Zoetermeer, september 2010 MKB investeert in kennis, juist nu! MKB-ondernemers blijven investeren in bedrijfsopleidingen,

Nadere informatie

FUNCTIEPROFIEL. VOORZITTER RAAD VAN TOEZICHT EN LID RAAD VAN TOEZICHT (profiel bedrijfsvoering)

FUNCTIEPROFIEL. VOORZITTER RAAD VAN TOEZICHT EN LID RAAD VAN TOEZICHT (profiel bedrijfsvoering) FUNCTIEPROFIEL VOORZITTER RAAD VAN TOEZICHT EN LID RAAD VAN TOEZICHT (profiel bedrijfsvoering) April 2016 DE ORGANISATIE Stichting is een onafhankelijke Nederlandse stichting die zich wereldwijd richt

Nadere informatie

Meet the global leader with the personal touch

Meet the global leader with the personal touch Meet the global leader with the personal touch Wereldwijd toonaangevend op het gebied van werving & selectie Sinds Michael Page in 1976 in Londen werd opgericht, heeft zij zich ontwikkeld tot een toonaangevende

Nadere informatie

Profielschets Raad van Commissarissen

Profielschets Raad van Commissarissen Profielschets Raad van Commissarissen Vastgesteld door de Raad van Commissarissen op 18 maart 2009 en laatstelijk gewijzigd in 2014. 1. Doel profielschets 1.1 Het doel van deze profielschets is om uitgangspunten

Nadere informatie

Bedrijven die investeren in sociale innovatie hebben minder last van de crisis

Bedrijven die investeren in sociale innovatie hebben minder last van de crisis Erasmus Concurrentie en Innovatie Monitor 2009 Bedrijven die investeren in sociale innovatie hebben minder last van de crisis Rotterdam, 6 oktober 2009 INSCOPE: Research for Innovation heeft in opdracht

Nadere informatie

VDB advocaten NOTARISSEN. zo zien wij het. Over de organisatie

VDB advocaten NOTARISSEN. zo zien wij het. Over de organisatie VDB advocaten NOTARISSEN. zo zien wij het. Over de organisatie Hoe SCHERP mag advies zijn? VDB Advocaten Notarissen. Zo zien wij het. Onze juridische adviezen geven scherp aan wat de grenzen van het speelveld

Nadere informatie

MASTERCLASS MANAGEMENT VAN PROFESSIONELE DIENSTVERLENING LEIDERSCHAP VERSTERKEN IN EEN SECTOR IN BEWEGING

MASTERCLASS MANAGEMENT VAN PROFESSIONELE DIENSTVERLENING LEIDERSCHAP VERSTERKEN IN EEN SECTOR IN BEWEGING MASTERCLASS MANAGEMENT VAN PROFESSIONELE DIENSTVERLENING LEIDERSCHAP VERSTERKEN IN EEN SECTOR IN BEWEGING Professional service firms historically have been managed in one of two ways: badly or not at all.

Nadere informatie

Een marketingplan in twaalf stappen

Een marketingplan in twaalf stappen Reekx is gespecialiseerd in het adviseren van organisaties en detacheren van specialisten op het gebied van het efficiënt managen van informatiestromen. Kijk op onze website www.reekx.nl voor actuele informatie

Nadere informatie

ScaleUp Dashboard 2015

ScaleUp Dashboard 2015 Rapportage ScaleUp Dashboard 2015 ScaleUp Dashboard 2015 Prof. dr. Justin Jansen Lotte de Vos Rotterdam School of Management Erasmus Centre for Entrepreneurship Conclusies Nederland staat aan de Europese

Nadere informatie

Allochtonen op de arbeidsmarkt 2009-2010

Allochtonen op de arbeidsmarkt 2009-2010 FORUM Maart Monitor Allochtonen op de arbeidsmarkt 9-8e monitor: effecten van de economische crisis In steeg de totale werkloosheid in Nederland met % naar 26 duizend personen. Het werkloosheidspercentage

Nadere informatie

De arbeidsmarkt klimt uit het dal

De arbeidsmarkt klimt uit het dal Trends en ontwikkelingen arbeidsmarkt en onderwijs De arbeidsmarkt klimt uit het dal Het gaat weer beter met de arbeidsmarkt in, ofschoon de werkgelegenheid wederom flink daalde. De werkloosheid ligt nog

Nadere informatie

ENTANGLE - Nieuwsbrief

ENTANGLE - Nieuwsbrief INHOUD Projectachtergrond 1 Projectomschrijving 2 Partners 3 Kick ck-off meeting in Brussel 4 Rethinking Education 4 Contactgegevens en LLP 5 ENTANGLE vindt zijn oorsprong in de dagelijkse praktijk binnen

Nadere informatie

Bantopa (Samen)werken aan Samenwerken

Bantopa (Samen)werken aan Samenwerken Bantopa (Samen)werken aan Samenwerken Masterclass - Alliantievaardigheden Een praktische leidraad voor toekomstige alliantiemanagers Samenwerken als Kerncompetentie De complexiteit van producten, processen

Nadere informatie

intensieve traject wordt niets aan het toeval overgelaten. Bij de opdrachtgever begint dit met diepgaand

intensieve traject wordt niets aan het toeval overgelaten. Bij de opdrachtgever begint dit met diepgaand Profiel FenterDaniëls bemiddelt sinds 1999 in personeel voor FINANCE posities. Dat doen wij voor vaste functies. Daarnaast ondersteunen wij organisaties met tijdelijk personeel. Onze wervings- en selectieprocedure

Nadere informatie

Amsterdamse haven en innovatie

Amsterdamse haven en innovatie Amsterdamse haven en innovatie 26 september 2011, Hoge School van Amsterdam Haven Amsterdam is een bedrijf van de gemeente Amsterdam Oostelijke handelskade (huidige situatie) Oostelijke handelskade (oude

Nadere informatie

NIDAP Informatie 02042015 / Audits NIDAP. Opleidingsmarktonderzoek. Informatie over onze onderzoeksdiensten NIDAP 2015

NIDAP Informatie 02042015 / Audits NIDAP. Opleidingsmarktonderzoek. Informatie over onze onderzoeksdiensten NIDAP 2015 Opleidingsmarktonderzoek Informatie over onze onderzoeksdiensten 2015 1 Introductie Inleiding In dit korte document staat algemene informatie over onze opleidingsmarktonderzoeken. Tevens wordt dieper ingegaan

Nadere informatie

Blauwdruk voor succesvol FM. Inclusief performance management, contractmanagement en planning en control voor facilitaire organisaties

Blauwdruk voor succesvol FM. Inclusief performance management, contractmanagement en planning en control voor facilitaire organisaties Blauwdruk voor succesvol FM Inclusief performance management, contractmanagement en planning en control voor facilitaire organisaties Inhoud Voorwoord Planning en control voor facilitaire organisaties

Nadere informatie

Functieprofiel. Positie Personal Assistant. Organisatie Quaestus Executive Leadership

Functieprofiel. Positie Personal Assistant. Organisatie Quaestus Executive Leadership Functieprofiel Organisatie Quaestus Executive Leadership Datum 19 May 2016 De organisatie Quaestus is gespecialiseerd in Executive Leadership en heeft een breed aanbod van diensten in Executive Search,

Nadere informatie

BUSINESS INNOVATION. BE TOMORROW, CHALLENGE TODAY > Waarom innoveren? > Innovation drivers > Succes- en faalfactoren

BUSINESS INNOVATION. BE TOMORROW, CHALLENGE TODAY > Waarom innoveren? > Innovation drivers > Succes- en faalfactoren BUSINESS INNOVATION BE TOMORROW, CHALLENGE TODAY > Waarom innoveren? > Innovation drivers > Succes- en faalfactoren EEN MASTERCLASS VAN MASTERCLASS INSTITUTE IN SAMENWERKING MET: BUSINESS INNOVATION Be

Nadere informatie

Test naam Marktgerichtheidsscan Datum 28-8-2012 Ingevuld door Guest Ingevuld voor Het team Team Guest-Team Context Overige

Test naam Marktgerichtheidsscan Datum 28-8-2012 Ingevuld door Guest Ingevuld voor Het team Team Guest-Team Context Overige Test naam Marktgerichtheidsscan Datum 28-8-2012 Ingevuld door Guest Ingevuld voor Het team Team Guest-Team Context Overige Klantgerichtheid Selecteren van een klant Wanneer u hoog scoort op 'selecteren

Nadere informatie

Utrecht Business School

Utrecht Business School Cursus Bedrijfsovername & Bedrijfsoverdracht De cursus Bedrijfsovername & Bedrijfsoverdracht duurt ongeveer 2 maanden en omvat 5 colleges van 3 uur. U volgt de cursus met ongeveer 10-15 studenten op een

Nadere informatie

MKB-ondernemers met oog voor de toekomst

MKB-ondernemers met oog voor de toekomst M200803 MKB-ondernemers met oog voor de toekomst Bedrijfsstrategieën in het MKB drs. M. Mooibroek Zoetermeer, juli 2008 MKB-ondernemers met oog voor de toekomst Ongeveer de helft van de MKB-ondernemers

Nadere informatie

Sectorgerichte marketing in de advocatuur. Ibo Gülsen IGMPR ibo.gulsen@igmpr.nl 06-53651173

Sectorgerichte marketing in de advocatuur. Ibo Gülsen IGMPR ibo.gulsen@igmpr.nl 06-53651173 Sectorgerichte marketing in de advocatuur Ibo Gülsen IGMPR ibo.gulsen@igmpr.nl 06-53651173 Programma Introductie Wat is sector gerichte marketing? Waarom zou een kantoor het wel/niet moeten doen? Voorwaarden

Nadere informatie

kengetallen accountancy

kengetallen accountancy kengetallen accountancy Kleine en middelgrote kantoren editie 2012 3 Voorwoord Voor u ligt de 2012-editie Kengetallen Accountancy, een handreiking voor eigenaren en managers van accountants-, belastingadvies-

Nadere informatie

HET BLOEMMODEL. Peter van Leeuwen Directeur Instellingen ING Mid Corporates

HET BLOEMMODEL. Peter van Leeuwen Directeur Instellingen ING Mid Corporates HET BLOEMMODEL Peter van Leeuwen Directeur Instellingen Mid Corporates MID CORPORATES Doelgroep Bedrijven met omzet > 5 en < 250 miljoen of > 50 werknemers Instellingen uit gezondheidszorg of Public Sector

Nadere informatie

WHITEPAPER ORGANISEREN IN 2023

WHITEPAPER ORGANISEREN IN 2023 ORGANISEREN IN 2023 DE VISIE VAN GENERATIE Y OP ORGANISATIES EN (E-)HRM IN DE TOEKOMST Door Geert Boon & Suzanne van de Schraaf Uit onderzoek van Peperclip in opdracht van AFAS Software en HRcommunity

Nadere informatie

De toekomst van consultancy

De toekomst van consultancy De toekomst van consultancy Course Assignment Management Consulting 5 oktober 2013 Teska Koch 2518936 Teska.koch@hotmail.com Word count: 1.510 Een kijkje in de glazen bol: Wat is de toekomst van consultancy?

Nadere informatie

Voorwoord. In deze brochure geven wij u inzicht in de branche en de rol van NLingenieurs als haar vertegenwoordiger.

Voorwoord. In deze brochure geven wij u inzicht in de branche en de rol van NLingenieurs als haar vertegenwoordiger. Voorwoord De Nederlandse advies- en ingenieursbranche levert innovatieve en duurzame oplossingen voor de Nederlandse en internationale samenleving. De branche is bepalend geweest voor het ontstaan van

Nadere informatie

VAN BELEID NAAR BUSINESS Een methode om écht te gaan ondernemen

VAN BELEID NAAR BUSINESS Een methode om écht te gaan ondernemen VAN BELEID NAAR BUSINESS Een methode om écht te gaan ondernemen AANLEIDING De creatieve industrie is een sector die de economische en culturele waarde van betekenis centraal stelt en exploiteert. Deze

Nadere informatie

Strategische review 2013-2017. 14 mei 2013

Strategische review 2013-2017. 14 mei 2013 Strategische review 2013-2017 14 mei 2013 Samenvatting Duidelijke keuze voor positionering als gespecialiseerde, onafhankelijke wealth manager Ons doel is behoud en opbouw van vermogen voor klanten Wij

Nadere informatie

Een eigen bedrijf is leuk!

Een eigen bedrijf is leuk! M200815 Een eigen bedrijf is leuk! Ervaringen van starters uit de jaren 1998-2000 drs. A. Bruins drs. D. Snel Zoetermeer, december 2008 2 Een eigen bedrijf is leuk! Een eigen bedrijf geeft ondernemers

Nadere informatie

. Winstgevendheid door wenbaarheid. Wendbare organisaties bieden zekerheid voor de toekomst. 24 april 2012

. Winstgevendheid door wenbaarheid. Wendbare organisaties bieden zekerheid voor de toekomst. 24 april 2012 . Winstgevendheid door wenbaarheid Wendbare organisaties bieden zekerheid voor de toekomst 24 april 2012 wie zijn wij Optines Consultancy is als HRM business partner gespecialiseerd in verandermanagement,

Nadere informatie

World Wealth Report 2012: schaalbaarheid essentieel voor behalen groeidoelstellingen en verbeteren klantrelaties

World Wealth Report 2012: schaalbaarheid essentieel voor behalen groeidoelstellingen en verbeteren klantrelaties World Wealth Report 2012: schaalbaarheid essentieel voor behalen groeidoelstellingen en verbeteren klantrelaties Modernisering van bedrijfsmodellen is nodig voor meer flexibiliteit en om aan groeidoelstellingen

Nadere informatie

Innovatie support gids

Innovatie support gids Innovatie support gids Uw gids naar resultaat 1 Uw gids naar resultaat Innovatief duurzaam drukwerk Het drukwerk van deze gids is uitgevoerd in waterloos offset met inkt op plantaardige basis, dit resulteert

Nadere informatie

Verder in Fusie & Overnames

Verder in Fusie & Overnames Verder in Fusie & Overnames (Mid size en familiebedrijven) Datum: december 2009 Plaats: Zeewolde Door: Triple Play Keynote speaker: Mr. Pieter J.H. Mensink MBA Verbonden door vertrouwen; groeien door samenhang

Nadere informatie

Habilis Executive Search. Banking & Finance

Habilis Executive Search. Banking & Finance Habilis Executive Search Banking & Finance Oog voor mens en organisatie Habilis mens en organisatie BV is een brede dienstverlener op het gebied van HRM en arbeidsmarktvraagstukken. De activiteiten die

Nadere informatie

HET NIEUWE WERKEN IN RELATIE TOT PERSOONLIJKE DRIJFVEREN VAN MEDEWERKERS. Onderzoek door TNO in samenwerking met Profile Dynamics

HET NIEUWE WERKEN IN RELATIE TOT PERSOONLIJKE DRIJFVEREN VAN MEDEWERKERS. Onderzoek door TNO in samenwerking met Profile Dynamics HET NIEUWE WERKEN IN RELATIE TOT PERSOONLIJKE DRIJFVEREN VAN MEDEWERKERS Onderzoek door TNO in samenwerking met Profile Dynamics 1 Inleiding Veel organisaties hebben de afgelopen jaren geïnvesteerd in

Nadere informatie

Fair Value Business Valuation. Specialist in Ondernemingswaardering

Fair Value Business Valuation. Specialist in Ondernemingswaardering Fair Value Business Valuation Specialist in Ondernemingswaardering PROFIEL Fair Value Business Valuation heeft zich, als één van de weinige bureaus in Nederland, uitsluitend toegelegd op het specialisme

Nadere informatie

Het schier onmogelijke mogelijk maken

Het schier onmogelijke mogelijk maken Improof, ondernemen met visie Improof is opgericht door Hans Savalle en Tom Touber. Ervaren ondernemers en bestuurders bij grote ondernemingen. Nu helpen zij collega ondernemers hun ambities waar te maken.

Nadere informatie

EXPERTS MET KARAKTER

EXPERTS MET KARAKTER EXPERTS MET KARAKTER KANSEN BENUTTEN? EERST ZIEN, DAN SCHAKELEN Tempo-Team is specialist in flexibele arbeid. Door onze koppeling van commercieel denken en een sterke betrokkenheid, zijn we al 35 jaar

Nadere informatie

Geef aan in hoeverre u het eens bent met onderstaande stellingen (1 = volstrekt mee oneens, 5 = helemaal mee eens)

Geef aan in hoeverre u het eens bent met onderstaande stellingen (1 = volstrekt mee oneens, 5 = helemaal mee eens) Knowledge Performance Scan De Knowledge Performance Scan geeft relatief snel en goedkoop inzicht in de stand van zaken met betrekking tot de manier waarop met kennis wordt omgegaan in een organisatie(onderdeel).

Nadere informatie

ATLEC. Ondersteunende Technologie Leren via Eenvormig Curriculum. State of the Art en Onderzoeksanalyse Samenvatting

ATLEC. Ondersteunende Technologie Leren via Eenvormig Curriculum. State of the Art en Onderzoeksanalyse Samenvatting ATLEC Ondersteunende Technologie Leren via Eenvormig Curriculum State of the Art en Onderzoeksanalyse Samenvatting WP nummer WP titel Status WP2 State of the Art en Onderzoeksanalyse F Project startdatum

Nadere informatie

De softwaresector in Nederland

De softwaresector in Nederland De softwaresector in Nederland Survey 2010 In opdracht van: ICT~Office Project: 2010.002 Publicatienummer: 2010.002-1018 Datum: Utrecht, 23 augustus 2010 Auteurs: Robbin te Velde Jaap Veldkamp Marijn Plomp

Nadere informatie

6. Project management

6. Project management 6. Project management Studentenversie Inleiding 1. Het proces van project management 2. Risico management "Project management gaat over het stellen van duidelijke doelen en het managen van tijd, materiaal,

Nadere informatie

Tot slot. Aanbevelingen. Inleiding. Naar een lerende economie Investeren in het verdienvermogen van Nederland synopsis van WRR - rapport 90

Tot slot. Aanbevelingen. Inleiding. Naar een lerende economie Investeren in het verdienvermogen van Nederland synopsis van WRR - rapport 90 Hoe ziet dat er on de praktijk uit? (per sector / organisatie / afdeling / functie) Natuurlijke hulpbronnen en mensen zullen schaars zijn en de beschikbaarheid van kapitaal is niet te voorspellen. Met

Nadere informatie

SPECIALIST IN TECHNISCHE DIENSTVERLENING VINCO ENGINEERING

SPECIALIST IN TECHNISCHE DIENSTVERLENING VINCO ENGINEERING SPECIALIST IN TECHNISCHE DIENSTVERLENING MENSEN MAKEN HET VERSCHIL Als ze op de juiste plek zitten. In het juiste team. Als zij hun talent kunnen omzetten in toegevoegde waarde. Wij adviseren, ondersteunen

Nadere informatie

Innoveren = Marktgericht communiceren

Innoveren = Marktgericht communiceren Innoveren = Marktgericht communiceren Inleiding Adviseurs bij Syntens constateren bij bedrijven vaak een gebrek aan aandacht voor de markt. Veel ondernemingen hebben een verstoorde marktdynamiek. Door

Nadere informatie

Vacatures in de industrie 1

Vacatures in de industrie 1 Vacatures in de industrie 1 Martje Roessingh 2 De laatste jaren is het aantal vacatures sterk toegenomen. Daarentegen is in de periode 1995-2000 het aantal geregistreerde werklozen grofweg gehalveerd.

Nadere informatie

Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid

Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid M201207 Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid 1987-2010 drs. K.L. Bangma drs. A. Bruins Zoetermeer, mei 2012 Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid In de periode 1987-2010 is het aantal bedrijven per saldo

Nadere informatie

Leiderschap in Turbulente Tijden

Leiderschap in Turbulente Tijden De Mindset van de Business Leader Leiderschap in Turbulente Tijden Onderzoek onder 175 strategische leiders Maart 2012 Inleiding.. 3 Respondenten 4 De toekomst 5 De managementagenda 7 Leiderschap en Ondernemerschap

Nadere informatie

De full service juridische en strategische huisadviseur voor ondernemers met visie

De full service juridische en strategische huisadviseur voor ondernemers met visie De full service juridische en strategische huisadviseur voor ondernemers met visie LexPartners: uw full service juridische sparringpartner en huisadviseur Door het sterk gestegen belang voor ondernemingen

Nadere informatie

Case Development Centre

Case Development Centre Case Development Centre Toepassing van cases in het onderwijs Kenniscentrum Innovatief Ondernemerschap Hoe kan Rotterdam bestaande kennis op nieuwe wijze inzetten om de innovatiegraad van de industrie

Nadere informatie

Marktonderzoek Uurtarieven Externe inhuur binnen het IT domein

Marktonderzoek Uurtarieven Externe inhuur binnen het IT domein Marktonderzoek Uurtarieven Externe inhuur binnen het IT domein 31 oktober 2013 2 Inhoud 1. Introductie & Onderzoeksopzet 3 2. Conclusies 6 3. Resultaten Uurtarieven 10 4. Resultaten Algemene Vragen 16

Nadere informatie

BEN JIJ DE NIEUWE PROFESSIONAL? Prof. dr. Frank Kwakman

BEN JIJ DE NIEUWE PROFESSIONAL? Prof. dr. Frank Kwakman BEN JIJ DE NIEUWE PROFESSIONAL? Prof. dr. Frank Kwakman MIJN ROUTE NAAR BUSINESS INNOVATIE De waarde van het vak Ondernemerschap als kernthema Ik maak het verschil MOBIELE TELEFOON IN 1999 Ben jij de nieuwe

Nadere informatie

Financials met Meerwaarde

Financials met Meerwaarde Financials met Meerwaarde Bien Sûr Recruitment 2016 Bien Sûr Recruitment FINANCIELE KERNFUNCTIES Proactief financieel management en een alert risicomanagement is een dwingende noodzaak voor elke organisatie.

Nadere informatie

Uniting Expertise, Accelerating Ambitions. Focus op uw kernactiviteiten. Dankzij onze brede juridische expertise.

Uniting Expertise, Accelerating Ambitions. Focus op uw kernactiviteiten. Dankzij onze brede juridische expertise. Uniting Expertise, Accelerating Ambitions Focus op uw kernactiviteiten. Dankzij onze brede juridische expertise. U wilt zich focussen op uw core business. Daarom nemen wij u juridisch werk uit handen.

Nadere informatie

NIEUWE BUSINESS MODELLEN IN DE ACCOUNTANCY?

NIEUWE BUSINESS MODELLEN IN DE ACCOUNTANCY? Symposium NEMACC NBC Nieuwegein 3 juni 2015 NIEUWE BUSINESS MODELLEN IN DE ACCOUNTANCY? De toekomst van MKB Accountantskantoren Prof. dr. Henk W. Volberda Dr. Niels van der Weerdt Rotterdam School of Management

Nadere informatie

DEEL I DE OPKOMST VAN E-HRM

DEEL I DE OPKOMST VAN E-HRM DEEL I DE OPKOMST VAN E-HRM Business sounds different these days...3 1. Introductie...4 2. De veranderende omgeving van organisaties...7 3. Toenemende complexiteit van organisaties en HRM...10 3.1 Inleiding...10

Nadere informatie

Werken bij VDB Advocaten Notarissen. Zo zien wij het.

Werken bij VDB Advocaten Notarissen. Zo zien wij het. Hoe ONDERSCHEIDEND kun jij zijn? Werken bij VDB Advocaten Notarissen. Zo zien wij het. Hoe Krachtig kun jij zijn? VDB Advocaten Notarissen. Zo zien wij het. In onze geïntegreerde aanpak staat teamwork

Nadere informatie

GRIP OP MEER MET MINDER AMC SEMINAR AMSTERDAM 28 oktober 2010

GRIP OP MEER MET MINDER AMC SEMINAR AMSTERDAM 28 oktober 2010 Inspireren, creëren, organiseren GRIP OP MEER MET MINDER AMC SEMINAR AMSTERDAM 28 oktober 2010 1 Inleiding Enquete, SUTO 2010 De wereld In 2010 Trends, Scenario s en Prognoses Voor komende Jaren. Piet

Nadere informatie

Hoe AMBITIEUS. Werken bij Witlox Van den Boomen. Zo zien wij het.

Hoe AMBITIEUS. Werken bij Witlox Van den Boomen. Zo zien wij het. Hoe AMBITIEUS kun jij zijn? Werken bij Witlox Van den Boomen. Zo zien wij het. Hoe confronterend kun jij zijn? Witlox Van den Boomen. Zo zien wij het. Adviseren is soms ook confronteren. De kunst is om

Nadere informatie

Prof.dr. Henk W. Volberda Rotterdam School of Management, Erasmus University Wetenschappelijk directeur INSCOPE

Prof.dr. Henk W. Volberda Rotterdam School of Management, Erasmus University Wetenschappelijk directeur INSCOPE Prof.dr. Henk W. Volberda Rotterdam School of Management, Erasmus University Wetenschappelijk directeur INSCOPE Bevindingen Erasmus Innovatiemonitor Zorg Eindhoven, 5 oktober 2012 TOP INSTITUTE INSCOPE

Nadere informatie

Een leven lang leren in de techniek

Een leven lang leren in de techniek Hiteq Kennis van nu, kennis voor later Denk 10 of 20 jaar verder. Hoe ziet de technische sector er dan uit in de context van onderwijs, arbeidsmarkt, technologie en maatschappij? Hiteq selecteert en ontsluit

Nadere informatie

cijfers zijn overal u moet er blind op kunnen vertrouwen

cijfers zijn overal u moet er blind op kunnen vertrouwen cijfers zijn overal u moet er blind op kunnen vertrouwen Verstegen Verstegen is een middelgroot kantoor van accountants en (belasting)adviseurs, gevestigd in Dordrecht. Met zo n 100 medewerkers staan we

Nadere informatie

SCHATTEN VAN ADVOCATEN

SCHATTEN VAN ADVOCATEN SCHATTEN VAN ADVOCATEN PRAKTIJKOPLEIDINGEN VOOR DE ADVOCATUUR Vaardigheden in de praktijk Coachen in de praktijk Leidinggeven in de praktijk Teamwork in de praktijk SCHATTEN VAN ADVOCATEN Wij zijn er van

Nadere informatie

Jong Talent Programma s

Jong Talent Programma s Kennis van de Overheid Jong Talent Programma s Investeer in de toekomst van uw organisatie Jong talent heeft de toekomst Ze zijn er gelukkig volop: jonge mensen die kiezen voor een carrière bij de overheid.

Nadere informatie

Een goede opleiding werkt!

Een goede opleiding werkt! Een goede opleiding werkt! aansluiting onderwijs-arbeidsmarkt Amsterdam, 18 september 2014 Maikel Volkerink www.seo.nl m.volkerink@seo.nl - +31 20 525 1643 Inhoud 1. Hoe komen HO-alumni terecht op de arbeidsmarkt?

Nadere informatie

Starters zien door de wolken toch de zon

Starters zien door de wolken toch de zon M201206 Starters zien door de wolken toch de zon drs. A. Bruins Zoetermeer, mei 2012 Starters zien door de wolken toch de zon Enkele jaren nadat zij met een bedrijf zijn begonnen, en met enkele jaren financieel-economische

Nadere informatie

Persbericht Aantal pagina s: 4

Persbericht Aantal pagina s: 4 Persbericht Aantal pagina s: 4 Brunel: sterke groei omzet en winst Kernpunten verslagjaar 2004 Omzet 313 miljoen; 27% groei EBIT 11,0 miljoen; toename van 8,1 miljoen Nettowinst 7,3 miljoen; toename van

Nadere informatie

M200413 Beperkte groei werkgelegenheid in het MKB

M200413 Beperkte groei werkgelegenheid in het MKB M200413 Beperkte groei werkgelegenheid in het MKB A.M.J. te Peele Zoetermeer, 24 december 2004 Beperkte groei werkgelegenheid MKB in 1999-2002 De werkgelegenheid in het MKB is in 2002 met 3% toegenomen

Nadere informatie

Stagnatie zet door op startersmarkt Randstad trekt extra startende ondernemers

Stagnatie zet door op startersmarkt Randstad trekt extra startende ondernemers Starters ING Economisch Bureau Stagnatie zet door op startersmarkt Randstad trekt extra startende ondernemers In het eerste kwartaal van 2012 zijn er circa 39.000 mensen een onderneming gestart, ruim 4%

Nadere informatie

Concurreren met professionele diensten

Concurreren met professionele diensten Concurreren met professionele diensten Marketingadviezen gericht op veranderend inkoopgedrag van klanten WWW.INgBANK.NL Concurreren met professionele diensten Marketingadviezen gericht op veranderend inkoopgedrag

Nadere informatie

GOED BESTUUR VANUIT DRIE PERSPECTIEVEN

GOED BESTUUR VANUIT DRIE PERSPECTIEVEN NVZD najaarscongres 25 november 2015, Nyenrode Business Universiteit, Breukelen GOED BESTUUR VANUIT DRIE PERSPECTIEVEN Naar permanente leiderschapsontwikkeling Ambitie De NVZD wil met dit congres onderstrepen

Nadere informatie

Managementvoorkeuren

Managementvoorkeuren Toelichting bij de test Business Fit-ality Lange Dreef 11G 4131 NJ Vianen Tel: +31 (0)347 355 718 E-mail: info@businessfitality.nl www.businessfitality.nl Business Fit-ality Met welk type vraagstuk bent

Nadere informatie

Utrecht Business School

Utrecht Business School Cursus Agile & Scrum Projectmanagement De cursus Agile & Scrum Projectmanagement duurt ongeveer 2 maanden en omvat 5 colleges van 3 uur. U volgt de cursus met ongeveer 10-15 studenten op een van onze opleidingslocaties

Nadere informatie

Inge Test 07.05.2014

Inge Test 07.05.2014 Inge Test 07.05.2014 Inge Test / 07.05.2014 / Bemiddelbaarheid 2 Bemiddelbaarheidsscan Je hebt een scan gemaakt die in kaart brengt wat je kans op werk vergroot of verkleint. Verbeter je startpositie bij

Nadere informatie

Balanced Scorecard. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V.

Balanced Scorecard. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. Balanced Scorecard Een introductie Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. Organisatie SYSQA B.V. Pagina 2 van 9 Inhoudsopgave 1 INLEIDING... 3 1.1 ALGEMEEN... 3 1.2 VERSIEBEHEER... 3 2 DE

Nadere informatie

Zzp ers in de provincie Utrecht 2013. Onderzoek naar een groeiende beroepsgroep

Zzp ers in de provincie Utrecht 2013. Onderzoek naar een groeiende beroepsgroep Zzp ers in de provincie Utrecht 2013 Onderzoek naar een groeiende beroepsgroep Ester Hilhorst Economic Board Utrecht Februari 2014 Inhoud Samenvatting Samenvatting Crisis kost meer banen in 2013 Banenverlies

Nadere informatie

The Netherlands of 2040. www.nl2040.nl

The Netherlands of 2040. www.nl2040.nl The Netherlands of 2040 www.nl2040.nl 1 Tijden veranderen 2 Tijden veranderen 3 Nieuwe CPB scenario studie Vraag Waarmee verdienen we ons brood in 2040? Aanpak Scenario s, geven inzicht in onzekerheid

Nadere informatie

Sourcing. Analyse Sourcing Management

Sourcing. Analyse Sourcing Management Sourcing Analyse Sourcing Management Sourcing Business Driven Sourcing Wij nemen het woord sourcing letterlijk. Welke bronnen zijn nodig om uw organisatie optimaal te laten presteren, nu en in de toekomst?

Nadere informatie

EBU College Snapshots van de economie in regio Utrecht. Monique Roso, 12 maart 2014!

EBU College Snapshots van de economie in regio Utrecht. Monique Roso, 12 maart 2014! EBU College Snapshots van de economie in regio Utrecht Monique Roso, 12 maart 2014! Inhoud presentatie 1. economische trends en ontwikkelingen!! 2. economische monitor provincie Utrecht! - economische

Nadere informatie

Functieprofiel. Positie Junior Research Consultant. Organisatie Quaestus Executive Leadership

Functieprofiel. Positie Junior Research Consultant. Organisatie Quaestus Executive Leadership Functieprofiel Junior Research Consultant Organisatie Quaestus Executive Leadership Datum 17 June 2016 De organisatie Quaestus is gespecialiseerd in Executive Leadership en heeft een breed aanbod van diensten

Nadere informatie

Rapport over het werkprofiel van Software engineer (sr)

Rapport over het werkprofiel van Software engineer (sr) Rapport over het werkprofiel van Software engineer (sr) Identificatienummer: Publicatiedatum: 19 november 2015 Leeswijzer Dit rapport omschrijft het werkprofiel van 'Software engineer (sr)' zoals die door

Nadere informatie