Samenvatting neuro deel 2: d hooge

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Samenvatting neuro deel 2: d hooge"

Transcriptie

1 Samenvatting neuro deel 2: d hooge Inleiding Opm: enkel de fotos met zwarte lijn rond kennen. Rest is extra info. Vanaf H 8 is extra info prenten aangeduid met een groene kader (dus niet kennen). Tekst in klein lettertype is ook extra info Diencephalon = thalamus Telencephalon = voorhersenen + hersenschors Sympatisch, parasympathisch en entirisch zenuwstelsel hebben allemaal een verschillende functie en dus ook verschillende functionele onderdelen 1 Page

2 Centraal Perifeer Onze hersenen wegen in totaal ongeveer 1.5 kg Het centrale zenuwstelsel bestaat uit : - Hersenen - Ruggenmerg 2 Page

3 Er zijn drie verschillende manieren om de hersenen door te snijden : - Coronale doorsnede (van oor tot oor) - Horizontale doorsnede - Saggitale doorsnede (verticaal) 3 Page

4 Corpus callosum (verbindt beide hemisferen) Op deze foto werden de hersenen doorgesneden op de saggitale groeve (je snijdt eigenlijk tussen de twee hemisferen in) 4 Page

5 Telencephalon= voorste hersenen. vroeger dachten ze dat hier de psychologische functies zaten. Nu weten we dat sommige lagere regio s ook een functie hebben (vb. cerebellum: cognitieve+motorische functie. Diencephalon heeft ook een rol (bevat thalamus)) - Prefrontaal(=meest vooraan): executieve functies - Frontaal: motoriek 5 Page

6 Ventrikel = holtes gevuld met cerebrospinaal vocht 6 Page

7 Grijze stof cellichamen Witte stif uitlopers Commissurale vezels : contact tussen links en rechts (zorgt dus voor contact tussen de twee hemisferen Associatievezels : delen binnen hersenhelft die verbonden zijn en communiceren + samenwerken (DUS : verbindt delen binnen 1 hemisfeer) Projectievezels : verbindt hersenen met de rest van het lichaam - Afferent= naar ruggenmerg - Efferent= van ruggenmerg weg Opm: gyrus: winding Cinguli: groeven in de gyri 7 Page

8 Hersenen zijn in 2 hemisferen gedeeld door de saggitale groeve en verbonden door corpus callosum Het corpus callosum zorgt dus voor de verbinding tussen deze twee hemisferen en maakt communicatie tussen beide delen mogelijk 8 Page

9 Fissura longitudinalis Gyrus singuli Corpus callosum Striatum Thalamus Fornix Sulcus lateralis Hippocampus Op deze tekening zijn de hersenen volgens het coronale vlak doorgesneden Gyrus = windingen Cinguli = groeven in de gyrus 9 Page

10 Hippocampus: geheugen Stratium: doelgericht gedrag + motoriek Het diencephalon bestaat uit : - Thalamus - Hypothalamus : stuurt het autonoom zenuwstelsel Hypothalamus: stuurcentrum - Hormonaal samen met hypofyse - Autonoom zenuwstelsel aansturen 10 Page

11 Mesencephalon: bevat substantio nigra belangrijk voor dopamine De hersenstam bestaat uit : - Mesencephalon (het bovenste) : bevat substantia nigra en tegmentum - Pons (verdikking) : bevat veel kernen ( Kernen!) - Medulla oblongata : gaat over in het ruggenmerg Pons: witte banen voor witte stof+ groepen van cellichammen Medulla oblongata: gaat over in ruggenmerg 11 Page

12 Het cerebellum (of ook wel kleine hersenen genoemd) bevat heel veel neuronen : zelfs meer neuronen dan de grote hersenen het is heel fijn opgerold en bevat veel kleine celletjes 12 Page

13 Wortels die samenkomen tot zenuw Beschermt door ruggenwervels. Verntrale wortels: gekoppeld aan hoornen Dorsale: deze liggen tegen de rug Bevat aanvoerende verzels (efferent en afferent) 13 Page

14 Autonome functies: waar je psychologische controle over hebt. Heeft verschillende eenheden: - Etherisch (darmen) - Para Sympathisch - Sympathisch 14 Page

15 - Para: opbouwende functies rust ortho: activeiteit fight or fligt. alle 2 functioneel en anatomisch gescheiden 15 Page

16 Tot rust komen Fight or flight (bereidt voor op actie) Kernen versus ganglia bevatten allebei cellen 16 Page

17 Chapter 8: Control of Movement Deel spieren niet kennen. Wel reflexen en controle van beweging (door hersenen) 2 manieren voor contracties 1) Reflex geen controle door hersenen 2) Wel controle door hersenen a. Neocortex: doelbewuste controle b. Basale ganglia: groepjes van cellichamen uit CZS c. cerebellum controlerend en automatiserend reflexen worden gebruikt om te zien of je ZS wel normaal werkt in onderzoek ze zijn er voor economische besparing. Geen voortdurende controle nodig Reflexive Control of Movement Meeste gedragingen zijn gecontroleerd door de hersenen. Toch heeft het ruggenmerg een zekere autonomie. Sommige vormen van somato-sensorische stimuli kunnen snelle responsen uitlokken via de neurale verbindingen in die ruggenmerg = REFLEXEN The Monosynaptic Stretch Reflex Meest gekende reflex= kniepeesreflex. Stimulus (hamer) rekt zachtjes de quadriceps spier van de dij uit. Die uitrekking veroorzaakt dat de spier samentrekt Daardoor sterkt je been naar voor Tijdsinterval tussen de hamerslag en het begin van de beenstrekking= 50 milliseconden = veel te kort om hersens tussenkomst te hebben. Meeste reflexen: selectief voordeel. Vb. kniepees reflex is er voor als je een duw krijgt je achterste spieren automatisch contracteren en je terug recht komt The Monosynaptic Stretch Reflex Muscle contracts in response to being quickly stretched. Primary components include: 17 Page

18 A Sensory Neuron A Motor Neuron One Synapse Between Them FIG 8.5: effect of placing a weight in a person s hand. M o n o s y n a p tic s tre tc h re fle x : A r e fle x in w h ic h a m u s c le c o n tr a c ts in r e s p o n s e to its b e in g q u ic k ly s tr e tc h e d ; in v o lv e s a s e n s o r y n e u r o n a n d a m o to r n e u r o n, w ith o n e s y n a p s e b e tw e e n th e m Extrafusaal: contractie spoeltje dat niet bij spierspoeltjes hoort Alfa motorneuronen: via ventrale wortel contact maken met spier waardoor uitrekken leidt tot contractie Gamma motorneuronen: kunnen gevoeligheid van spierspoeltjes controleren C opyright A llyn & B acon 2007 Je ziet rechts een stukje spinal cord. Dit is om te tonen dat bij de monosypathische reflex een neuraal circuit zit. De muscle spindle (spierenspoeltje) afferente impulsen (naar ruggenmerg) worden geleid naar de eindknopen in de grijze stof. 18 Page

19 Die eindknopen maken een synaps op een alfa motor neuron die de externe musculaire vezels van dezelfde spier stimuleren. Slechts 1 synaps wordt ontmoet langs de route van receptor aan effector - vandaar de term monosynaptic = een reflex waarbij een spier samentrekt als reactie op snel worden uitgetrokken; impliceert een sensorisch neuron en een motorneuron, met één synaps tussen hen. Een bruikbare functie van deze reflex FIG B: als het gewicht dat de persoon vast houdt stijgt, dan gaat de voorarm naar benden bewegen. Deze beweging verlengt de spier and verhoogt de vuringskracht van de spierspoeltje zijn afferente neuronen. Die hun eindknopjes dan de alfa motor neuronen stimuleren. Die alfa motor neuronen gaan dan ook meer vuren. Daardoor gaat de kracht van de spiercontractie stijgen and de arm gaan het gewicht naar boven trekken. Een andere belangrijke rol die de monosynaptische stretch reflex bezit is controle van houding Om te kunnen staan moeten we het centrum van de zwaartekracht boven onze voeten houden. Anders vallen we. Als we staan, neigen we om vooruit en achteruit, en van kant naar kant te schommelen. Ons vestibulair en visueel systeem speelt een belangrijke rol in de controle van houding. Die systemen worden geholpen door de activiteit van het monosynaptsiche stretch reflex. 19 Page

20 Vb. een persoon leunt naar voren. De lange calfmuscle is getrokken en deze rekking veroorzaakt compensatoire spiersamentrekking die ervoor zorgen dat de tenen naar beneden duwen herstelling gestrekte positie Polysysaptic reflexes = the only spinale reflex die we kennen met 1 synapse. Alle andere zijn polysynatisch. Spinal reflexen bestaan niet in isolatie, ze zijn normaal gecontroleerd door de hersenen. De afferente axonen van de golgi pees dienen als detectoren van de spierstrectch. Er zijn 2 soorten afferente axonen in het golgi pees met verschillende gevoeligheid voor stretch. De meer gevoelige: vertellen de hersenen doe hard de spier aan het trekken is. De minder gevoelige hebben een extra functie. Hun eindknopjes maken een synapse op de interneuronen van het ruggenmerg = neuronen die verblijven in de grijze stof van het ruggenmerg en die dienen om andere ruggenmergneuronen onderling te verbinden. Die interneuronen maken een synapsen op de alfa motor neuronen die dezelfde spieren dienen. Die terminale eindknopjes maken glycine vrij en daardoor produceren remmend postsynaptisch signaal op de motorneuronen. 20 Page

21 DUS golgi pees spanning Spierspoeltje lengte functie van deze reflex Om de kracht van de spiercontractie te doen dalen als er een gevaar is voor beschadiging aan de pezen of botten waaraan de spieren zijn verbonden. Gewichtsheffers kunnen zwaardere gewichten heffen als hun golgi pees is gedeactiveerd door een plaatselijke verdovingsspuit. Dan hebben ze wel het gevaar voor de pees weg van het bot te trekken of zelfs het bot te breken. 21 Page

22 spier pees Bot (Knieschijf) De ontdekking van het remmend golgi pees reflex was het eerste bewijs voor neurale remming, lang voor de eerste synapsnetwerken werden begrepen. Een decerebrate kat ( een dier wiens hersenstam een transverse snede heeft gehad) stelt een fenomeen tentoon dat decerebrate rigidity wordt genoemd= gelijktijdige samentrekking van agonist en antoginist die door decerebration of schade aan de reticulaire vorming wordt veroorzaakt Het dier zijn rug is overspannen, en zijn poten verstijven. 22 Page

23 Deze rigidity is het resultaat van opwinding die komt van de caudale reticulaire formatie De formatio reticularis, of reticulaire formatie, bestaat uit een netwerk van onderling nauw verbonden zenuwcellen. Dit netwerk ligt voor het grootste deel in de hersenstam, een onderdeel van de hersenen. Ze begint in het onderste deel van het myelencephalon en strekt zich over de pons uit tot in het diencephalon. De reticulaire formatie is verantwoordelijk voor de regulatie van de activatietoestand van het zenuwstelsel, ook wel arousal genoemd. welke alle stretch reflexen gemakkelijker maken, zeker die van de extensie spieren. Dit doen ze door de activiteit van de gamma motor neuronen te verhogen. Rostraal van de hersenstam is een remmende regio van de fromatio reticularis, welke de prikkelende regio compenseert. Door de dwarsdoorsnede gaat de remmende invloed weg, waardoor enkel de prikkelende invloed over blijft. Als je tracht om het gestrekte been van een decerebrate kat te plooien ga je een weerstand voelen. Die weerstand zal plots verdwijnen ( door de activiteit van het golgi pees reflex) waardoor je het been wel kan plooien. Het voelt alsof je het mes van een zakmes terug naar binnen duwt. Daarvan komt de term: claspknife relfex. De monosynaptische reflex dient als basis voor polysynaptsiche reflexen. Spieren bestaan uit tegengestelde paren. De agonist beweegt de arm in flexie. Omdat een spier niet terug kan duwen beweegt de antagonist in tegengestelde richting. 23 Page

24 Wanneer een stretch relfex is gedaan door de agonist dan gaat die snel samentrekken waardoor de antagonist verlengt. Wanneer de antogonist een stimulus krijgt die ervoor zou moeten zorgen dat hij stretched, dan gebeurt dit niet. Dan ontspant hij net Waardoor komt dit? Afferente axonen van de spierspoeltje - naast terminale knopen sturen naar de alfamotor neuronen en brein- maakt ook een synpase op de alfa moto neuron die de antagonist spier stimuleert. DUS een stretch relfex wekt de agonist op en remt de antagonist waardoor de ledematen kunnen bewegen in de richting gecontroleerd door de gestimuleerde spier. Definities Clasp-knife reflex: een reflex dat voorkomt wanneer kracht wordt uitgeoefent om ledematen de plooien of verlengen. Het resultaat is decerebrate rigidity, weerstand is vervangen door ploste relactatie Agonist: een spier wiens contractie zorgt voor een bepaalde beweging Antagonist: een spier wiens contractie tegen een bepaalde beweging in werkt 24 Page

25 Controle van beweging door de hersenen Bewegingen kunnen op verschillende manieren geïnitieerd worden. Vb. snelle strekking van de spier triggered de monosynaptische stretch reflex Bepaalde stimuli initiëren ook bewegingen vb. liefde zien kan ervoor zorgen dat je een knuffel geeft. Er is dus niet 1 oorzaak voor gedrag. Daardoor kunnen we niet 1 startpunt vinden voor de zoektocht naar neurale mechanismen die beweging controleren. In de hersenen en het ruggenmerg zitten vele verschillende motor systemen welke een bepaalde beweging regelt Organisatie van de motorische cortex De primaire motorische cortex ligt op de precentrale hersenwinding, rostraal tov decentrale groef. Door stimulatie studies hebben ze gevonden dat Activatie van de neuronen die gelocaliseerd zijn in bepaalde delen van de primaire motorische cortex veroorzaken een beweging in bepaalde delen van het lichaam. Er is dus een somatotopische organisatie Dat groepje neuronen staat in voor dat deel van het lichaam - Dit is goed weergegeven op de motor homunculus (studie van Penfield en Rasmussen) 25 Page

26 Een disproportioneel deel van de corticaale hersenen gaat naar vingers en spraak.! de primaire cortex is georganiseerd via bepaalde bewegingen van bepaalde delen van het lichaam! Elke beweging wordt gedaan door samentrekken van verschillende spieren --> Verschillende spieren voor één beweging Vb. wanneer de arm wordt gestrekt in een bepaalde richting, verschillende spieren in de schouders, bovenarm en voorarm zullen samentrekken. Hier zie je dus dat er een neurale circuit is die een beweging in gang zet heeft betrekking op de motorische cortex én de motorische neuronen in het ruggenmerg. Motorische neuronen in ruggenmerg zorgen ervoor dat de motorische eenheden contraheren. De beweging van een spier wordt niet gemaakt door één individuele neuron, maar door een groepje van neuronen in een bepaalde regio. De belangrijkste corticale input komt van de frontale associatieve cortex. Twee regio s die grenzen aan de primaire motorische cortex en die ook informatie geven aan de primaire motorische cortex: 26 Page

27 - Supplementaire motorische regio - Premotorische cortex Beide zijn: - Belangrijk bij controle van beweging - Krijgen sensorische informatie van de parietale en temporale lobben - Hebben efferente axonen naar de primaire motorische cortex Buiten input krijgen van de premotorische cortex en de supplementaire motorische deeltjes, ontvangt de primaire motorische cortex ook projecties van de aangrenzende primaire somatosensorische cortex. Die ligt juist over de sulcus centralis. De verbinding tussen de primaire motorische cortex en de primaire somatosensorische cortex is heel speciaal. Neuronen in het priamaire somatosensorische cortex, die reageren op stimuli op bepaalde delen van het lichaam, sturen axonen naar de neuronen in het primaire motorische cortex die de bewegingen gaan controleren op die plaats van het lichaam. Bv. hand- en vingerbewegingen zijn gecontroleerd door somatosensorische feedback door de neuronen in de primaire motorische cortex Somatosensorische neuronen die reageren op aanraking aan de achterkant van de duim sturen axonen naar de motor neuronen die ervoor zorgen dat de duim gaat strekken.de somatosensorische neuronen die reageren op de aanraking van de duimbal stuurt axonen naar motorneuronen die ervoor zorgen dat de duim plooit. Deze organisatie levert heel snelle feedback naar het motor systeem gedurende de manipulatie van objecten Een axon (van het Griekse woord voor as) is een uitloper van een neuron dat elektrische impulsen geleidt. Axonen zijn de primaire elementen van informatieoverdracht in het zenuwstelsel. Ze kunnen soms langer dan één meter worden. Een axon heeft een typische diameter van ongeveer één micrometer. Efferente axonen leiden signalen van het centrale zenuwstelsel naar het perifere zenuwstelsel, afferente axonen leiden een signaal vanuit de periferie naar het centrale zenuwstelsel. Corticale controle van beweging: de descenderende wegen 27 Page

28 Neuronen in de primaire motorische cortex controleren bewegingen door 2 groepen van descenderende banen. Laterale groep: controle van onafhankelijke ledematen beweging, vb. handen en vingers Ventromediale groep: geautomatiseerde ledematenbeweging-> grove bewegingen van de spieren, houding,.. Laterale groep Corticospinale baan : Bestaat uit axonen van corticale neuronen die de grijze stof van het ruggenmerg sluiten. De grootste concentratie van cellichamen verantwoordelijk voor die axonen is gelegen in de primaire motor cortex, maar neuronen in de parietale en temporale kwabben zenden ook axonen door de corticospinale baan. Die axonen verlaten de cortex en reizen door subcorticale witte stof naar de ventrale middenhersenen, waar ze binnenkomen in de cerebrale pedunculi. Ze verlaten de cerebrale pedunculi in de medulla en vormen de pyrimidale weg. Zo genoemd door hun vorm. Op het niveau van de caudale medulla, de meeste vezelfs kruisen en dalen door de cotricolaterale ruggemerg en vormen zo de laterale coticospinale weg. De rest van de vezels dalen door de zelfde spinale kant en vormen de ventrale cotricospinale baan. Door zijn locatie en functie is de ventrale corticospinale baan deel van de ventrolmediale groep. ( zie naar de licht en donker blauwe lijnen in de figuur) 28 Page

29 29 Page

30 De meeste axonen in de laterale corticospinale baan vertrekken in de regios van de primaire motorische cortex en supplementaire motorische gebied die de distale delen van de ledematen controleren: armen, vingers onderbenen, voeten en tenen. Ze vormen synapses, direct of via interneuronen, met motor neuronen in de grijze stof van het ruggenmerg- in het laterale deel van de ventrale hoorn. Deze motorische neuronen controleren spieren van de distale lidmaten en de motorische neuronen die de armen, handen en vingers bewegen. De axonen in het ventrale corticospinale baan komen uit het bovenbeen en de 30 Page

31 primaire cortex. Ze dalen naar de aangepaste regios van het ruggenmerg en delen, zo sturen ze terminale knopen in de beide zijden van de grijze stof.ze controleren motor neuronen die de spieren in de bovenbenen bewegen. Definities Corticospinale baan: het systeem van axonen die komen uit de motorische cortex and eindigen in de ventrale grijze stof van het ruggenmerg. Pyrimadiale baan: de portie van de corticospinale baan aan de ventrale zijde van de medulla Laterale corticospinale baan: het systeem van axonen die komen uit de motorische cortex en eindigen in de contralaterale ventrale grijze stof van het ruggenmerg. Ze controleren beweging van de ledematen. Verntrale corticospinale baan: het systeem van axonen die komen uit de motorische cortex en eindigen in de ipsilaterale ventrale grijze stof van het ruggenmerg, controleren beweging van de bovenbenen. De witte materie maakt het grootste volume van het ruggenmerg uit. De belangrijkste banen bij Syringomyelia zijn twee opstijgende en een dalende. De dalende baan (piramidale baan of corticospinale baan) vertrekt uit de motor cortex in de grote hersenen, kruist bij de overgang van het verlengde merg naar het cervical ruggenmerg, daalt verder af lateraal in het ruggenmerg vanwaar ze uittreedt naar de verschillende spieren om te zorgen voor de motoriek. De twee opstijgende banen zijn de achterstrengen, twee dikke strengen achter in het ruggenmerg, en de spinothalamische baan lateraal. De achterstrengen zijn verantwoordelijk voor fijne gevoeligheid, fijne tastzin evenals voor het registreren van de lengte van de spieren en de stand van de gewrichten in de ruimte. Langs de spinothalamische baan wordt de informatie over temperatuur en pijn naar boven geleid. Bemerk wel dat op de tekening slechts de helft van de banen getekend zijn De corticospinale baan controleert gand en vinger bewegingen en is heel belangrijk voor het onafhankelijk bewegen van de vingers wanneer ze grijpen. Het 2 e type van de laterale groep van dalende banen, de corticobulbaire baan ( bulb= hersenstam), projecteert op de medulla(het gedeelte van de hersenen dat de hersenstam met het ruggenmerg verbindt). Die baan is simultaan aan de corticospinale baan, behalve dat ze eindigt in de motornuclei van de 5 e, 7 e, 9 e, 10 de, 11ste en 12ste craniale zenuw. Die zenuwen controleren beweging van het gezicht, de nek de tong, en delen van de oogspier (zie groene lijnen op de figuur). De derde type van de laterale groep is de rubrospinale baan. Die baan komt uit de 31 Page

32 rode nucleus (nucleus ruber) van de middenhersenen. Die nucleus ruber ontvangt zijn belangrijkste input van de motorische cortex via de corticorubrale baan en van het cerrebellum. Axonen van de rubrospinale baan eindigen op de motor neuronen in het ruggenmerg die de onafhankelijke beweging van de voorarmen en handen controleren(onafhankelijk betekent dat ze niet de spieren niet controleren die de vingers bewegen). zie de rode lijnen op figuur. Er is nog een 2 e groep van banen die uit de hersenen komen=> de ventromediale groep. Ventromediale groep. Deze bestaat uit - Vestibulospinale baan - Tectospinale baan - Reticospinale baan - Ventrale corticospianle baan (hebben we al over gepraat) Die banen controleren motor neuronen in de ventromediale delen van de grijze stof van het ruggenmerg. Neuronen van al deze banen ontvangen input van delen van de primaire motorische cortex. Die delen die beweging controleren van de proximale spieren. (= de spieren gelegen op de ledematen dicht tegen het lichaam). 32 Page

33 In toevoeging, de fromatio reticularius ontvangt een heel deel input van de premotorische cortex en van vele subcorticale delen, zoals amygdala, hypothalamus en basale ganglia. Die cellichamen van neuronen van de vestibulespinale banen zijn gelegen in het vestibulaire nuclei. Zoals je kunt verwachten, speelt dit systeem een rol in de controle van houding. De cellichamen van de neuronen in de tectospinale baan zijn gelegen in hoofd en spieren die het oog bewegen. De cellichamen van de neuronen van het reticulespinale baan zijn gelegen in vele 33 Page

34 nuclei in de hersenen en middenhersenen fromatio reticuluaris. Deze neuronen controleren vele automatische functies zoals spiertonus, ademhaling, hoesten en niezen; maar ze spelen ook een rol in gedragingen die staan onder directe neocorticale controle zoals wandlen. Zie tabel pag 277 Definities Corticobulbaire baan: een bundel axonen van de motorcortex naar de 5 e, 7 e, 9 e, 10 de, 11ste en 12 de craniale zenuwen, controleert beweging van het gezicht, nek, tong en delen van de oogbeweging Rubrospinale baan: het systeem van axonen die bewegen van de rode nucleus naar het ruggenmerg; controleert inoafhankelijke ledematen beweging Corticorubrale baan: het systeem van axonen die bewegen van de motorische coretx naar de rode nucleus Vestibulospinale baan: een bundel axonen die bewegen van de vestibulaire nuclei naar de grijze stof van het ruggenmerg; controleert bewegingen van houding in respons op informatie van het vestibulaire systeem. Tectospinale baan: een bundel axonen die bewegen van tectum naar ruggenmerg; coördineert hoofd beweging en oog bewegingen. Reticulospinale baan: een bundel axonen die bewegen van reticulaire formatie naar de grijze zone van ruggenmerg; controleert de spieren verantwoordelijk voor bewegingen van houding. Belangrijke samenvatting Sturing van motoriek: motorische cortex, subcorticaal descenderende systeem (nucleus ruber, nucleus vestibularis, formatio reticularis) basale ganglia cerebellum Motorisch pathways vanuit cortex: Pyramidaal systeem: Tractus corticospinalis: system of axons that originate in the motor cortex and terminates in the ventral gray matter of the spinal cord Tractus corticobulbaris Tractus corticorubralis Subcorticaal descenderende systeem: Tractus rubrospinalis Tractus reticulospinalis Tractus vestibulospinalis Tractus tectospinalis 34 Page

35 Plannen en initiëren van beweging: de rol van de motor associatie cortex. De supplementaire motor zone en de premotorische cortex zijn belangrijk voor plannen van beweging en het uitvoeren van die plannen door hun verbindingen met de primaire motorische cortex. Beeldvormingstudies tonen dat, als mensen bewegingen uitvoeren of inbeelden, dat dan die zones actief worden. Meer recent onderzoek toont dat de motor associatie cortex ook belangrijk is voor bewegingen van andere mensen na te doen en zo nieuwe bewegingen te leren. De supplementaire motorische zone en de premotorische cortex ontvangen informatie van de associatie vezels van de parietale en temproale cortex. De visuele associatie cortex in georganiseerd in 2 stromen: - De ventrale stroom: eindigt in de inferior temporale cortex, is betrokken bij het ontvangen en herkennen van bepaalde objecten de wat van visuele perceptie - De dorsale stroom : eindigt in de posterieure parietale lob, is betrokken bij perceptie van locatie de waar van visuele perceptie De parietale lobben zijn ook betrokken in organisatie van visueel geleide bewegingen de hoe van visuele perceptie Buiten informatie over ruimte ontvangen, krijgt de parietale lob ook informatie van spatiale locatie van de somatosensorische, vestibulaire en auditief systeem en hij integreert die informatie met visuele informatie. Dus: de regio`s van de frontale cortex die zijn betrokken bij plannen van beweging krijgen info die ze nodig hebben over, Wat gebeurt er, Waar gebeurt het, van de temporale en parietale lobben. Omdat de parietale lobben spatiale informatie bevatten, de weg van hun naar de frontale lobben is extra belangrijk bij de controle van hand- en arm bewegingen. Functie van de premotorische cortex : de supplementaire motorische cortex s betrokken bij leren en gedrag stellen dat bestaat uit een opeenvolging van bewegingen. Een dichtgelegen regio hierbij is betrokken bij het starten van spontane bewegingen. De premotorische cortex is betrokken bij imitatie van anderen en bij het verstaan en voorspellen van deze acties. 35 Page

36 Imiteren en verstaan van beweging: de rol van spiegelneuronen. Rizzolatti en zijn collega s hebben een studie gedaan. Ze hebben gevonden dat neuronen in een regio van de rostrale delen van de ventrale premotorische cortex in de hersenen van een aap actief worden wanneer de apen een persoon zagen, een andere aap verschillende bewegingen (grijpen, vasthouden,manipuleren van beweging) zagen doen of als ze de beweging zelf uitvoerden. DUS de neuronen reageerden op ofwel het zicht of de uitvoering van bepaalde bewegingen. We noemden dit de spiegelneuronen. De locatie van die neuronen de ventrale premotorische cortex is wederzijds verbonden met de inferieure partietale lob (= een regio van de posterieure parietale lob). Verder onderzoek vond dat die regio ook spiegelneuronen bevat. 36 Page

37 Spiegelneuronen spelen een rol bij de mogelijkheid voor het imiteren van beweging van andere apen. Veel neurofysiologen beschouwen het als de heilige graal in hun vakgebied: de ontdekking van spiegelneuronen. Dat zijn neuronen die op dezelfde manier reageren bij het uitvoeren van een handeling als bij het zien van dezelfde handeling bij een ander. Ook andere wetenschappers wierpen zich gretig op de vondst: sinds de ontdekking ervan zo n tien jaar geleden, zijn de spiegelneuronen ingeroepen als verklaring voor een resem fenomenen en processen in allerhande disciplines. Veel van die gevolgtrekkingen zijn voorbarig, maar een onderzoeksgroep van het Laboratorium voor Neuro- en Psychofysiologie heeft aanwijzingen gevonden dat spiegelneuronen wel degelijk een rol gespeeld kunnen hebben bij de ontwikkeling van taal. De resultaten van hun onderzoek werden gepubliceerd in Science. De spiegelneuronen werden bij toeval ontdekt door wetenschappers van de Universiteit van Parma, die de neuronenactiviteit bestudeerden in de hersenen van makaken die kleine en grote voorwerpen rozijnen en appels oppakten. De researchers stelden tot hun eigen verbazing vast dat sommige neuronen ook vuurden als de apen niet zélf iets deden, maar toekeken terwijl de onderzoekers voordeden wat er van ze werd verwacht. Met behulp van fmri-scans (functional magnetic resonance imaging) werd ook bij de mens een complex systeem van spiegelactiviteit gevonden. De ontdekking van onze Italiaanse collega s kreeg enorm veel weerklank in onderzoeksgebieden als de gedragswetenschappen en de sociale wetenschappen, zegt professor Guy Orban, één van de onderzoeksdirecteurs van het Laboratorium voor Neuro- en Psychofysiologie. De spiegelneuronen worden gezien als een toegangspoort voor het verstaan van interactie, empathie, imitatie Maar het onderzoek is nog jong, dus al te vergaande conclusies zijn niet op hun plaats. Een team van het labo zette, in samenwerking met collega s uit Parma, alvast een stap verder. Onderzoeker Koen Nelissen: Tot nu toe werd aangenomen dat het spiegelsysteem van de apen heel eenvoudig was vergeleken met dat van de mens, maar die vaststelling had vooral met verschillende meettechnieken te maken. Voor onze studie met makaken gebruikten we magnetische beeldvorming, waardoor we een betere vergelijking kunnen maken met de mens. We zijn tot de vaststelling gekomen dat het systeem bij de apen complexer is dan tot nu toe aangenomen werd, en dus niet zoveel verschilt van dat bij de mens. Robot De onderzoekers toonden makaken video s waarin een voorwerp gegrepen wordt. Daarbij gingen ze onder andere na of een menselijke hand en een robothand andere resultaten opleveren, en of het een verschil uitmaakt of je de hele handelende persoon laat zien of alleen de hand. Vooral die laatste parameter die genegeerd was in vorig onderzoeken leverde nieuwe inzichten op. Nelissen: Tot dusver was alleen in één bepaalde zone van de premotor cortex activiteit van spiegelneuronen vastgesteld. Wij vonden nieuwe gebieden waarin ze actief zijn. Uit de functionele analyse blijkt dat in verschillende gebieden in de frontale hersenlob op verschillende manieren een representatie gemaakt wordt van handelingen van anderen. Een eerste spiegelsysteem heeft de context van de handeling nodig, en is alleen actief wanneer de hele actor in beeld is. Een tweede systeem is abstracter, en registreert de handeling zonder object en persoon. Orban: Dat is een bijzonder interessante vaststelling, omdat de hersengebieden van dat abstracte systeem overeenkomen met menselijke hersengebieden die een rol spelen bij spraak. Het is dus mogelijk dat we bij de apen de prelinguïstische basis hebben ontdekt waaruit de abstracte beschrijving van een handeling is ontwikkeld die nodig is voor taal. Er zijn, zowel in Leuven als in Parma, researchprojecten gepland om die hypothese verder te onderzoeken. Daarnaast kan het onderzoek naar spiegelneuronen op termijn ook leiden tot een beter begrip en daardoor ook een betere behandeling van aandoeningen als schizofrenie en autisme. Een andere toepassing waaraan gedacht en gewerkt wordt, zijn prothesen die rechtstreeks door de hersenen aangestuurd kunnen worden. 37 Page

38 Een spiegelneuron of spiegelcel is een neuron dat niet alleen vuurt als een dier een handeling uitvoert, maar ook als het dier een handeling ziet uitvoeren door een anderdier (vooral van dezelfde diersoort). Het neuron weerspiegelt dus als het ware het gedrag van een ander dier en is op dezelfde manier actief als wanneer het dier de handeling zelf uitvoert. Dergelijke neuronen zijn gevonden bij primaten, waaronder de mens, en bij sommige vogels. Bij mensen bevinden ze zich in de premotorische cortex en in de pariëtale kwabben van de hersenen. De aanwezigheid van spiegelneuronen in de hersenen werd ontdekt door Giacomo Rizzolatti, Leonardo Fogassi en Vittorio Gallese van de universiteit van Parma. Zij deden onderzoek naar handacties bij makaken, bijvoorbeeld het grijpen en oppakkenvan objecten.[1][2][3] Ze ontdekten dat bepaalde hersengebieden actief werden bij het uitvoeren van deze handelingen, maar ook als wordt waargenomen dat een ander eenzelfde handeling uitvoert. Onderzoek met behulp van fmri, transcraniële magnetische stimulatie en elektro-encefalografie deed sterk vermoeden dat een dergelijk systeem zich ook in de menselijke hersenen bevindt.[4][5] Sommige wetenschappers beschouwen spiegelneuronen als een van de belangrijkste ontdekkingen in de recente geschiedenis van de neurowetenschap.[6] FUNCTIE Er zijn verschillende theorieën over de werking en functie van spiegelneuronsystemen en het onderzoek is dan ook in volle gang. Naar men aanneemt spelen ze een rol bij het begrijpen en interpreteren van de acties van anderen en het leren van nieuwe vaardigheden door imitatie. Ook zouden spiegelsystemen een rol kunnen spelen bij het inzicht in denkpatronen bij anderen (theory of mind)[7], emotioneel inlevingsvermogen (empathie)[8] en de taalverwerving[9] (er zijn spiegelneuronen gevonden in de nabijheid van het gebied van Broca, een taalcentrum in de frontale kwab). Dysfuncties in spiegelsystemen zouden een verklaring kunnen zijn voor bepaalde cognitieve stoornissen, met name autistische stoornissen.[10][11] Bij autisten is waargenomen dat spiegelneuronen alleen vuren als de persoon zelf een actie uitvoert en niet als een ander dezelfde actie uitvoert. Dit zou kunnen samenhangen met deficiënties in theory of mind (zie ook Sally en Anne), empathie, sociaal gedrag en taal, die bij autisme optreden.[10] Stoornissen van beweging: apraxie 38 Page

Hoofdstuk 8: Control of movement

Hoofdstuk 8: Control of movement SPIEREN Skeletspieren Skeletspieren zijn spieren die ons skelet bewegen en verantwoordelijk zijn voor onze handelingen. Ze zijn vastgehecht aan elk uiteinde van elk been via pezen (sterke bundel bindweefsel).

Nadere informatie

De hersenen. 1. Anatomie en ontwikkeling 2. De grote hersenen

De hersenen. 1. Anatomie en ontwikkeling 2. De grote hersenen LES 13 De hersenen 1. Anatomie en ontwikkeling 2. De grote hersenen NOTA BENE Moeilijk: Complexe anatomie Gezichtspunten: voor, achter, boven, onder, links, rechts Vele functies Bewust / onbewust autonoom

Nadere informatie

Gedragsneurowetenschappen

Gedragsneurowetenschappen Hoofdstuk 2: Bouw van het zenuwstelsel Gedragsneurowetenschappen Andries Van Wesel (= auteursnaam: Andreas Vesalius) Wordt als een van de grootste anatomen beschouwd aller tijden Heeft precies beschrijvingen

Nadere informatie

Ruggenmerg Hersenen. Hersenstam Cerebellum Diencephalon Telencephalon. Somatisch zenuwstelsel Autonoom zenuwstelsel

Ruggenmerg Hersenen. Hersenstam Cerebellum Diencephalon Telencephalon. Somatisch zenuwstelsel Autonoom zenuwstelsel HOOFDSTUK 2: BOUW VAN HET ZENUWSTELSEL Onderdelen van het zenuwstelsel Centraal zenuwstelsel Ruggenmerg Hersenen Hersenstam Cerebellum Diencephalon Telencephalon Medulla Pons Mesencephalo Perifeer zenuwstelsel

Nadere informatie

De Hersenen. Historisch Overzicht. Inhoud college de Hersenen WAT IS DE BIJDRAGE VAN 'ONDERWERP X' AAN KUNSTMATIGE INTELLIGENTIE?

De Hersenen. Historisch Overzicht. Inhoud college de Hersenen WAT IS DE BIJDRAGE VAN 'ONDERWERP X' AAN KUNSTMATIGE INTELLIGENTIE? De Hersenen Oriëntatie, september 2002 Esther Wiersinga-Post Inhoud college de Hersenen historisch overzicht (ideeën vanaf 1800) van de video PAUZE neurofysiologie - opbouw van neuronen - actie potentialen

Nadere informatie

Gedragsneurowetenschappen deel 2. Dit deel gaat over systems neuroscience; gedrag en werking zenuwstelsel. figuren goed kennen met functie!

Gedragsneurowetenschappen deel 2. Dit deel gaat over systems neuroscience; gedrag en werking zenuwstelsel. figuren goed kennen met functie! Gedragsneurowetenschappen deel 2 1. Inleiding Dit deel gaat over systems neuroscience; gedrag en werking zenuwstelsel. figuren goed kennen met functie! 1.1 macroscopische structuur/anatomie van het zenuwstelsel

Nadere informatie

Het brein maakt deel uit van een groter geheel, het zenuwstelsel. Schematisch kan het zenuwstelsel als volgt in kaart worden gebracht:

Het brein maakt deel uit van een groter geheel, het zenuwstelsel. Schematisch kan het zenuwstelsel als volgt in kaart worden gebracht: Ons brein Het brein maakt deel uit van een groter geheel, het zenuwstelsel. Schematisch kan het zenuwstelsel als volgt in kaart worden gebracht: De hersenen zijn onderdeel van het zogenoemde centrale zenuwstelsel.

Nadere informatie

Gedragsneurowetensc happen II

Gedragsneurowetensc happen II Gedragsneurowetensc happen II Samenvatting Carlson Hoofdstuk: beweging 2. Controle van beweging door de hersenen De hersenen en het ruggenmerg bevatten meerdere verschillende motorische systemen, die elk

Nadere informatie

H2 Bouw en functie. Alle neuronen hebben net als gewone cellen een gewone cellichaam.

H2 Bouw en functie. Alle neuronen hebben net als gewone cellen een gewone cellichaam. Soorten zenuw cellen Neuronen H2 Bouw en functie Alle neuronen hebben net als gewone cellen een gewone cellichaam. De informatie stroom kan maar in een richting vloeien, van dendriet naar het axon. Dendrieten

Nadere informatie

H8: motorische cellen

H8: motorische cellen H8: motorische cellen Reflexbogen Elke gedraging = gevolg van gecoördineerde spierbewegingen = samentrekking (contractie) van skeletspieren is een respons van een prikkel die verwerkt wordt in het centrale

Nadere informatie

Grijze stof wordt gevormd door de cellichamen van de neuronen en de. Witte stof wordt gevormd door de met myeline omgeven neurieten

Grijze stof wordt gevormd door de cellichamen van de neuronen en de. Witte stof wordt gevormd door de met myeline omgeven neurieten If the brain were so simple we could understand it, we would be so simple we couldn t - Lyall Watson Bart van der Meer theorieles 15 GOI Met bijzonder veel dank aan Ellen Brink, Rita Dijk Bewerkt door

Nadere informatie

Het zenuwstelsel. Het zenuwstelsel bestaat uit het centrale zenuwstelsel (hersenen en ruggenmerg) en het perifere zenuwstelsel. Figuur 3.7 boek p. 68.

Het zenuwstelsel. Het zenuwstelsel bestaat uit het centrale zenuwstelsel (hersenen en ruggenmerg) en het perifere zenuwstelsel. Figuur 3.7 boek p. 68. 1 Elke gedachte/ gevoel/ actie komt op de één of andere manier door het zenuwstelsel. Ze kunnen niet voorkomen zonder het zenuwstelsel. is een complexe combinatie van cellen (functie: zorgen dat organismen

Nadere informatie

Carol Dweck en andere knappe koppen

Carol Dweck en andere knappe koppen Carol Dweck en andere knappe koppen in de (plus)klas 2011 www.lesmateriaalvoorhoogbegaafden.com 2 http://hoogbegaafdheid.slo.nl/hoogbegaafdheid/ theorie/heller/ 3 http://www.youtube.com/watch?v=dg5lamqotok

Nadere informatie

18. Gegeven zijn de volgende uitspraken: I. Tyrosine is de precursor van serotonine II. Een overmaat aan serotonine kan leiden tot agressief gedrag.

18. Gegeven zijn de volgende uitspraken: I. Tyrosine is de precursor van serotonine II. Een overmaat aan serotonine kan leiden tot agressief gedrag. 1. Welke uitspraak is WAAR? a. Evertebraten hebben geen zenuwstelsel dat hun toelaat gecoördineerde bewegingen uit te voeren. b. Evertebraten hebben niet meer dan 10.000 zenuwcellen. c. Het telencephalon

Nadere informatie

Anatomie / fysiologie. Zenuwstelsel overzicht. Perifeer zenuwstelsel AFI1. Zenuwstelsel 1

Anatomie / fysiologie. Zenuwstelsel overzicht. Perifeer zenuwstelsel AFI1. Zenuwstelsel 1 Anatomie / fysiologie Zenuwstelsel 1 FHV2009 / Cxx56 1+2 / Anatomie & Fysiologie - Zenuwstelsel 1 1 Zenuwstelsel overzicht Encephalon = hersenen Spinalis = wervelkolom Medulla = merg perifeer centraal

Nadere informatie

Door: Charlotte Simons Arts, yogadocent yin en yang en acupuncturist io

Door: Charlotte Simons Arts, yogadocent yin en yang en acupuncturist io Door: Charlotte Simons Arts, yogadocent yin en yang en acupuncturist io Kracht van herhaling! Homeostase: een proces binnen het interne milieu van meercellige organismen dat voor een stabiel evenwicht

Nadere informatie

Nederlandse Vertaling van Neuroscience for Dummies

Nederlandse Vertaling van Neuroscience for Dummies Nederlandse Vertaling van Neuroscience for Dummies Door: Mariëlle Grannetia Van Lennepweg 214 2041 LL Zandvoort mmgrannetia@gmail.com Tel: 06 41 21 12 95 Part 1: Introducing your nervous system (Introductie

Nadere informatie

Begeleidende tekst MOTORISCH 2 (niet exhaustief) P. Janssen

Begeleidende tekst MOTORISCH 2 (niet exhaustief) P. Janssen Begeleidende tekst MOTORISCH 2 (niet exhaustief) P. Janssen 1 Het verband tussen M1 neuronen en de spieren De klassieke manier om M1 neuronen te stimuleren bestaat erin een microelectrode aan te brengen

Nadere informatie

Inhoud. Zenuwstelsel. Inleiding. Basiselementen van het zenuwstelsel. Ruggenmerg en ruggenmergzenuwen

Inhoud. Zenuwstelsel. Inleiding. Basiselementen van het zenuwstelsel. Ruggenmerg en ruggenmergzenuwen Inhoud Zenuwstelsel Inleiding 1 1 Overzicht van het zenuwstelsel 2 Ontwikkeling en indeling 2 Functiecircuits 2 Ligging van het zenuwstelsel in het lichaam 4 Ontwikkeling en bouw van de hersenen 6 Ontwikkeling

Nadere informatie

Aandacht, controle & motoriek Tentamen 2010

Aandacht, controle & motoriek Tentamen 2010 Aandacht, controle & motoriek Tentamen 2010 Door psychobio.nl SAMENVATTING 30 meerkeuzevragen en 3 open vragen Vraag 1. Bij welke activiteit worden de motor cortex en de premotor cortex geactiveerd? a.

Nadere informatie

HET MOTORISCH SYSTEEM (2)

HET MOTORISCH SYSTEEM (2) Motorisch systeem (2) 1 HET MOTORISCH SYSTEEM (2) Inleiding Naast de spinale controle over de beweging, wordt elke vrijwillige activiteit gecommandeerd door de hersenen (wat niet wegneemt dat deze banen

Nadere informatie

De grijze massa tussen je oren

De grijze massa tussen je oren De grijze massa tussen je oren Centraal zenuwstelsel: Functies bepaald door de interacties tussen gebieden Koppelen van structuur aan rol in gedrag Dierexperimenten Humaan: Spontane en chirurgische lesies

Nadere informatie

3. Van welke structuren is het het meest waarschijnlijk dat je ze bij een rat in één (rechte) coronale doorsnede vindt?

3. Van welke structuren is het het meest waarschijnlijk dat je ze bij een rat in één (rechte) coronale doorsnede vindt? Vragen neuroanatomie en neurotransmissie 1. Gegeven zijn de volgende stellingen: I. De globus pallidus ontwikkelt zich uit het telencephalon II. De substantia nigra vindt zijn oorsprong in het mesencephalon

Nadere informatie

H5 Begrippenlijst Zenuwstelsel

H5 Begrippenlijst Zenuwstelsel H5 Begrippenlijst Zenuwstelsel acetylcholine Vaak voorkomende neurotransmitter, bindt aan receptoren en verandert de permeabiliteit van het postsynaptische membraan voor specifieke ionen. animatie synaps

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Samenvatting Nederlandse samenvatting Oorsuizen zit tussen de oren Tussen de oren Behalve fysiek tastbaar weefsel zoals bot, vloeistof en hersenen zit er veel meer tussen de oren, althans zo leert een

Nadere informatie

Methoden hersenonderzoek

Methoden hersenonderzoek Methoden hersenonderzoek Beschadigingen Meting van individuele neuronen Elektrische stimulatie Imaging technieken (Pet, fmri) EEG Psychofarmaca/drugs TMS Localisatie Voorbeeld: Het brein van Broca s patient

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting Introductie Hersenen sturen onze bewegingen aan. De aansturing van een spier tijdens een beweging verloopt via de motorische gebieden in onze hersenen (primaire motorcortex en secundaire motorgebieden)

Nadere informatie

Spinal efferents and afferents of the periaqueductal gray Mouton, Leonora

Spinal efferents and afferents of the periaqueductal gray Mouton, Leonora Spinal efferents and afferents of the periaqueductal gray Mouton, Leonora IMPORTANT NOTE: You are advised to consult the publisher's version (publisher's PDF) if you wish to cite from it. Please check

Nadere informatie

De ziekte van Parkinson is een neurologische ziekte waarbij zenuwcellen in een specifiek deel van de

De ziekte van Parkinson is een neurologische ziekte waarbij zenuwcellen in een specifiek deel van de Rick Helmich Cerebral Reorganization in Parkinson s disease (proefschrift) Nederlandse Samenvatting De ziekte van Parkinson is een neurologische ziekte waarbij zenuwcellen in een specifiek deel van de

Nadere informatie

Beide helften van de hersenen zijn met elkaar verbonden door de hersenbalk. De hersenstam en de kleine hersenen omvatten de rest.

Beide helften van de hersenen zijn met elkaar verbonden door de hersenbalk. De hersenstam en de kleine hersenen omvatten de rest. Biologie SE4 Hoofdstuk 14 Paragraaf 1 Het zenuwstelsel kent twee delen: 1. Het centraal zenuwstelsel bevindt zich in het centrum van het lichaam en bestaat uit de neuronen van de hersenen en het ruggenmerg

Nadere informatie

Regeling. Regeling is het regelen van allerlei processen in het lichaam. Regeling vindt plaats via twee orgaanstelsels: Zenuwstelsel.

Regeling. Regeling is het regelen van allerlei processen in het lichaam. Regeling vindt plaats via twee orgaanstelsels: Zenuwstelsel. Regeling Regeling is het regelen van allerlei processen in het lichaam. Regeling vindt plaats via twee orgaanstelsels: (1) Zenuwstelsel (2) Hormoonstelsel Verschillen in bouw en functie: bestaat uit functie

Nadere informatie

Brein. Basisinformatie Brain Training. Brain Gymmer

Brein. Basisinformatie Brain Training. Brain Gymmer Brein Basisinformatie Brain raining Brain Gymmer nhoudsopgave Hoe doe je de dingen die je doet? 3 nderzoek 6 Het geheugen 9 ekenen & ellen 12 Hemisferen 14 Woordenlijst 16 2 Hoe doe je de dingen die je

Nadere informatie

H 8: Controle van bewegingen

H 8: Controle van bewegingen H 8: Controle van bewegingen 1. Reflexmatige controle van bewegingen: op ruggenmergniveau Bij reflexen: terugkoppeling naar hersenen niet noodzakelijk. Ruggenmerg heeft bepaalde graad van zelfstandigheid.

Nadere informatie

1. Welke rol heeft Cajal gespeeld in de geschiedenis van de Neurowetenschappen?

1. Welke rol heeft Cajal gespeeld in de geschiedenis van de Neurowetenschappen? Tentamen Neurobiologie 29 juni 2007 9.00 12.00 hr Naam: Student nr: Het tentamen bestaat uit 28 korte vragen. Het is de bedoeling dat u de vragen beantwoordt in de daarvoor gereserveerde ruimte tussen

Nadere informatie

Neuropathologie van de. Ziekte van Parkinson

Neuropathologie van de. Ziekte van Parkinson Neuropathologie van de Ziekte van Parkinson De progressie van Lewy inclusies vanaf de nervus vagus tot aan de cerebrale cortex Auteur S.H. Uysal Begeleider Dr. E.R. Volkerts Afstudeeropdracht Bachelor

Nadere informatie

Les 18 Zenuwstelsel 1

Les 18 Zenuwstelsel 1 Les 18 Zenuwstelsel 1 Zenuwweefsel, neuron, depolarisatie, neurotransmitters, CZS, vegatatief, sensorisch, motorisch ANZN 1e leerjaar - Les 18 - Matthieu Berenbroek, 2000-2011 1 Zenuwweefsel Cellen met

Nadere informatie

Neuronal control of micturition Kuipers, Rutger

Neuronal control of micturition Kuipers, Rutger Neuronal control of micturition Kuipers, Rutger IMPORTANT NOTE: You are advised to consult the publisher's version (publisher's PDF) if you wish to cite from it. Please check the document version below.

Nadere informatie

Neuro-anatomie herhaling

Neuro-anatomie herhaling Tekeningen hersenstam Van Loon Neuro-anatomie herhaling 1 2 Nupie 't Olifantje 3 Nupie 't Olifantje 4 Nupie 't Olifantje 5 Nupie 't Olifantje 6 Nupie 't Olifantje 7 Nupie 't Olifantje 8 Nupie 't Olifantje

Nadere informatie

Neuropsychologie Boeksamenvatting - Fundamentals of Human Neuropsychology; Kolb & Whishaw; 7th edition; 2015

Neuropsychologie Boeksamenvatting - Fundamentals of Human Neuropsychology; Kolb & Whishaw; 7th edition; 2015 AthenaSummary Vrije Universiteit Amsterdam Faculteit der Gedrags- en Bewegingswetenschappen Bachelorjaar 2 Neuropsychologie Boeksamenvatting - Fundamentals of Human Neuropsychology; Kolb & Whishaw; 7th

Nadere informatie

De ziekte van Parkinson (ZvP) is een progressieve aandoening van de hersenen

De ziekte van Parkinson (ZvP) is een progressieve aandoening van de hersenen Samenvatting 125 126 SAMENVATTING De ziekte van Parkinson (ZvP) is een progressieve aandoening van de hersenen waarbij zenuwcellen in de middenhersenen, die de neurotransmitter dopamine produceren, afsterven.

Nadere informatie

H6: zintuigcellen. Zintuiglijke waarneming

H6: zintuigcellen. Zintuiglijke waarneming H6: zintuigcellen Zintuiglijke waarneming *Zintuiglijke waarneming / perceptie = proces dat instaat voor registratie van omgevingsprikkels verwerking interpretatie 4 types van zintuiglijke waarneming 1.

Nadere informatie

Chapter 13. Nederlandse samenvatting. A.R.E. Potgieser

Chapter 13. Nederlandse samenvatting. A.R.E. Potgieser Chapter 13 Nederlandse samenvatting A.R.E. Potgieser Chapter 13 Nederlandse samenvatting Hoofdstuk 1 is een algemene introductie over de premotor cortex met een focus op betrokkenheid van deze gebieden

Nadere informatie

Onwillekurig of Autonoom Ingedeeld in parasympatisch en orthosympatisch

Onwillekurig of Autonoom Ingedeeld in parasympatisch en orthosympatisch Paragraaf 8.1 en 8.2 perifere zenuwstelsel Uitlopers van zenuwcellen buiten de hersenen en het ruggenmerg centrale zenuwstelsel Zenuwcellen en uitlopers in hersenen en ruggenmerg autonome zenuwstelsel

Nadere informatie

Hoofdstuk 9: Sleep and Biological Rhythms

Hoofdstuk 9: Sleep and Biological Rhythms Hoofdstuk 9: Sleep and Biological Rhythms 1. EEN FYSIOLOGISCHE EN GEDRAGSMATIGE BESCHRIJVING VAN SLAAP 1.1. Fasen van slaap Electromyogram (EMG): elektrisch potentiaal die opgenomen wordt van een elektrode

Nadere informatie

Breincentraal leren: van hersenonderzoek naar klaslokaal. Lucia M. Talamini UvA

Breincentraal leren: van hersenonderzoek naar klaslokaal. Lucia M. Talamini UvA Breincentraal leren: van hersenonderzoek naar klaslokaal Lucia M. Talamini UvA Onderwerpen 1. Intro Geheugen en het brein 2. Factoren die leren en geheugen bevorderen 3. Multimodaal leren 4. Aansluiten

Nadere informatie

Aandacht, controle & motoriek Tentamen 2012

Aandacht, controle & motoriek Tentamen 2012 Aandacht, controle & motoriek Tentamen 2012 Door psychobio.nl SAMENVATTING 27 meerkeuzevragen, 3 open vragen en 1 bonusvraag Vraag 1. Welke uitspraak over EEG/MEG is waar? a. De neurale bron van EEG-signalen

Nadere informatie

A Rewarding View on the Mouse Visual Cortex. Effects of Associative Learning and Cortical State on Early Visual Processing in the Brain P.M.

A Rewarding View on the Mouse Visual Cortex. Effects of Associative Learning and Cortical State on Early Visual Processing in the Brain P.M. A Rewarding View on the Mouse Visual Cortex. Effects of Associative Learning and Cortical State on Early Visual Processing in the Brain P.M. Goltstein Proefschrift samenvatting in het Nederlands. Geschreven

Nadere informatie

Perceptie en Motoriek zijn onlosmakelijk verbonden

Perceptie en Motoriek zijn onlosmakelijk verbonden Het zien Perceptie en Motoriek zijn onlosmakelijk verbonden Als de oogspieren worden ingespoten met een spierverlammend middel valt het beeld in enkele tientallen ms weg Reeksen van oogfixaties en saccades

Nadere informatie

Ooit nagedacht over wat er gebeurt onder een halsband?

Ooit nagedacht over wat er gebeurt onder een halsband? Ooit nagedacht over wat er gebeurt onder een halsband? Bij mensen kan slechts 1 w h i p l a s h a c c i d e n t langdurige pijn en lijden veroorzaken. De anatomie van de hond is fundamenteel gelijk aan

Nadere informatie

het lerende puberbrein

het lerende puberbrein het lerende puberbrein MRI / fmri onbalans hersenstam of reptielenbrein automatische processen, reflexen, autonoom het limbisch systeem of zoogdierenbrein cortex emotie, gevoel, instinct, primaire behoeften

Nadere informatie

H10: plastische cellen

H10: plastische cellen H10: plastische cellen Neuroplasticiteit: Ontwikkeling van het zenuwstelsel Beschadiging: ischemisch letsel (beroerte), lesie of traumatisch letsel, etc Informatie-opslag in de hersenen Ontwikkeling van

Nadere informatie

The role of the nucleus retroambiguus in the neural control of respiration, vocalization and mating behavior Boers, José

The role of the nucleus retroambiguus in the neural control of respiration, vocalization and mating behavior Boers, José The role of the nucleus retroambiguus in the neural control of respiration, vocalization and mating behavior Boers, José IMPORTANT NOTE: You are advised to consult the publisher's version (publisher's

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting Nederlandse Samenvatting 11 Chapter 11 Traumatisch hersenletsel is de meest voorkomende oorzaak van hersenletsel in onze samenleving. Naar schatting komt traumatisch hersenletsel jaarlijks voor in 235

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING

NEDERLANDSE SAMENVATTING NEDERLANDSE SAMENVATTING 188 Type 1 Diabetes and the Brain Het is bekend dat diabetes mellitus type 1 als gevolg van hyperglykemie (hoge bloedsuikers) kan leiden tot microangiopathie (schade aan de kleine

Nadere informatie

WERKING VAN HET ZENUWSTELSEL

WERKING VAN HET ZENUWSTELSEL WERKING VAN HET ZENUWSTELSEL Om de werking van psychopharmaca, de pharmaca die op onze hersenen inwerken en daarmee onze geest beïnvloeden, te begrijpen is enig inzicht in de werking en de bouw van hersenen

Nadere informatie

H.6 regeling. Samenvatting

H.6 regeling. Samenvatting H.6 regeling Samenvatting Zenuwstelsel Het zenuwstelsel bestaat uit: Centrale zenuwstelsel ( bestaat uit: grote hersenen, kleine hersenen, hersenstam en ruggenmerg Zenuwen Functies van zenuwstelsel: Verwerken

Nadere informatie

We kunnen het zenuwstelsel daarom onderverdelen in de controlekamer: het centrale zenuwstelsel en informatiewegen: het perifere zenuwstelsel.

We kunnen het zenuwstelsel daarom onderverdelen in de controlekamer: het centrale zenuwstelsel en informatiewegen: het perifere zenuwstelsel. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 Het zenuwstelsel De hersenen, het ruggenmerg en de zenuwen in je lichaam vormen samen het zenuwstelsel.

Nadere informatie

Waarom kijkt iedereen boos? Vergelijkend onderzoek van de hersenen van mensen met een depressie

Waarom kijkt iedereen boos? Vergelijkend onderzoek van de hersenen van mensen met een depressie Waarom kijkt iedereen boos? Vergelijkend onderzoek van de hersenen van mensen met een depressie Jojanneke is een studente van 24 jaar en kampt al een tijdje met depressieve klachten. Het valt haar huis-

Nadere informatie

De hersenen: het meest complexe orgaan van het menselijk lichaam

De hersenen: het meest complexe orgaan van het menselijk lichaam De hersenen: het meest complexe orgaan van het menselijk lichaam De hersenen C. Lafosse Revalidatieziekenhuis RevArte Om de stoornissen en beperkingen van iemand met een hersenletsel te leren kennen en

Nadere informatie

Taal en het brein. Neurowetenschappen en taalontwikkeling

Taal en het brein. Neurowetenschappen en taalontwikkeling Taal en het brein. Neurowetenschappen en taalontwikkeling Deel 1. Geschiedenis van het hersenonderzoek, de architectuur van het brein en de werking van het neuron 2 december 2011, Algemene Taalwetenschap

Nadere informatie

Doelgericht trainen van functionele stabiliteit

Doelgericht trainen van functionele stabiliteit Doelgericht trainen van functionele stabiliteit Een overzicht van de neurologische regelmechanismen Martin Moons Sportfysiotherapeut Samenvatting van de ochtendlezing en de workshops tijdens het MFT congres

Nadere informatie

Samenvattingen. Samenvatting Thema 6: Regeling. Basisstof 1. Zenuwstelsel regelt processen:

Samenvattingen. Samenvatting Thema 6: Regeling. Basisstof 1. Zenuwstelsel regelt processen: Samenvatting Thema 6: Regeling Basisstof 1 Zenuwstelsel regelt processen: - regelen werking spieren en klieren - verwerking van impulsen van zintuigen Zintuigcellen: - staan onder invloed van prikkels

Nadere informatie

Tentamen Neuroanatomie en Fysiologie 1008 mei 2007

Tentamen Neuroanatomie en Fysiologie 1008 mei 2007 Tentamen Neuroanatomie en Fysiologie 1008 mei 2007 1. De Nernst potentiaal vertegenwoordigt een evenwichtssituatie in de zenuwcel. Welk statement beschrijft deze situatie het beste? 1: De elektrische en

Nadere informatie

De aanstekelijkheid van lachen

De aanstekelijkheid van lachen Profielwerkstuk 2009/2010 De aanstekelijkheid van lachen Een onderzoek naar welke factoren invloed hebben op het meelachen Floor Beldman Lianne Klein Schaarsberg Profielwerkstuk biologie Begeleider A.

Nadere informatie

Thema: hersenontwikkeling

Thema: hersenontwikkeling Thema: hersenontwikkeling stap 1: Ontwikkeling van de neurale buis Lengte: bv cortex, middenhersenen en hersenstam. Oppervlakte : bv visuele cortex, Diepte: verschillende lagen van een gebied Porblemen

Nadere informatie

Onderzoeken naar ME/cvs brengen de problemen met het autonome zenuwstelsel in verband met de hersenen

Onderzoeken naar ME/cvs brengen de problemen met het autonome zenuwstelsel in verband met de hersenen 25 februari 2017 Onderzoeken naar ME/cvs brengen de problemen met het autonome zenuwstelsel in verband met de hersenen Dr. Barnden van het National Centre for Neuroimmunology and Emerging Diseases (NCNED)

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING

NEDERLANDSE SAMENVATTING NEDERLANDSE SAMENVATTING Wat verandert er in het zenuwstelsel als een dier iets leert? Hoe worden herinneringen opgeslagen in de hersenen? Hieraan ten grondslag ligt het vermogen van het zenuwstelsel om

Nadere informatie

De rol van het CZS bij bewegen

De rol van het CZS bij bewegen De rol van het CZS bij bewegen Het centraal zenuw stelsel (CZS) bestaat uit het ruggenmerg en de hersenen. De hersenen bestaan uit zo n 100 miljard zenuwcellen, neuronen genoemd, en triljoenen ondersteunende

Nadere informatie

Dutch Summary DUTCH SUMMARY

Dutch Summary DUTCH SUMMARY DUTCH SUMMARY Ieder organisme is uitgerust met een aangeboren systeem dat adaptief om moet kunnen gaan met situaties die onze fysieke en psychologische gesteldheid bedreigen. Zulke situaties worden ook

Nadere informatie

Gevorderde MS & Spasticiteit. Gevorderde MS & Spasticiteit. Spasticiteit [Lance] MS en spasticiteit. MS en spasticiteit. 17.000 MS patiënten/nederland

Gevorderde MS & Spasticiteit. Gevorderde MS & Spasticiteit. Spasticiteit [Lance] MS en spasticiteit. MS en spasticiteit. 17.000 MS patiënten/nederland Gevorderde MS & Spasticiteit Disclosure belangen sprekers (Potentiële) belangenverstrengeling : geen Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven : geen Ar Henning, fysiotherapeut Johan Koops,

Nadere informatie

Hoofdstuk 0: Inleiding

Hoofdstuk 0: Inleiding Hoofdstuk 0: Inleiding Neuropsychologie en cognitieve neurowetenschappen Neuropsychologie is de studie van de neurale basis van gedrag Descartes: lichaam en geest zijn gescheiden ontwikkeling van 2 stromingen

Nadere informatie

bewegingsstelsel info voor de patiënt Stretching UZ Gent, Dienst Orthopedie & Traumatologie en Fysische Geneeskunde & Revalidatie

bewegingsstelsel info voor de patiënt Stretching UZ Gent, Dienst Orthopedie & Traumatologie en Fysische Geneeskunde & Revalidatie bewegingsstelsel info voor de patiënt Stretching UZ Gent, Dienst Orthopedie & Traumatologie en Fysische Geneeskunde & Revalidatie Stretching Je hebt last van kniepijn. Het klinisch onderzoek en de medische

Nadere informatie

BSG; Art talocruralis: scharnier: flexie extensie

BSG; Art talocruralis: scharnier: flexie extensie BSG; Art talocruralis: scharnier: flexie extensie Fysiologie les 12 OSG: Art subtalaris: draaigewricht: inversie(supinatie) eversie(pronatie) Art tarso-metatarsalis: amfiarthrose Art metatarso-phalangae:

Nadere informatie

Chapter 9. Samenvatting

Chapter 9. Samenvatting Chapter 9 Samenvatting Samenvatting Voor de meeste mensen is zien een van de meest vanzelfsprekende zaken die er bestaan. Om goed te kunnen zien hebben we behalve goede ogen en voldoende licht ook een

Nadere informatie

Fenomenen die bij een whiplash een rol spelen.

Fenomenen die bij een whiplash een rol spelen. . Bij een whiplash kun je een drietal typische fenomenen onderscheiden. Deze fenomenen kun je verklaren als je whiplash beschouwt als een aandoening van de hersenstam, om precies te zijn het peri-aquaductale

Nadere informatie

Fenotype nakomelingen. donker kort 29 donker lang 9 wit kort 31 wit- lang 11

Fenotype nakomelingen. donker kort 29 donker lang 9 wit kort 31 wit- lang 11 1. Bij honden is het allel voor donkerbruine haarkleur (E) dominant over het allel voor witte haarkleur (e). Het allel voor kort haar (F) is dominant over het allel voor lang haar (f). Een aantal malen

Nadere informatie

Tussen de Oren. Breinfeiten die de oefentherapeutische behandeling in een ander licht zetten.

Tussen de Oren. Breinfeiten die de oefentherapeutische behandeling in een ander licht zetten. Tussen de oren?! Breinfeiten die de oefentherapeutische behandeling in een ander licht zetten. Tussen de oren is geschreven als afstudeeropdracht voor de vierjarige bachelor opleiding Oefentherapie Mensendieck

Nadere informatie

Belangrijkste anatomische structuren van de wervelkolom

Belangrijkste anatomische structuren van de wervelkolom Belangrijkste anatomische structuren van de wervelkolom Om uw rugklachten beter te kunnen begrijpen is een basiskennis van de rug noodzakelijk. Het Rughuis heeft in haar behandelprogramma veel aandacht

Nadere informatie

Auditieve verwerkingsproblemen na niet aangeboren hersenletsel (NAH)

Auditieve verwerkingsproblemen na niet aangeboren hersenletsel (NAH) Auditieve verwerkingsproblemen na niet aangeboren hersenletsel (NAH) Voordracht 1 (theorie) Nederlandse Vereniging voor Audiologie 28 sept. 2007 K.H. Woldendorp revalidatiearts Overzicht voordracht Inleiding

Nadere informatie

1 De neurofysiologie van acute en chronische pijn

1 De neurofysiologie van acute en chronische pijn 1 De neurofysiologie van acute en chronische pijn Jo Nijs en C. Paul van Wilgen Om educatie over pijnfysiologie toe te passen bij patiënten met chronische pijn is een gedegen kennis van pijnfysiologie

Nadere informatie

Tentamen Structuur en functie van cel en weefsel (Vakcode 8W210) van uur

Tentamen Structuur en functie van cel en weefsel (Vakcode 8W210) van uur Tentamen Structuur en functie van cel en weefsel (Vakcode 8W210) 17-01-2011 van 09.00-12.00 uur Opmerkingen bij dit tentamen: Zorg ervoor dat op elk formulier dat je inlevert, je identiteitsnummer en naam

Nadere informatie

Hersenen op de noodrem:

Hersenen op de noodrem: ART reactiesnelheid 14-10-2002 16:13 Pagina 66 Hersenen op de noodrem: de snelheid van stoppen Je wil oversteken en net op dat moment komt er een brandweerauto met loeiende sirenes de hoek om. Je verstart

Nadere informatie

DEEL 1. Hoofdstuk 8: controle van beweging

DEEL 1. Hoofdstuk 8: controle van beweging DEEL 1 Hoofdstuk 8: controle van beweging 8.1 reflexmatige controle van beweging 8.1.1 de monosympathische stretch reflex = eenvoudigste functionele neurologische baan in het lichaam Tijdsinterval tussen

Nadere informatie

Motoriek: van regelsystemen en anatomie tot behandelprincipes

Motoriek: van regelsystemen en anatomie tot behandelprincipes Motoriek: van regelsystemen en anatomie tot behandelprincipes Prof dr Gerard M Ribbers R o t t e r d a m N e u r o r e h a b i l i t a t i o n R e s e a r c h RoNeRes A computational model: reaching

Nadere informatie

Neurale synchronisatie binnen en tussen gebieden van het motorische systeem

Neurale synchronisatie binnen en tussen gebieden van het motorische systeem Samenvatting Neurale synchronisatie binnen en tussen gebieden van het motorische systeem Het brein is het meest complexe orgaan van ons lichaam. Met ontelbare neuronen (zenuwcellen) en hun verbindingen

Nadere informatie

Japanse hersenonderzoekers leren van robots

Japanse hersenonderzoekers leren van robots Japanse hersenonderzoekers leren van robots Daan Archer - 4-6-2009 Samenvatting Eind maart 2009 presenteerden Japanse onderzoekers een sterk staaltje breinmachine interacties. Enkel met zijn gedachten

Nadere informatie

COMPLEXITEIT EN PLASTICITEIT VAN DE HERSENEN

COMPLEXITEIT EN PLASTICITEIT VAN DE HERSENEN COMPLEXITEIT EN PLASTICITEIT VAN DE HERSENEN Naam: Klas: Datum: INLEIDING De hersenen kun je zien als het besturingssysteem van je lichaam. Ze ontvangen en verwerken informatie en sturen signalen uit naar

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Het begrijpen van cognitieve heterogeniteit bijde ziekte van Parkinson: Een benadering met behulp van beeldvormend onderzoek De ziekte van Parkinson (ZvP) is een chronische, progressieve

Nadere informatie

Sekseverschillen in breinontwikkeling

Sekseverschillen in breinontwikkeling Sekseverschillen in breinontwikkeling Hoewel verschillen in breinontwikkeling tussen jongens en meisjes tot nu toe beperkt aandacht hebben gekregen in neurologisch onderzoek is er evidentie dat de ontwikkeling

Nadere informatie

HOOFDSTUK 1: CELLEN VAN ONS LICHAAM...

HOOFDSTUK 1: CELLEN VAN ONS LICHAAM... DE ZENUWCEL HOOFDSTUK 1: CELLEN VAN ONS LICHAAM... 3 Cellen, weefsels en organen (grondig lezen)... 3 Cellulaire differentiatie (grondig lezen)... 3 Delen van de cel (grondig lezen)... 4 Celmembraan (grondig

Nadere informatie

sulcus tussen frontale en temporale kwab

sulcus tussen frontale en temporale kwab Begrippenlijst Beweging en Sturing Gemaakt door: Esma Nadi Pons een verbinding tussen de grote hersenen de kleine hersenen, maakt deel uit van het autonoom zenuwstelsel. Het ligt tussen het verlengde merg

Nadere informatie

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/32078 holds various files of this Leiden University dissertation Author: Pannekoek, Nienke Title: Using novel imaging approaches in affective disorders

Nadere informatie

a p p e n d i x Nederlandstalige samenvatting

a p p e n d i x Nederlandstalige samenvatting a p p e n d i x B Nederlandstalige samenvatting 110 De hippocampus en de aangrenzende parahippocampale hersenschors zijn hersengebieden die intensief worden onderzocht, met name voor hun rol bij het geheugen.

Nadere informatie

2 Het spiegelende brein

2 Het spiegelende brein Nawoord Ik schrijf dit nawoord op de dag van de inauguratie van Barack Obama als nieuwe president van de Verenigde Staten. Dit zijn dagen van grote hoop de stralende hoop die de campagne en presidentsverkiezing

Nadere informatie

Veilig gehechte kinderen ontwikkelen steeds rijkere verbindingen, krijgen meer integratie en adequate prefrontale functies

Veilig gehechte kinderen ontwikkelen steeds rijkere verbindingen, krijgen meer integratie en adequate prefrontale functies BLOK III LIEFDE Veilig gehechte kinderen ontwikkelen steeds rijkere verbindingen, krijgen meer integratie en adequate prefrontale functies Met opgroeien van veilige hechtingsrelaties ontwikkelen kinderen

Nadere informatie

DOCENT: A. SEWSAHAI Havo HENRY N. HASSANKHAN SCHOLENGEMEENSCHAP LELYDORP [HHS-SGL] Thema: Regeling

DOCENT: A. SEWSAHAI Havo HENRY N. HASSANKHAN SCHOLENGEMEENSCHAP LELYDORP [HHS-SGL] Thema: Regeling DOCENT: A. SEWSAHAI Havo HENRY N. HASSANKHAN SCHOLENGEMEENSCHAP LELYDORP [HHS-SGL] Thema: Regeling Doelstellingen: De student moet: de bouw en functies van het zenuwstelsel kunnen beschrijven de functies

Nadere informatie

Staat alles in het brein vast?

Staat alles in het brein vast? 7 maart 2009 Staat alles in het brein vast? Rob van der Lubbe, GW-CPE Universiteit Twente Sheet 1 Goedemorgen allemaal. Welkom bij de lezing Staat alles vast in het brein?. Allereerst wil ik Toine van

Nadere informatie

Beeldvormend onderzoek bij autisme

Beeldvormend onderzoek bij autisme Beeldvormend onderzoek bij autisme Dr. C.M. van der Gaag & drs. J.A.C.J. Bastiaansen Universitair Medisch Centrum Groningen Opmerkelijk: - Autistische kenmerken - Relatief groot hoofd ( callosum - Afwezigheid

Nadere informatie