DOORBREEK DE VICIEUZE CIRKEL

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "DOORBREEK DE VICIEUZE CIRKEL"

Transcriptie

1 DOORBREEK DE VICIEUZE CIRKEL

2

3 DOORBREEK DE VICIEUZE CIRKEL WEER GEZOND DOOR DIEET NIEUW: Het verband met Autisme Door Elaine Gottschall B.A., M.Sc.

4

5 !"#$%&'()*+*,-.&/0*1"))23(.--**4*!"%/0-&52*6.2"27& +**,-.&/0*1"))23(.--*89:;*<=""%*(0)*00%2)*5&)'0'0=0/*&/*(0)*,/'0-2*.-2**!""#$%&#$'()$*+'$,)%-'."&/ +**,-.&/0*1"))23(.--*899>*<(0%?&0/0*5&)'.=0*&/*(0)*,/'0-2*.-2* 01)%2.&3$'()$4.-."+5$67-8)/!"#"$%&'#(")*+,-&.")/)0112)3)4%&+'")56,,(78&%%)"')96$'"%+*():&(6(;+<) +*BCC;*D*,-.&/0*1"))23(.--*0/*!"%/0-&52*6.2"27&E A0%A0*A%57** +*BCC:*D*,-.&/0*1"))23(.--*0/*!"%/0-&52*6.2"27&E =&0%A0*A%57** +*BCC9*D*,-.&/0*1"))23(.--*0/*!"%/0-&52*6.2"27&E =&FGA0*A%57** +*BC8C*D*,-.&/0*1"))23(.--*0/*!"%/0-&52*6.2"27&E?02A0*A%57** +*BC8C*D*,-.&/0*1"))23(.--*0/*!"%/0-&52*6.2"27&E H--0*%03()0/*=""%I0("5A0/E J&)'0'0=0/*A""%K**L-.22&070*M"N0"#.)(&0*6.2"27&* O5&A0%*65&)0/*P#..%/0*BQ* BC8B*HH*M..%-0N** R0A0%-./A** S0?0*=0%).-&/'*I0%52)*"#*A0*88A0*A%57*=./*A0*8C0*F5I&-05N5&)'.=0*=./** =""%*(0)*00%2)*5&)'0'0=0/*A""%*L&%7)"/*T%022*&/*89:;* 0/*&/*00/*(0%?&0/0*5&)'.=0*=./*899>E* R0A0%-./A20*)&)0-K*USVVW6W,,L*S,*XY!Y,JO,*!YWL,Z[ W0G0%)0K S&00)*=""%*S.%N?&07)0/\ S&00)*=""%*Y6S]#.)&^/)0/ 8,/-'-2(E/5"$,207(F-"&'"(>0)(8$,6)7(8,"/-0&-"7(G->"$'-5%/-'27(86$,)-256"(G-0$$""7(* 8=2'-256"(H-+$,2"7(?%'-2I": R&0)2* =./* A0?0* 5&)'.=0* '0%0#%"A5300%A* "G* '07"#&00%A* ="%N* "G* "#* (3"/&"( 3-JK"( #0)(,,&L( "/"&'$,)-2567( I"560)-256( M-)5/%2-"N( ")( (I-5$,4/IO7( #-*-'00/7( =&.* *23.//0%2* "G* /"'* 5&)* )0* =&/A0/* %0#%"A57)&0]N0)("A0/*?"/A0%* 23(%&G)0-&F70* )"02)0NN&/'* =./*A05&)'0=0%E J&)?"/A0%&/'0/* '0-A0/* =""%* %030/2&02* 7"%)0* 0/* 3&).)0/* 5&)* A0* )072)* &/* 3"NI&/.)&0* N0)* 00/*.%)&70-* &/* 00/* )&FA23(%&G)* "G* 00/* 7%./)* "G* &/*%.A&"]5&)?0/A&/'0/E

6

7 DANKBETUIGING Bij het onderzoek, het schrijven en uitgeven van dit boek ondervond ik morele, intellectuele en emotionele steun van veel mensen. Van hen wil ik in het bijzonder de volgende mensen mijn diepste genegenheid betonen. Dr. Donald B. McMillan voor zijn tijd, deskundigheid, steun en vriendschap. Catheryne Dahlke voor haar vermogen om orde en samenhang te brengen in de benodigde reorganisatie van het boek. Met één been in de wereld van de biologische wetenschappen en het andere in die van het uitgeven, heeft zij het voor elkaar gekregen dat ik trots ben op deze editie 2004 van Breaking the Vicious Cycle, waaraan een nieuw hoofdstuk over Autisme is toegevoegd. Patricia Wilson voor haar vriendschap en bereidheid haar artistieke talenten aan te wenden voor het maken van de illustraties. Diane Jewkes voor haar geduld en kennis bij het redigeren van het manuscript. Sue Brown, Callie Cesarini, Marge Moulton, Debbie Newsted en Jane Sexsmith voor hun optimisme en hulp waardoor ik in staat was de vele herzieningen door te voeren. Valerie Tabone en Sandra Rule van het Grafisch Centrum van de Universiteit van West Ontario, voor hun medewerking en expertise op het gebied van het grafisch weergeven en artistiek layouten van het manuscript. Mijn echtgenoot, Herbert, voor zijn onbegrensde geduld, zijn morele ondersteuning en voortdurend aandringen het boek te schrijven. Mijn dochter, Judith Lynn Herod, en haar vriend, Tad Crohn, voor hun uitstekende bewerking van de oorsponkelijke uitgave. Mijn dochter, Joan Beth Gottschall, voor haar niet-aflatende aanmoedigingen.

8

9 BELANGRIJKE MEDEDELING VOOR DE LEZER Dit boek bevat informaties over voedingsmiddelen en een dieet, waarmee mensen die het gevolgd hebben volgens de ervaringen van de auteur geholpen zijn. De auteur erkent dat de behandeling van ziekte en de verbetering van de gezondheid door het volgen van een dieet moet worden begeleid door een gekwalificeerde geneesheer. Lezers kunnen zich beter onthouden van zelfdiagnose en zelfzorg. Overleg met uw behandelend arts voordat u met het voorgestelde dieet begint. De inhoud van dit boek zal zeker kunnen worden aangevuld in gesprekken met een geneesheer die een speciale belangstelling aan de dag legt voor of gespecialiseerd is in voeding. De auteur en uitgever aanvaarden geen medische of juridische aansprakelijkheid voor het gebruik of misbruik van de verstrekte informaties of voor het in dit boek beschreven dieet.

10

11 Wetenschappelijke vooruitgang betekent niet alleen de accumulatie, maar ook de ordening en standaardisatie van kennis. Dit omvat het regelmatig ontdekken van nieuwe verbindingen tussen bestaande kennis, en van nieuwe hypotheses die ons helpen het onbekende te verkennen. George Sarton Inleiding van Geschiedenis van de Wetenschap

12

13 OPDRACHT Dit boek is opgedragen ter nagedachtenis van Dr.Sidney Valentine Haas die mij voor het eerst bewust maakte van het effect van voeding op het lichaam..x. Deze vertaling draag ik met liefde op aan Jeanne Engelchor, mijn moeder. Was zij, door haar specialisten op het belang van goede voeding gewezen en had zij van Dr. Sidney Haas dieet geweten, dan had zij langer, beter en gelukkiger geleefd na x. Als gevolg van deze opdracht denk ik ook in genegenheid terug aan mijn lieve zusje Len, die veel zorgzame jaren voor haar rekening nam.( 2002/12).

14

15 INHOUDSOPGAVE Voorwoord door Ronald L. Hoffman, MD...I-IV Hoofdstuk 1 Verleden en heden... 1 Hoofdstuk 2 Wetenschappelijk bewijs m.b.t. het dieet... 5 Hoofdstuk 3 Ingewandsmicroben: De onzichtbare wereld Hoofdstuk 4 Doorbreek de Vicieuze Cirkel Hoofdstuk 5 Koolhydraten en spijsvertering Hoofdstuk 6 Het Coeliakie verhaal Hoofdstuk 7 Het verband met de hersenen Hoofdstuk 8 Het verband met Autisme Hoofdstuk 9 Beginnen met het dieet Hoofdstuk 10 Het Specifieke Koolhydraten Dieet VOOR FIJNPROEVERS Addendum: Het korps moeders en vaders Internetsurfers Verklarende woordenlijst Appendix Register

16

17 i Voorwoord I VOORWOORD Toen ik Food and the Gut Reaction, de eerste editie van Breaking the Vicious Cycle: Intestinal Health Through Diet ontdekte, werd ik mij er van bewust dat het een bruikbare oplossing bevatte voor een dieetbehandeling van veel ingewand kwalen. Door patiënten kennis te laten maken met het Specifieke Koolhydraten Dieet, kunnen zij aan de hand van een gevarieerd dieet ervaren dat in veel gevallen hun klachten verminderen. Ze bereiken tegelijk dat een ontstoken gedeelte van hun maagdarmkanaal herstelt en heelt. Eenvoudig gepresenteerd, maar geavanceerd door het idee erachter, wint het Specifieke Koolhydraten Dieet het van diverse dooddoeners waaraan patiënten met maagdarm problemen en hun behandelend artsen vaak ten prooi vallen. Enige jaren geleden verscheen mijn boek, Seven Weeks to a Settled Stomach. Sinds die tijd heb ik een reputatie opgebouwd als probleemoplosser van maagdarm problemen. Uit alle delen van het land hebben patiënten mij geconsulteerd. Veel klachten kwamen neer op de symptomen die bij het geirriteerde-darm-syndroom passen. Bij anderen werd de diagnose klassieke inflammatoire darmziekte officieel vastgesteld. En hoewel sommige patiënten goed reageerden op het gebruikelijke arsenaal aan spijsverteringsbevorderende hulpmiddelen, vervanging en aanvulling van probiotica, eliminatiediëten, traditionele antischimmel medicamenten en antibiotica, er blijven altijd patiënten die geen verlichting vinden. Op Food and the Gut Reaction, de eerste uitgave van dit boek, werd ik geattendeerd door collega en vriend Dr.Leo Galand. Hij noemde het boek nadat hij er door een van zijn patiënten op was gewezen. Ik herkende Elaine Gottschall s werk onmiddellijk als een potentiële uitkomst voor mijn patiënten. De waarde is dat het dieet voorziet in een smakelijk maar krachtig alternatief voor de gewoonlijk toegepaste dieetvoorschriften bij het behandelen van ingewand klachten: het vezelrijke dieet, het vetarm dieet, het elementaire dieet, het gistvrije dieet, het glutenvrije dieet en andere eliminatie diëten.

18 II Voorwoord Gebaseerd op mijn ervaring met patiënten had ik al zo mijn twijfels bij een koolhydraatrijk voedingsadvies als het meest gezonde eetprogramma, in het bijzonder voor mensen met ingewand klachten. Veel gastro-enterologen stellen, net als de meeste Noord Amerikaanse artsen, een cholesterolarm dieet voor. Vet, zo is de argumentatie, is niet alleen de pest voor de bloedvaten maar ook voor het maagdarmkanaal: in combinatie met buitensporig veel dierlijk eiwit is vet de wegberijder voor westerse ziekten van diverticulitis tot blindedarmontsteking en darmkanker. Het is ongetwijfeld zo dat sommige patiënten het prima doen op vezelrijk voedsel, anderen daarentegen reageren bedroevend op heel gewone, alledaagse voedingsmiddelen zoals rauwkost e.d. Het radicale alternatief, een vlees en groentedieet waaraan helemaal geen suiker en zetmeel te pas komt is onsmakelijk en niet op te brengen voor zelfs de meest toegewijde patiënten. In wezen is dit strikte groenten en eiwitdieet, soms geciteerd als het holbewonerdieet gevaarlijk voor ondervoede en te lichte patiënten met de Ziekte van Crohn of Colitis Ulcerosa. Elaine s Gottschall vermijdt in haar boek de voor de hand liggende stelling dat voedselallergie de oorzaak is van veel maag en darmklachten. Aangezien het mogelijk is om met een dieet resultaten te forceren, lijkt het vanzelfsprekend om dit standpunt in te nemen. Maar een overwaardering van de dubbelzinnige resultaten van allergietesten resulteert voor veel patiënten in een ontoereikende behandeling. De meer doordachte overtuiging dat het niet de individuele voedingsmiddelen op zich zijn die de darmproblemen veroorzaken, maar de bijproducten van de vertering, haalt met rappe schreden de voedselallergie gedachte in. Deze theorie werd voor het eerst geopenbaard door Dr.J.O.Hunter in een opvallend artikel in 1991 in The Lancet. Elaine Gottschall s Specifieke Koolhydraten Dieet is een bevestiging van Hunter s theorie. Een andere recente publicatie in The Lancet benadrukt de steeds vaker geconstateerde intolerantie voor maïs, tarwe, melk, aardappelen, en rogge. Dit kan de verklaring zijn waardoor het komt dat patiënten die afwisselende resultaten ondervinden van een glutenvrij en lactosevrij dieet zoveel beter reageren op Elaine Gottschall s dieet dat intolerantie voor koolhydraten globaler aanpakt dan de andere benaderingen. De

19 iii Voorwoord III tweede druk van Food and the Gut Reaction, Breaking the Vicious Cycle: Intestinal Health Through Diet, moet bij iedere gastroenteroloog tussen zijn noodzakelijke naslagwerken staan. Andere behandelwijzen richten zich op de zorg om ziekteverwekkers in de ingewanden te vernietigen. Degenen die deze benadering voorstaan geloven in het dogma vindt een bacil, vernietig hem. Elaine Gottschall stelt daar een holistische doelstelling tegenover door een gezond evenwicht van de darmflora na te streven. Nadat ik mijn eerste patiënten op het Specifieke Koolhydraten Dieet zette, Food and the Gut Reaction als een uitgebreide gids gebruikend, raakte ik onder de indruk van de resultaten Vele patiënten met de Ziekte van Crohn, Colitis Ulcerosa, het geïrriteerde darmsyndroom en zelfs met hardnekkige constipatie, vonden verlichting, ofschoon hun aanvankelijke verbetering te niet werd gedaan door weldoordachte maar weinig succesvolle eliminatie schema s. De klinische waarde van het Specifieke Koolhydraten Dieet bleek ontegenzeggelijk, maar heel belangwekkend: ik stelde andere onverwachte voordelen vast. Patiënten met spierpijn, stijve gewrichten, zelfs actieve artritis, chronische huiduitslag, psoriasis, algehele vermoeidheid en burnout ondervonden verlichting. Elaine Gottschall s dieet zorgde vermoedelijk voor een vermindering van de toxische belasting van de darmen. De kans op een bredere acceptatie van deze aanpak met een dieet zijn helaas klein. Terwijl veel van mijn innovatieve, op voeding georiënteerde collega s Food and the Gut Reaction aanschaften en patiënten aanzetten tot het volgen van dit dieet, blijken helaas veel gastro-enterologen zelfs niet nieuwsgierig. Zij ontkennen bijna de rol die een dieet kan vervullen. Zo heeft bijvoorbeeld een recent artikel in the Lancet over de doeltreffendheid van een eliminatie dieet bij de behandeling van de Ziekte van Crohn geen van de gastro-enterologen in mijn grootsteedse omgeving er toe aangezet een soortgelijk succesvol dieetadvies te geven zelfs niet als de kwaal in het geheel niet reageert op de voorgeschreven medicinale behandeling volgens het boekje. Het is een geluk dat een toenemend aantal patiënten de noodzaak inziet om af te rekenen met de volledige afhankelijkheid

20 IV Voorwoord van medicijnen en symptoombestrijding, geldend in de huidige medische zorg. Nadat velen jarenlang lijden hebben doorstaan, gecombineerd met economische en emotionele stress, zijn zij graag bereid een heilzaam dieet uit te proberen. En, het moge duidelijk zijn, een dieet dat is voortgekomen uit grondig medisch onderzoek. De ontvangst van de eerste uitgave van dit boek heeft de kenmerken van een volksoproer: patiënten zijn en masse bereid dit dieet te volgen en hebben er baat bij omdat zij ervaren dat het werkt. Elaine Gottschall is een onvermoeibare voorvechtster van haar natuurlijke benadering van spijsverteringsklachten. Zichzelf wegcijferend geeft ze haar tijd, haar liefde en toewijding, haar bevlogenheid, betrokkenheid en aandacht aan patiënten en evenzo aan medici. Ze is een energieke inspirator voor veel van mijn patiënten geworden en verschafte waardevolle adviezen als verbeteringen teruglopen. Haar verdienste is zonder twijfel de absolute zekerheid dat zij er in geslaagd is grote veranderingen te bewerkstelligen in de levens van duizenden mensen met ingewand klachten. Ronald L. Hoffman, M.D., Hoffman Center 40 East 30th St. New York, New York Juni 1994.

21 Verleden en Heden 1 Hoofdstuk 1 VERLEDEN en HEDEN Na jaren van klinisch onderzoek publiceerden de doktoren Sidney V. en Merrill P. Haas in 1951 een boek, getiteld Management of Celiac Disease. Geadresseerd aan de medische wereld beschreef het boek de ervaringen van de artsen met de behandeling en het genezen van honderden patiënten met Coeliakie, alsmede van ziektegevallen met Cystische fibrose. 1 Zij werkten met een goed uitgebalanceerd, normaal dieet, dat hoogst specifiek was op het punt van de toegestane soorten suikers en zetmeel. Als patiënten dit Specifieke Koolhydraten Dieet minimaal een jaar volgden, dan waren zij weer in staat om gewoon te eten en hun symptomen waren geheel en al verdwenen. In 1958 gingen we met onze achtjarige dochter naar dokter Haas. Drie jaar daarvoor was bij haar door specialisten de ongeneselijke ziekte Colitis Ulcerosa vastgesteld en haar conditie ging snel achteruit. Jaren van behandeling met cortisone en sulfonamiden en ontelbare andere medische behandelingen waren zonder succes gebleven en een operatie leek onvermijdelijk. De artsen zetten haar op het Specifieke Koolhydraten Dieet en binnen twee jaar was zij klachtenvrij. Na nog weer wat jaren ging zij weer gewoon eten en geniet zij al meer dan twintig jaar van een uitstekende gezondheid. Veel studenten, vrienden, en anderen die ik in mijn praktijk heb gezien en gebukt gingen onder Colitis Ulcerosa, de Ziekte van Crohn, Coeliakie - niet genezen door een glutenvrij dieet en die leden aan verschillende soorten Chronische Diarree, hebben Haas dieet uitgeprobeerd en het merendeel van hen is nu klachtenvrij. Het meest indrukwekkende en snelste herstel vond plaats bij baby s en kleuters met ernstige constipatie en bij kinderen, die in combinatie met darmklachten, ernstige gedragsstoornissen vertoonden. Hieronder bevonden zich patiëntjes met autistisch 1 Haas, S.V. en M.P.Haas, 1951, Management of Celiac Disease. J.B. Lippincott Co., Philadelphia.

22 2 Hoofdstuk 1 aandoende hypoactiviteit en hyperactiviteit, gepaard gaande met ernstige en langdurige, nachtelijke angsten. Deze gedragsstoornissen en angsten verdwenen vaak tien dagen nadat het Haas Specifieke Koolhydraten Dieet was ingezet. Het is interessant om hier op te merken dat in juni 1985 de Schizofrenie Vereniging in Engeland een wetenschappelijk onderzoeksprogramma startte naar de bevindingen van Dr. F.C. Dohan die een relatie had aangetoond tussen Coeliakie en Schizofrenie. De basis voor dit onderzoek is een strikt graan-, melkvrij en suikerarm dieet, dat heel dicht in de buurt komt van het Specifieke Koolhydraten Dieet. 2,3 Ondertussen hebben wereldwijd onderzoekers darmproblemen bestudeerd. Geneesheren en onderzoekers ontdekten dat een speciaal kunstmatig dieet (met in een laboratorium samengestelde chemische voedingsstoffen), onder de naam het Elementaire Dieet veelbelovend leek bij de behandeling van allerlei spijsvertering en ingewand klachten. Het malabsorptie probleem bij Cystische fibrose, net zo goed als de diarree die optreedt na chemotherapie tegen kanker, beide zijn verholpen bij gebruik van het syntetische Elementaire Dieet 4, 5. Toegepast bij patiënten met de Ziekte van Crohn verdwenen niet alleen de symptomen, maar kinderen die jarenlang een groeiachterstand vertoonden en op dit dieet werden gezet, kwamen in gewicht aan en groeiden spectaculair. 6 Het zoutgehalte in het zweet (een transpiratietest waarbij de ernst van de aandoening gemeten wordt) van patiëntjes met Cystische fibrose daalde indrukwekkend zodra 2,3 Dohan.F.C., 1966 Cereals and schizophrenia data and hypotheses. Acta Psychiatry Scandinavia 42: Dohan.F.C., Schizophrenia: Are some food-derives polypeptides pathogenic? In The Biological Basis of Schizophrenia. Eds.G. Hemmings en W.A. Hemmings. University Park Press, Baltimore. 4 Worthen, D.B. en J.R.Lorimer Enteral Hyperalimentation with Chemically Defined Elemental Diets± A Source Book, 2 nd ed. NorwichEaton Pharmacheuticals, Norwich, New York. 5 Russell, R.I Elemental Diets. CRC Press, Florida. 6 Morin. C.L., M.Roulet, C.C.Roy, en A.Weber Continuous elemental enteral alimentation in children with Crohn s disease and grow failure. Gastroenterology 79±1205/1210.

23 Verleden en Heden 3 deze kinderen op het Elementaire Dieet werden gezet. 7 Meer dan zeshonderd wetenschappelijke publicaties zijn tussen de zeventiger en vroege tachtiger jaren in medische vakbladen verschenen, waarin getuigd werd van het feit dat dit Elementaire Dieet effectief is bij het herstel van malabsorptie en het beloop van veel ingewand stoornissen gunstig beïnvloedt.( 4 ) Omdat het Elementaire Dieet een kunstmatig dieet is, dat meestal via een sonde moet worden toegediend, kan het niet onbeperkt worden voortgezet. En, als het wordt stopgezet meestal ongeveer na zes tot acht weken vermindert geleidelijk aan de verbetering en keren de oude symptomen terug. De gemeenschappelijke noemer die aan de effectiviteit van zowel het natuurlijke Specifieke Koolhydraten Dieet als aan het synthetische Elementaire Dieet ten grondslag ligt, is het type koolhydraat dat overheerst. In het synthetische Elementaire Dieet is de voornaamste koolhydraat de enkelvoudige suiker, glucose, in biomedische kringen monosaccharide genoemd (mono-één, saccharide=suiker) in tegenstelling tot de tweevoudige suikermolecule disaccharide zoals sucrose (tafelsuiker) of de meervoudige suikermolecule polysaccharide zoals zetmeel. Elk rondje stelt een enkelvoudige suikermolecule voor Figuur 1 Voedsel koolhydraten. 7 Sandberg, D.H., P.M.Tocci, en R.M.McKey Decrease in sweat sodium chloride concentrations on limited diets. Pediatric Research 8:386.

24 4 Hoofdstuk 1 In het natuurlijke Specifieke Koolhydraten Dieet zijn de koolhydraten eveneens overwegend enkelvoudige suikers die we vinden in fruit, honing, in op de juiste manier gemaakte yoghurt en in sommige groenten. De vele wetenschappelijke verslagen die aangeven dat de toepassing van het synthetische Elementaire Dieet gunstig is voor de behandeling van ingewandsziekten, propageren het Specifieke Koolhydraten Dieet voor particulier gebruik. Degenen die voor het Specifieke Koolhydraten Dieet kiezen hoeven zich niet te kort gedaan te voelen. Veel van de heerlijke recepten in dit boek zouden niet misstaan in een kookboek voor fijnproevers. Dat ze zo tot de verbeelding spreken wil niet zeggen dat ze op enige manier de onderliggende, wetenschappelijke basis verloochenen: de koolhydraten die in de recepten zijn voorgeschreven zijn biochemisch de goede. Het Specifieke Koolhydraten Dieet dat door dit boek wordt aanbevolen is zeer voedselrijk en absoluut uitgebalanceerd. Het is veilig en zeer geschikt om met succes en effectief veel tergende en irriterende darm en spijsverteringsklachten te boven te komen.

25 Wetenschappelijk bewijs 5 Hoofdstuk 2 WETENSCHAPPELIJK BEWIJS VOOR DIEET De ellendige en verzwakkende darmproblemen die we tegenwoordig tegenkomen bestaan al eeuwen. De benamingen die we geven aan uiteenlopende toestanden zoals diarree, uitzonderlijk veel gas, gewichtsverlies, buitensporig veel slijm bij de ontlasting, krampen, bloedverlies en ernstige constipatie, zijn door de jaren heen veranderd. In de loop der tijd zijn ook de methoden van het stellen van een diagnose evenals de behandelwijzen en het beheersen gewijzigd. Maar er is altijd een sterke onderliggende overtuiging geweest dat het inzetten van een dieet sterk te overwegen is, niet alleen om de oorzaken van de klachten vast te stellen maar ook als behandelmethode en genezing. Er is een overvloed aan medische literatuur met rapporten waarin het gunstige effect wordt bevestigd van verandering van voeding in relatie met het beloop van darmziekten. Zelfs al in 300 AD beschrijft een Romeinse arts tot in detail een diarreegeval dat veel weg heeft van Coeliakie en waarbij hij ter genezing van de ziekte vasten voorstelt in combinatie met het gebruik van het sap van de weegbree, lid van de bananenfamilie. 1 Toen in 1745, Prins Charles, de jonge troonopvolger van Engeland, leed aan Colitis Ulcerosa, ging over hem het verhaal rond dat hij zichzelf genas door een melkvrij dieet te volgen. 2 In het begin van de twintigste eeuw verschaften tal van doktoren opheldering in ons denken over het effect van voeding op darmproblemen. Dr. Christian Herter, geneesheer en professor aan de Universiteit van Columbia, constateerde dat door kinderen die door diarree wegkwijnden en verzwakten, eiwitten goed werden verdragen, vetten middelmatig verteerd werden, maar dat koolhydraten (suikers en zetmeel) slecht werden verdragen. Hij 1 Haas.S.V. en M.P.Haas Management of Celiac Disease. J.B.Lippincott Co., Philadelphia. 2 dedombal, F.T Ulcerative colitis: definition, historical background, etiology, diagnosis, natural history and local complications. Postgraduate Medical Journal 44:

26 6 Hoofdstuk 2 verklaarde dat de vertering van koolhydraten bijna onveranderlijk een terugval veroorzaakte of een terugkeer van de diarree na een periode van verbetering. 3,4 Dr. Samuel Gee, een andere wereldwijd bekende specialist voor kinderziekten, zag in diezelfde tijd glashelder belangrijke feiten, die voortdurend door moderne onderzoekers over het hoofd werden gezien. Dr. Gee gaf aan dat als een patiënt met een darmziekte al genezen kon, het alleen met het volgen van een dieet zou lukken. 5 Hij voegde er aan toe dat melk gedurende ingewand klachten minder geschikt was en dat voeding rijk aan zetmeel (rijst, koren, aardappelen en graan) uit den boze was. Dr. Gee verklaarde: We moeten nooit uit het oog verliezen dat wat een patiënt niet verteren kan hem schade zal berokkenen. Welk voedsel we ook geven aan iemand met darmklachten en in het bijzonder geldt dat voor koolhydraten het moet voeding zijn dat weinig of nagenoeg geen vertering vraagt zodat het verteringsproces op zich niet in de weg staat van de absorptie van de koolhydraten. In tegenstelling tot wat sommigen denken, is het niet zo dat onverteerde (en daarom niet geabsorbeerde) koolhydraten de dunne en dikke darm passeren en in de ontlasting verdwijnen zonder schade aan te richten. In tegendeel: op de een of andere manier en ergens veroorzaken zij juist problemen in het spijsverteringstraject. Recent is er bewijs verkregen voor de stelling dat het beloop van verschillende soorten darmproblemen gunstig beïnvloed kan worden door de op te nemen koolhydraten te manipuleren. Patiënten met Cystische fibrose reageerden opvallend goed op het weglaten van bepaalde koolhydraten uit hun dieet; in het bijzonder geraffineerde suiker (sucrose), het melksuiker lactose, alsmede zetmeel. 6-9 Lactose is keer op keer bestempeld als de boosdoener in 3,4 Herter, C On Infantilism from Chronic Intestinal Infection. MacMillan, New York. - Herter, C Observations on intestinal infantilism. Transactions of the Association of American Physicians 25 : Gee, S On the coeliac affliction. St. Bartholomew s Hospital Report 24: Cozetto, F.J Intestinal lactase deficiency in a patient with cystic fibrosis. Report of a case with enzyme assay. Pediatrics 32:

27 Wetenschappelijk bewijs 7 Colitis Ulcerosa, de Ziekte van Crohn en andere vormen van darmproblemen zoals functionele diarree Het weglaten van lactose uit de diëten van patiënten met deze problemen heeft opmerkelijke verbeteringen te zien gegeven Onderzoek bij de Ziekte van Crohn heeft met betrekking tot koolhydraten in een dieet opzienbare resultaten opgeleverd. In de tachtiger jaren verschenen twee onderzoeksrapporten in de medische literatuur. Het eerste deed verslag van de resultaten van de artsen Von Brandes en Lorentz-Meyer uit Marburg, Duitsland - Jones, R.H.T Disaccharide intolerance and mucoviscidosis. Lancet 2: Donaldson, R.M.,Jr. en J.D.Grybsoki Carbohydrate intolerance. In Gastrointestinal Disease. Eds. M.H.Sleisenger en J.S. Fordtran., W.B.Saunders Co., Philadelphia. - Sandberg, D.H., P.M. Tocci, en R.M. McKey Decrease in sweat sodium chloride concentrations on limited diets. Pediatric Research 8: Struthers, J.E.,Jr., J.W.Singleton, en F.Kern,Jr Intestinal lactase deficiency in ulcerative colitis and regional ileitis. Annals of Internal Medicine 63: Wright, R., en S.C. Truelove A controlled therapeutic trial of various diets in ulcerative colitis. British Medical journal 2: Cady, A.B., J.B. Rodes, A. Littman, en R.K. Crane Significance of lactase deficit in ulcerative colitis. Journal of Laboratory and Clinical Medicine 70: Kirscher B.S., M.V. DeFavaro, en W.Jensen Lactose malabsorption in children and adolescents with inflammatory bowel disease. Gastroenterology 81: Truelove, S.C Ulcerative colitis provoked by milk. British Medical Journa 1: McMichael, H.B., J. Webb, en A.M. Dawson Lactase deficiency in adults: A cause of functional diarrhoea. Lancet 1: Chalfin, D. en P.R. Holt Lactase deficiency in ulcerative colitis, regional enteritis and viral hepatitis. American Journal of Digestive Diseases 12: Gudmand-Hoyer, E. en S. Jarnum Incidence and clinical significance of lactose malabsorption in ulcerative colitis and Crohn s disease. Gut 11: Tandon, R., H.Mandell, H.M.Spiro, en W.R.Thayer Lactose intolerance in Jewish patients with ulcerative colitis. American journal of Digestive Diseases 16:

28 8 Hoofdstuk 2 die bij circa twintig patiënten met de Ziekte van Crohn remissie bereikten door hen voeding en drank te verbieden waarin zich geraffineerde koolhydraten bevonden, voornamelijk sucrose en zetmeel. 19 Bij het tweede onderzoek waren twintig Crohn patiënten betrokken. De wijzigingen in de voeding, die resulteerden in aanhoudende remissies, bestonden uit het weglaten van specifieke soorten zoals graan en zuivelproducten. De artsen die leiding gaven aan het onderzoek concludeerden dat manipulatie met voeding op de lange termijn een effectieve therapie zou kunnen zijn voor de behandeling van de Ziekte van Crohn. 20 Een recent medisch handboek inzake Inflammatoire Darmziekten doet verslag van de uitkomsten van twintig wereldwijde studies over het eetgedrag van patiënten met Colitis Ulcerosa en de Ziekte van Crohn vóór het ontstaan van de symptomen en de daarop volgende diagnose. Twee van de drie onderzoeken naar de voedinggewoonten van Colitis Ulcerosa patiënten gaven een grote consumptie van brood en aardappelen te zien in combinatie met een hoog gebruik van geraffineerde suiker (sucrose). Een ander, groter onderzoek met 124 patiënten kwam tot de slotsom dat de factor voeding, speciaal brood, niet kan worden uitgesloten bij Colitis Ulcerosa. 26 In hetzelfde handboek worden de resultaten van zeventien studies naar de Ziekte van Crohn gemeld en allen stellen een hoger sucrose gebruik vast bij patiënten met Crohn dan bij patiënten zonder deze ziekte. De schrijver van het verslag verklaart: Deze zich herhalende vaststelling is opmerkelijk gezien de verscheidenheid aan landen waar de onderzoeken zich afspeelden en de methoden die bij de studies zijn gebruikt. 19 Von Brandes, J.W., en H.Lorenz-Meyer Diet excluding refined sugar: a new perspective for the treatment of Crohn s disease? A randomized controlled study. Z. Gastroenterologie 19: Alun Jones, A., E.Workman, A.H.Freeman, R.J.Dickinson, A.J.Wilson, en J.O.Hunter Crohn s disease: Maintenance of remission by diet. Lancet 11: Heaton, K.W Dietary factors in the aetiology of inflammatory bowel disease. In Inflammatory Bowel Diseases. Eds. R.N. Allen, M.R.B. Keighley. J.Alexander-Williams, and C.E.Hawkins. Churchill Livingstone, New York.

29 Wetenschappelijk bewijs 9 In de zeventien gepubliceerde onderzoeken werd geconstateerd dat van de onderzochten de Crohn patiënten 20% tot 220% meer sucrose gebruikten dan de mensen die deze ziekte niet ontwikkelden. Concluderend, verklaart Dr. Heaton, opsteller van het onderzoek: Het staat onomstotelijk vast dat er een verband is tussen de Ziekte van Crohn en voeding met veel suiker. Afgezien van roken is dit de meest serieuze aanwijzing van een externe oorzakelijkheid van de ziekte. 26 Dr. Claude Morin van het St.Justine Ziekenhuis in Quebec publiceerde de resultaten bij de behandeling van vier kinderen die leden aan een voortslepende Ziekte van Crohn. Dr. Morin schreef een synthetisch, elementair dieet voor, waarbij via een maagsonde de monosaccharide glucose als de belangrijkste koolhydraatbron werd toegediend. De kinderen vertoonden een opmerkelijke groei en gewichtstoename en tevens een remissie van hun symptomen. 21 In tegenstelling tot sucrose, lactose, en zetmeel, vereist glucose geen vertering en wordt daarom hoogstwaarschijnlijk al in de dunne darm opgenomen. Deze voorverteerde suikers kunnen gemakkelijk de cellen in de darmwand die voor de absorptie zorgdragen, passeren, de bloedbaan binnen komen en vervolgens het lichaam voeden. Glucose, zowel in het synthetische elementaire dieet als aangetroffen in fruit en honing hoeft aan mensen met malabsorptieklachten niet onthouden te worden. Dr. Jan van Eys, van het Kankercentrum van de Universiteit van Texas, bevestigde dit principe door op te merken: Het slijmvlies van de darmwand (het oppervlak) van kinderen heeft de neiging te worden beschadigd door diarree en dat heeft intolerantie voor disaccharides tot gevolg. De ontwikkeling van disaccharide-arm samengestelde flesvoeding en van 21 Morin, C.L.M.Roulet, C.C.Roy, en A.Weber Continuous elemental enteral alimentation in children with Crohn s Disease and growth failure. Gastroenterology 79:

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/23854 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/23854 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/23854 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Marel, Sander van der Title: Gene and cell therapy based treatment strategies

Nadere informatie

Moeten mensen er echt mee leren leven of... zou het ook aan onze voeding kunnen liggen?

Moeten mensen er echt mee leren leven of... zou het ook aan onze voeding kunnen liggen? Darmklachten zijn een steeds vaker voorkomend probleem. Ondanks de toename van het aantal klachten is er nog steeds geen passende oplossing gevonden voor het probleem. In mijn praktijk Detoxenzo kloppen

Nadere informatie

Voedingsadvies bij short bowel

Voedingsadvies bij short bowel Afdeling: Onderwerp: Diëtetiek De dunne darm is een belangrijk onderdeel van de spijsvertering. Na een maaltijd komt het voedsel via mond, slokdarm en maag in de dunne darm terecht. In de dunne darm wordt

Nadere informatie

Tarwe intolerantie vs. glutenintolerantie & glutensensitiviteit

Tarwe intolerantie vs. glutenintolerantie & glutensensitiviteit Tarwe intolerantie vs. glutenintolerantie & glutensensitiviteit Prima vertering graanproducten Vezelrijk, bevordert de stoelgang Vermindert opgeblazen gevoel na de maaltijd Iemand met coeliakie kan absoluut

Nadere informatie

Darmklachten? Patiëntenfolder

Darmklachten? Patiëntenfolder Darmklachten? Patiëntenfolder Alle micro-organismen (bacteriën, gisten en schimmels) die zich in het spijsverteringskanaal bevinden, worden samen de darmflora genoemd. De darmflora bestaat voor het grootste

Nadere informatie

Mijn kind heeft diarree

Mijn kind heeft diarree Mijn kind heeft diarree Beste ouders, Uw kind heeft diarree. In deze brochure vindt u een antwoord op de meeste vragen en ook praktische tips, opdat dit tijdelijk ongemak u geen onnodige hoofdbrekens zou

Nadere informatie

Informatie voor patiënten Waarom een ontlastingonderzoek?

Informatie voor patiënten Waarom een ontlastingonderzoek? Informatie voor patiënten Waarom een ontlastingonderzoek? RP Vitamino Analytic Postbus 38 NL - 4493 ZG Kamperland Copyright 2008 RP Vitamino Analytic BV, NL 4493 ZG Kamperland Item-Nr. 374840-08/08 Waarom

Nadere informatie

Spijsverterings- problemen ALL AGES

Spijsverterings- problemen ALL AGES Spijsverterings- problemen ALL AGES Alvleesklier Colon (dikke darm) Alvleesklier Colon (dikke darm) Slokdarm Maag Dunne darm Endeldarm Slokdarm Maag Dunne darm Endeldarm Bek Bek Galblaas Galblaas Uw dierenarts

Nadere informatie

PDS B e l a n g e n v e r e n

PDS B e l a n g e n v e r e n r a b l D e PDS B e l a n g e n v e r e n r m S y n d r o a o m i g e i n g k k i r P De diagnose PDS 2 Het Prikkelbare Darm Syndroom, een functionele aandoening Ziekten met een duidelijke diagnose zijn

Nadere informatie

Spijsverteringsstoornissen

Spijsverteringsstoornissen Spijsverteringsstoornissen Clinical Nutrition to Improve Quality of Life Het belang van voeding Het voedsel dat uw huisdier eet, speelt een belangrijke rol in zijn of haar algemene gezondheid en welzijn.

Nadere informatie

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER. Duphalac, stroop 667 mg /ml

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER. Duphalac, stroop 667 mg /ml BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER Duphalac, stroop 667 mg /ml Lees de hele bijsluiter zorgvuldig door voordat u start met het gebruik van dit geneesmiddel. - Bewaar deze bijsluiter, het kan

Nadere informatie

Informatie voor patiënten. Ontlastingonderzoek ter beoordeling van de darmflora. RP-Vitamino BV Postbus 38 NL - 4493 ZG Kamperland

Informatie voor patiënten. Ontlastingonderzoek ter beoordeling van de darmflora. RP-Vitamino BV Postbus 38 NL - 4493 ZG Kamperland 374840.indd, Spread 1 of 6 - Pages (12, 1) 10/04/02 08:58 AM angeboden door: Informatie voor patiënten Ontlastingonderzoek ter beoordeling van de darmflora RP-Vitamino BV Postbus 38 NL - 4493 ZG Kamperland

Nadere informatie

Onder het begrip koolhydraten. Koolhydraten

Onder het begrip koolhydraten. Koolhydraten Koolhydraten gist Onder het begrip koolhydraten verstaan we alle moleculen die opgebouwd zijn uit koolstof, zuurstof en waterstof en die bepaalde chemische eigenschappen gemeenschappelijk hebben. Koolhydraten

Nadere informatie

Divertikels. Afdeling Diëtetiek

Divertikels. Afdeling Diëtetiek Divertikels Afdeling Diëtetiek Voedingsadvies bij divertikels Deze informatie is bedoeld als ondersteuning van het consult door een diëtist. De informatie in deze folder kan een persoonlijk dieetadvies

Nadere informatie

Voedingsadviezen na een Whipple-operatie

Voedingsadviezen na een Whipple-operatie Voedingsadviezen na een Whipple-operatie Albert Schweitzer ziekenhuis september 2014 pavo 1127 Inleiding U heeft een Whipple-operatie gehad waarbij (een deel van) uw alvleesklier is verwijderd. Na de operatie

Nadere informatie

DE DIKKE DARM DE DIKKE DARM

DE DIKKE DARM DE DIKKE DARM DE DIKKE DARM DE DIKKE DARM Om te begrijpen wat dikkedarmkanker is, wordt eerst het spijsverteringsstelsel en de werking van de spijsvertering uitgelegd. Om te begrijpen wat dikkedarmkanker is, wordt eerst

Nadere informatie

SAMENVATTING Samenvatting Coeliakie is een genetische aandoening waarbij omgevingsfactoren en meerdere genen bijdragen aan de ontwikkeling van de ziekte. De belangrijkste omgevingsfactor welke een rol

Nadere informatie

Mitochondriën en oxidatieve stress

Mitochondriën en oxidatieve stress Wetenschappelijk nieuws over de Ziekte van Huntington. In eenvoudige taal. Geschreven door wetenschappers. Voor de hele ZvH gemeenschap. Ons richten op oxidatieve stress bij de ziekte van Huntington Celschade

Nadere informatie

De filosofie van het voeren

De filosofie van het voeren Terug naar Voorwoord Terug naar Inhoudsopgave Verder naar volgende hoofdstuk De filosofie van het voeren Inhoudsopgave van dit hoofdstuk: Het algehele beeld Hoe voeding in de Natuur er uit zou zien...

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Het mucosale immuunsysteem Het afweersysteem beschermt het lichaam tegen infecties met bacteriën, virussen, schimmels en parasieten. De huid en de mucosale weefsels zoals bijvoorbeeld

Nadere informatie

V OEDING. Goed nieuws! EN KOOLHYDRATEN. Documentatie- en Informatiecentrum van de Tiense Suikerraffinaderij

V OEDING. Goed nieuws! EN KOOLHYDRATEN. Documentatie- en Informatiecentrum van de Tiense Suikerraffinaderij V OEDING EN KOOLHYDRATEN Goed nieuws! Documentatie- en Informatiecentrum van de Tiense Suikerraffinaderij Houdt u van suiker? Ja? Uitstekend! U hoeft zich hierover niet langer schuldig te voelen. Integendeel

Nadere informatie

Geschreven door Diernet Team zaterdag, 11 december 2010 15:44 - Laatst aangepast vrijdag, 17 december 2010 13:16

Geschreven door Diernet Team zaterdag, 11 december 2010 15:44 - Laatst aangepast vrijdag, 17 december 2010 13:16 Omschrijving Oorzaken Verschijnselen Diagnose Therapie Prognose Omschrijving Chronische diarree is een verandering in de frequentie, consistentie, of het volume van de stoelgang (ontlasting) voor meer

Nadere informatie

Voedingsleer. Waar gaat deze kaart over? Wat wordt er van je verwacht? Voedingsleer en het plantenrijk

Voedingsleer. Waar gaat deze kaart over? Wat wordt er van je verwacht? Voedingsleer en het plantenrijk Waar gaat deze kaart over? Deze kaart gaat over voedingsleer: over voedingsstoffen en de manier waarop ons lichaam met deze stoffen omgaat. Wat wordt er van je verwacht? Na het bestuderen van deze kaart

Nadere informatie

Spijsverteringsproblemen bij hond en kat

Spijsverteringsproblemen bij hond en kat Spijsverteringsproblemen bij hond en kat SPIJSVERTERINGSPROBLEMEN Spijsverteringsproblemen komen vaak voor bij honden en katten. De meest voorkomende klachten zijn braken en diarree. Huisdieren van elke

Nadere informatie

Veterinary Care Nutrition. Gezondheidsvoeding van de dierenarts voor uw kitten

Veterinary Care Nutrition. Gezondheidsvoeding van de dierenarts voor uw kitten Veterinary Care Nutrition Gezondheidsvoeding van de dierenarts voor uw kitten Van harte gefeliciteerd met uw nieuwe huisgenoot! Een kitten in huis is een fantastische gebeurtenis. De basis voor een jarenlange

Nadere informatie

dat BANANEN heel speciale eigenschappen hebben?

dat BANANEN heel speciale eigenschappen hebben? Wist u dat BANANEN heel speciale eigenschappen hebben? Dit is interessant... Nadat u dit hebt gelezen zult u een BANAAN nooit meer op dezelfde manier bekijken als tot nog toe! Bananen bevatten drie natuurlijke

Nadere informatie

Wereldoriëntatie - Natuur Wereldoriëntatie - Techniek Geschatte lesduur Hoofdstuk 1.2. Nuttige microben benadrukt dat niet alle

Wereldoriëntatie - Natuur Wereldoriëntatie - Techniek Geschatte lesduur Hoofdstuk 1.2. Nuttige microben benadrukt dat niet alle Wereldoriëntatie - Natuur Algemene vaardigheden: 1.1 & 1.2 Levende en niet-levende natuur: 1.3 & 1.5 Wereldoriëntatie - Techniek 2.16* Geschatte lesduur 50 minuten Hoofdstuk 1.2. Nuttige microben benadrukt

Nadere informatie

Reumatoïde Artritis: Er is hoop! Doelstellingen van deze site. Wie ben ik?

Reumatoïde Artritis: Er is hoop! Doelstellingen van deze site. Wie ben ik? Reumatoïde Artritis: Er is hoop! In 2005 heb ik de site Artritis Psoriatica: Er is hoop! op het web gezet, omdat mijn vrouw, die AP heeft, heel veel baat had (en nog steeds heeft!) bij een reumadieet,

Nadere informatie

Ontdek wat magnesium voor jou kan doen

Ontdek wat magnesium voor jou kan doen Ontdek wat magnesium voor jou kan doen Welk profiel past bij jou? Zwanger Vermoeid of stress Sporter Actief blijven Maag- en darmproblemen Informatiewijzer magnesium Magnesium; een veelzijdig mineraal

Nadere informatie

Bacteriën houden darm gezond

Bacteriën houden darm gezond Bacteriën houden darm gezond Probiotica kunnen weerstand verhogen en zijn heilzaam bij diverse kwalen Een evenwichtig samengestelde bacteriecultuur in onze ingewanden kan de weerstand verhogen, de gezondheid

Nadere informatie

Vetverbranding in de hersenen?

Vetverbranding in de hersenen? Wetenschappelijk nieuws over de Ziekte van Huntington. In eenvoudige taal. Geschreven door wetenschappers. Voor de hele ZvH gemeenschap. Kan een synthetische olie helpen om de hersenen van voedsel te voorzien

Nadere informatie

Ziekte van Crohn & Colitis Ulcerosa

Ziekte van Crohn & Colitis Ulcerosa Ziekte van Crohn & Colitis Ulcerosa Informatie Patiënteninformatie 1175798PR/1-2011 - Ziekte van Crohn & Colitis Ulcerosa 1 Inleiding Bij u is kort geleden geconstateerd dat u mogelijk een chronische darmontsteking

Nadere informatie

Homeopathie voor paarden

Homeopathie voor paarden Artikel: http://horsefulness.be/homeopathie-voor-paarden/ site van Horsefulness van Karine Vanderborre Homeopathie voor paarden Homeopathie, niet iedereen heeft er vertrouwen in Ikzelf sta er volledig

Nadere informatie

Waar leven is, zijn ook Enzymen

Waar leven is, zijn ook Enzymen Waar leven is, zijn ook Enzymen De verschillende functies van de Enzymen zijn ontelbaar veelzijdig, net zo als bij Microorganismen, maar Enzymen zijn geen Micro organismen. Het betreft hier dus geen levende

Nadere informatie

SPIJSVERTERINGS- STELSEL

SPIJSVERTERINGS- STELSEL P A T H O L O G I E SPIJSVERTERINGS- STELSEL De darmen / het buikgebied..... ongetwijfeld het meest onbegrepen en ondergewaardeerde (lymfatisch) orgaan in ons lichaam... De darmen / het buikgebied.....

Nadere informatie

Samenvatting In deel 2 onderzoeken we twee enzymen die betrokken zijn bij de afbraak van gluten in de darmholte.

Samenvatting In deel 2 onderzoeken we twee enzymen die betrokken zijn bij de afbraak van gluten in de darmholte. Coeliakie is een complexe, multifactoriële genetische aandoening die vóórkomt bij ongeveer 1% van de bevolking. Een genetische gevoeligheid voor coeliakie houdt voor patiënten in dat zij niet een normaal

Nadere informatie

Darmproblemen bij acute buikpijn

Darmproblemen bij acute buikpijn Darmproblemen bij acute buikpijn U bent voor onderzoek op de spoedeisende hulp geweest omdat u buikklachten heeft. De arts heet bij u geen acute oorzaak kunnen vaststellen. De klachten kunnen vele oorzaken

Nadere informatie

Hoe belangrijk is herstel of genezing van het darmslijmvlies (mucosa) bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa tijdens de behandeling?

Hoe belangrijk is herstel of genezing van het darmslijmvlies (mucosa) bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa tijdens de behandeling? Hoe belangrijk is herstel of genezing van het darmslijmvlies (mucosa) bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa tijdens de behandeling? Hoe belangrijk is genezing van het darmslijmvlies voor afname van

Nadere informatie

Snel en effectief ingrijpen dankzij ziekte-overstijgend immunologisch onderzoek. Een betere aanpak van chronische ziekten

Snel en effectief ingrijpen dankzij ziekte-overstijgend immunologisch onderzoek. Een betere aanpak van chronische ziekten Snel en effectief ingrijpen dankzij ziekte-overstijgend immunologisch onderzoek Een betere aanpak van chronische ziekten Samenvatting Het probleem Door de vergrijzing van de bevolking groeit het aantal

Nadere informatie

Nieuwsbrief Juni 2014

Nieuwsbrief Juni 2014 Beste Lezer, Nieuwsbrief Juni 2014 De vakantie zit er voor veel mensen en dus ook voor de dieren weer aan te komen! Denkt u aan de volgende punten! Indien u naar het buitenland gaat uw hond of kat ruim

Nadere informatie

Hoe werkt mijn darm. Stomavereniging 5 november 2011 Ivar Harkema, MDL arts

Hoe werkt mijn darm. Stomavereniging 5 november 2011 Ivar Harkema, MDL arts Hoe werkt mijn darm Stomavereniging 5 november 2011 Ivar Harkema, MDL arts Inleiding Hoe ziet een darm eruit Hoe werken de darmen (wat doen ze) Waarom een operatie? Soorten stoma Blijft de werking gelijk

Nadere informatie

Allergie. Voedingsallergie en atopie bij hond en kat. Afweer. Afweer 28-5-2014. Eiwitten (15-40 kda) Glycoproteïne (10-70 kda)

Allergie. Voedingsallergie en atopie bij hond en kat. Afweer. Afweer 28-5-2014. Eiwitten (15-40 kda) Glycoproteïne (10-70 kda) Allergie Voedingsallergie en atopie bij hond en kat Drs. Stijn Peters info@dzeh.nl Tel. 040-3040054 Allergie Overdreven reactie op een stof/indringer Allergeen Sensitisatie Antigeen Allergeen Stoffen die

Nadere informatie

Gluten & koemelk De link met gezondheidsklachten Een complete gids voor therapeut & patiënt

Gluten & koemelk De link met gezondheidsklachten Een complete gids voor therapeut & patiënt Gluten & koemelk De link met gezondheidsklachten Een complete gids voor therapeut & patiënt Hilde Maris 4 TherapieWijzer Een woordje uitleg... 9 1. De geschiedenis van granen... 13 1.1. Tarwe is genetisch

Nadere informatie

De spijsvertering bij kat en hond

De spijsvertering bij kat en hond De spijsvertering bij kat en hond Veterinary Diet DE SPIJSVERTERING BIJ KAT EN HOND Maag-darmaandoeningen of spijsverteringsproblemen komen vaak voor bij katten en honden. De meest voorkomende klachten

Nadere informatie

Spijsvertering. Voorwoord. Mijn spreekbeurt gaat over de reis van het voedsel. Met een moeilijk woord heet dat Spijsvertering.

Spijsvertering. Voorwoord. Mijn spreekbeurt gaat over de reis van het voedsel. Met een moeilijk woord heet dat Spijsvertering. Spijsvertering Voorwoord Mijn spreekbeurt gaat over de reis van het voedsel. Met een moeilijk woord heet dat Spijsvertering. Spijsvertering betekent: "Het verteren van het voedsel tot stoffen die door

Nadere informatie

Voeding bij pancreatitis

Voeding bij pancreatitis UMC St Radboud Voeding bij pancreatitis (alvleesklierontsteking) Patiënteninformatie Deze brochure geeft u algemene informatie over de voeding bij pancreatitis. Heeft u na het lezen van deze brochure nog

Nadere informatie

Informatie van de Maag Lever Darm Stichting en de Nederlandse Vereniging van Maag-Darm-Leverartsen. Darmflora

Informatie van de Maag Lever Darm Stichting en de Nederlandse Vereniging van Maag-Darm-Leverartsen. Darmflora Informatie van de Maag Lever Darm Stichting en de Nederlandse Vereniging van Maag-Darm-Leverartsen Darmflora Deze brochure is ontwikkeld door de Maag Lever Darm Stichting en de Nederlandse Vereniging van

Nadere informatie

Spijsverteringsstoornissen

Spijsverteringsstoornissen Spijsverteringsstoornissen Indicaties Voor pups tot 12 maanden: Acute en chronische diarree Maldigestie, malabsorptie Bacteriële overgroei Herstel Colitis Contra-indicaties Hyperlipidemie Lymfangiëctasie

Nadere informatie

Gewichtsverlies bij Huntington patiënten

Gewichtsverlies bij Huntington patiënten Wetenschappelijk nieuws over de Ziekte van Huntington. In eenvoudige taal. Geschreven door wetenschappers. Voor de hele ZvH gemeenschap. Mollige muizen wijzen op het belang van de hypothalamus bij de ziekte

Nadere informatie

Diverticulose en diverticulitis

Diverticulose en diverticulitis Diverticulose en diverticulitis U heeft last van uitstulpingen in uw dikke darm (diverticulose) of van een ontsteking van deze uitstulpingen (diverticulitis). In deze folder leest u meer over het ontstaan

Nadere informatie

Voedingsadvies voor een gezond spijsverteringsstelsel

Voedingsadvies voor een gezond spijsverteringsstelsel Voedingsadvies voor een gezond spijsverteringsstelsel . Algemene beschouwingen rond het spijsverteringsstelsel I n h o u d s o p g a v e. Algemene beschouwingen rond het spijsverteringsstelsel.. D E G

Nadere informatie

Versnellen melkproducten de ziekte van Huntington? Je bent wat je eet

Versnellen melkproducten de ziekte van Huntington? Je bent wat je eet Wetenschappelijk nieuws over de Ziekte van Huntington. In eenvoudige taal. Geschreven door wetenschappers. Voor de hele ZvH gemeenschap. Versnellen melkproducten de ziekte van Huntington? Is er een verband

Nadere informatie

Lezing Rijpaardenfokvereniging Limburg

Lezing Rijpaardenfokvereniging Limburg Lezing Rijpaardenfokvereniging Limburg Bijzonderheden spijsvertering paard Het paard: Produceert voortdurend maagzuur Is een lange duureter Heeft een zeer kleine maag Heeft relatief weinig zetmeelsplitsende

Nadere informatie

15-07-2012. Voedingsadvies bij de ziekte van McArdle

15-07-2012. Voedingsadvies bij de ziekte van McArdle 15-07-2012 Voedingsadvies bij de ziekte van McArdle Ziekte-informatie De ziekte van McArdle behoort tot de glycogeenstapelingsziekten. Er is sprake van een tekort aan fosforylase in de spiercel. De ziekte

Nadere informatie

Kinderwens en zwangerschap en de. ziekte van Crohn en colitis ulcerosa

Kinderwens en zwangerschap en de. ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Kinderwens en zwangerschap en de 3 ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Editie 2011 Colofon Geen enkel deel van deze brochure noch de gehele uitgave mag op welke wijze dan ook worden verveelvoudigd zonder

Nadere informatie

Dikke darm kanker is een veelvoorkomende vorm van kanker. Enkele feiten op een rij:

Dikke darm kanker is een veelvoorkomende vorm van kanker. Enkele feiten op een rij: COLOgen-Test Dikke darmkanker Prof Dr. B. Weber Laboratoires Réunis Risico s in kaart De COLOgen test biedt u de mogelijkheid uw persoonlijk risico en predispositie op dikke darmkanker te bepalen. In deze

Nadere informatie

Colofon. www.stichtinggezondheid.nl. Dit e-book is een uitgave van Stichting Gezondheid. Teksten: Stichting Gezondheid

Colofon. www.stichtinggezondheid.nl. Dit e-book is een uitgave van Stichting Gezondheid. Teksten: Stichting Gezondheid Colofon Dit e-book is een uitgave van Stichting Gezondheid Teksten: Stichting Gezondheid Vormgeving: Michael Box (Internet Marketing Nederland) Correspondentie: Stichting Gezondheid (Stefan Rooyackers)

Nadere informatie

Prikkelbare Darm Syndroom

Prikkelbare Darm Syndroom MEDISCH CENTRUM Prikkelbare Darm Syndroom 2 Wat is een prikkelbare darm? We spreken van het Prikkelbare Darm Syndroom (PDS) of spastisch colon wanneer iemand gedurende tenminste 12 weken in de loop van

Nadere informatie

V OEDING. De juiste keuzes. om de risico s te verminderen EN KANKER

V OEDING. De juiste keuzes. om de risico s te verminderen EN KANKER V OEDING EN KANKER De juiste keuzes om de risico s te verminderen Een studie van het Documentatie- en Informatiecentrum van de Tiense Suikerraffinaderij I N H O U D Waarom kanker? Wat is kanker eigenlijk?

Nadere informatie

Optimale biggen voeding Hoe verteerd een big en hoe kan ik hem daarbij helpen?

Optimale biggen voeding Hoe verteerd een big en hoe kan ik hem daarbij helpen? Optimale biggen voeding Hoe verteerd een big en hoe kan ik hem daarbij helpen? Albert Timmerman Hoe kunnen we door middel van voer onze biggen helpen opnemen en verteren en daarmee de weerstand en resultaten

Nadere informatie

Coeliakie bij kinderen

Coeliakie bij kinderen Coeliakie bij kinderen Bij uw kind is coeliakie geconstateerd, of wordt er onderzoek gedaan naar coeliakie. Coeliakie (spreek uit seuliakie, met de klemtoon op de laatste lettergreep) is een levenslange

Nadere informatie

Multidisciplinaire aanpak van IBD

Multidisciplinaire aanpak van IBD Antwerpse Geneeskundige Dagen 12/09/2014 Multidisciplinaire aanpak van IBD Tom Moreels UCL Cliniques Universitaires Saint-Luc Hépato-Gastroentérologie tom.moreels@uclouvain.be Inflammatoir darmlijden dunne

Nadere informatie

Wat zijn polyq ziektes?

Wat zijn polyq ziektes? Wetenschappelijk nieuws over de Ziekte van Huntington. In eenvoudige taal. Geschreven door wetenschappers. Voor de hele ZvH gemeenschap. Zijn er genetische verbanden tussen neurodegeneratieve ziektes?

Nadere informatie

Nieuws over vitamine K. Suzan Tuinier 26 maart 2011

Nieuws over vitamine K. Suzan Tuinier 26 maart 2011 Nieuws over vitamine K Suzan Tuinier 26 maart 2011 Hoe zien de komende 45 minuten er uit? Vitamine Informatie Bureau Vitamines algemeen Vitamine K in theorie Vitamine K advies NVK en Gezondheidsraad Praktijk:

Nadere informatie

Colofon. www.stichtinggezondheid.nl. Dit e-book is een uitgave van Stichting Gezondheid. Teksten: Stichting Gezondheid

Colofon. www.stichtinggezondheid.nl. Dit e-book is een uitgave van Stichting Gezondheid. Teksten: Stichting Gezondheid Colofon Dit e-book is een uitgave van Stichting Gezondheid Teksten: Stichting Gezondheid Vormgeving: Michael Box (Internet Marketing Nederland) Correspondentie: Stichting Gezondheid (Stefan Rooyackers)

Nadere informatie

Dagelijkse consumptie van yoghurt helpt hartziekten te voorkomen

Dagelijkse consumptie van yoghurt helpt hartziekten te voorkomen III World Congress of Public Health Nutrition Las Palmas de Grand Canarias 9-12 november 2014 Dagelijkse consumptie van yoghurt helpt hartziekten te voorkomen Een Europees onderzoek toont aan dat adolescente

Nadere informatie

Engelse Verpleegster Gebruikt HeartMath met Multiple Sclerose patiënten

Engelse Verpleegster Gebruikt HeartMath met Multiple Sclerose patiënten Engelse Verpleegster Gebruikt HeartMath met Multiple Sclerose patiënten Een verpleegkundige in Engeland die is gespecialiseerd in patiënten met multiple sclerose / MS voerde een informele studie uit waarbij

Nadere informatie

Vetten, sojaproducten en gezondheid van het hart Wat zegt de wetenschap?

Vetten, sojaproducten en gezondheid van het hart Wat zegt de wetenschap? Vetten, sojaproducten en gezondheid van het hart Wat zegt de wetenschap? Standpuntnota van de ENSA Scientific Advisory Committee Inleiding Sinds vele jaren erkennen wetenschappers de belangrijke rol die

Nadere informatie

Behandelingen bij longkanker. inclusief klinische studie immuuntherapie

Behandelingen bij longkanker. inclusief klinische studie immuuntherapie Behandelingen bij longkanker inclusief klinische studie immuuntherapie 1 Longkanker Longkanker is niet één ziekte: er bestaan meerdere vormen van longkanker. In deze brochure bespreken we de twee meest

Nadere informatie

Vraag Antwoord Scores. Aan het juiste antwoord op een meerkeuzevraag worden 2 scorepunten toegekend.

Vraag Antwoord Scores. Aan het juiste antwoord op een meerkeuzevraag worden 2 scorepunten toegekend. Aan het juiste antwoord op een meerkeuzevraag worden 2 scorepunten toegekend. Brand als beheermaatregel? 1 maximumscore 1 In een voedselrijk milieu worden planten die gedijen op voedselarme grond, weggeconcurreerd

Nadere informatie

Gastro-Intestinal Diet

Gastro-Intestinal Diet GASTRO-INTESTINAL DIET Voeding speelt een belangrijke rol bij de behandeling van maag-darmaandoeningen. Daarom zal uw dierenarts uw hond meestal een speciale dieetvoeding voorschrijven. Bij de behandeling

Nadere informatie

Koolhydraten en de preventie van welvaartsziekten

Koolhydraten en de preventie van welvaartsziekten Koolhydraten en de preventie van welvaartsziekten Evidence-based richtlijn van de German Nutrition Society Van vezels tot suikers: koolhydraten omvatten een brede range van voedingsstoffen. Wat is er precies

Nadere informatie

Micro-organismen. Waar gaat deze kaart over? De soorten micro-organismen. Wat wordt er van je verwacht? Wat zijn micro-organismen?

Micro-organismen. Waar gaat deze kaart over? De soorten micro-organismen. Wat wordt er van je verwacht? Wat zijn micro-organismen? Waar gaat deze kaart over? De soorten micro-organismen Deze kaart gaat over micro-organismen. Microorganismen zitten in voedsel. Als je voedsel bereidt is het belangrijk om te weten wat micro-organismen

Nadere informatie

Hoe word je 100? (en willen we dat eigenlijk wel?)

Hoe word je 100? (en willen we dat eigenlijk wel?) Hoe word je 100? (en willen we dat eigenlijk wel?) Gezond zijn levert dus niet alleen meer Als voorbeeld vergelijken we twee jaren op, vijftigjarigen zonder en met diabetes maar ook veel betere en vitalere

Nadere informatie

Nederlandse. Samenvatting

Nederlandse. Samenvatting Nederlandse Samenvatting Het metabole syndroom is tegenwoordig een veel voorkomend ziektebeeld dat getypeerd wordt door een combinatie van verschillende aandoeningen. Voornamelijk in de westerse landen

Nadere informatie

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS DUPHALAC FRUIT 10 g / 15 ml Siroop Lactulose

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS DUPHALAC FRUIT 10 g / 15 ml Siroop Lactulose BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS DUPHALAC FRUIT 10 g / 15 ml Siroop Lactulose Lees goed de hele bijsluiter voordat u dit geneesmiddel gaat gebruiken want er staat belangrijke informatie in voor u.

Nadere informatie

Blog voor Equicare-Plus, maart 2015

Blog voor Equicare-Plus, maart 2015 Blog voor Equicare-Plus, maart 2015 Alles over homeopathie bij paarden Wat weet jij over homeopathie? En weet je wat het voor jouw paard kan betekenen? In deze uitgebreide blog kom je van alles te weten

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting

Samenvatting. Samenvatting Samenvatting 106 Samenvatting Samenvatting Actieve sportpaarden krijgen vaak vetrijke rantsoenen met vetgehalten tot 130 g/kg droge stof. De toevoeging van vet verhoogt de energiedichtheid van voeders.

Nadere informatie

Advies voor het gebruik van voedingssupplementen

Advies voor het gebruik van voedingssupplementen Advies voor het gebruik van voedingssupplementen Aandoening: Beschrijving aandoening: Fibromyalgie Onder Fibromyalgie wordt een reumatische aandoening verstaan, waarbij er sprake is van pijn in spieren

Nadere informatie

Biofotonen en de regulering van het lichaam met Prof. Fritz-Albert Popp van het International Institute of Biophysics in Neuss, Duitsland.

Biofotonen en de regulering van het lichaam met Prof. Fritz-Albert Popp van het International Institute of Biophysics in Neuss, Duitsland. Biofotonen en de regulering van het lichaam met Prof. Fritz-Albert Popp van het International Institute of Biophysics in Neuss, Duitsland. In de andere twee testen werd duidelijk dat de stem de activiteit

Nadere informatie

28-9-2014. Inhoud. Voeding en leefstijl bij en na kanker. 1. Voeding van vroeger tot nu. 1. Voeding van vroeger tot nu. 2.

28-9-2014. Inhoud. Voeding en leefstijl bij en na kanker. 1. Voeding van vroeger tot nu. 1. Voeding van vroeger tot nu. 2. Voeding en leefstijl bij en na kanker Malu van Geel Inhoud 1. Voeding van vroeger tot nu 2. Voeding en kanker 3. Aanbevelingen 4. Veel gestelde vragen 1. Voeding van vroeger tot nu 1 Hippocrates Laat voeding

Nadere informatie

NLRP-12 Gerelateerde Terugkerende Koorts

NLRP-12 Gerelateerde Terugkerende Koorts www.printo.it/pediatric-rheumatology/nl/intro NLRP-12 Gerelateerde Terugkerende Koorts Versie 2016 1. WAT IS NLRP12 GERELATEERDE TERUGKERENDE KOORTS 1.1 Wat is het? NLRP12 gerelateerde terugkerende koorts

Nadere informatie

Gezonde Voeding Tips

Gezonde Voeding Tips Gezonde Voeding Tips Waarom is een gezond dieet zo belangrijk? A) Voorkom risico s op aandoeningen Weet je dat de meeste aandoeningen kunnen worden voorkomen? Voorbeelden hiervan zijn:» Hartaandoeningen»

Nadere informatie

HOOFDSTUK 6. Samenvatting, discussie en toekomstperspectieven

HOOFDSTUK 6. Samenvatting, discussie en toekomstperspectieven HOOFDSTUK 6 Samenvatting, discussie en toekomstperspectieven Samenvatting, discussie en toekomstperspectieven 89 SAMENVATTING INFLAMMATOIRE DARMZIEKTEN De ziekte van Crohn en colitis ulcerosa zijn beide

Nadere informatie

HEBBEN NIET TOT EEN BETERE GEZONDHEID VAN ONZE HUISDIEREN GELEID.

HEBBEN NIET TOT EEN BETERE GEZONDHEID VAN ONZE HUISDIEREN GELEID. Wat kan leiden tot een betere gezondheid van ons huisdier! De beter opgeleide dierenartsen, nieuwe antibiotica, meerdere medicijnen, meer geld voor de gezondheidszorg voor dieren en meer dierenartsen en

Nadere informatie

Bijvoeding. Gezond aan de slag met de eerste hapjes. Eigenwijs in Voeding en Gezondheid. www.groenevrouw.nl

Bijvoeding. Gezond aan de slag met de eerste hapjes. Eigenwijs in Voeding en Gezondheid. www.groenevrouw.nl De Groene Vrouw Eigenwijs in Voeding en Gezondheid www.groenevrouw.nl Bijvoeding Gezond aan de slag met de eerste hapjes Wanneer starten? Wat geef ik? Voeren of zelf eten? Alle antwoorden! 1 Inhoud 2 Inhoud

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting. Inleiding

Nederlandse samenvatting. Inleiding Nederlandse samenvatting 157 Inleiding Het immuunsysteem (afweersysteem) is een systeem in het lichaam dat werkt om infecties en ziekten af te weren. Het Latijnse woord immunis betekent vrijgesteld, een

Nadere informatie

VOEDINGS- EN DIEETVOORLICHTING. Diabetes Mellitus. Zeker als u ons nodig heeft

VOEDINGS- EN DIEETVOORLICHTING. Diabetes Mellitus. Zeker als u ons nodig heeft VOEDINGS- EN DIEETVOORLICHTING Diabetes Mellitus Zeker als u ons nodig heeft THUISZORG De Friese Wouden JEUGDGEZONDHEIDSZORG KRAAMZORG VOEDINGS- EN DIEETVOORLICHTING Diabetes Mellitus In deze folder vindt

Nadere informatie

N o t i t i e. Lactosebepalingen MPR Datum: Arnhem, 29 augustus 2006 Onze referentie: R&D/06.0108/MH/HWA Bijlage(n): -

N o t i t i e. Lactosebepalingen MPR Datum: Arnhem, 29 augustus 2006 Onze referentie: R&D/06.0108/MH/HWA Bijlage(n): - Auteur: Horneman Betreft: Lactosebepalingen MPR Datum: Arnhem, 29 augustus 2006 Onze referentie: R&D/06.0108/MH/HWA Bijlage(n): - N o t i t i e Sinds begin 2006 worden resultaten van lactosebepalingen

Nadere informatie

Chronische ontsteking

Chronische ontsteking Chronische ontsteking van de alvleesklier - Chronische pancreatitis Chirurgie Beter voor elkaar Chronische ontsteking van de alvleesklier Chronische Pancreatitis Inleiding Deze folder geeft u informatie

Nadere informatie

Voedselallergie en voedselintolerantie

Voedselallergie en voedselintolerantie DC 29 Voedselallergie en voedselintolerantie 1 Inleiding Bij voedselallergie of voedselintolerantie is er sprake van overgevoelige reacties op voedsel of bepaalde bestanddelen in voedsel. De informatie

Nadere informatie

Probiotica. Tekst: Laurie Bonner Equus Magazine nr. 382 juli 2009

Probiotica. Tekst: Laurie Bonner Equus Magazine nr. 382 juli 2009 Probiotica Hoewel we nog niet alles weten over supplementen die vriendelijke bacteriën bevatten, zijn de mogelijkheden ervan om zieke of gestreste paarden te helpen in wijde kring geaccepteerd. Tekst:

Nadere informatie

NIEUW Last van winderigheid of een opgeblazen gevoel? DAT LUCHT OP! VRAAG RAAD AAN JE APOTHEKER OF ARTS

NIEUW Last van winderigheid of een opgeblazen gevoel? DAT LUCHT OP! VRAAG RAAD AAN JE APOTHEKER OF ARTS NIEUW Last van winderigheid of een opgeblazen gevoel? DAT LUCHT OP! VRAAG RAAD AAN JE APOTHEKER OF ARTS Ook wel eens last van een opgeblazen gevoel? Of van winderigheid? Best wel vervelend en onaangenaam,

Nadere informatie

De overeenkomsten tussen de ziekte van Parkinson en de ziekte van Huntington

De overeenkomsten tussen de ziekte van Parkinson en de ziekte van Huntington Wetenschappelijk nieuws over de Ziekte van Huntington. In eenvoudige taal. Geschreven door wetenschappers. Voor de hele ZvH gemeenschap. Succesvolle gentherapiestudie bij de ziekte van Parkinson geeft

Nadere informatie

Medicinale dranken - Chlorophyl

Medicinale dranken - Chlorophyl Medicinale dranken - Chlorophyl Chlorophyl (water) Een wonder van de natuur. Chlorophyl en de balans zuren en base Giffen, schadelijke stoffen en andere milieubelastende stoffen, zoals een onevenwichtige

Nadere informatie

FAQ productinformatie en levensmiddelenwetgeving

FAQ productinformatie en levensmiddelenwetgeving Inleiding In deze factsheet van Zeelandia wordt achtergrondinformatie gegeven over een aantal veel gebruikte voedingsclaims, beweringen en levensmiddelenwetgeving gerelateerde onderwerpen. Inhoud: 1. Vezels

Nadere informatie