1. Inleiding De Drie onderzoeksthema s 9

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "1. Inleiding 4. 2. De Drie onderzoeksthema s 9"

Transcriptie

1 Duurzame Logistiek

2 Index 1. Inleiding 4 2. De Drie onderzoeksthema s ICT-systemen in de logistieke sector Onderwerp en afbakening Wetenschappelijke en maatschappelijke vraagstukken in hoofdlijnen Voorbeelden van specifieke onderwerpen Fysieke infrastructuur Onderwerp en afbakening Wetenschappelijke en maatschappelijke vraagstukken in hoofdlijnen Voorbeelden van specifieke onderwerpen Orgware voor de logistieke sector Onderwerp en afbakening Wetenschappelijke en maatschappelijke vragenstukken in hoofdlijnen Voorbeelden specifieke onderwerpen 21 2 Duurzame Logistiek

3 Leden van de Verkenningscommissie Prof.dr. Bert van Wee (voorzitter) Technische Universiteit Delft Prof.dr. Jan Fransoo Technische Universiteit Eindhoven Prof.dr. Jos van Hillegersberg Universiteit Twente Prof.dr. Rob van der Mei Centrum Wiskunde & Informatica Prof.dr. Piet Rietveld Vrije Universiteit Prof.dr. Kees Ruijgrok Universiteit van Tilburg Prof.dr. Yaohua Tan Technische Universiteit Delft Prof.dr. Lori Tavasszy Technische Universiteit Delft Prof.dr. Iris Vis Rijksuniversiteit Groningen Prof.dr. Rob Zuidwijk Erasmus Universiteit Rotterdam Duurzame Logistiek 3

4 1. Inleiding Het ministerie van Infrastructuur en Milieu en NWO hebben het initiatief genomen voor het meerjarige onderzoeksprogramma Duurzame Logistiek. Het programma richt zich op maatregelen die in de periode kunnen worden geïmplementeerd. De beste academische onderzoeksgroepen in Nederland voeren het programma uit. Het onderzoek dient vernieuwend te zijn en van hoog wetenschappelijk niveau, multidisciplinair en internationaal georiënteerd, relevant voor het bedrijfsleven, en aan te sluiten bij lange termijn vraagstukken die van belang zijn voor maatschappij en beleid (het ministerie van Infrastructuur en Milieu (I&M) en Economische zaken (EZ) en andere partijen zoals gemeenten en regionale regieorganen). Het onderzoek dient te voldoen aan de NWO-eisen van wetenschappelijke kwaliteit en utilisatie. Kernpunten Dit document beschrijft de inhoudelijke focus en afbakening van het programma Duurzame Logistiek. De inhoud van dit document moet wetenschappers in Nederland stimuleren om vernieuwende kennis en inzichten te ontwikkelen die van belang zijn voor bedrijfsleven en overheidsbeleid gericht op duurzame logistiek op de (middel)lange termijn. De onderzoekers dienen expliciet de consequenties van hun onderzoek, zoveel mogelijk kwantitatief, voor duurzaamheid aan te geven. Duurzaamheid vatten we in dit programma op, enerzijds als een evenwichtige balans tussen economische, ecologische en sociale effecten, en anderzijds als toekomstbestendig. Het accent ligt op langetermijnoplossingen en overheidsbeleid. Het is wenselijk dat ook het bedrijfsleven zal participeren in dit programma, zowel financieel als inhoudelijk. Het programma dient wetenschappelijke kennis te genereren die bijdraagt aan de vitaliteit en innovatiekracht van het Nederlandse logistieke bedrijfsleven. Daarnaast draagt het programma bij aan het opleiden van jonge onderzoekers (vooral promovendi, maar ook postdocs), en het verbinden van onderzoek aan beleid en beleidsmakers. Mede daardoor is het programma gericht op het versterken van de kennisinfrastructuur in Nederland. Het onderzoek dient te voldoen aan de hoogste eisen van wetenschappelijke kwaliteit. De selectie en prioriteitstelling van onderzoeksvoorstellen vindt plaats op basis van de beoordelingsprocedure. Positie van het Programma in relatie tot de Topsector Logistiek Het programma Duurzame Logistiek komt voort uit het Topsectorenbeleid en sluit nauw aan bij het Adviesrapport van het Topteam Logistiek Partituur naar de Top 1. Het topteam schetst daarin een beeld van de uitdagingen waar de logistieke sector voor staat. Het programma Duurzame Logistiek zal er aan bijdragen dat er langetermijnoplossingen komen voor deze uitdagingen. Daarbij gaat het in de eerste plaats om het creëren van nieuwe mogelijkheden voor het verduurzamen van de logistieke sector. Heel concreet betekent dat het omlaag brengen van de milieubelastende emissies, maar voor de lange ter- 1 Omdat de logistieke sector nu al een sterke positie heeft en mogelijkheden om nog verder te groeien, is de sector door het kabinet aangewezen als topsector. Dit houdt in dat de overheid samen met bedrijven en de wetenschap gericht in de sector investeert. Voor iedere topsector is een topteam samengesteld. Op 17 juni 2011 is de actieagenda voor de Topsector Logistiek (Partituur naar de Top) onder leiding van boegbeeld Leo van Wijk gepresenteerd en aangeboden aan Minister Verhagen van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie. 4 Duurzame Logistiek

5 mijn gaat het om meer dan dat. Concepten als de Bio-based economy, 3D-printing en Cradle-2-Cradle zullen grote effecten hebben op het lange termijn functioneren van de logistieke sector in Nederland (en daarbuiten). Dit programma sluit naadloos aan op het doel van de Topsector om de logistieke activiteiten in Nederland efficiënter en duurzamer te maken. Onderwerpen uit de Partituur die aan de orde zullen komen in dit onderzoeksprogramma zijn ketenregie, een synchromodaal transportsysteem, informatievoorziening, ICT en de fysieke infrastructuur (kernnetwerk). Dit programma onderscheidt drie thema s. Het thema ICT-systemen (zie sectie 2.1) draagt met name bij aan de roadmaps Douane en Synchromodaliteit, het thema fysieke infrastructuur (zie sectie 2.2) aan Synchromodaliteit/kernnetwerken, en het thema orgware (zie sectie 2.3) aan Synchromodaliteit, Cross Chain Control Centers, Supply Chain Finance en Service Logistiek (zie tabel 1.1). Tabel 1.1 Aansluiting tussen de drie onderzoeksthema s en de roadmaps van de Topsector Logistiek ICT-Systemen Fysieke Infrastructuur Orgware voor de Logistieke Sector NLIP Douane X Supply Chain Finance X Synchromodaliteit X X X 4C Service Logistiek X X Voor verder inzicht in de positie van Logistiek in Nederland en de contouren die worden geschetst voor de nationale kennis- en innovatieagenda logistiek verwijzen we naar het Adviesrapport Topteam Logistiek Partituur naar de top van juni Dit programma bouwt voort op, sluit aan bij en heeft lering getrokken uit, kennis die is opgedaan in eerdere en andere logistieke kennisprogramma s zoals het Dinalog onderzoeksprogramma, het praktijkgerichte Connekt-programma Duurzame Logistiek (Lean and Green), onderzoek dat bij TNO plaatsvindt (deels ook onder de noemer Duurzame Logistiek), het NWO- programma Duurzame Bereikbaarheid van de Randstad en het FES-programma Transumo. Daarnaast zijn er raakvlakken met het Joint Programming Initiative (JPI) Urban Europe, waar duurzaamheid ook een centrale plaats inneemt. In dit Europese programma ligt verdergaande samenwerking tussen NWO (en dus ook universiteiten), TNO en Dinalog op het terrein van Duurzame Logistiek voor de hand. Veel problemen zijn weliswaar reeds in de genoemde en andere programma s geschetst, maar nog niet opgelost. Nieuw uitdagend onderzoek is nodig om oplossingen binnen bereik te brengen. Ten slotte is er aansluiting op andere Topsectoren, zoals de Chemie, Agrofood en de Creatieve Industrie. Het is met name van belang dat ook de topsectordoorsnijdende ICT Roadmap wordt benoemd. Dit programma sluit aan bij deze roadmap, onder andere waar het gaat om elogistics, tracking en complexe datastromen. Het programma Duurzame Logistiek draagt bij aan de roadmaps uit het innovatiecontract Het Concert Begint en heeft mede als doel om kennis te produceren die ingezet kan worden om verder invulling te geven aan de roadmaps. Om dit te bereiken werken NWO en TNO nauw samen. TNO wil gebruik maken van de meer fundamentele en wetenschappelijke inzichten die worden opgebouwd in het NWOprogramma Duurzame Logistiek. TNO kan deelnemen in consortia en projecten in het NWOprogramma. Voorstellen kunnen een link leggen naar TNO-programmering. Duurzame Logistiek 5

6 Maatschappelijke context De keuze voor het thema van het onderzoeksprogramma, Duurzame Logistiek, vloeit voort uit de context van bedrijven, en die van de maatschappij en beleid. De logistieke sector in Nederland is omvangrijk. Tienduizenden bedrijven en honderdduizenden werknemers in transport- en opslagbedrijven, bij logistieke dienstverleners, en in de ondersteunende sector zorgen voor een grote bijdrage aan de Nederlandse exportwaarde. Bovendien draagt logistiek indirect bij aan allerlei andere bedrijvigheid. Het Topteam Logistiek benoemt naast de bedrijven in de logistieke sector ook de logistieke functie tot haar aandachtsgebied. Vrijwel alle bedrijven die te maken hebben met fysieke goederenstromen hebben een logistieke functie. Hierbij komen beslissingen aan de orde zoals het positioneren van voorraden en het ontwerpen van netwerken. Zowel de bedrijven in de sector als de logistieke functie bij productiebedrijven staan onder een voortdurende druk om de concurrentiepositie te verbeteren. Hierbij wordt gezocht naar productiviteitstoename (meer toegevoegde waarde per gewerkt uur), reducties in kosten, vermindering van de omgevingsinvloeden (zoals milieu en congestie), verhoging van betrouwbaarheid, en het ontwikkelen van nieuwe diensten en business modellen. Een uitstekende logistieke prestatie draagt bij aan die concurrentiepositie. In dit programma zoeken we nadrukkelijk naar voorstellen die op lange termijn kunnen leiden tot een betere concurrentiepositie van bestaande bedrijven en nieuwe bedrijfsactiviteiten bij zowel de grote bedrijven als het MKB in de sector, waarbij op een duurzame wijze economische groei wordt gerealiseerd. Het gaat bij het goederenvervoer om alle modaliteiten (zeescheepvaart, kustvaart, luchtvaart, binnenvaart, rail, weg, pijplijnen), en naast het goederenvervoer om andere logistieke activiteiten, zoals overslag van goederen. Vanuit het perspectief van de maatschappij en beleid vloeit de keuze van het onderzoeksprogramma ten eerste voort uit het feit dat Nederland een belangrijke rol vervult in het Europese goederenvervoer en in de aansturing van veel logistieke ketens in (en via) Europa. Daardoor zijn logistiek en goederenvervoer van groot belang voor de Nederlandse samenleving, en zijn goederenstromen in, van, naar en door Nederland van belang voor Europa en zelfs daarbuiten. Om deze rol te kunnen blijven vervullen en om tot de wereldtop op het gebied van logistiek te kunnen behoren, is state-of the art wetenschappelijke kennis nodig. Ten tweede zorgen goederenvervoer en logistiek voor belangrijke maatschappelijke uitdagingen, op het gebied van milieu en congestie en (belasting van) infrastructuurnetwerken (niet alleen (inter)nationaal, maar ook lokaal en regionaal), en op sociaal-economisch vlak. Op het gebied van milieu speelt dat de CO 2-uitstoot van het goederenvervoer toeneemt, terwijl een reductie van CO 2- emissies wereldwijd nodig is om de gevolgen van klimaatverandering te beperken; deze reductie is vertaald naar beleidsdoelstellingen op verschillende niveaus, waaronder de EU en Nederland. Het goederenvervoer heeft een hoge bijdrage in de emissie van luchtverontreinigende stoffen, waaronder fijnstof. Hoewel de emissie van fijnstof is verminderd en normoverschrijdingen minder vaak voorkomen, vooral door technologische ontwikkelingen die vaak door beleid zijn afgedwongen, leiden ook concentraties onder de norm tot belangrijke gezondheidsschade. Verder draagt goederenvervoer bij aan onder andere geluidhinder en barrièrewerking door infrastructuur. Naast het goederenvervoer speelt milieubelasting ook bij andere logistieke activiteiten, zoals overslag van goederen (CO 2- en fijnstof emissie; geluidhinder). Congestie is de afgelopen decennia sterk toegenomen, en een verdere toename in de toekomst wordt verwacht. Het goederenvervoer draagt aan congestie bij, maar is er ook slachtoffer van. Die congestie vertaalt zich naar langere en minder betrouwbare reistijden, met alle nadelige gevolgen voor bedrijven en burgers van dien. Terugdringen van congestie en het verhogen van de betrouwbaarheid van reistijden, evenals het beperken van de milieuschade van het (goederen)vervoer zijn speerpunten van het beleid van het ministerie van I&M; verbeteren van de concurrentiepositie van het Nederlandse bedrijfsleven is speerpunt van het ministerie van EZ. Verder zijn veiligheidsconsequen- 6 Duurzame Logistiek

7 ties van goederenvervoer en logistiek van groot belang. Het gaat daarbij ten eerste om de verkeersveiligheid op alle wegtypen, van snelwegen tot wegen binnen de bebouwde kom, en om de veiligheidsrisico s van overige logistieke activiteiten. Ten tweede gaat het om sociale veiligheid (het veilig stellen van de lading en vervoersmiddelen), en ten derde om security, waaronder privacy en verstoringen van datastromen. Op sociaal-economisch vlak spelen vele vraagstukken, zoals de werkloosheid onder lager opgeleiden (de logistieke sector verschaft voor deze groep werkenden veel werkgelegenheid), keuzen ten aanzien van de sectorstructuur (logistieke diensten zijn minder footloose dan vele andere categorieën diensten) en een gezonde betalingsbalans. Logistiek en goederenvervoer zijn daarnaast enabler voor diverse andere economische activiteiten. Ook is het verminderen van de afhankelijkheid van goederenvervoer en andere logistieke activiteiten van fossiele brandstoffen, met name het opraken van olie, en algemener: grondstoffenschaarste, een belangrijk economisch vraagstuk. Ten slotte lijken integriteit, ethiek en maatschappelijke verantwoord ondernemen (MVO) ook in de logistieke sector een grotere rol te gaan spelen. Het onderhavige onderzoeksprogramma sluit daarmee goed aan bij de prioriteiten van het Nederlandse beleid, en bij de belangen van het Nederlandse bedrijfsleven. Het bedrijfsleven betreft op de eerste plaats de verladers en vervoerders, maar nadrukkelijk ook allerlei nauw daaraan gerelateerde sectoren, zoals bijvoorbeeld de operationele dienstverleners, en bedrijven gericht op de financiering en op de ontwikkeling van ICT. Hoofdlijnen van het programma Het onderzoeksprogramma Duurzame Logistiek richt zich op de periode en is daarmee op de middellange en lange termijn gericht. Dat neemt niet weg dat diverse (tussentijdse) onderzoeksresultaten zich kunnen lenen voor implementatie op kortere termijn. Logistiek wordt breed opgevat en is meer dan alleen transport. Het programma richt zich zowel op de bedrijfsinterne logistiek, financiële dienstverlening, service, etc. voor zover dat van belang is voor het goederenvervoer, als op het goederenvervoer zelf en daarvoor gebruikte infrastructuurnetwerken, evenals op de onderlinge relaties tussen beide, en op relaties met andere disciplines dan logistiek, zoals rechten en organisatiekunde. Het richt zich op havens, luchthavens, kustvaart en overlandvervoer (weg, rail, binnenvaart, pijpleidingen) en op verschillende geografische schalen (intercontinentaal, continentaal, (inter-)regionaal, stedelijk). Het programma beoogt niet alle onderwerpen van belang voor duurzame logistiek te omvatten. Zo vallen technologieontwikkeling (o.a. voertuigen, overslaginfrastructuur, verhardingssoorten) en voorlichting/educatie erbuiten. Onderzoek kan betrekking hebben op zowel het ontwerpen van oplossingen, onderzoek naar mogelijke oplossingen en kansen plus barrières die spelen bij implementatie van oplossingen, en het beoordelen van oplossingen en andere ontwikkelingen. Uit de onderzoeksvoorstellen moet duidelijk worden hoe het onderzoek bijdraagt aan een verduurzaming van de logistiek, of ten minste wat de belangrijkste duurzaamheidsconsequenties op de economische, ecologische en sociale dimensie zijn. Criteria die daarbij aan bod dienen te komen (voor zover relevant), zijn: Economie: werkgelegenheid (direct en indirect), toegevoegde waarde, economische vitaliteit logistieke en transportbedrijven en betrokken productiebedrijven, bereikbaarheid, congestie, betrouwbaarheid van reistijden. Ecologie: vermindering emissie van CO 2, en waar van toepassing ook emissie van fijnstof en andere luchtverontreinigende stoffen, geluidhinder. Andere effecten, zoals barrièrewerking, ruimtebeslag, visuele aspecten) kunnen worden aangegeven indien deze relevant zijn. Sociaal: veiligheid (met de kanttekening dat ongevallen ook een economische component hebben). Congestie en betrouwbaarheid van reistijden hebben naast een economische ook een sociale component, en zijn reeds genoemd bij economie. Verder gaat het om vraagstukken rond werk in de logistieke sector, gerelateerd aan arbeidsorganisatie, langer werken, arbeidsdeling (ook met lage lonen landen), rechtvaardige beloning van resources, het betrekken van lager opgeleiden, etc. Toekomstvastheid: hoe robuust zijn oplossingen voor toekomstige ontwikkelingen zoals het opraken van olie, instabiliteit in energiebeschikbaarheid (bijvoorbeeld door geopolitieke ontwikkelingen), en gerelateerde fluctuaties in energieprijzen, het verminderen van grondstoffenvoorra- Duurzame Logistiek 7

8 den, veranderingen in de internationale arbeidsdeling, de opkomst van kleinschalige lokale productie (3D-printing) en ontwikkelingen in de biobased economie en het sluiten van kringlopen ( Cradle 2 Cradle)? Bij ieder van deze criteria dienen waar relevant rebound effecten expliciet te worden geadresseerd. Deze brochure onderscheidt drie deelprogramma s: ICT- systemen (software), fysieke infrastructuur (hardware) en orgware voor de logistieke sector (orgware). Daarnaast is het mogelijk voorstellen in te dienen die thema-overschrijdend zijn. Zo zal de ontwikkeling en succesvolle implementatie van sommige ICT-systemen belangrijke organisatorische consequenties kunnen hebben. Bovendien is (keuze)gedrag van allerlei partijen van groot belang voor allerlei ontwikkelingen in de logistieke arena, en spelen de transities naar duurzame logistiek over de thema s heen; deze onderwerpen vallen binnen het onderhavige onderzoeksprogramma. Onderzoeksthema s Onderzoek binnen de drie deelprogramma s kan betrekking hebben op micro (bedrijven), meso (bedrijfstakken) en macroniveau (algemene trends en maatschappelijke impact), evenals interacties tussen die niveaus (en reboundeffecten ). Innovatief, out-of-the-box onderzoek valt expliciet onder het programma. Hierna beschrijven we de drie onderzoeksthema s, waarbij we onderscheid volgens het stramien afbakening/duiding, belangrijkste vraagstellingen en typerende vragen. Die typerende vragen zijn belangrijke voorbeelden, en zijn dus niet limitatief. 8 Duurzame Logistiek

9 2. De Drie onderzoeksthema s 2.1 ICT-systemen in de logistieke sector Onderwerp en afbakening Om de verwachte groei van goederenstromen op een duurzame manier te kunnen blijven accommoderen, zijn innovaties in ICT noodzakelijk. Specifieker, ICT-innovaties zijn nodig om efficiënt digitale informatie over synchromodale goederenstromen (synchromodaal betekent dat op elk gewenst moment kan worden gewisseld van modaliteit) te genereren en te delen, operationele logistieke processen te versnellen en virtuele logistieke dienstverlening op het gebied van ketenregie vorm te geven. Hierdoor nemen de kansen voor synchromodaal vervoer toe, verbetert de efficiency in het logistieke proces en daarmee het efficiënt functioneren van transportmarkten, kan de beladingsgraad van transportmiddelen en ladingsdragers worden verhoogd, en kunnen tegelijkertijd congestie, CO 2-uitstoot en geluidemissies drastisch worden beperkt. Het thema ICT-systemen in de logistieke sector richt zich op de volgende thema s: Ontwikkeling van ICT-oplossingen voor optimale benutting binnen en vooral over diverse modaliteiten, en daarmee herontwerpen van logistieke en grenscontroleprocessen met als doel deze efficiënter en betrouwbaarder te maken; Ontwerp en implementatie van informatiesystemen en de nationale ICT-infrastructuur; Kwaliteitsverbetering en standaardisatie van data en inter-organisationele logistieke processen; Schaalbaarheid, veiligheid en betrouwbaarheid van ICT-systemen en infrastructuur ter ondersteuning van de logistieke processen. Deze thema s werken we hierna uit Wetenschappelijke en maatschappelijke vraagstukken in hoofdlijnen Ontwikkeling van ICT-oplossingen voor optimale benutting over diverse modaliteiten, en daarmee herontwerpen van logistieke en grenscontroleprocessen met als doel deze milieuvriendelijker, efficiënter en betrouwbaarder te maken Doelstelling van de Roadmap Synchromodaliteit (zie hoofdstuk 1) is dat in 2020 het vervoer van de mainports naar het Nederlandse en Europese achterland waar mogelijk synchromodaal is (zie Innovatiecontract Topsector Logistiek). Bedacht dient te worden dat publieke partijen weliswaar verantwoordelijk zijn voor infrastructuur, maar ze sturen slechts in beperkte maten de stromen; dat doen vooral logistieke partijen. Daarmee is goede wederzijdse informatievoorziening en samenwerking van groot belang. Om synchromodaliteit te bereiken moeten beheerders van infrastructuur hun verkeersmanage- Duurzame Logistiek 9

10 ment dynamisch hebben ingericht en kunnen sturen op benutting. Daarvoor is nodig dat informatie over de capaciteit en de benutting van het hele infrastructuurnetwerk toegankelijk is via open datacenters. Om volledig synchromodaal transport te kunnen realiseren is een goed functionerende nationale ICTinfrastructuur nodig, die ook aansluit bij soortgelijke ontwikkelingen in andere EU lidstaten, en de grote EU handelspartners (China, USA etc.). Zo n ICT-infrastructuur is betrouwbaar en vitaal, en beschikt over de juiste informatie en de algoritmiek om de juiste beslissingen te nemen omtrent het wisselen van modaliteiten voor goederenstromen zowel tussen bedrijven als de verschillende overheidsinspectiediensten (douane, voedsel- en productveiligheid, strategische goederen etc.), rekening houdend met allerlei maatschappelijke en economische randvoorwaarden. Onderzoek is nodig om vast te stellen welke oplossingen denkbaar zijn, en welke effecten ze hebben, onder meer op duurzaamheidscriteria en keuzegedrag van gebruikers. Ontwerp en implementatie van informatiesystemen en de nationale ICT-infrastructuur: semantische data- en processtandaarden (nationale ICT-infrastructuur) Belangrijke hindernissen die moet worden genomen bij het realiseren van internationale goederenstromen zijn (1) het standaardiseren van gegevens: systemen die gebruik maken van verschillende dataformats kunnen veelal niet efficiënt met elkaar interacteren, waardoor doorlooptijden van goederenstromen en de transactiekosten enorm kunnen oplopen, en (2) het harmoniseren en simplificeren van processen. Veel optimalisatie van de supply chain is niet succesvol, omdat de verschillende organisaties hun processen er niet op aanpassen. Deze twee zaken komen vaak samen, omdat door goede data standaardisatie vaak processen fundamenteel vereenvoudigd kunnen worden, of zelfs overbodig worden. Deze procesvereenvoudiging speelt met name een belangrijke rol bij grensoverschrijdende controleprocessen. Daarom is onderzoek nodig naar het ontwikkelen en uitwerken van data- en berichtenstandaarden, en naar procesherontwerp. Systemen en processen moeten moeiteloos aan elkaar kunnen worden gekoppeld en vereenvoudigd kunnen worden. Er zijn al grote internationale initiatieven voor data- en berichtenstandaardisatie en processimplificatie voor internationale goederenstromen (m.n. het United Nations CEFACT programma 2, en het European Interoperability Forum (EIF) 3 ). Nederlandse bedrijven en overheidsinstanties (o.a. Douane) zijn actieve spelers in deze internationale standaardisatie en proces simplificatie initiatieven. Goede aansluiting bij deze initiatieven is cruciaal voor de succesvolle uitvoering van dit onderzoek. Kwaliteitsverbetering en standaardisatie van data en inter-organisationele logistieke processen In de praktijk zijn logistieke gegevens over goederenstromen vaak niet van goede kwaliteit: vaak zijn gegevens onjuist, incompleet of zelfs ontbrekend. Vaak is dit het gevolg van het feit dat de data niet toegankelijk is bij het bedrijf wat de data heeft geproduceerd, maar alleen bij een andere partij in de supply chain (m.n. de logistieke dienstverlener) die niet over de meest accurate data over de goederen beschikt. Een ander probleem is dat de integriteit van de data vaak niet gewaarborgd is, waardoor ICTsystemen met verschillende en niet-consistente data-bronnen werken. Voor logistiek eenvoudige goederenstromen is dit vaak nog wel op te lossen, maar bij complexe real-time synchromodale logistieke ketens is een slechte kwaliteit van data een groot probleem. Met alle gevolgen van dien: daardoor is die slechte kwaliteit een barrière voor verduurzaming van de logistieke keten. Onderzoek naar het verbeteren van kwaliteitsaspecten van logistieke data en het ontwerp van een ICT infrastructuur waarmee data opgehaald kan worden bij het bronbedrijf, is daarom essentieel. Onderzoek naar het verbeteren van beslissingen in logistieke netwerken met behulp van technieken voor datawarehousing en datamining verdient aandacht binnen deze onderzoeksvraag Duurzame Logistiek

11 Schaalbaarheid, veiligheid en betrouwbaarheid van ICT-systemen en infrastructuur ter ondersteuning van de logistieke processen De ICT-systemen en infrastructuur die de logistieke goederenstromen ondersteunen, zijn meestal applicatieketens die de functionaliteit van verschillende applicaties combineren en integreren (bijv. applicaties voor het aanvragen, inplannen en factureren door de logistieke ketens heen). In dit kader zijn schaalbaarheid en betrouwbaarheid van de ICT-diensten-, en van de applicatie- en informatiearchitectuur van cruciaal belang. De gevolgen van uitval van (delen van) de ICT-systemen of de ICT infrastructuur kunnen dramatisch zijn, zowel op de korte als de langere termijn, en zowel op maatschappelijk en economisch gebied. Daarom is het van belang onderzoek te verrichten naar technieken voor het realiseren van schaalbare en betrouwbare ICTketenoplossingen (redundantie, fall-back scenario s, service-level agreement) ter verduurzaming van de keten, en het inschatten en mitigeren van risico s van (gedeeltelijke) uitval van de ICT informatie infrastructuur Voorbeelden van specifieke onderwerpen Hieronder worden deze onderwerpen nader uitgewerkt. De eerste twee onderwerpen vallen onder het eerst genoemde thema hierboven (2.1.2; ontwikkeling ICT-oplossingen ), de drie onderwerpen erna onder respectievelijk de thema s 2, 3 en 4, en het laatste onderwerp verbindt de daarvoor genoemde onderwerpen. Ontwikkeling ICT oplossingen voor de realisatie van een optimale benutting van de maatschappelijke en economische voordelen van duurzame synchromodale transport Voor een goed functionerend synchromodaal goederensysteem zijn algoritmen nodig die het mogelijk maken optimale (vanuit duurzaamheidsperspectief), flexibele, paden die goederenstromen van A naar B doorlopen snel te bepalen, afhankelijk van de (verwachte) beschikbaarheid. Hierbij moeten voor- en nadelen voor wat betreft doorlooptijd, bezettingsgraad, beschikbaarheid, kosten, congestie en milieugevolgen (onder andere CO 2- en geluidsemissies) zorgvuldig worden afgewogen. Een complicerende factor hierbij is de grote mate van onzekerheid in allerlei facetten van het transportsysteem, zoals bijvoorbeeld in de toekomstige vraag naar goederentransport, congestie en de transportduur (van A naar B) afhankelijk van bijvoorbeeld weersomstandigheden. Om dit soort vragen te adresseren, moeten stochastische beslismodellen (uit de operations research, statistical learning) worden ontwikkeld en doorgerekend die rekening houden met de factor onzekerheid. Een ander uitdagend aspect is de optimale planning van opslag- en transportcapaciteiten in de context van synchromodaal goederenvervoer: hoeveel logistieke capaciteit is nodig, wanneer en waar? Multi-agent systemen bieden mogelijkheden om via onderhandelingsmechanismen snel tot afstemming en betere samenwerking in netwerken te komen. Onderzoek naar lerende agentsystemen in logistieke netwerken en hoe deze technieken kunnen worden gecombineerd met algoritmen uit de operations research is nodig in de transitie naar duurzame Duurzame Logistiek 11

12 synchromodale netwerken. Dit thema is nauw gelinkt aan het thema orgware voor de logistieke sector zie hieronder. Ontwerp van ICT informatie infrastructuur voor duurzame logistiek Voor het ondersteunen van synchromodale logistieke ketens is een schaalbare ICT-infrastructuur en architectuur nodig. Daartoe is het nodig een ICT-architectuur te ontwikkelen die aan de eisen van de verschillende stakeholders voldoet. Aan welke functionele eisen moet het systeem voldoen? Welke architectuurstandaarden moeten worden gebruikt? En welke communicatieprotocollen? Wat zijn de nonfunctional requirements (security, beschikbaarheid, performance)? Welke softwarecomponenten hebben zijn er nodig, en hoe interacteren ze? Is de controle over synchromodale ketens gecentraliseerd, of juist gedecentraliseerd? En voor wat betreft de fysieke ICT-infrastructuur: hoe zou die er uit moeten zien? Welke inrichting daarvan maakt dat het als hosting platform functioneert voor allerlei software apps waarmee de supply chain geoptimaliseerd kan worden? Hoeveel netwerk- en processing capaciteit is nodig voor het ondersteunen van de logistieke goederenstromen? Welke toegevoegde waarde biedt real-time informatie uit sensoren op ladingniveau? En voor al deze vragen: wat zijn de consequenties voor de duurzaamheid van de logistieke keten? Verbeteren efficiency van logistieke processen door ontwikkeling data- en processystemen In complexe logistieke ketens is het essentieel dat de verschillende ICT-onderdelen efficiënt met elkaar kunnen interacteren, waardoor de informatiestromen soepel verlopen. ICT-onderzoek en ontwikkeling heeft geresulteerd in standaarden die voor technische interoperabiliteit zorgen. Echter, standaarden waarbij informatie kan worden uitgewisseld en correct kan worden geïnterpreteerd door de ontvanger, zogenaamde semantische standaarden, zijn nog onvoldoende ontwikkeld in de logistieke wereld. Dit bemoeilijkt afstemming tussen partijen in de logistiek, en daarmee verduurzaming van de logistieke keten. Hierbij gaat het om zowel informatiestandaarden (locatie-informatie, ladinginformatie, statusinformatie) als om processtandaarden voor interacties tussen partijen (order management, slot management, financiële afhandeling, etc.). Bij deze semantische data- en processtandaarden gaat het om standaardisatie op verschillende niveaus. Zo is er bijvoorbeeld ook een groot potentieel voor standaarden rond contractmanagement, en de afstemming tussen bedrijfsprocessen en overheidscontrole processen. Voor dit laatste kan met name worden voortgebouwd op het Data Pipeline concept dat ontwikkeld is door de Douane. De kennisontwikkeling rond ontwikkeling en invoering van semantische standaarden bevindt zich in een vroeg stadium. De logistiek biedt hier bij uitstek kansen voor onderzoek naar semantische standaarden die meer dynamische samenwerkingsnetwerken faciliteren. Verbeteren efficiency van logistieke processen door verbetering kwaliteit van de logistieke data In de praktijk vormen de ICT-systemen bij goederenstromen een wirwar aan applicaties waarbij data vaak met de hand worden ingevoerd, en dus foutgevoelig zijn: vaak bevatten records onjuiste, incomplete of zelfs ontbrekende informatie. Bij complexe synchromodale logistieke ketens is een slechte kwaliteit van data een groot probleem, met alle economische en maatschappelijke gevolgen van dien. De belangrijkste oorzaak voor deze lage kwaliteit van de data over de binnenkomende goederen, is dat ontvangers van goederen deze data nu reconstrueren uit de export- of importaangifte van de goederen, die meestal gemaakt wordt door de logistieke dienstverlener, en die gebaseerd is op allerlei documenten, zoals het Manifest of de Vrachtbrief van de partijen die de goederen verkopen of vervoeren over zee. De informatie in deze documenten is vaak veel minder nauwkeurig dan de oorspronkelijke bedrijfsgegevens van het exporterende bedrijf. Een fundamentele manier om dit probleem van de lage kwaliteit van de data over de goederenstroom te verbeteren, is de douane in het land van bestemming direct inzage te geven in de database met bedrijfsgegevens (koop contract, factuur, betaling etc.) van de verzender over de goederen die in een container zitten, die aankomt in de haven van het land van bestemming. Deze directe inzage noemt men het Piggy-Back Principe genoemd, waarbij overheidsinspectiediensten (bijv. Douane) op basis van het Data Pipeline concept bedrijfseigen data hergebruiken om controletaken uit te voeren (zie de onderzoeksprojecten CASSANDRA, Extended Single Window, ITAIDE). Het is cruciaal dat de IT systemen die ontwikkeld worden in dit programma ook helpen om 12 Duurzame Logistiek

13 deze piggy-back functionaliteit te ondersteunen. Verder is een belangrijke oorzaak de gebrekkige integratie binnen organisaties (legacy architectuur) en tussen organisaties (overheid, verlader, logistieke dienstverlener). Modellering van verbeterde informatie architectuur die synchromodaal transport kan ondersteunen is hier een belangrijke uitdaging. Een aantal onderzoeksvragen vloeien hieruit voort: Welke technieken kunnen de kwaliteit van informatie bevorderen? Hoe kan informatie veilig worden gedeeld zodat fraude en diefstal van gegevens en lading kan worden voorkomen en privacy van informatie kan worden geborgd? Besturing van synchromodaal transport wordt nu gehinderd door beperkte data van lage kwaliteit en veelal teveel op operationeel niveau. Technieken uit simulatie, forecasting, data- en procesmining en informatievisualisatie kunnen grote waarde hebben om synchromodaal transport te laten slagen in logistiek. Onderzoek zal moeten aantonen welke informatie in welke vorm van belang is om betere beslissingen te nemen in het logistieke netwerk. Hoe de verdeling menselijke versus geautomatiseerde beslissingen ligt is een belangrijk gerelateerd vraagstuk (denk aan de parallel met financiële transacties die in toenemende mate geautomatiseerd worden genomen met alle bijbehorende voor en nadelen). Schaalbaarheid en betrouwbaarheid van ICT informatie-infrastructuur De ICT-systemen en infrastructuur die de logistieke goederenstromen ondersteunen zijn ketens van applicaties die de functionaliteit van verschillende applicaties combineren en integreren. Bijvoorbeeld, ICT-systemen bestaan uit deelsystemen die worden gebruikt voor het reserveren, inplannen en het factureren van het gebruik van een vervoersmodaliteit van A naar B. In dit kader zijn schaalbaarheid, vitaliteit en betrouwbaarheid van de ICT-systemen en infrastructuur van belang: de gevolgen van uitval van (delen van) deze ICT kunnen dramatisch zijn, zowel op de korte als de langere termijn. Het falen van één of meer ICT-componenten kan desastreuze gevolgen hebben voor het functioneren van de ICT-ketens, en daarmee voor de logistieke goederenstromen. Daarom is het belangrijk in kaart te brengen welk effect het faalgedrag van individuele componenten heeft voor het (dis)functioneren van het totale ICT-systeem, en welke risico s dat met zich meebrengt voor wat betreft de logistieke keten van goederenstromen. Vervolgens is het dan belangrijk te onderzoeken hoe de gevolgen van faalgedrag kunnen worden opgevangen en gemitigeerd (bijvoorbeeld door het inbouwen van voldoende redundantie) om daarmee zoveel mogelijk de maatschappelijke en economische schade te beperken ingeval van uitval van systeemcomponenten. Welke maatregelen moeten worden genomen, en welke procedures moeten worden gevolgd? En wat zijn daarvan de gevolgen voor duurzaamheidscriteria? Het ICT-systeem voor grootschalige synchromodale goederenstromen moet in staat zijn gigantische hoeveelheden data en transacties te verwerken. Daartoe is de schaalbaarheid van de ICT-oplossing cruciaal. Om de schaalbaarheid vast te stellen, en zo nodig te verbeteren, is het nodig kwantitatieve modellen te ontwikkelen die de prestatie van de ICT-applicatieketens bepaalt afhankelijk van de karakteristieken van de vraag en de ICT-infrastructuur. Een complicerende factor hierbij is het feit dat de ketens doorgaans meerdere administratieve domeinen doorkruisen, waardoor partijen bilaterale afspraken (service-level agreements) maken over de prestatie van individuele applicaties. Om dit probleem te ondervangen is het nodig kwantitatieve modellen te ontwikkelen voor de zgn. end-to-end kwaliteit (beschikbaarheid, performance), in termen van de kwaliteit per individuele applicatie (bijvoorbeeld in termen van service-level agreements). De economische en maatschappelijke gevolgen van mogelijke nietschaalbare ICT-ketens worden op die manier voorkomen. Publiek-Privaat Partnership voor ontwikkeling van ICT-infrastructuur In aanvulling op de hiervoor behandelde onderwerpen die zijn gekoppeld aan de onderzoeksvragen hierboven, spelen nog twee onderwerpen. De eerste is: Publiek-Privaat Partnership voor de ontwikkeling van een ICT-infrastructuur. In dit onderwerp komen de vier hiervoor beschreven onderwerpen samen, wat een aantal additionele onderzoeksvragen met zich meebrengt. Duurzame Logistiek 13

14 Het is cruciaal dat er economische verdienmodellen ontwikkeld worden voor bedrijven zodat ze voor hun investeringen een goed business model hebben, en dan ook daadwerkelijk gaan investeren in ICT innovatie voor de data pipeline. Anderzijds is het belangrijk dat er een level playing field ontstaat, waarin alle partijen gelijke kansen hebben om met deze ICT investeringen een goed verdien model te verkrijgen. Deze twee randvoorwaarden vereisen regelgeving met betrekking tot het ontwikkelen van een kritische ICT infrastructuur zoals beoogd wordt in dit programma. De overheid is verantwoordelijk voor deze regelgeving. Dergelijke regelgevingen worden nu al ontwikkeld door nationale overheden, in nauwe afstemming met de Europese Commissie, voor de energieliberalisatie en mobiliteitsinfrastructuur. Onderzoek kan zich richten op best practices, en het toepasbaar maken van wetenschappelijke onderzoeksresultaten uit deze andere infrastructuurdomeinen voor de ontwikkeling van een Publiek-Privaat Partnership model (PPP) voor de ontwikkeling van de ICT infrastructuur. Duidelijk is al wel dat deze PPP de volgende componenten zal moeten bevatten: Richtlijnen voor een governanceboard om een breed draagvlak te creëren bij alle stakeholders in de logistieke keten, inclusief alle betrokken overheidsdiensten. Regelgeving voor het faciliteren van nieuwe commerciële dienstverlening op basis van de data pipeline. Dit ten eerste om te bewerkstelligen dat er een goed business model ontstaat voor bedrijven om ICT investeringen hiervoor te doen, waardoor private partijen gestimuleerd worden, met name voor het ontwikkelen van de ICT infrastructuur en software applicaties voor nieuwe logistieke dienstverlening. Ten tweede is die regelgeving nodig voor het bewaken van de neutraliteit en level playing field van de data pipeline en de gerelateerde commerciële diensten. Informatiesystemen gericht op doelbereik Tenslotte is er een zevende onderwerp: methoden en technieken om te komen tot een informatieverzameling en analyse over de ontwikkeling en bereik van publieke en private doelen op het terrein van duurzame logistiek. Te denken valt aan benchmarkonderzoek waarbij bedrijven (grootbedrijf en MKB) van elkaar kunnen leren over de mogelijkheden en (duurzaamheids- en economische) kansen voor concrete invoering van activiteiten, met name om de beladingsgraad te verhogen en/of informatieuitwisseling verbeteren. Benchmarks kunnen ook inzicht geven in mogelijkheden voor rijksoverheidsbeleid. Standaardisatie en kwaliteitsverbetering zijn hierbij van belang. Een belangrijke stap hierbij is het doorzoekbaar en bevraagbaar maken van de real-time data en processen. ICT-onderzoek kan hieraan een belangrijke bijdrage leveren, waarbij meer data niet altijd beter is, de algoritmen moeten schalen en met meer data is ook meer ruis, wat weer uitdagingen oplevert. 2.2 Fysieke infrastructuur Onderwerp en afbakening De groeiende vervoersvraag en het ontstaan van nieuwe vormen van logistieke dienstverlening leiden tot steeds hogere eisen aan de infrastructuur, onder andere op het gebied van capaciteit en benutting. De capaciteit en benutting van het infrastructuurnetwerk heeft niet alleen betrekking op de verbindingen of knooppunten in een netwerk zelf, maar ook op de grenzen die aan negatieve externe effecten, 14 Duurzame Logistiek

15 zoals emissies en geluid, worden gesteld (via normstelling, institutionele factoren, handhaving). Het is mogelijk dat niet de fysieke capaciteit, maar deze grenzen de beperkende factor vormen voor transport en overslag. De hoofdvraag van dit deelprogramma betreft de invloed van belangrijke drijvende krachten bij de ontwikkeling en benutting van de fysieke infrastructuur voor de logistieke sector. Het gaat daarbij zowel om de private sector (bv concurrentie tussen knooppunten, onzekerheid over de vervoersvraag) als om de publieke sector (bv effectiviteit selectief stimuleringsbeleid van multimodaal transport). Ook hangt de capaciteit van netwerken af van de toekomstige rol van ICT (onder andere gericht op verkeersmanagement) en daaraan gekoppelde orgware. Dit levert inzichten op hoe infrastructuurnetwerken optimaal kunnen worden ontwikkeld, ingericht, en benut, zodat de toekomstige verkeersstromen op een duurzame wijze gefaciliteerd kunnen worden. De ontwikkeling van verbindingen en knooppunten in duurzame logistieke netwerken dient in samenhang plaats te vinden. De aansturing hiervan is momenteel echter gefragmenteerd, zowel vanuit de publieke als private sector. Dit heeft zowel betrekking op de ontwikkeling van verbindingen (zoals corridors) als op knooppunten (zoals multimodale terminals) en betreft meerdere niveaus van aansturing: 1. Strategische afwegings- en beleidsvraagstukken, onder andere in investeringsprogramma s voor ruimte en infrastructuur en in het lange termijn nationale en internationale vervoersbeleid; 2. Netwerkontwerp: dimensioneringsvraagstukken, gericht op het vaststellen van de benodigde fysieke capaciteit en kwaliteitsniveau van multimodale netwerken; 3. Benutting netwerk: beheervraagstukken gericht op maatregelen voor optimale benutting van de netwerkcapaciteit vanuit vervoer- en verkeersmanagement en logistiek management Wetenschappelijke en maatschappelijke vraagstukken in hoofdlijnen Afwegingsvraagstukken strategisch beleid en investeringen De aanleg en het onderhoud van fysieke infrastructuur en faciliteiten op knooppunten vereisen adequate investeringen van zowel publieke als private partijen. Voor beide is een sterke argumentatie nodig, gericht op bedrijfs- of maatschappelijke doelen. Vanwege structurele onzekerheden in zowel de vervoervraag als de ontwikkeling van logistieke diensten, is het risico van over- of onderinvesteren niet denkbeeldig. Een goede inschatting van de verwachte effecten (inclusief de verdeling van effecten over actoren) en daarop afgestemd overheidsbeleid is dan van groot belang. Onderzoek gericht op vraagontwikkelingen en ontwikkelingen in logistieke diensten, kan bijdragen aan de ontwikkeling van een effectieve strategie voor netwerkinvesteringen en een optimale rolverdeling tussen publieke en private partijen. Netwerkontwerp Het fysieke ontwerp van het infrastructuurnetwerk dient afgestemd te zijn op de toekomstige eisen van de logistieke sector. Hoewel er ook uitdagingen liggen binnen de netwerken van de afzonderlijke modaliteiten, is het ontwerp van een netwerk dat voldoende capaciteit en kwaliteit biedt in uiteenlopende omstandigheden vooral in een multimodale context een complexe opgave. Vanwege de specifieke effecten op doorstroming, belasting van infrastructuur en milieu, is het goederenverkeer steeds vaker maatgevend voor het ontwerp en leidt een groei van het goederenvervoer ook tot hogere eisen aan het netwerk. Ook nieuwe logistieke concepten zoals synchromodaliteit kunnen leiden tot een verandering in keuzegedrag van logistieke partijen en hun infrastructuurbehoefte, voor meerdere modaliteiten. Onderzoek is nodig om vast te stellen wat de voor- en nadelen zijn van innovatieve concepten, in een situatie van sterk veranderlijke goederenstromen en nieuwe duurzaamheidsrandvoorwaarden. Duurzame Logistiek 15

16 Benutting netwerk Een optimale benutting van het infrastructuurnetwerk vereist een nauwkeurig samenspel van logistiek management en netwerkbeheer. De ontwikkeling van vervoer- en van verkeersmanagement voor het goederenvervoer, in samenhang met logistiek management, staat nog in de kinderschoenen en vereist fundamenteel onderzoek. Dit geldt ook voor de rol van vervoer- en verkeersinformatie in verkeersmanagement, en het samenspel met dynamische prijsmaatregelen; voor beide onderwerpen is de relatie met soft- en orgware bijzonder relevant, evenals het keuzegedrag van netwerkgebruikers. Verwacht wordt dat een betere aansturing van het goederenvervoer een aanzienlijk effect heeft op de doorstroming van het verkeer en de benodigde fysieke infracapaciteit. Voor het ondersteunen van synchromodaliteit moet deze afstemming over goederenvervoerwijzen heen georganiseerd worden. Betere benutting van de transportinfrastructuur gaat dan hand in hand met betere benutting van vervoersmiddelen en faciliteiten voor op- en overslag. Relaties tussen deze thema s Het programma biedt ruimte voor onderzoek op alle drie de hiervoor genoemde niveaus. Onderzoek dat twee of drie niveaus geïntegreerd beschouwt met het oog op een duurzaam transportsysteem verdient de voorkeur. Voor het bereiken van een duurzaam systeem is hiernaast een integrale aanpak van belang vanuit het perspectief van de diverse vervoersmodaliteiten (bv. synchromodaliteit), bestuurslagen (bv. nationaal vs. lokaal), stakeholders (publiek en privaat) en schaalniveaus in netwerken (bv. hoofdvs. onderliggend wegennet). Een eenduidige aanpak in beleid, financiering, exploitatie en beheer van netwerken is nodig om schaalvoordelen te kunnen boeken, verantwoordelijkheden te kunnen toewijzen en eenduidig te sturen op duurzaamheidsdoelen. Onderzoek dat integrerend werkt kan leiden tot een op termijn veel effectiever infrastructuurnetwerk tegen lagere kosten Voorbeelden van specifieke onderwerpen Hieronder werken we enkele voorbeeldproblemen nader uit. Netwerkinvesteringen in onzekerheid De aanleg van infrastructuur vindt plaats onder forse onzekerheden. Enerzijds gaan overheden en soms ook bedrijven uit van heel aanzienlijke groei van fysieke stromen onder invloed van globalisering tot 2050, anderzijds is Europa niet alleen zeer vatbaar voor financiële crises, maar heeft het ook te maken met zeer matige bevolkingsontwikkeling en ook krimp in sommige regio s, en zorgen ontwikkelingen in onder andere energievoorziening, mondiale arbeidsdeling, productiemethoden (o.a. 3D printing, cradle 2 cradle) en agrofood voor grote onzekerheden. Daarnaast is onduidelijk wat de richting en het tempo zal zijn van nieuwe vormen van informatievoorziening en dienstverlening, zoals synchromodaliteit. Het al dan niet slagen van deze innovaties zal bepalen wat de functie zal worden van overslagknooppunten: lokale ontsluiting of centrale, verbindende hubs. Verder is ook het beleid onzeker dat vanuit de Europese en nationale overheden gevoerd zal worden ten aanzien van prijsmaatregelen in het goederenvervoer, zowel op korte als op lange afstand. Deze factoren tezamen maken de vraagzijde van het goederenvervoer onzeker en dat roept de volgende vragen op: Wat zijn de dominante onzekerheden en wat is hun verwachte effect op infrastructuurbehoefte? Wat is de bijdrage van diverse maatregelen voor het genereren van slimme netwerkontwerpen, waarin op een verstandige manier rekening wordt gehouden met deze onzekerheden? Selectief stimuleringsbeleid voor transportmodaliteiten Het infrastructuurnetwerk wordt ontworpen en ontwikkeld binnen milieutechnische, economische, en ruimtelijke grenzen. Dit kan onder meer worden gerealiseerd via het selectief toewijzen van concessies voor logistieke bedrijfsterreinen op basis van milieurandvoorwaarden. Ook worden publieke investeringen in infrastructuur getoetst aan milieucriteria. Daarnaast kunnen andere instrumenten duurzame 16 Duurzame Logistiek

17 logistieke netwerken helpen te ontwikkelen. Deze maatregelen kunnen een grote invloed hebben op de ontwikkeling van het fysieke netwerk. Zo is de afspraak bij de aanleg van Maasvlakte II om een bepaald (hoog) aandeel van het achterland transport via de binnenvaart te laten lopen een sprekend voorbeeld van Low Emission Zone (LEZ) beleid, met een sterke invloed op de behoefte aan infrastructuur hardware. Op stedelijk niveau spelen beleidsontwikkelingen gericht op andere concepten voor distributie van overslagpunten naar winkels (stadsdistributie). Belangrijke vragen zijn: Wat zijn de gewenste en ongewenste effecten van dit beleid, waaronder de gevolgen voor economie en milieu? Onder welke omstandigheden is selectief toewijzingsbeleid in andere domeinen toepasbaar: stadsdistributie, afnemers van grote ladingstromen op bepaalde bedrijventerreinen, etc.? Hoe groot zullen naar verwachting de voor- en nadelen zijn van selectief toewijzingsbeleid? Ontwikkeling van multimodale knooppunten De publieke sector speelt vaak een heel actieve faciliterende rol bij de totstandkoming van multimodale knooppunten. De achtergrond daarvan is in het algemeen een combinatie van de wens om duurzame ontwikkelingen te stimuleren en ook om lokale werkgelegenheid te creëren. Naast de standaard concurrentie tussen private spelers is er zo ook sprake van beleidsconcurrentie tussen publieke spelers. Dit roept om een nadere analyse waarbij vragen aan de orde kunnen komen zoals: Wat zijn de positieve en mogelijk ook negatieve directe en indirecte effecten van multimodale terminals op keuzegedrag van logistieke partijen en de lokale economie? Welke effecten mogen worden verwacht van de vorming van multimodale knooppunten op milieueffecten zoals emissies voor CO 2, fijnstof, geluid, enz? In welke mate kan beleidsconcurrentie leiden tot overaanbod van dit soort knooppunten? In hoeverre is er bij de aanleg van multimodale knooppunten sprake van afwenteling van kosten op andere spelers waaronder de aanbieders van lijn infrastructuur? Wat voor institutionele vormgeving (bijvoorbeeld versterken coördinerende taak van hogere overheden) kan helpen om het eventuele gevaar van overinvesteringen te adresseren, zonder negatieve effecten op marktwerking? Een duurzaam level playing field voor transport modaliteiten Fiscale regels voor de verschillende transport modaliteiten verschillen sterk. Europa beweegt zich voorzichtig in de richting van verhandelbare rechten voor CO 2-emissies, maar beperkt die vooralsnog tot de luchtvaart, wat overigens niet eenvoudig is vanwege het intercontinentale karakter van een deel van de luchtvaart. Dit probleem speelt niet op het terrein van het vervoer over land. Emissierechten zouden het bereiken van een level playing field voor de diverse transportmodaliteiten dichterbij brengen en ook duurzaamheidswinst moeten opleveren op efficiënte wijze. Dit vormt daarmee een aantrekkelijke combinatie van fairness, efficiency en duurzaamheid. Maar het kan niet anders dan dat deze aanpak ook nadelen heeft, bijvoorbeeld op het terrein van transactiekosten. Een analyse van de positieve en negatieve gevolgen van een de invoering van verhandelbare rechten voor alle transportsectoren en de daarbij behorende infrastructuur ligt voor de hand. De centrale vragen zijn hier: Wat zijn de gevolgen van de brede invoering van emissierechten in de totale transportsector op de aandelen van diverse transportmodaliteiten, en in het bijzonder op de ontwikkelingsmogelijkheden voor multimodaal transport? Welke vormgevingsaspecten zijn belangrijk om een gunstige balans te bereiken van voor en nadelen van de emissierechten? Robuuste multimodale infrastructuur Robuustheid van netwerken wordt doorgaans unimodaal bekeken. Een multimodale analyse kan verrassende inzichten opleveren. Multimodale netwerken werken in potentie de robuustheid van het vervoersnetwerk in de hand: goederen kunnen overgeslagen worden naar andere modaliteiten als er grote verstoringen zijn. Multimodale netwerken zijn echter ook complexer dan unimodale netwerken. Verstorin- Duurzame Logistiek 17

18 gen kunnen overslaan naar andere vervoerwijzen en overslagprocessen vormen vaak een kwetsbare schakel. Deze gevoeligheid voor verstoringen kan worden verminderd door het multimodale netwerk als geheel robuuster te maken, en te zorgen voor voldoende vrije capaciteit, informatiebeschikbaarheid en terugvalopties. Zo kan synchronisatie van modaliteiten zorgen voor meer robuustheid in transportoperaties, en mogelijk dure ingrepen voor extra infrastructuur minder rendabel of zelfs overbodig maken. Vragen zijn: In welke mate, en tegen welke kosten, kunnen modaliteiten elkaar opvangen bij grotere verstoringen? Welke maatregelen zijn nodig om de robuustheid van het multimodale netwerk verder te versterken? Wat zijn de effecten van verschillende maatregelen voor multimodaal netwerkmanagement op de totale netwerkprestaties? Hoe kunnen knooppunten worden ontwikkeld om het netwerk meer robuust te maken (bijvoorbeeld verbeterde overslagmogelijkheden)? Dynamisch verkeersmanagement over modaliteiten heen Goederenvervoer voegt een nieuwe dimensie toe aan verkeersmanagement. De organisatie van het verkeersmanagement op de weg is anders dan op het spoor en op de vaarwegen; in een synchromodale context zal het verkeersmanagement over modaliteiten heen, gecoördineerd moeten worden uitgevoerd. Het management van goederenverkeer staat ook voor de uitdaging om tegemoet te komen aan de behoeften van de logistieke ketens, die de vraag naar vervoer genereren. Zo kunnen bv. selectieve en dynamische toegang tot infrastructuur, routering en slotallocatie, worden toegesneden op ketens in plaats van op individuele vervoermiddelen. Het bovenstaande roept onder meer de volgende vragen op: Welke mogelijkheden zijn er om een betere gezamenlijke benutting van verbindingen en knooppunten in een multimodaal vervoersnetwerk te verkrijgen? Welke rol kunnen financiële prikkels daarbij spelen? Wat is de invloed op keuzegedrag van logistieke partijen? Hoe kan een betere benutting van een multimodaal verkeersnetwerk worden uitgedrukt in indicatoren voor ruimtelijke, milieu- en omgevingseffecten? Welke effecten hebben opties voor dynamisch verkeersmanagement op een duurzaam synchromodaal vervoerssysteem? Wat is de invloed van dynamisch verkeersmanagement voor het goederenverkeer op logistieke ketens? Hoe verhoudt een betere benutting van het netwerk zich tot veiligheid en bereikbaarheid in het netwerk? Wat zijn voor- en nadelen van verschillende vormen van organisatie van dynamisch verkeersmanagement voor het goederenvervoernetwerk? 2.3 Orgware voor de logistieke sector Onderwerp en afbakening Het identificeren en ontwikkelen van nieuwe organisatievormen en concepten voor de aansturing, planning en coördinatie van logistieke processen (orgware) is cruciaal om te komen tot duurzame, in het bijzonder: flexibele, robuuste, efficiënte, effectieve en milieuvriendelijker supply chains met gegarandeerde service niveaus. Binnen de sociale component van duurzaamheid gaat het daarnaast om het werken binnen de logistieke sector in het algemeen, en binnen sterk ICT-gestuurde beslisstructuren in het bijzonder. Door verduurzaming kunnen de beladingsgraden van transportmiddelen toenemen, kan de afwikkeling van goederenstromen efficiënter en effectiever plaatsvinden, milieubelasting en congestie verminderen, kan de slagkracht van organisaties toenemen, en kan het werken in de sector prettiger worden. De bijbehorende beslissingsproblemen spelen op micro, meso en macroniveau en hebben betrekking op verticale, horizontale en diagonale samenwerking in en tussen ketens. 18 Duurzame Logistiek

19 De focus binnen dit onderzoeksthema is gericht op het analyseren, ontwerpen, aansturen, coördineren en evalueren (vanuit duurzaamheidsperspectief) van de volgende (geïntegreerde) processen: Unimodale, multimodale en met name synchromodale stromen van individuele producten en groepen producten in (internationale) netwerken en fijnmazige distributie naar eindgebruiker en retourstromen; Samenwerking binnen ketens en in netwerken; Interne logistieke processen in productie-, distributie-, aftersalesomgevingen; Management van voorraden op voorraadlocaties in ketens en netwerken met nationale en internationale leveranciers; Afstemming tussen productie, distributie en aftersales service; Bijbehorende informatiestromen. In het analyseren van succes- en faalfactoren van huidige en nieuwe initiatieven en het ontwikkelen en identificeren van nieuwe organisatievormen en concepten onderscheiden we drie kernproblemen. De ontwikkeling van innovatieve concepten voor de organisatie van logistieke processen binnen en tussen samenwerkende organisaties is noodzakelijk om de hierboven genoemde duurzaamheidsdoelen (t.a.v. effectiviteit, efficiency, robuustheid, milieuvriendelijkheid en flexibiliteit) te bereiken, en om aan te sluiten bij de relevante maatschappelijke trends. Daarnaast is het minstens zo belangrijk om aandacht te besteden aan de ontwikkeling van gedistribueerde beslissingsstructuren en de noodzakelijke randvoorwaarden om succesvolle implementatie van de concepten mogelijk te maken. Het gaat dus zowel om het ontwikkelen van nieuwe organisatievormen, en -concepten en innovaties in logistieke systemen, als om onderzoek dat gericht is op het beschrijven en verklaren van welke mogelijkheden en problemen zich bij de implementatie van deze nieuwe organisatievormen kunnen voordoen en wat de achterliggende redenen zijn van het al dan niet succesvol kunnen implementeren ervan. Het ontwikkelen van diagnose- en benchmarkingsinstrumenten en het benoemen van benodigde data is daarbij van belang Wetenschappelijke en maatschappelijke vragenstukken in hoofdlijnen We onderscheiden binnen het thema orgware voor de logistieke sector de volgende drie hoofdcategorieën van onderzoeksvragen: 1. Ontwerp en analyse van logistieke processen (voor synchromodaal transport, supply chain finance, 4C of Service Logistiek); 2. Ontwerp en analyse van (gedistribueerde) beslissingsstructuren (voor synchromodaal transport, supply chain finance, 4C of Service Logistiek); 3. Ontwerp en analyse van randvoorwaarden voor implementatie van nieuwe organisatievormen en concepten en van besluitvormingsprocessen daarbij (voor synchromodaal transport, supply chain finance, 4C of Service Logistiek). In deze paragraaf bespreken we elk van deze categorieën in hoofdlijnen. In de volgende paragraaf schetsen we de uitwerking van enkele specifieke voorbeelden. Ontwerp en analyse van logistieke processen (voor synchromodaal transport, supply chain finance, 4C of Service Logistiek) De organisatie van distributieketens evolueert razendsnel in veelal complexe netwerken van ketens waarin meerdere organisaties verticaal, horizontaal en zelfs diagonaal samenwerken. De complexiteit uit zich in het feit dat informatie en beslissingen op elk punt in het netwerk directe invloed hebben op andere delen en functies van het netwerk. Deze complexiteit maakt het begrijpen en optimaliseren van supply chain netwerken en de bijbehorende logistieke processen tot een uitdaging voor zowel de prak- Duurzame Logistiek 19

20 tijk als de wetenschap. Het doel van dit thema is het ontwikkelen en analyseren van modellen en oplossingsmethodieken voor optimalisatie van: Samenwerking binnen en tussen ketens; (centrale) coördinatie t.b.v. samenwerking binnen en tussen ketens; Logistieke verbeteringsprocessen tussen knooppunten in netwerk; Interne logistieke processen. alsmede het analyseren van het keuzegedrag van de betrokken actoren, het kunnen begrijpen wat de mogelijkheden en problemen zijn voor het realiseren van deze organisatiewijzigingen en het onderkennen van welke vormen van leiderschap hierbij nodig zijn. Bij de optimalisatie staat het duurzaamheidsperspectief en de daaraan gerelateerde criteria centraal. Ontwerp en analyse (gedistribueerde) beslissingsstructuren (voor synchromodaal transport, supply chain finance, 4C of Service Logistiek) In het ontwerpen en analyseren van methodieken voor het effectief (real-time) functioneren van netwerken en het maken van trade-offs is het belangrijk om begrip te ontwikkelen voor de verschillende type contracten die organisaties binden, onderhandelingsmechanismes, en incentive- en beprijzingsstrategieën voor bedrijven en organisaties. Ook spelen omgevingsfactoren, leiderschapsstijlen, en gedrags- en beleidsaspecten een belangrijke rol. Het doel van dit subthema is het analyseren van en ontwikkelen van methodieken voor: Revenue management en gain sharing voor het definiëren van een goede verdeling van kosten en opbrengsten en de beprijzing van diensten voor derden en het ontwikkelen van incentives om deel te nemen aan samenwerkingsverbanden; Gedragsaspecten in logistieke beslissingen. De besluitvorming rondom verbeteringen in de logistieke organisatie is meestal geen vanzelfsprekende optimalisatie van processen binnen vastliggende besluitvormingsstructuren; ze vergen instemming en medewerking van alle betrokken actoren; Governance modellen voor het verbeteren van organisatiestructuren op lokaal, regionaal, nationaal en internationaal niveau; Relevante prestatiematen en de toepassing daarvan; en het onderzoeken van de mogelijkheden en problemen bij het realiseren van deze organisatiewijzigingen, evenals het optimaliseren vanuit duurzaamheidscriteria. Bij al deze structuren speelt in toenemende mate het informatiesysteem een grote rol, en structureert het informatiesysteem ook de vraag welke processen er in welke volgorde zou moeten worden gedaan (workflow). Uiteindelijk zijn het echter mensen die de besluiten nemen. De rol van de mens bij dergelijke sterk door ICT gedomineerde logistieke processen behoort nadrukkelijk ook bij het domein van dit programma. Ontwerp en analyse randvoorwaarden voor implementatie van nieuwe organisatievormen en concepten en van besluitvormingsprocessen daarbij (voor synchromodaal transport, supply chain finance, 4C of Service Logistiek). Uit onderzoeksprojecten die momenteel lopen binnen de topsector logistiek blijkt dat een succesvolle besluitvorming rondom en uitvoering van implementatie van innovatieconcepten en beslissingsstructuren in supply chains niet eenvoudig is. Belangrijke voorwaarden voor succes zijn het realiseren van de juiste randvoorwaarden op het gebied van de datadeling, wetgeving, bereidheid tot veranderen en de aanwezigheid van onderling vertrouwen tussen de samenwerkingspartners. Partners hebben daarbij behoefte de eerlijkheid en resulterende voordelen van gebruikte financiële verdeelmodellen, generiek (bv. Shapley waarde) dan wel specifiek ontwikkeld, in hun supply chain (voor zich zelf en voor de samenwerkende ketenpartners) in te kunnen schatten. Zo beperken mededingingsregels momenteel de mogelijkheden tot innovatief samenwerken zoals beoogd in het 4C concept. Het doel is het ontwerpen en analyseren van de benodigde randvoorwaarden voor: 20 Duurzame Logistiek

Topsector en de Buitenland Promotie Logistiek

Topsector en de Buitenland Promotie Logistiek Topsector en de Buitenland Promotie Logistiek Presentatie ALV NDL 20/11/2014 Agenda 1. Topsector logistiek 2. Organisatie en uitgangspunten 3. Cross-overs 4. Logistiek Koffertje en lonkend perspectief

Nadere informatie

NWO-propositie voor de Topsector Logistiek

NWO-propositie voor de Topsector Logistiek NWO-propositie voor de Topsector Logistiek Concrete acties voor 2012-2013 Innovatiecontract De Uitvoeringsagenda voor de Topsector Logistiek beslaat alle activiteiten en initiatieven die bijdragen aan

Nadere informatie

Samenvatting ... 7 Samenvatting

Samenvatting ... 7 Samenvatting Samenvatting... Concurrentie Zeehavens beconcurreren elkaar om lading en omzet. In beginsel is dat vanuit economisch perspectief een gezond uitgangspunt. Concurrentie leidt in goed werkende markten tot

Nadere informatie

StadsDashboard. Staat van de Stad brengt slimme logistiek in beeld. Merle Blok 12 mei 2015

StadsDashboard. Staat van de Stad brengt slimme logistiek in beeld. Merle Blok 12 mei 2015 StadsDashboard Staat van de Stad brengt slimme logistiek in beeld Merle Blok 12 mei 2015 Missie TNO verbindt mensen en kennis om innovaties te creëren die de concurrentiekracht van bedrijven en het welzijn

Nadere informatie

1. Context en doel. 1.1 Voorbeelden belemmeringen per deelgebied 1.1.1 Governance en juridische belemmering

1. Context en doel. 1.1 Voorbeelden belemmeringen per deelgebied 1.1.1 Governance en juridische belemmering 1. Context en doel Het NLIP heeft tot doel om de elektronische informatie-uitwisseling in de Logistieke Sector in Nederland te verbeteren. En dan niet alleen de informatie-uitwisseling tussen specifieke

Nadere informatie

Voorop in de ontwikkeling van multimodale ketenregie

Voorop in de ontwikkeling van multimodale ketenregie Voorop in de ontwikkeling van multimodale ketenregie Overseas Logistics Multimodal Inland Locations Supply Chain Solutions Advanced logistics for a smaller world Als het gaat om het optimaal beheersen

Nadere informatie

Het belang van ketenregie voor de verankering van logistieke stromen. Kevin Lyen

Het belang van ketenregie voor de verankering van logistieke stromen. Kevin Lyen Het belang van ketenregie voor de verankering van logistieke stromen Kevin Lyen Senior consultant, Rebelgroup Advisory Belgium www.oostwestpoort.eu 1 Het belang van ketenregie voor de verankering van logistieke

Nadere informatie

KRUISBESTUIVINGEN TUSSEN LUCHT EN ZEEHAVEN

KRUISBESTUIVINGEN TUSSEN LUCHT EN ZEEHAVEN KRUISBESTUIVINGEN TUSSEN LUCHT EN ZEEHAVEN Dick van Damme Lector Logistiek Hogeschool van Amsterdam Terneuzen 3 september 2015 AGENDA 1. Ontwikkelingen lucht- en zeehaven 2. Uitdagingen en strategierichtingen

Nadere informatie

Workshop Ruimte voor verbeelding. ICTU / GBO 9 april 2009

Workshop Ruimte voor verbeelding. ICTU / GBO 9 april 2009 Workshop Ruimte voor verbeelding ICTU / GBO 9 april 2009 Aanleiding Programma Kabinet neemt toegenomen administratieve lasten en regeldruk van ondernemers serieus Er zijn diverse overheidsacties in het

Nadere informatie

DVM in Amsterdam, de ambities waargemaakt door de systemen!

DVM in Amsterdam, de ambities waargemaakt door de systemen! (Bijdragenr. 56) DVM in Amsterdam, de ambities waargemaakt door de systemen! Bert van der Veen Advin b.v. Rien Borhem Gemeente Amsterdam 1. Inleiding Om het verkeer in goede banen te leiden wordt steeds

Nadere informatie

Verandering in Logistiek Twente. Denken vanuit netwerken. Kees Verweij

Verandering in Logistiek Twente. Denken vanuit netwerken. Kees Verweij Verandering in Logistiek Twente Denken vanuit netwerken Kees Verweij Principal Consultant Lid Stuurgroep Synchromodaal Transport 22 januari 2015 Buck Consultants International Postbus 1456 6501 BL Nijmegen

Nadere informatie

Topsectoren. Hoe & Waarom

Topsectoren. Hoe & Waarom Topsectoren Hoe & Waarom 1 Index Waarom de topsectorenaanpak? 3 Wat is het internationale belang? 4 Hoe werken de topsectoren samen? 5 Wat is de rol voor het MKB in de topsectoren? 6 Wat is de rol van

Nadere informatie

De Rotterdamse haven na 2030

De Rotterdamse haven na 2030 De Rotterdamse haven na 2030 B. Kuipers, zakelijk directeur Erasmus Rotterdam Onderzoek ministerie van V&W: Wat is het belang en de betekenis van de mainports in 2040 voor de Nederlandse economie? Onderzoek

Nadere informatie

Management Samenvatting

Management Samenvatting / werldo Management Samenvatting Inleiding en belangrijkste hoofdconclusies In deze studie naar de strategische toegevoegde waarde van het Port Community Systeem (PCS) van Portbase wordt inzicht gegeven

Nadere informatie

Wat wordt de Randstad er beter van?

Wat wordt de Randstad er beter van? Wat wordt de Randstad er beter van? Afronding DBR Arie Bleijenberg I&M, Den Haag, 3 juni 2015 Verantwoording DBR: 10,6 M, 100 onderzoekers, 14 programma s, 6 jaar Betere Randstad? Gebaseerd op: 9 artikelen

Nadere informatie

PLATOS colloquium 2013 Het gebruik van modellen in een veranderende samenleving

PLATOS colloquium 2013 Het gebruik van modellen in een veranderende samenleving PLATOS colloquium 2013 Het gebruik van modellen in een veranderende samenleving Ben Immers - TrafficQuest x t Een wereld vol van veranderingen Platos 2013 Ontwikkeling van (levende) systemen Systemen evolueren

Nadere informatie

Vlaams Instituut voor de Logistiek. Stephane Van den Keybus Key Account Manager, VIL

Vlaams Instituut voor de Logistiek. Stephane Van den Keybus Key Account Manager, VIL Vlaams Instituut voor de Logistiek Stephane Van den Keybus Key Account Manager, VIL VIL missie Van Vlaanderen een duurzame en innovatieve logistieke topregio in Europa maken 1 VIL Structuur VIL Innovatieplatform

Nadere informatie

MKB VERSTERKINGSPLAN TOPSECTOR LOGISTIEK - MKB Innovatiestimuleringsregeling Topsectoren (MIT)

MKB VERSTERKINGSPLAN TOPSECTOR LOGISTIEK - MKB Innovatiestimuleringsregeling Topsectoren (MIT) - 2016 - MKB VERSTERKINGSPLAN TOPSECTOR LOGISTIEK - MKB Innovatiestimuleringsregeling Topsectoren (MIT) Dit plan geeft de mogelijkheden aan voor het stimuleren van innovatieactiviteiten voor de MKB doelgroep

Nadere informatie

TenT corridors. Adriaan Roest Crollius 22 januari 2014

TenT corridors. Adriaan Roest Crollius 22 januari 2014 TenT corridors Adriaan Roest Crollius 22 januari 2014 Panteia NEA, EIM, RVB, Stratus Transport onderzoek & advies (spoor/wegtransport, binnenvaart) Beleidsvragen/kosten/CBA,s/research Een van de grootste

Nadere informatie

Reconnecting Rotterdam Port Samenvatting

Reconnecting Rotterdam Port Samenvatting Reconnecting Rotterdam Port Samenvatting Aart de Koning, april 2010 De aanleiding: de concurrentiepositie van de haven van Rotterdam staat onder druk De haven van Rotterdam is altijd sterk verankerd geweest

Nadere informatie

DaVinc 3 i. Dutch Agricultural Virtualized International Network with Consolidation, Coordination, Collaboration and Information availability

DaVinc 3 i. Dutch Agricultural Virtualized International Network with Consolidation, Coordination, Collaboration and Information availability DaVinc 3 i Dutch Agricultural Virtualized International Network with Consolidation, Coordination, Collaboration and Information availability Prof dr ir Jack van der Vorst, Wageningen University Kenmerken

Nadere informatie

Informatiebijeenkomst prijsvraag Uitrol synchromodaal netwerk

Informatiebijeenkomst prijsvraag Uitrol synchromodaal netwerk Informatiebijeenkomst prijsvraag Uitrol synchromodaal netwerk Herman Wagter Topsector Logistiek / Connekt Topsectorenbeleid Topsector Logistiek: 2e plaats in de World Logistics 3e plaats in de Enabling

Nadere informatie

De Rotterdamse haven en het achterland. Havenvisie 2030 en achterlandstrategie

De Rotterdamse haven en het achterland. Havenvisie 2030 en achterlandstrategie De Rotterdamse haven en het achterland Havenvisie 2030 en achterlandstrategie Ellen Naaykens Havenbedrijf Rotterdam N.V. ALV ELC, Venlo 30 november 2011 Inhoud Profiel haven Rotterdam Ontwerp Havenvisie

Nadere informatie

De Europese lidstaten in het kader van de Lissabon-afspraken de EU tot de meest innovatieve economie ter wereld willen maken;

De Europese lidstaten in het kader van de Lissabon-afspraken de EU tot de meest innovatieve economie ter wereld willen maken; INTENTIEVERKLARING CO 2 AFVANG, TRANSPORT en OPSLAG Partijen 1. De Minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer, vertegenwoordigd door de heer ir. J. van der Vlist, Secretaris-Generaal

Nadere informatie

De Rotterdamse haven en het achterland. Havenvisie 2030 en achterlandstrategie. Ellen Naaykens

De Rotterdamse haven en het achterland. Havenvisie 2030 en achterlandstrategie. Ellen Naaykens De Rotterdamse haven en het achterland Havenvisie 2030 en achterlandstrategie Ellen Naaykens Havenbedrijf Rotterdam N.V. Movares symposium 29 november 2011 Inhoud Profiel haven Rotterdam Ontwerp Havenvisie

Nadere informatie

Het Bedrijfslevenbeleid

Het Bedrijfslevenbeleid Het Bedrijfslevenbeleid NAAR DE TOP! Sjoerd Visser Programmadirectie Topsectoren i.o. Inhoud Regeerakkoord Bedrijfslevenbeleid - ambitie - topsectoren - ruimtelijke aspecten - financiering - Proces fasering

Nadere informatie

Notitie afstemming Voortzetting Masterplan Havens Midden-Brabant en Logistics City.

Notitie afstemming Voortzetting Masterplan Havens Midden-Brabant en Logistics City. Notitie afstemming Voortzetting Masterplan Havens Midden-Brabant en Logistics City. Naar aanleiding van de Stuurgroep bijeenkomst van het Masterplan Havens Midden- Brabant heb ik gekeken naar de mogelijke

Nadere informatie

Logistieke draaischijf Twente, De regio als concurrerende hotspot

Logistieke draaischijf Twente, De regio als concurrerende hotspot Logistieke draaischijf Twente, De regio als concurrerende hotspot Rikkert de Kort Senior adviseur goederenvervoer 13 juni 2012 Buck Consultants International Postbus 1456 6501 BL Nijmegen Telnr : 024 379

Nadere informatie

Michigan State University inkoopbenchmarkmodel

Michigan State University inkoopbenchmarkmodel pag.: 1 van 5 Michigan State University inkoopbenchmarkmodel In 1993 is Professor R. Monczka aan de Michigan State University (MSU) een benchmarking initiatief gestart, waarin circa 150 (multinationale)

Nadere informatie

De rol van WMS in internationale Supply Chains

De rol van WMS in internationale Supply Chains De rol van WMS in internationale Supply Chains s-hertogenbosch, 26 april 2012 9026X078/WD/ld v1.0 De in dit rapport genoemde conclusies, aanbevelingen en adviezen zijn gebaseerd op door de opdrachtgever

Nadere informatie

De uitdaging van een duurzaam mobiliteitsbeleid

De uitdaging van een duurzaam mobiliteitsbeleid De uitdaging van een duurzaam mobiliteitsbeleid Economische groei Meer economische activiteit Hoger inkomen Meer consumptie veroorzaakt Vraag naar vervoer Woon-werkverkeer Goederenvervoer Consumptief vervoer

Nadere informatie

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s In een globaliserende economie moeten regio s en ondernemingen internationaal concurreren. Internationalisatie draagt bij tot de economische

Nadere informatie

freight is our trade www.neele.nl Nederlands

freight is our trade www.neele.nl Nederlands freight is our trade www.neele.nl Nederlands Full service logistieke dienstverlening Neele Logistics ontzorgt uw complete logistiek. Of u nu een vervoerder zoekt die goed de weg weet in Europa of een partij

Nadere informatie

4C VOOR BOUWLOGISTIEK. Toepassing van een real-time smart data platform Siem van Merriënboer

4C VOOR BOUWLOGISTIEK. Toepassing van een real-time smart data platform Siem van Merriënboer 4C VOOR BOUWLOGISTIEK Toepassing van een real-time smart data platform Siem van Merriënboer INHOUD Problematiek van logistiek in de bouw Ontwikkelingen in logistiek TKI-project 4C in bouwlogistiek Voorbeeld:

Nadere informatie

Beheersing van risico s en controls in ICT-ketens

Beheersing van risico s en controls in ICT-ketens Beheersing van risico s en controls in ICT-ketens Samenvatting Modellen voor beheersbaarheid en assurance zijn tot dusver intraorganisatorisch van aard. Doordat ICT zich niet beperkt tot de grenzen van

Nadere informatie

Vitale Logistiek. Onderzoek en innovatie voor de Topsector Logistiek

Vitale Logistiek. Onderzoek en innovatie voor de Topsector Logistiek Maatschappij- en Gedragswetenschappen Topconsortium voor Kennis en Innovatie Logistiek Call for proposals voor Industrieel (R&D) en fundamenteel onderzoek Vitale Logistiek. Onderzoek en innovatie voor

Nadere informatie

Globalisatie, met nieuwe opkomende economieën als China, Brazilië en

Globalisatie, met nieuwe opkomende economieën als China, Brazilië en Globalisatie, met nieuwe opkomende economieën als China, Brazilië en India, heeft de wereld in veel opzichten in hoog tempo veranderd. Voor veel bedrijven betekent dit een strategische herbezinning op

Nadere informatie

Logistieke top-100: bouwsteen in waarde logistieke sector voor Nederland

Logistieke top-100: bouwsteen in waarde logistieke sector voor Nederland Logistieke top-100: bouwsteen in waarde logistieke sector voor Nederland TNO, Kees Verweij, Teamleider Logistiek TLN Top-100 bijeenkomst, 8 april 2010 Logistieke kosten stijgen als % omzet bedrijfsleven

Nadere informatie

Economie, innovatie en duurzaamheid zijn van

Economie, innovatie en duurzaamheid zijn van Inter-Steunpunten Transitieplatform Economie, innovatie en duurzaamheid zijn van belang in transport Hilde Meersman, Cathy Macharis, a Christa Sys, Eddy Van de Voorde, Thierry Vanelslander, Ann Verhetsel

Nadere informatie

Kansen voor topsector HTSM:

Kansen voor topsector HTSM: Kansen voor topsector HTSM: Nederlands-Aziatische samenwerking in high-tech clusters Sound analysis, inspiring ideas Nederlands-Aziatische samenwerking biedt kansen voor topsector HTSM Het Nederlandse

Nadere informatie

BEVEILIGINGSARCHITECTUUR

BEVEILIGINGSARCHITECTUUR BEVEILIGINGSARCHITECTUUR Risico s onder controle Versie 1.0 Door: drs. Ir. Maikel J. Mardjan MBM - Architect 2011 cc Organisatieontwerp.nl AGENDA Is een beveiligingsarchitectuur wel nodig? Oorzaken beveiligingsincidenten

Nadere informatie

Amsterdamse haven en innovatie

Amsterdamse haven en innovatie Amsterdamse haven en innovatie 26 september 2011, Hoge School van Amsterdam Haven Amsterdam is een bedrijf van de gemeente Amsterdam Oostelijke handelskade (huidige situatie) Oostelijke handelskade (oude

Nadere informatie

Suriname: een potentiële outsourcing

Suriname: een potentiële outsourcing Suriname: een potentiële outsourcing en offshoring bestemming Business process outsourcing in de financiële sector 27 October 2009, Banquet Hall Hotel Torarica Drs. J.D. Bousaid, CEO Hakrinbank N.V. Overzicht

Nadere informatie

AMBITIES HOLLAND FINTECH

AMBITIES HOLLAND FINTECH AMBITIES HOLLAND FINTECH 1 infrastructuur Holland FinTech streeft naar het creëren van transparantere, toegankelijke (digitale) financiële diensten en financiële van het allerbeste niveau door middel van

Nadere informatie

Rapport Concept Nota Vervoer Gevaarlijke Stoffen

Rapport Concept Nota Vervoer Gevaarlijke Stoffen Rapport Concept Nota Vervoer Gevaarlijke Stoffen Datum behandeling OVW i : 1 juni 2005 Kenmerk: OVW-2005-484 Aanleiding Het ministerie heeft het Overlegorgaan Goederenvervoer (OGV) advies gevraagd over

Nadere informatie

Meer waarde halen uit uw ICT en EPD ICT sturing richten op realiseren van baten

Meer waarde halen uit uw ICT en EPD ICT sturing richten op realiseren van baten Meer waarde halen uit uw ICT en EPD ICT sturing richten op realiseren van baten Eric Polman HIMSS 2010, Atlanta 1 4 maart 2010 Agenda en doelstelling 1. Introductie 2. ICT in de zorg: kenmerken huidige

Nadere informatie

IenM begroting 2015: inzetten op betere verbindingen in een schonere leefomgeving

IenM begroting 2015: inzetten op betere verbindingen in een schonere leefomgeving IenM begroting 2015: inzetten op betere verbindingen in een schonere leefomgeving 16 september 2014-15:25 Het ministerie van Infrastructuur en Milieu besteedt in 2015 9,2 miljard euro aan een gezond, duurzaam

Nadere informatie

Green Deal Elektrisch vervoer

Green Deal Elektrisch vervoer Green Deal Elektrisch vervoer Ondergetekenden: 1. De Minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie, en de Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu, ieder handelende in haar of zijn hoedanigheid

Nadere informatie

Roadmap Smart Grids Mar$jn Bongaerts Frits Verheij 12 februari 2014

Roadmap Smart Grids Mar$jn Bongaerts Frits Verheij 12 februari 2014 1 Roadmap Smart Grids Mar$jn Bongaerts Frits Verheij 12 februari 2014 Inhoud 2 1. Innovatietafel aanloop naar TKI Switch2SmartGrids 2. Actieplan Duurzame Energievoorziening link naar E-akkoord 3. Toekomstbeelden

Nadere informatie

De vitale binnenstad: bereikbaar voor iedereen FA S E 3

De vitale binnenstad: bereikbaar voor iedereen FA S E 3 De vitale binnenstad: bereikbaar voor iedereen FA S E 3 Een vitale en bereikbare binnenstad: dat is het uitgangspunt van het project Stadsbox. Bij een vitale stad hoort prettig winkelen, een drankje drinken

Nadere informatie

Trendbreuk in mobiliteitsontwikkeling. Ben Immers Jan van der Waard

Trendbreuk in mobiliteitsontwikkeling. Ben Immers Jan van der Waard Trendbreuk in mobiliteitsontwikkeling 1 Ben Immers Jan van der Waard 2 Recente ontwikkelingen in de mobiliteit Mobiliteit 3 Totaal aantal afgelegde kilometers per jaar Bepaald door: Aantal personen x Aantal

Nadere informatie

Uitwerking onderdelen werkplan

Uitwerking onderdelen werkplan Uitwerking onderdelen werkplan Het Nationaal Platform Data Model (NPDM) heeft een werkplan opgesteld om richting te geven aan de activiteiten voor de komende maanden en inzicht te krijgen in de benodigde

Nadere informatie

Kansen voor stimulering export logistieke diensten en kennis

Kansen voor stimulering export logistieke diensten en kennis Kansen voor stimulering export logistieke diensten en kennis Workshop Nationale Distributie Dag Nijmegen, 15 oktober 2015 Liesbeth Staps-Brugemann Program Manager TKI Dinalog Kees Verweij Partner Buck

Nadere informatie

Toelichting Informatievoorziening Sociaal Domein (isd 2015-2016)

Toelichting Informatievoorziening Sociaal Domein (isd 2015-2016) Toelichting Informatievoorziening Sociaal Domein (isd 2015-2016) Het Bestuur van de VNG stelt u een collectieve aanpak voor om de administratie in het sociaal domein te vereenvoudigen. De vereenvoudiging

Nadere informatie

Gids voor werknemers. Rexel, Building the future together

Gids voor werknemers. Rexel, Building the future together Gids voor werknemers Rexel, Building the future together Editorial Beste collega s, De wereld om ons heen verandert snel en biedt ons nieuwe uitdagingen en kansen. Aan ons de taak om effectievere oplossingen

Nadere informatie

Algemeen bestuur Veiligheidsregio Groningen

Algemeen bestuur Veiligheidsregio Groningen AGENDAPUNT 2 Algemeen bestuur Veiligheidsregio Groningen Vergadering 12 december 2014 Strategische Agenda Crisisbeheersing In Veiligheidsregio Groningen werken wij met acht crisispartners (Brandweer, Politie,

Nadere informatie

Centre of expertise. voor samenwerking. B&C Bout&Co. structuur in samenwerking

Centre of expertise. voor samenwerking. B&C Bout&Co. structuur in samenwerking B&C Bout&Co structuur in samenwerking Centre of expertise voor samenwerking Centre of expertise Bout & Co vergroot de performance door verbetering van de structuur in samenwerking tussen ondernemingen,

Nadere informatie

Congres en Inspiratiesessies vragen om concreet vervolg

Congres en Inspiratiesessies vragen om concreet vervolg Congres en Inspiratiesessies vragen om concreet vervolg Uit het congres en de daaraan voorafgaande inspiratiesessies (najaar 2013) kunnen we af-leiden dat ondernemers in de logistieke sector duidelijke

Nadere informatie

Programma seminar De informatie gestuurde haven Informatiemanagement binnen de innovatieve context van transport & logistiek.

Programma seminar De informatie gestuurde haven Informatiemanagement binnen de innovatieve context van transport & logistiek. Programma seminar De informatie gestuurde haven Informatiemanagement binnen de innovatieve context van transport & logistiek. Datum: donderdag 21 november 2013 Tijd: 12.00-18.00u Plaats: STC gebouw, Wilhelminakade

Nadere informatie

Ton Venhoeven, Rijksadviseur Infrastructuur

Ton Venhoeven, Rijksadviseur Infrastructuur Geïntegreerde netwerken en knooppunten: veranderingen in de maatschappij Ton Venhoeven, Rijksadviseur Infrastructuur Project uitwerking en planvoorbereiding Advies verkenningen Onderzoek duurzame stedenbouw

Nadere informatie

Simacan Connect verwerkt en harmoniseert verschillende databronnen, zodat deze te gebruiken zijn met eigen databronnen.

Simacan Connect verwerkt en harmoniseert verschillende databronnen, zodat deze te gebruiken zijn met eigen databronnen. Integratie van verkeersinformatie in logistieke processen Simacan, onderdeel van de OVSoftware Groep (www.ovsoftware.nl), richt zich op het verwerken, beschikbaar maken en inzichtelijk maken van grote

Nadere informatie

Technologie & Maatschappij

Technologie & Maatschappij Technologie & Maatschappij 2 november 2015 Voorlopige Resultaten Technologie & Maatschappij Doel en werkwijze Inventariseren welke technologische en maatschappelijke ontwikkelingen zich de komende periode

Nadere informatie

Transitie naar duurzame mobiliteit

Transitie naar duurzame mobiliteit Transitie naar duurzame mobiliteit Dr. Harry Geerlings Erasmus Universiteit Vakgroep Bestuurskunde Doel van het project Gedeelde sence of urgency Zoeken naar prakische en innovatieve oplossingen voor de

Nadere informatie

Goed functioneel beheer noodzaak voor effectievere SPI

Goed functioneel beheer noodzaak voor effectievere SPI getronicspinkroccade.nl Goed functioneel beheer noodzaak voor effectievere SPI Machteld Meijer Zeist, 3 oktober 2006 Inhoud Domeinen en modellen Functioneel beheer en BiSL Rol van BiSL in SPI 1 Goed functioneel

Nadere informatie

Project Transumo A15 Van Maasvlakte naar Achterland Innovatie input TU Delft

Project Transumo A15 Van Maasvlakte naar Achterland Innovatie input TU Delft Project Transumo A15 Van Maasvlakte naar Achterland Innovatie input TU Delft Satish K. Beella, René van Someren september 2008 Inhoudsopgave Introductie 3 Schematisch overzicht transportpreventie (goederen)

Nadere informatie

IAM en Cloud Computing

IAM en Cloud Computing IAM en Cloud Computing Cloud café 14 Februari 2013 W: http://www.identitynext.eu T: @identitynext www.everett.nl www.everett.nl Agenda 1. Introductie 2. IAM 3. Cloud 4. IAM en Cloud 5. Uitdagingen 6. Tips

Nadere informatie

BISL Business Information Services Library. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V.

BISL Business Information Services Library. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V. BISL Business Information Services Library Een introductie Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V. Organisatie SYSQA B.V. Pagina 2 van 9 Inhoudsopgave 1 INLEIDING... 3 1.1 ALGEMEEN... 3 1.2

Nadere informatie

WMS WISE voor food-retail

WMS WISE voor food-retail WMS WISE voor food-retail De moderne oplossing voor efficiënt magazijnbeheer Warehousemanagement met flexibiliteit als uitgangspunt WISE Minimalisatie van kosten, maximale productiviteit Als food-retailer

Nadere informatie

Olde Bijvank Advies Organisatieontwikkeling & Managementcontrol

Olde Bijvank Advies Organisatieontwikkeling & Managementcontrol SAMENVATTING ITIL ITIL is nog steeds dé standaard voor het inrichten van beheerspocessen binnen een IT-organisatie. En dekt zowel applicatie- als infrastructuur beheer af. Indien gewenst kan ITIL worden

Nadere informatie

< Straight into Europe >

< Straight into Europe > < Straight into Europe > Straight into Europe > Betrouwbaar Efficiënt Duurzaam Flexibel Eén ingang voor al uw vervoer tussen de zeehavens en de Europese markt. European Gateway Services (EGS) biedt u een

Nadere informatie

11 september 2001; de oorlog in Irak; de SARS epidemie; de fusie tussen Air France en de KLM; de opkomst van de goedkope luchtvaartmaatschappijen.

11 september 2001; de oorlog in Irak; de SARS epidemie; de fusie tussen Air France en de KLM; de opkomst van de goedkope luchtvaartmaatschappijen. Kan Schiphol de reizigers nog wel aan in 2020? Eric Kroes Directeur van Significance Hoeveel luchtreizigers zijn er op Schiphol te verwachten in 2020? Kan de luchthaven die aantallen nog wel aan? Levert

Nadere informatie

Ketenbesturing. Ketenbesturing. 1. SCOR SCOR-model

Ketenbesturing. Ketenbesturing. 1. SCOR SCOR-model Ketenbesturing Meten is weten The concept of SCM requires measuring the overall supply chain performance rather then only the performance of the individual chain members. Handfield 1991 K. Melaerts - KHLeuven,

Nadere informatie

Agents: klaar voor betere logistieke coördinatie? Prof.dr. Jos van Hillegersberg Transumo projectleider Diploma Universiteit Twente

Agents: klaar voor betere logistieke coördinatie? Prof.dr. Jos van Hillegersberg Transumo projectleider Diploma Universiteit Twente Agents: klaar voor betere logistieke coördinatie? Prof.dr. Jos van Hillegersberg Transumo projectleider Diploma Universiteit Twente Agenda 1. Business en IT Uitdagingen Logistiek 2. Oplossingen? 3. De

Nadere informatie

Havenvisie 2030 Drechtsteden 5 april 2011

Havenvisie 2030 Drechtsteden 5 april 2011 Havenvisie 2030 Drechtsteden 5 april 2011 1 Doel Havenvisie 2030 Richting geven aan de verdere ontwikkeling van de Rotterdamse mainport. Zekerheid en perspectief bieden aan klanten, burgers, overheden

Nadere informatie

Digitale Implementatie Agenda.nl ICT voor innovatie en economische groei

Digitale Implementatie Agenda.nl ICT voor innovatie en economische groei Digitale Implementatie Agenda.nl ICT voor innovatie en economische groei Nicole Kroon Directeur directie Regeldruk & ICT-beleid ibestuur congres 26 januari 2011 Waarom doen we het? ICT biedt kansen voor

Nadere informatie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Via het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) stimuleert Europa de regionale

Nadere informatie

Inhoud presentatie Cohesiebeleid 2014-2020 Situatie 2007-2013 Uitdaging 2014-2020 EU2020

Inhoud presentatie Cohesiebeleid 2014-2020 Situatie 2007-2013 Uitdaging 2014-2020 EU2020 OP EFRO OOST-NEDERLAND 2014-2020PRESENTATIE KENNISPARK, 23 APRIL 2014 JOLANDA VROLIJK, PROGRAMMAMANAGER EFRO OP EFRO Oost-Nederland 2014-2020 Inhoud presentatie 1. Inleiding Europese Fondsen: cohesie beleid

Nadere informatie

Duurzame automatiseringsoplossingen

Duurzame automatiseringsoplossingen A u t o m a t i o n S o l u t i o n s B u s i n e s s o p t i m a l i s a t i e d o o r P r o c e s I n t e g r a t i e Duurzame automatiseringsoplossingen Door mondiale ontwikkelingen en steeds sneller

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen 2015-2016

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen 2015-2016 Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen 2015-2016 Van verbruik naar gebruik Pagina 1 van 5 Inleiding: Voor u ligt het MVO beleid van ABIRD Industrial Rental Services. Maatschappelijk Verantwoord en Duurzaam

Nadere informatie

WELKOM BIJ SURF MBO TREEDT TOE TOT SURF

WELKOM BIJ SURF MBO TREEDT TOE TOT SURF WELKOM BIJ SURF MBO TREEDT TOE TOT SURF Paul Rullmann, vz SURF Barneveld, 18 september 2014 Grensverleggende ICT-innovaties In SURF werken hoger onderwijsen onderzoeksinstellingen samen aan de verbetering

Nadere informatie

Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland

Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland Samenvatting Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland 2014-2020 Inzet op innovatie en een koolstofarme economie In het Europa van 2020 wil Noord-Nederland zich ontwikkelen en profileren als een regio

Nadere informatie

Kenmerkend voor ruimtevaart is de succesvolle samenwerking van bedrijfsleven, universiteiten & kennisinstituten en overheid: de gouden driehoek.

Kenmerkend voor ruimtevaart is de succesvolle samenwerking van bedrijfsleven, universiteiten & kennisinstituten en overheid: de gouden driehoek. 00 Ruimtevaart in Nederland en in Europa - Kort resume van de Nederlandse positie. Aandacht voor de komende Ministersconferentie van de European Space Agency (ESA) In december 2014 vindt de ESA Ministersconferentie

Nadere informatie

Duurzame mobiliteit: visie op 2050. Symposium Duurzame Mobiliteit, 27 januari 2011 Huib van Essen, manager Verkeer, CE Delft

Duurzame mobiliteit: visie op 2050. Symposium Duurzame Mobiliteit, 27 januari 2011 Huib van Essen, manager Verkeer, CE Delft Duurzame mobiliteit: visie op 2050 Symposium Duurzame Mobiliteit, 27 januari 2011 Huib van Essen, manager Verkeer, CE Delft Voorspellen is lastig 2 zeker de toekomst 3 Vele uitdagingen mobiliteitsbeleid

Nadere informatie

Samenvatting ... ... Tabel 1 Kwalitatieve typering van de varianten

Samenvatting ... ... Tabel 1 Kwalitatieve typering van de varianten Samenvatting................. In juli 2008 heeft de Europese Commissie een strategie uitgebracht om de externe kosten in de vervoersmodaliteiten te internaliseren. 1 Op korte termijn wil de Europese Commissie

Nadere informatie

A15 Corridor. Conclusies A15. 4. De A15 is dé verbindingsschakel tussen vier van de tien Nederlandse logistieke hot spots i.c.

A15 Corridor. Conclusies A15. 4. De A15 is dé verbindingsschakel tussen vier van de tien Nederlandse logistieke hot spots i.c. A15 Corridor Conclusies A15 1. Een gegarandeerde doorstroming van het verkeer op de A15 is noodzakelijk voor de continuïteit en ontwikkeling van de regionale economie rond de corridor en voor de BV Nederland.

Nadere informatie

Volledige uitleg oproep Tools voor EnergielinQ

Volledige uitleg oproep Tools voor EnergielinQ Volledige uitleg oproep Tools voor EnergielinQ Inleiding Energiesprong is een programma dat de Stichting Experimenten Volkshuisvesting (SEV) uitvoert in opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken

Nadere informatie

Port of Rotterdam. Ports and Hinterland congres 2012 5-12-2012

Port of Rotterdam. Ports and Hinterland congres 2012 5-12-2012 Port of Ports and Hinterland congres 2012 Emile Hoogsteden Directeur Containers, Breakbulk & Logistics 1 2 1 Port of Agenda Havenvisie 2030 Containeroverslag (t/s en achterlandvolume) Modal split Marktaandeel

Nadere informatie

Business case Digikoppeling

Business case Digikoppeling Business case Digikoppeling Versie 1.0 Datum 02/06/2014 Status Definitief Van toepassing op Digikoppeling versies: 1.0, 1.1, 2.0, 3.0 Colofon Logius Servicecentrum: Postbus 96810 2509 JE Den Haag t. 0900

Nadere informatie

INNOVATIEVE PROCESSEN in de voertuigindustrie in Vlaanderen

INNOVATIEVE PROCESSEN in de voertuigindustrie in Vlaanderen INNOVATIEVE PROCESSEN in de voertuigindustrie in Vlaanderen Prof.dr.ir.. Hendrik Van Landeghem Onderzoekscentrum voor In-Plant Logistics (AoG) Lean Enterprise Research Center Vakgroep Industrieel Beheer

Nadere informatie

Business Case Beverages Group Verkiezing Supply Chain Professional 2011

Business Case Beverages Group Verkiezing Supply Chain Professional 2011 Business Case Beverages Group Verkiezing Supply Chain Professional 2011 Patrick Gunther 11 April 2011 Business Case Patrick Gunther April 2011 1 1. Inleiding Deze business case geeft een overzicht van

Nadere informatie

Lange termijn strategiën om meer vervoer over water te stimuleren. C.J. De Vries Koninklijke Schuttevaer/Bureau Voorlichting Binnenvaart

Lange termijn strategiën om meer vervoer over water te stimuleren. C.J. De Vries Koninklijke Schuttevaer/Bureau Voorlichting Binnenvaart Lange termijn strategiën om meer vervoer over water te stimuleren C.J. De Vries Koninklijke Schuttevaer/Bureau Voorlichting Binnenvaart Vijf manieren om binnenvaart te bevorderen 1. Het havenalliantiemodel

Nadere informatie

Corina den Besten Arnold Monshouwer

Corina den Besten Arnold Monshouwer Corina den Besten Arnold Monshouwer Wie zijn wij? Wie zijn wij? 1. Beter, eerder & sneller innoveren 2. Onafhankelijk klankbord voor MKB-ondernemers 3. Specialist in vernieuwing in alle bedrijfsaspecten

Nadere informatie

NATIONALE COALITIE DIGITALE DUURZAAMHEID BEGINSELVERKLARING. CONCEPT 4 juni 2007 DE UITDAGING

NATIONALE COALITIE DIGITALE DUURZAAMHEID BEGINSELVERKLARING. CONCEPT 4 juni 2007 DE UITDAGING NATIONALE COALITIE DIGITALE DUURZAAMHEID BEGINSELVERKLARING CONCEPT 4 juni 2007 DE UITDAGING Versterking van de wetenschap en een betere benutting van de resultaten zijn een onmisbare basis, als Nederland

Nadere informatie

Functieprofiel: Manager Functiecode: 0202

Functieprofiel: Manager Functiecode: 0202 Functieprofiel: Manager Functiecode: 0202 Doel Zorgdragen voor de vorming van beleid voor de eigen functionele discipline, alsmede zorgdragen voor de organisatorische en personele aansturing van een of

Nadere informatie

Antwoordmodel. Meerkeuzevragen (40 punten)

Antwoordmodel. Meerkeuzevragen (40 punten) Antwoordmodel Aan dit antwoordmodel kunnen geen rechten worden ontleend. Het antwoordmodel dient als indicatie voor de corrector. Studiemateriaal Bollen, L. en Vluggen, M (2012). Informatiemanagement.

Nadere informatie

Beleidsplan Ruimte Vlaanderen Werkgroep Logistiek Netwerk. Partnerforum Gent 18 oktober 2016

Beleidsplan Ruimte Vlaanderen Werkgroep Logistiek Netwerk. Partnerforum Gent 18 oktober 2016 Beleidsplan Ruimte Vlaanderen Werkgroep Logistiek Netwerk Partnerforum Gent 18 oktober 2016 Ruimtebeslag in Vlaanderen 33% Prognose VITO: kan oplopen tot 50% in 2050 Ruimtebeslag = Ruimte ingenomen door

Nadere informatie

Vergroening Kennisnet Cloud

Vergroening Kennisnet Cloud Vergroening Kennisnet Cloud Have your cake and eat it too Dirk Linden 30 januari 2014 Inleiding / Aanleiding Aanbesteding Kennisnet Housing en Hosting 2013 Nieuwbouw aangegrepen door Vancis en Kennisnet

Nadere informatie