Lectoraat Green Logistics

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Lectoraat Green Logistics"

Transcriptie

1 Lectoraat Green Logistics slimme oplossingen voor rendabele en duurzame logistieke activiteiten

2

3 Lectoraat Green Logistics slimme oplossingen voor rendabele en duurzame logistieke activiteiten Stenden Hogeschool Leeuwarden, juni 2014 Colofon Uitgave van Stenden Hogeschool Redactie: Fred de Bruijn, Jan Steenmeijer en Fokko Bosker Teksten: Fokko Bosker, Bosker tekstwerk Foto s: Met dank aan René Dale van Oldenburger Fritom, Gerard Smakman, Fatma Saçli, Jan Stegeman, Peter van der Meij en Erik Jonker (Noorderpoort) Vormgeving: Visser en de Graef communicatie Druk: Copyservice Leeuwarden Oplage: 250

4 2 / Inhoud Voorwoord 3 Inleiding: Wat vooraf ging en routekaart lectoraat green logistics 5 1 Noorden kan zich profileren met logistieke specialisaties 7 2 Terugblik op eerste Human Capital Tafel Logistiek Stenden Hogeschool 9 3 Logistiek reikt tot diep in de haarvaten van de regionale economie 11 4 De motor die Noord-Nederland draaiende houdt 13 5 Komst biobased economy uitdagende puzzel voor logistiek 15 6 Topman logistiek steunt aanvraag lectoraat Stenden Hogeschool Emmen 17 7 Bij logistiek denkt vrijwel niemand aan Noordoost-Nederland 19 8 Flexibel inzetten van combinaties van vervoersmiddelen wint aan belang 23 9 Centrum innovatief vakmanschap exemplarisch voor uitdagingen lectoraat 25

5 Voorwoord In het najaar van 2014 start Stenden Hogeschool in Emmen een nieuw lectoraat voor Noordoost-Nederland. De focus van het lectoraat ligt op green logistics, slimme oplossingen voor rendabele en duurzame logistieke activiteiten. De regio mikt op een transitie naar een duurzame economie waarin biomassa en hernieuwbare energie belangrijke speerpunten zijn. Deze omslag zal niet lukken zonder hoogwaardige logistieke oplossingen. Het lectoraat beoogt daar met nieuwe kennis en toegepast onderzoek aan bij te dragen. Het lectoraat Green Logistics richt zich op de verduurzaming van de bedrijfsvoering en de vergroening van de supply chain bij logistieke bedrijven. Er wordt nadrukkelijk aangehaakt bij de ontwikkeling en realisatie van een biobased economy die hoog op de beleidsagenda van de noordelijke provincies prijkt. Het handelt daarbij om de vraag hoe je op een slimme en duurzame manier ketens tot stand kunt brengen, waarde kunt toevoegen aan grondstoffen en afvalstromen gaat gebruiken voor energiedoelen. Binnen zo n keten is logistiek essentieel. Onderzoek naar het duurzaam inrichten van de logistieke dienstverlening heeft bijvoorbeeld betrekking op een verbetering van de samenwerking tussen verschillende logistieke ketens, de zogenaamde cross chain cooperation, waardoor onnodig en inefficiënte vervoersstromen worden geminimaliseerd. 3 / Green Logistics slimme oplossingen voor rendabele en duurzame logistieke activiteiten juni 2014 Stenden Hogeschool Illustratie Logistiek Noord-Nederland op de kaart van Jeroen Hartsuiker, beleidsadviseur Vervoerseconomie provincie Drenthe.

6 4 / Het beoogde lectoraat logistiek past binnen de economische beleidsagenda van de provincie Drenthe en haakt aan bij het noordelijk speerpunten beleid en het Sectorplan Noord-Nederland dat de vier noordelijke hogescholen samen hebben opgesteld. Een of meerder lectoraten op het gebied van duurzame logistiek, internationale logistiek en logistiek in transitiesamenlevingen worden daarin al genoemd als onderzoeksthema s die versterking behoeven. Het lectoraat green logistics haakt in op de intenties van het Sectorplan Noord-Nederland en sluit aan op de onderzoeksgebieden bij de overige KennisDC s logistiek die elders in het land zijn ingericht. Het lectoraat geeft inhoud aan en leidt tot een kwaliteitsslag in het onderwijs en bevordert innovaties in het bedrijfsleven door het verder uitbouwen van de kennisinfrastructuur. Dat creëert een wisselwerking tussen onderwijs en bedrijfsleven. De Human Capital Tafel Logistiek 2 staat in het teken van de ambities van het lectoraat en de uitdaging waar onderwijs, overheden en bedrijven samen voor staan. De bijeenkomst is een vervolg op de eerdere presentatie van de uitkomsten van een uitgebreide verkenning naar het profiel van het lectoraat en de uitwisseling van daarop gebaseerde plannen en reacties daarop in oktober Tijdens dit vervolg staat het ontwikkelen centraal van zo concreet en gedragen mogelijke onderzoeksthema s op het gebied van energy service logistics en biobased economy. Het lectoraat onderscheidt zich van de onderzoeksagenda s van lectoraten bij andere hogescholen en sluit aan bij de agenda van de Topsector Logistiek. De afgelopen tijd is, mede door input van betrokkenen en in goede afstemming met het Kennisdistributiecentrum Logistiek, KennisDC Noordoost, van Hogeschool Windesheim, inhoud gegeven aan het profiel van het lectoraat. Het lectoraat kiest bewust voor die onderzoeksthema s die de kansen en uitdagingen van de noordelijke regio helpen realiseren en die aanvullend zijn op de onderzoeksthema s van andere KennisDC s in Nederland. De benoemde onderzoeksgebieden vormen een welkome aanvulling op de andere logistieke speerpunten die bij de overige KennisDC s zijn ondergebracht en zijn geworteld in de rijke voedingsbodem die het noorden biedt. Deze uitgave dient als inhoudelijk achtergronddocument bij het verder invullen van de domeinen waarop het Lectoraat Green Logistics zich nadrukkelijk wil gaan toeleggen. Het is een verdiepende routekaart die bij het verder inkleuren van de beoogde doelen behulpzaam is. In dit themacahier gaan diverse logistieke routeplanners in op de positionering van het lectoraat en de beoogde specifieke onderzoeksgebieden energy service logistics en biobased economy. Ann Mannen, Head School of Business, Stenden Hogeschool juni 2014

7 Inleiding: Wat vooraf ging en routekaart lectoraat green logistics Stenden Hogeschool en de provincie Drenthe hebben elkaar enkele jaren geleden gevonden in de wens om een lectoraat Logistiek te realiseren. Op de campus van Stenden in Emmen wordt de enige hbo bachelor opleiding Logistiek in Noord-Nederland aangeboden. Zo n lectoraat helpt om het toegepast onderzoek in het hbo een stevige impuls te geven, aldus Kees Elbers, Academic Dean van de School of Business. We zijn hier al jaren mee bezig, mooi dat het er nu er van gaat komen. Wat dat betreft zijn die langjarige inspanningen daarmee beloond. Logistiek geldt als topsector. Daarin moet Noord-Nederland ook meedoen. Het is goed dat wij ons op enkele specifieke logistieke terreinen profileren. Het vergroot de slagkracht. De hogeschool Windesheim heeft al twee lectoraten binnen het KennisDC Noordoost Nederland, maar noordelijke provinciale bestuurders, ondernemers, onderwijsveld en deskundigen op het gebied van de logistiek menen dat er behoefte is aan nog een lectoraat dat zich toelegt op enkele specifieke terreinen die voor de regio van belang zijn. De focus van het lectoraat is green logistics, de transitie van Noord-Nederland naar een duurzame economie waarin biomassa en hernieuwbare energie belangrijke speerpunten zijn. In het kader van nationaal en regionaal innovatiebeleid wordt de kennisinfrastructuur - en het hbo in het bijzonder - geduid als cruciale factor voor het stimuleren van innovaties in het bedrijfsleven. De verwachting van Stenden, het bedrijfsleven en het provinciaal bestuur in Drenthe is dat een lectoraat de logistieke sector aanzienlijk versterkt. Daaraan is dringend behoefte. Tevens bevordert zo n kennisinstituut de ontwikkeling van regionale economische sectoren en speerpunten zoals op het gebied van energie, agribusiness en chemie. Vooral de overgang naar een biobased economy is kansrijk en noodzakelijk. Het lectoraat bedient nadrukkelijk de hele regio, te weten Noord-Nederland en het aangrenzende Duitse achterland. Je moet als Hogeschool echt zelf zo n lectoraat hebben, om ook landelijk mee te kunnen praten en kennis uit toegepast onderzoek met elkaar te delen, constateert Elbers. Inmiddels is als kwartiermaker Fred de Bruijn volop aan de slag. De expert op het gebied van lectoraatsonderzoek bij het gerenommeerde adviesbureau Hobéon heeft op basis van gesprekken met alle actoren in het veld het profiel van het lectoraat scherp gesteld. Tevens is hij nauw betrokken bij de werving en selectie van een geschikte kandidaat. Alles is er op gericht dat er in het nieuwe onderwijsseizoen een lector is benoemd die aan de slag kan met het verder afbakenen van het werk- en onderzoeksterrein. Duidelijk is dat het lectoraat moet aansluiten bij de wensen en behoeften van de regio, maar evenzeer bij de agenda en ambities van de Topsector Logistiek. Nauwe samenwerking met het KennisDC (KDC) Logistiek bij Hogeschool Windesheim is geboden. De bestaande kennisinfrastructuur bij Stenden op het gebied van de Biobased Economy en duurzame, groene, chemie draagt ertoe bij de noordelijke economische steunpilaren verder te versterken. Het lectoraat vervult een voorbeeldfunctie bij de versterking van de samenwerking tussen bedrijven onderling, met het onderwijs (hbo en mbo) en overheden. Bundeling van logistieke kennis komt de hele sector ten goede, zo is de mening van betrokkenen. 5 / Green Logistics slimme oplossingen voor rendabele en duurzame logistieke activiteiten juni 2014 Stenden Hogeschool Parallel lopende onderzoeksprogramma s Het lectoraat kent twee parallel lopende onderzoeksprogramma s: zowel aansluiten bij de actuele vragen om draagvlak te creëren in het veld als voor de langere termijn de regio ondersteunen met de implementatie van groenere keuzes. Thema s daarbinnen zijn de eerder genoemde biobased economy op het gebied van energy, food, feed, biomassa en energy service logistics. Dit tweede spoor is landelijk onderscheidend en kan daarmee van toegevoegde waarde zijn binnen de Topsector Logistiek. Uit de verkenning door Hobéon uitmondend in een adviesrapport blijkt duidelijk

8 6 / de urgentie die de regio voelt om de voor Noord-Nederland al zo belangrijke logistieke sector een krachtige impuls te geven. Elbers stelt dat van de lector verwacht mag worden dat die niet aan de zijlijn opereert, maar het middelpunt vormt in de geïntensiveerde samenwerking tussen onderwijs en bedrijfsleven. De lector is een intermediair. Bij een lectoraat hoort een kenniskring waarin docenten zijn vertegenwoordigd. Studenten zijn betrokken bij het toegepast onderzoek op basis van vragen uit het bedrijfsleven. Dat vereist van een lector dat die partijen weet te binden. Samenvattend: Hij of zij moet een onderwijshart hebben, goed zijn in toegepast onderzoek en de verbinding met het bedrijfsleven weten te vinden. Elbers verwacht dat Noord-Nederland veel profijt heeft van een lectoraat green logistics. De komende maanden gaan we daar in samenspraak met bedrijfsleven, brancheorganisaties en betrokken overheden meer gestalte aan geven. De HCTL 2 en de benoeming van een lector vormen de opmaat naar een mooie toekomst. Duurzame logistiek krijgt een aanspreekpunt in Emmen. En een eigen gezicht. Een langgekoesterde wens gaat daarmee in vervulling.

9 1 Noorden kan zich profileren met logistieke specialisaties Er is in Noord-Nederland behoefte aan een kenniscentrum waar het logistieke bedrijfsleven prangende vragen kan wegzetten. Het provinciaal bestuur van Drenthe merkt tijdens ontmoetingen met ondernemers dat zij regelmatig vragen om ondersteuning bij het vinden van innovatieve oplossingen die de branche versterken en vernieuwen. Het op te richten lectoraat Green Logistics verbonden aan Stenden Hogeschool Emmen kan die spilfunctie volgens gedeputeerde Ard van der Tuuk (PvdA) gaan vervullen. Ondernemers ondersteunen om tot nieuwe innovaties te komen, draagt uiteindelijk ook bij aan een structurele groei van de werkgelegenheid en tot versterking van de noordelijke concurrentiekracht. Het onderzoeksprogramma van het lectoraat zal zich focussen op de logistieke uitdagingen verbonden aan de sectoren energie en agribusiness. Deze sectoren zijn van nature sterk aanwezig in het Noorden. Bovendien zien we structurele veranderingen binnen deze sectoren die vragen om nieuwe logistieke oplossingen. Het provinciaal bestuur maakte twee jaar geleden kennis met de ambities van Stenden Hogeschool om een lectoraat logistiek aan de opleiding Logistiek en Economie te verbinden. Dat had een zetje nodig. Om die reden hebben wij een onderzoek naar de haalbaarheid van een lectoraat voor Noord-Nederland gefinancierd, uitgevoerd door adviesbureau Hobéon. De provincie heeft er baat bij dat het scholingsniveau binnen de logistieke sector wordt verhoogd en gelijktijdig het nijpend tekort aan goed personeel structureel aan te pakken. Van der Tuuk: Wij verachten dat een lectoraat er toe bijdraagt dat studenten en hoger opgeleide werknemers vanuit een logistieke studie of baan beter aan de regio kunnen worden gebonden. Het voornemen van Stenden en de provincie Drenthe past uitstekend in het landelijk beleid van de topsector logistiek. Als oud-topman in de logistieke sector en lid van het strategisch platform logistiek en klankbord voor de onderwijswereld is Peter van der Meij in een vroeg stadium betrokken bij de planvorming. Er is bewust gezocht waar Noord-Nederland iets kan toevoegen aan de logistieke speerpunten in de verschillende regio s. De aandachtsgebieden energie- en de agribusiness waren nog niet ingevuld, terwijl dat juist thema s zijn waarop Noord-Nederland zich verder wil profileren. We zijn al de energy valley van Nederland en de aanwezigheid van aan de landbouw en voeding gerelateerde bedrijvigheid is voor de regio een vanzelfsprekendheid. Strategisch is het handig ons daar nog sterker op te focussen. De energie-industrie behoeft veel onderhoud aan grote installaties zoals boorplatformen, windmolens en energiecentrales waarvan er drie in de Eemshaven verrijzen, daarnaast komen bij de olie-industrie en gaswinning complexe logistieke vragen om de hoek kijken. Mogelijk dat de Eemshaven in de nabije toekomst een belangrijk aanlandingspunt voor LNG wordt, ook dat vraagt om slimme oplossingen in het transport. En ook binnen de voedingssector zien we dat logistieke ketens steeds complexer worden en een versterking van de horizontale samenwerking binnen vanuit een integrale ketenbenadering aan belang wint. 7 / Green Logistics slimme oplossingen voor rendabele en duurzame logistieke activiteiten juni 2014 Stenden Hogeschool Een lectoraat kan individuele ondernemers bij hun vragen helpen en versterkt tegelijk de hele sector, verwacht Van der Tuuk. Het is zaak dat het onderwijs niet alleen de grote thema s oppakt om innovaties op gang te brengen en te implementeren in bedrijven, maar ook ondernemers helpt bij problemen waar ze in de dagelijkse bedrijfsvoering tegenaan lopen. Het gaat zowel om ondersteuning op de korte als op de lange termijn. Samenwerkende lectoraten versterken elkaar De samenwerking en afstemming tussen de hogescholen Windesheim en Stenden Hogeschool passen naadloos in de visie van Drenthe. Het lectoraat in Zwolle richt zich op Supply Chain Finance, de financiële ondersteuning van de

10 8 / logistieke sector, Zorg Logistiek en Netwerk ontwikkeling. Van der Tuuk: Er is voldoende ruimte in Noord-Nederland voor twee hogescholen met specifieke lectoraten die naast elkaar bestaan. Dat versterkt elkaar. De lectoraten kunnen daarmee ook in de toekomst ondernemers met onderzoeksvragen die op elkaars terrein liggen doorverwijzen. Strategisch is dat handig. Je moet elkaar goed weten te vinden. Een voordeel is dat Stenden Hogeschool vestigingen heeft in zowel Friesland, Groningen als Drenthe. Voor ondernemers in Noord-Nederland is het daarmee een ideaal en voordehand liggend eerste aanspreekpunt. De koppeling aan de vestiging van Stenden in Emmen sluit aan op het regionale DNA. De regio Emmen-Coevorden herbergt de grootste industriële cluster van Noord-Nederland en heeft met Dryport Emmen-Coevorden als logistiek knooppunt op de grens van Nederland en Duitsland een belangrijke troef in handen. Er is veel in- en output voor het productieproces. Daarvan is logistiek een afgeleide. Een koppeling aan het cluster is om die reden logisch. Een hechtere samenwerking tussen bedrijfsleven en onderwijs in het lectoraat leidt er ook toe dat de scholen meer inspiratie binnenhalen omdat studenten aan praktijkproblemen mogen werken. Gelijktijdig helpen de aangedragen oplossingen vervolgens het bedrijfsleven zich verder te ontwikkelen. Een luisterend oor voor de noden van ondernemers De toekomstige lector speelt in de optiek van Drenthe een belangrijke rol in de afstemming tussen onderwijs en het logistieke werkveld. Bij de zoektocht naar een geschikte kandidaat mag wat Van der Tuuk betreft de lat behoorlijk hoog liggen. Het is zaak de criteria niet zo omvattend vast te leggen dat alles is dichtgetimmerd. De lector moet ruimte hebben om het lectoraat op eigen wijze in te kleuren. De vaardigheid om mensen te kunnen binden en oor te hebben voor de wensen van ondernemers heeft wel onze voorkeur. Doordat Stenden Hogeschool in Emmen ook een Associate Degree in Logistiek en Economie aanbiedt, kan het lectoraat bijdragen aan het realiseren van aanvullende en doorlopende leerlijnen. Tevens kan het aanhaken bij wetenschappelijk onderzoek dat de logistieke wetenschappers verbonden aan de Rijksuniversiteit Groningen uitvoeren en helpen bij de vertaalslag daarvan naar de dagelijkse praktijk van de ondernemer. Door samen te werken en ons te specialiseren op enkele onderscheidende terreinen, kunnen we een belangrijke stap zetten in de positionering van onze regio. Het maakt Noord-Nederland sterker en dat geeft een krachtige economische impuls. Het aangaan van strategische allianties met partners in de aangrenzende deelstaten in Duitsland past bij de noordelijke bestuurlijke ambities. Het is nu zaak tempo te maken. Als het aan Drenthe ligt, begint het lectoraat direct bij aanvang van het nieuwe schooljaar.

11 2 terugblik op eerste Human Capital Tafel Logistiek Stenden Hogeschool Het lectoraat logistiek Noord-Nederland verdient een vliegende start. De ongeveer vijftig deelnemers aan de eerste Human Capital Tafel Logistiek die najaar 2013 in Emmen bijeenkwamen vonden elkaar in de noodzaak concrete stappen te zetten en haast te maken met de komst van het lectoraat. Onder de deelnemers waren opvallend veel ondernemers die inzetten op innovatie. Een gezamenlijke aanpak voor de drie noordelijke provincies met overheid, ondernemers en onderwijs heeft hun sterke voorkeur. De klankbordfunctie van de Human Capital Tafel bewees volgens de aanwezigen dat Stenden een juiste koers vaart. Voor alles heeft de regio behoefte aan een goede samenwerking tussen ondernemers, onderwijs en overheden, vonden de gesprekspartners. Het lectoraat fungeert daarin als een ideale draaischijf en regisseur. Het lectoraat kan een belangrijke rol spelen als onafhankelijke partij om meerdere partijen tot een gezamenlijke aanpak en betere logistieke prestaties te verleiden. Nu is de huiver om klant- en marktspecifieke informatie te delen soms een obstakel om tot slimmere oplossingen te komen. Er is duidelijk vraag naar een innovatief model voor supply chain management 2.0 om kostenreducties te bewerkstelligen. Ook de speerpunten in Noord-Nederland op het gebied van biobased economy en energie bieden aanknopingspunten. De nieuwe kennis moet vooral landen in het mkb. Rond de 75 procent van de bedrijven heeft minder dan twintig werknemers. De ervaring leert dat deze bedrijven nogal eens de verkeerde keuzen maken door gebrek aan kennis of sterke oriëntatie op korte termijn en/of op louter kostenreductie. Voor het doorvoeren van vernieuwingen is steun nodig. Vooral een goede samenwerking vanuit mbo en hbo is dringend gewenst en de creatie van een doorgaande leerlijn die aansluit op de leidende thema s. Op korte termijn is er een groeiende vraag naar goed geschoolde mbo ers die hun vak verstaan. Voor de toekomst van de logistiek in Noord-Nederland is het echter ook wenselijk om de keten slimmer te organiseren en in de logistiek kosten te besparen. Meer met minder mensen, is een trend en noodzaak die zich onmiskenbaar aftekenen. Daarvoor zijn managers nodig die minimaal op hbo-niveau kunnen werken en denken. Die mensen zijn moeilijk te vinden, verzuchtte een van de deelnemers. Alles moet efficiënter en effectiever, maar intern ontbreekt de knowhow om dat logistiek goed te organiseren. De ontwikkelingen van de biobased economy worden voor Noord-Nederland zeker kansrijk geacht. Integrale beheersing van de gehele logistieke keten staat daarin centraal. Het toekomstige lectoraat zou idealiter de rol kunnen spelen van aanjager van nieuwe kennis. De Tafelgenoten onderstreepten de noodzaak om te komen tot versnelde opleidingsroutes zoals mogelijk is in een Associate Degree. Ook na- en bijscholing via trainingen en cursussen en het toerusten van zij-instromers naar een baan in de logistiek is wenselijk. Op die manier wordt de logistieke kennis veel beter gespreid. Voor Noord-Nederland is het van groot belang mensen te binden in de regio, een lectoraat draagt een belangrijk steentje bij aan het bieden van een uitdagende werkomgeving waarin innovaties redelijk vlot hun weg vinden. 9 / Green Logistics slimme oplossingen voor rendabele en duurzame logistieke activiteiten juni 2014 Stenden Hogeschool

12 10 /

13 3 Logistiek reikt tot diep in de haarvaten van de regionale economie Het is erop of eronder voor vrachtvervoerders in Noord-Nederland, schetst Bouwe de Boer. De ambtenaar van de gemeente Leeuwarden is al zeker twintig jaar nauw betrokken bij de duurzame agenda in de Friese hoofdstad en de provincie Fryslân. Hij voorspelt een groene revolutie op gebied van brandstoffen, vervoersstromen en in de diverse productieketens. Logistieke bedrijven moeten mee in de race, anders zijn ze binnen tien jaar weg. Wie voorop loopt maakt de muziek. Overheden, ondernemers en onderwijs moeten in dit dossier intensiever samenwerken met het oog op behoud van werkgelegenheid en bedrijvigheid. Logistiek reikt tot diep in de haarvaten van de regionale economie, aldus De Boer. De gemeente Leeuwarden was begin jaren negentig van het vorige millennium een van de eerste gemeenten in Nederland die inzag dat een duurzame toekomst gloorde. Het groene beleid werd toegespitst op de hoofdthema s energie, water en voedsel. Binnen het aandachtsgebied energie vond een uitsplitsing plaats op de accenten mobiliteit, groen gas, zonne-energie en gebouwde omgeving. Onder mobiliteit valt logistieke en de hele logistieke vervoerswereld. De strategie om verandering te bewerkstelligen was er op gericht om bedrijven, burgers en overheden tot een gezamenlijke agenda te verleiden. De Boer: Het is nu niet bepaald een gebied waarin Nederland internationaal voorop loopt. Maar Noord-Nederland marcheert inmiddels wel een paar stappen voor de Hollandse fanfare uit. Bij de overgang naar niet-fossiele brandstoffen heeft Fryslân vooral ingezet op groen gas en het promoten en faciliteren van het elektrisch rijden. Dat lukt alleen als de verschillende betrokken partijen samenwerken. Je moet het kip en ei dilemma op een of andere manier zien te doorbreken, schetst de ambtenaar. Door dealers, pomphouders en potentiële belangstellenden om de tafel te noden, wisten Leeuwarden en de later aangehaakte provincie de patstellingen te doorbreken. Er werd een vriendenclub groen gas rijders opgetuigd en de overheid stelde een subsidie voor het rijden op groen gas en voor de oprichting van tankstations in het leven. Dealers legden eveneens geld in voor effectievere voorlichting. Er zijn in de afgelopen zeven jaar vijftien groen gas tankstations gerealiseerd en er rijden meer dan duizend wagens, waaronder ook bussen en vrachtauto s, op groen gas in de provincie. Volgens de betrokken overheden is de kritische massa inmiddels dusdanig dat de subsidies niet langer nodig zijn. De markt mag nu zijn werk doen, aldus De Boer. Hij wijst er op dat een dergelijk proces van jaren dus kennelijk wel tijd en volharding vergt. Ook het elektrisch rijden is gestimuleerd. Dat heeft ertoe geleid dat er inmiddels alleen in Friesland al enkele tientallen oplaadpunten zijn. Inmiddels dient zich op schone brandstofterrein een nieuwe ontwikkeling aan, namelijk LNG als alternatief voor met name vrachtvervoer. Het gekoelde vloeibare gas maakt het mogelijk dat vrachtwagens een veel grotere actieradius hebben op een tank. Dat vergt wel totaal andere vrachtwagens en vereist een goede infrastructuur. LNG zou in het gedroomde scenario van De Boer een tussenstap zijn naar het rijden op bio LNG. 11 / Green Logistics slimme oplossingen voor rendabele en duurzame logistieke activiteiten juni 2014 Stenden Hogeschool Logistieke keten vergroent in rap tempo De Boer voorziet dat groen vloeibaar aardgas een stevige impuls krijgt doordat met name vanuit de zuivel- en voedingsindustrie verduurzaming van de keten hoog op de prioriteitenlijst staat. FrieslandCampina wil bio LNG gebruiken omdat zij het bedrijf in sneltreinvaart willen vergroenen. Zij hebben een sterke verbinding met de boeren. Dat betekent dat zij direct hun leden kunnen stimuleren meer biogas op het bedrijf te produceren. De trend die de ambtenaar waarneemt is dat steeds meer organisaties en ondernemingen groene brandstof willen maken in hun eigen omgeving. Hij noemt afvalinzamelaar Omrin en Wetterskip Fryslân als voorbeelden. Overheden en bedrijven zoals

14 12 / FrieslandCampina zullen van vervoerders verlangen dat zij hun bedrijf ook groener maken. Bij FrieslandCampina levert de logistiek het leeuwendeel van de CO2 afdruk. Zij willen daarom hun koolstofemissie sterk verlagen. Vrachtbedrijven zullen mee moeten in de race willen ze het hoofd in de toekomst boven water houden, voorspelt De Boer. FrieslandCampina heeft inmiddels drie vrachtauto s aangeschaft die op LNG kunnen rijden en op diesel. Dat vereist dan wel weer dat wij als overheden na gaan denken over en meewerken aan de realisatie van voldoende tankstations voor LNG. Begin juni schuiven vijftien betrokken partijen die baat hebben bij de voorgenomen transitie aan tafel om stappen te zetten. Het is heel belangrijk dat we begrip hebben voor elkaars belang en positie. Doel is dat we er gezamenlijk voor zorgen dat we in de richting van zelfvoorzienend gaan. Als het lukt op regionale schaal ketens te sluiten, waarbij bijvoorbeeld de afvalinzamelaar rijdt op gas gewonnen uit het eigen vuil, betekent dit dat de geldstromen ook in het eigen gebied blijven. Het vloeit dan niet naar multinationale energiebedrijven. Als boeren door verwerking van de eigen mest FrieslandCampina op schone brandstof laten rijden, blijft het geld in de eigen organisatie. Dat is goed voor de lokale werkgelegenheid. Wie voorop loopt maakt de muziek Als het lukt om meer lokaal opgewekte en geproduceerde brandstoffen in te zetten, betekent dit tevens dat het aantal transportbewegingen vermindert. Ook dat is gunstig voor het dichterbij brengen van een emissieloze samenleving. De logistieke wereld is zich op dit moment volledig opnieuw aan het ontwikkelen, schetst De Boer. Groen gas, waterstof, brandstofcellen of biodiesel zijn brandstoffen van de toekomst. Er vormt zich een nieuwe keten. Logistiek Nederland is een van de belangrijkste en toonaangevende speler binnen Europa. Het is goed om die voortrekkersrol te nemen zodat het vervoer steeds schoner wordt. Wie voorop loopt zal uiteindelijk de muziek gaan maken. De snelheid is bepalend voor wie de race uiteindelijk gaat winnen. Een lectoraat logistiek kan hierin een belangrijke rol opeisen. De Boer wijst er op dat hoewel de drie noordelijke provincies en de gemeenten in grote lijnen dezelfde ambities delen, het beleid nog wel meer onderlinge afstemming verdient. Een hogeschool met een eigen lectoraat op het gebied van green logistics kan hierin veel betekenen. Hij denkt aan onderzoek welke beleidsinstrumenten de juiste prikkels geven en hoe gemeenten en provincies daarin het best gezamenlijk kunnen optrekken. Voorop lopen is wezenlijk, anders verwacht ik grote rampen. Onderwijs speelt daarin een grote rol.

15 4 de motor die Noord-Nederland draaiende houdt Productie verlangt transport en zonder transport geen productie. Logistiek is de crux van een hoogwaardige economie. Het is een krachtige motor die Noord-Nederland draaiende houdt. Geen wonder dat ondernemersvereniging Transport en Logistiek Nederland (TLN) Regio Noord (Groningen, Friesland en Drenthe) de komst van een lectoraat duurzame logistiek aan Stenden Hogeschool Emmen toejuicht. Er is grote behoefte aan een kennisloket waar kleine- en grote ondernemers met praktische problemen terecht kunnen om hun bedrijfsvoering te verbeteren. Voor de sector is het welslagen heel belangrijk, aldus Pim Olthof van TLN Noord-Nederland. Uit hoofde van zijn werkzaamheden voor de ondernemersvereniging heeft Olthof ook zitting in de Raad van Advies van de logistieke opleiding van Stenden Hogeschool in Emmen. Hij is dus bekend met de langjarige hartenwens van het Drentse hbo een lectoraat te verbinden aan de logistieke opleiding. Landelijk is TLN nauw betrokken geweest bij het HBO Kennisakkoord Logistiek dat met het hoger beroepsonderwijs is gesloten en de oprichting van zes KennisDistributieCentra logistiek. De Kennis DC Noordoost Nederland is gekoppeld aan Windesheim met als zwaartepunten Supply Chain Finance, Knooppunten en interregionale netwerken en Logistiek in de Zorg. TLN steunt het initiatief van Stenden Hogeschool Emmen als partner in het Kennis DC Noordoost Nederland om de behoefte aan ondersteuning vanuit onderwijsinstellingen in Noord-Nederland te verbeteren. Met haar vestigingen in de drie noordelijke provincies is Stenden Hogeschool volgens Olthof een voor de hand liggende gesprekspartner. Die zienswijze sluit aan bij de logistieke speerpunten die het strategisch platform logistiek voor heel Nederland heeft aanbevolen. Windesheim vooral als specialisatie voor de financiële ondersteuning van de logistieke sector, terwijl het lectoraat van Stenden Hogeschool in Emmen zich met name zou moeten toeleggen op energy service logistics en de biobased economy met de daarbij behorende onderzoeksvragen. Zo n groene richting, daar kunnen we ons goed in vinden. Bedrijven ontkomen niet aan verdere verduurzaming. Directe behoefte aan praktische ondersteuning Olthof benadrukt dat de groene specialisatie als landelijk affiche voor het lectoraat niet ten koste mag gaan van de directe behoefte van met name kleinere ondernemers aan praktische ondersteuning. Het merendeel van de kleine achthonderd bij TLN aangesloten leden valt onder de categorie klein tot middelgroot. Die ondernemers leven van dag tot dag. Als gevolg van de aanhoudende financiële crisis in de sector zijn ze vaak letterlijk aan het overleven en hebben hulp nodig bij de automatisering, slimmer werken, het op orde krijgen en houden van de administratie, het aantrekken van goed opgeleide mensen en het vergroenen van hun logistieke keten. Zij weten de weg naar kennisinstellingen vaak moeilijk te vinden, toch moet het lectoraat hen ook op korte termijn kunnen helpen bij hun dagelijkse problemen. Logistiek is een belangrijke schakel in de economie, maar uiteindelijk staat of valt een florerende branche met een gezonde productie-industrie. Het sluiten of wegtrekken van grote productiebedrijven trekken een zware wissel op de logistieke toeleveranciers en distributiebedrijven. Als er productie is, vindt er transport plaats. Zo simpel is het. De sector kan niet alleen leven van boeren en de producten uit veeteelt of landbouw, hoe belangrijk die ook zijn. Een mooie ontwikkeling is de keuze van enkele wereldspelers op zuivelgebied om hun kaasfabrieken te bouwen in Heerenveen. Het is gelukkig niet alleen kommer en kwel. Toch laat de financiële crisis diepe sporen na. 13 / Green Logistics slimme oplossingen voor rendabele en duurzame logistieke activiteiten juni 2014 Stenden Hogeschool Supply chain moet groener worden Het lectoraat zal volgens Olthof naast de gespecialiseerde lange termijn onderzoeksterreinen ook open moeten staan voor generieke vragen. Om het hoofd boven water te houden moeten de kleine- en middelgrote bedrijven mee met de maatschappelijke- en economische trends. Ze ontkomen niet aan een transparante boekhouding, de implementatie van

16 14 / kwaliteitskeurmerken en een verdere verduurzaming van de bedrijfsvoering. De supply chain zal hoe dan ook groener moeten worden. Dat het lectoraat dat als speerpunt neemt, past bij de regio. Bij de verdeling van lectoraten en de toewijzing van kennisdistributiecentra is het van belang rekening te houden met de specifieke regionale achtergrond. Om succes te boeken moet je iets toevoegen, het liefst met langlopende onderzoeken die de logistiek in Noord- Nederland vooruit helpen. Het regionale karakter blijft heel belangrijk. Hij hoopt dat de komst van het lectoraat in Emmen er toe leidt dat bedrijfsleven, gemeenten en provincies nauwer met het onderwijs optrekken. En dat de toekomstige lector zich ontvankelijk toon voor de problemen waarmee ondernemers worstelen. Veel vragen zullen mogelijk ook vanuit het mbo kunnen worden opgepakt. Samenwerking in een doorlopende leer- en onderzoekslijn vanaf middelbaar- en hoger beroepsonderwijs tot aan het wetenschappelijk onderwijs ligt dan ook voor de hand. Voor veel ondernemers zijn thema s als alternatieve brandstoffen, multimodaliteit en synchromodaliteit waarbij in de logistieke keten ook gebruik wordt gemaakt van vervoer over het spoor of via de binnenvaart, stadsdistributie, het tekort aan personeel en innovatieve it-oplossingen heel belangrijk. Hij kan zich bijvoorbeeld goed voorstellen dat het lectoraat samen met ondernemers, docenten en studenten een quick scan ontwikkelt hoe de mkb-bedrijven zich kunnen vergroenen. Daar is behoefte aan. Grensoverschrijdend karakter Daarnaast acht Olthof het wijs om ook de Duitse deelstaten Nedersaksen en Noordrijn-Westfalen te betrekken bij het lectoraat. In Noord-Nederland ontkomen we niet aan het grensoverschrijdend karakter van de logistiek. In Duitsland zit veel werk voor ons, er vindt al enorm veel vrachtvervoer plaats, maar er liggen ook nog volop kansen. Juist omdat de opleiding Internationale Logistiek in Emmen voor Duitse studenten aantrekkelijk is, ziet hij goede kansen voor het verder aanhalen van de relatie. Het is cruciaal dat het lectoraat er in slaagt het bedrijfsleven oplossingen aan te reiken waar ze iets aan hebben. Aan de slagvaardigheid richting bedrijven meet de ondernemersvereniging het toekomstig succes af. Er kunnen mooie dingen uit zo n lectoraat voortkomen als de lector goed oog en oor heeft voor de noden en wensen van ondernemers. De wijze waarop de sector totnogtoe betrokken is bij de realisatie, sterkt hem in het vertrouwen dat onderwijs, werkveld en overheden een gezamenlijk belang voorstaan. Het lectoraat voegt iets toe. Ik zie uit naar het moment dat het lectoraat definitief vorm krijgt, er een lector is benoemd en wij met elkaar van start kunnen. De logistieke sector in Noord-Nederland kan die ondersteuning goed gebruiken.

17 5 komst biobased economy uitdagende puzzel voor logistiek Een ding is zeker: De economie gebaseerd op fossiele grondstoffen is eindig. Onderzoeker Gerard Smakman houdt zich bezig met de ontwikkeling van bedrijfsmodellen waarin biomassa als toekomstige motor fungeert voor een duurzame economie. Hij twijfelt niet aan de komst van een Biobased Economy. Logistiek is een van de thema s die daarin een belangrijke voorwaarde scheppende rol vervult. Het gaat uiteindelijk om de vraag hoe je op een slimme manier ketens tot stand kunt brengen, waarde toevoegt aan grondstoffen en afvalstromen gebruikt voor energiedoelen. Binnen zo n keten is logistiek altijd essentieel. Smakman is werkzaam bij ACRRES een toepassingscentrum voor duurzame energie en groene grondstoffen in Lelystad, een onderdeel van Wageningen University & Research centre (UR). Het onderzoekscentrum ligt treffend te midden van biljartlaken groene akkers in de Flevopolder. Vanuit het WUR houdt hij zich bezig met de logistieke vraagstukken en uitdagingen die zich aandienen als de biobased economy vaste voet aan de grond krijgt. Het gaat in zo n groene economie die draait op biomassa om het gebruik daarvan voor niet-voedsel toepassingen. Te denken valt aan de toepassing van biologische grondstoffen voor inhoudsstoffen, chemicaliën, materialen, transportbrandstoffen, elektriciteit en warmte. In december 2013 publiceerde Smakman samen met een collega op verzoek van de provincie Drenthe zijn bevindingen over de mogelijkheden voor biomassahubs in de regio Emmen - Coevorden. Een biomassahub verbindt de leveranciers van biologische of organische grondstoffen met de verwerkende industrie. Daarbij worden de grondstoffen dusdanig aangeboden dat de industrie ze rechtstreeks en op een efficiënte manier kan toepassen in hun halffabricaten of eindproducten. Een belangrijk kenmerk is de mogelijkheid om door middel van raffinagetechnieken ruwe grondstoffen te splitsen in componenten en deze allemaal voor een nuttige toepassing aan te wenden, waardoor vrijwel geen onbruikbare restproducten meer voorkomen. Door vraag en aanbod op slimme wijze bij elkaar te brengen ontstaan nieuwe kansen, vat Smakman de bevindingen samen. Het brengt de agribusiness die in Noord-Nederland nu al sterk is ontwikkeld op een hoger plan door nieuwe non-food topassingen voor bestaande gewassen. Nu al onderzoeken AVEBE en Suiker Unie de mogelijkheden om respectievelijk zetmeelaardappelen en suikerbieten voor meerdere toepassingen te gebruiken zoals voor de productie van hoogwaardig eiwit of in het geval van suikers als bouwstof voor de chemie. Zo n keten begint bij het ruwe materiaal en eindigt als hoogwaardig product. Daarbij ontstaan ook vaak afvalstromen die weer benut kunnen worden in de energiesfeer, schildert de onderzoeker. Suikerbieten kunnen dienen als basisgrondstof voor kunststoffen gemaakt van biopolymeren. En als het AVEBE lukt om winstgevend eiwitten te extraheren is dat interessant voor de diervoeder industrie. Als plek waar een aantal van dat soort activiteiten samen kunnen komen, wijst Smakman nadrukkelijk naar het Europark bij Coevorden. Bedrijven als Graaco beschikken over gunstige op- en overslagmogelijkheden van biomassa voor het Duitse achterland en de veelbelovende Oost-Europese markt en kunnen vanuit die positie een rol spelen bij verschillende bioraffinage processen. 15 / Green Logistics slimme oplossingen voor rendabele en duurzame logistieke activiteiten juni 2014 Stenden Hogeschool Nieuw landbouwbeleid speelt Europapark in de kaart Het nieuwe landbouwbeleid dat de Europese Unie gestalte geeft speelt een dergelijke ontwikkeling in de kaart voorziet Wageningen UR. Er is de intentie om veel meer met Europese soja te gaan doen als alternatief voor de genetisch gemodificeerde soja uit Zuid-Amerika. Zo n gewas maakt Europa veel minder afhankelijk en stelt ons in staat een eigen diervoeder kringloop te ontwikkelen. Voor de Veenkoloniën zou dit een uitstekend vierde gewas kunnen zijn, maar landbouwgronden in Hongarije en Polen lenen zich mogelijk beter voor grootschalige verbouw door lagere grondprijzen

18 16 / en geringere arbeidskosten. Europark beschikt over uitstekende verbindingen over spoor met Oost-Europa. In Coevorden kan de soja gemalen worden en aangewend voor raffinage. Het sojaschroot is een bijproduct van de oliebereiding en vindt zijn weg in diervoeder, terwijl de olie eventueel als basisgrondstof voor de chemie kan worden gebruikt. Hennep en vlas lenen zich vooral als grondstof voor verschillende biomaterialen zoals bouwmateriaal en lichtgewicht biocomposieten. Deze gewassen staan volgens Smakman aan de vooravond van een grotere doorbraak. Ook daar bestaat de neiging om de teelt naar Oost-Europa te verplaatsen. Het is zonneklaar dat er een grote behoefte aan transport is. Er zijn hele mooie combinaties denkbaar. De tijden dat we dachten dat we alles konden oplossen in een regionale kringloop zijn voorbij. Bij bulkgoederen moet je echt op Europese schaal denken. Tegelijk moeten we constateren dat iedere regio een rol van betekenis wil spelen in de biobased economy en werkgelegenheid en economische ontwikkeling tot stand wil brengen. In dat verband wijst Smakman er op dat het nog niet zo gek zou zijn als zich in Drenthe een fabriek zou vestigen voor de productie van polymelkzuur, een belangrijke biokunststof, die wereldwijd aan een forse opmars bezig is. Er is een groot suikeraanbod in Noord-Nederland en een aantal grote spelers, die in een dergelijk initiatief zouden kunnen participeren. Dan heb je echt iets leuks te pakken met een grote spin-off, zeker ook op logistiek gebied. Bij veel van dergelijke ontwikkelingen is het lonend gelijktijdig te kijken naar de aanwending van afvalstromen voor de opwekking van duurzame energie. Dat betaalt momenteel het best vanwege de subsidies. De Europese- en nationale overheden zetten alles op alles om de afhankelijkheid van fossiele energie te verkleinen. In dit alles is de logistieke component essentieel, doceert de onderzoeker. Je moet al die biomassastromen bij elkaar zien te krijgen en op een efficiënte manier laten bewerken. Logistiek maakt de puzzel compleet. Het is een kwestie van slim combineren. Er moet iets worden toegevoegd aan de stromen wat nog niet eerder is gedaan. Dat is voor de regio interessant. Regio moet voorsorteren op mogelijkheden In Noord-Nederland zijn grote hoeveelheden bietenloof, bermgras en andere reststromen aanwezig die zich lenen voor de productie van eiwitrijke deelstromen, basisgrondstoffen voor de chemie en energie. Attero in Wijster, deelnemer van het ACCRES-bedrijvennetwerk is volop in de weer om deze reststromen een hogere toegevoegde waarde te geven. Hoewel er bijvoorbeeld nog geen grootschalige teelt van een Europese sojasoort plaatsvindt, is het wel goed om als regio alvast voor te sorteren op de mogelijkheden die zich ongetwijfeld gaan aandienen. Dat biedt kansen aan zowel telers als de mengvoederindustrie. Zijn voorspelling klinkt zonder een spoor van twijfel: Dat moment gaat zeker komen. Voor de biobased economy is er geen weg terug. Het is een nieuwe bedrijfstak waar in de toekomst voor bedrijven geld valt te verdienen. Het is goed als een lectoraat Logistiek hier op inspeelt en zich een eigen plek als kenniscentrum bevecht. Smakman wijst er op dat bijvoorbeeld de opslag van bietenloof of gras voor biologische raffinage nog ingewikkelde onderzoeksthema s met zich mee brengt. Moet je het drogen of inkuilen en hoe kun je optimaal de biologische activiteit in de biomassa benutten. De handel in en het transport van bulkgoederen speelt zich bij uitstek op wereldschaal af. Hoe kun je in dat geweld als regio een positie claimen?, is een van de onderzoeksvragen die mooi op het bordje van een lector logistiek in Emmen kan worden geparkeerd meent hij. Daarnaast ligt een goede samenwerking met Stenden PRE als kenniscentrum op het gebied van groene kunststoffen voor de hand, meent hij.

19 6 topman logistiek steunt aanvraag lectoraat Stenden Hogeschool Emmen Peter van der Meij, lid van het strategisch platform logistiek is enthousiast over het lectoraat dat Stenden Hogeschool aan de vestiging in Emmen wil verbinden. De beoogde specialisatie op het gebied van service logistics voor de procesindustrie en energieopwekking en agro-logistiek sluit direct aan op het topsectoren beleid dat is uitgezet om Nederland op logistiek gebied weer tot wereldspeler te maken. Hij is positief over het effect voor de BV Nederland. Een belangrijke ondersteuning voor de nieuwe economie. Van der Meij heeft zijn sporen in de vervoerssector verdiend met een imposante carrière die na zijn studie Vervoerswetenschappen in 1972 begon bij de Landmacht als beroepsofficier waar hij zich met name richtte op logistieke klussen. Na een korte periode als adjunct directeur bij OAD Reizen, was hij twintig jaar verantwoordelijk voor operationele processen, infrastructuur, IT en innovatie bij de Intexogroep in Veghel met ruim 3200 medewerkers. Na een overname door Exel en DHL werd hij lid van de Nederlandse directie van DHL Supply Chain. Als lid van het strategisch platform logistiek is hij betrokken bij de implementatie Peter van der Meij van innovatieve thema s gekoppeld aan het topsectoren beleid van Economische Zaken en fungeert hij daarbij als inspirator en klankbord voor de onderwijswereld, zowel het bekostigd als het volwassenen onderwijs. Onze ambities zijn hoog. Het platform heeft logistieke speerpunten per regio gedefinieerd die aansluiten bij de werkgelegenheid en economische groeikansen in de streek. Logistiek moet de hulpmotor van de economie blijven. Nederland was haar koppositie in de wereld op dit vlak kwijtgeraakt en afgezakt naar een vijfde plek. Gelukkig zijn we door alle inspanningen de laatste jaren inmiddels weer terug op de tweede plaats. De aandacht richt zich vooral op de versterking van het midden- en kleinbedrijf omdat het de ruggengraat van de economie is. Grote multinationals redden zich doorgaans wel op eigen kracht en behoeven geen steuntje in de rug. Kleinere ondernemers hebben samenwerking nodig om een vuist te kunnen maken en nieuwe ontwikkelingen in gang te zetten. Wij voorzien bovenop de bestaande logistieke producten een groei in nieuwe activiteiten van 3 miljard euro omzet nu, naar 10 miljard euro omzet binnen een aantal jaren. Veelal op het gebied van de regievoering. De sleutel daartoe ligt zeker ook bij het onderwijs. Door specialisatie en diversificatie krijgen de opleiding een belangrijke rol in het opleiden van de vakkrachten van de toekomst. De proeftuinen moeten resulteren in relevante projecten voor het werkveld. We moeten niet als een aap in een roestig horloge blijven kijken, dan hebben we de boot gemist, aldus Peter. Noordoost Nederland zou op het gebied van supply chain finance dat zich specifiek richt op de financiële ondersteuning van de logistieke sector, en energie- en procesindustrie kunnen excelleren. Het lectoraat van Stenden past daar goed in. 17 / Green Logistics slimme oplossingen voor rendabele en duurzame logistieke activiteiten juni 2014 Stenden Hogeschool

20 18 / Relevant opleiden is noodzaak Onderhoud van grote installaties zoals boorplatformen, windmolens en energiecentrales is een extreem complex logistieke aangelegenheid. Wanneer is wat, waar aan onderhoud toe en hoe richt je logistieke stromen daar zo slim en efficiënt mogelijk op in? Knooppuntenbeleid en Cross Border Management zijn eveneens aantrekkelijk voor de regio. Hij wijst er op dat, hoe Stenden de opleiding Logistiek ook verder uitbouwt en vorm geeft, het belangrijk is rekening te houden met de wensen van het bedrijfsleven. We moeten relevant opleiden, anders leidt het tot verspilling van talent en middelen. Er moet toegevoegde waarde zijn. De wildgroei aan exotische opleidingen van de afgelopen jaren zal, als het aan het strategisch platform logistiek ligt, worden beteugeld ten faveure van een heldere profilering per regio. Samenwerking met Windesheim en de RUG op het gebied van logistiek ligt volgens Peter voor de hand, zeker om het fundamentele onderzoek in Groningen steviger in te bedden. Niet langer afstuderen in wat leuk is, maar in wat relevant is, meent de logistieke strateeg. Afstudeeronderzoeken door studenten moeten ook veel meer worden gestapeld zodat het werkelijk tot kennisvermeerdering leidt in plaats van tien nauwelijks overlappende afstudeeropdrachten waar nooit meer naar wordt omgekeken. Nee, dat is volgens hem niet de weg. Er zal verder moeten worden gegaan waar een ander is gebleven en dit dient landelijk geborgd te zijn en gemakkelijk toegankelijk te zijn voor het MKB. De lat moet hoger. Daarbij past een de ontwikkeling van specifieke expertisegebieden. We moeten het sterke versterken en niet het zwakke ontwikkelen. Ondernemers hebben support nodig om logistiek te excelleren. Lectoraten kunnen door de landelijke dekking naar elkaar doorverwijzen, op zo n manier kunnen we de ontwikkeling van de brains van de logistiek faciliteren. Het sectorenbeleid Logistiek kent vijf innovatieve thema s, elke regio kan zich toespitsen op een specifieke kennisontwikkeling en toepassing van onderzoek voor het bedrijfsleven. De kunst van het slim organiseren Logistiek definieert hij als de kunst van het slim organiseren. Met Energy Valley en de sterke agro industrie zet Noord- Nederland in op twee uiterst relevante economische sectoren. Van der Meij meent dat bij samenwerking tussen Stenden en Windesheim het goed mogelijk is dat een noordelijk Centre of Expertise aanspraak kan maken op de beschikbare gelden. De rijksoverheid heeft 6 miljoen euro beschikbaar voor deze privaat publieke samenwerking met het onderwijs. Zo kan het hoger onderwijs zich verder profileren en is het ook voor studenten en docenten interessanter zich te verdiepen in een segment van het vakgebied. Ga met elkaar praten en afstemmen binnen deze mooie landelijke spreiding. Als het maar bijdraagt aan de verdere ontwikkeling van de logistiek. Dat is zijn grootste zorg. We moeten ons laten leiden door regionale kansen in mondiale ketens.

Human Capital Tafel Logistiek in Drenthe op 3 oktober 2013

Human Capital Tafel Logistiek in Drenthe op 3 oktober 2013 Human Capital Tafel Logistiek in Drenthe op 3 oktober 2013 Op 3 oktober 2013 hebben Stenden Hogeschool en de provincie Drenthe samen met Transport en Logistiek Nederland, EVO en de Kamer van Koophandel

Nadere informatie

F4-GEMEENTEN. Manifest voor de vorming van een nieuw provinciaal coalitieakkoord. Versterk Economie en Werkgelegenheid

F4-GEMEENTEN. Manifest voor de vorming van een nieuw provinciaal coalitieakkoord. Versterk Economie en Werkgelegenheid LEEUWARDEN SÚDWEST-FRYSLÂN SMALLINGERLAND HEERENVEEN Versterk Economie en Werkgelegenheid Manifest voor de vorming van een nieuw provinciaal coalitieakkoord SAMEN WERKEN AAN EEN SLAGVAARDIG FRYSLÂN 2 3

Nadere informatie

PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST

PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST NOORD-NEDERLAND: PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST PROEFTUIN ENERGIE- TRANSITIE REGIONALE PARTNER IN DE EUROPESE ENERGIE UNIE Noord-Nederland is een grensoverschrijdende proeftuin

Nadere informatie

Subsidie voor innovatieve projecten. Informatie over het Innovatief Actieprogramma Groningen. provincie groningen

Subsidie voor innovatieve projecten. Informatie over het Innovatief Actieprogramma Groningen. provincie groningen Subsidie voor innovatieve projecten Informatie over het Innovatief Actieprogramma Groningen provincie groningen Subsidie voor innovatieve projecten INFORMATIE OVER HET INNOVATIEF ACTIEPROGRAMMA GRONINGEN

Nadere informatie

Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei

Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei Burgers, bedrijven, milieu-organisaties en overheden hebben vandaag op initiatief van minister Verhagen van Economische Zaken, Landbouw en

Nadere informatie

Green Deal van Essent New Energy met de Rijksoverheid

Green Deal van Essent New Energy met de Rijksoverheid Green Deal van Essent New Energy met de Rijksoverheid Ondergetekenden: 1. De Minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie, en de Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu, ieder handelende

Nadere informatie

Topsectoren. Hoe & Waarom

Topsectoren. Hoe & Waarom Topsectoren Hoe & Waarom 1 Index Waarom de topsectorenaanpak? 3 Wat is het internationale belang? 4 Hoe werken de topsectoren samen? 5 Wat is de rol voor het MKB in de topsectoren? 6 Wat is de rol van

Nadere informatie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Via het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) stimuleert Europa de regionale

Nadere informatie

Samenwerkingsagenda Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en de Provincie Gelderland

Samenwerkingsagenda Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en de Provincie Gelderland en de Provincie Gelderland 22 maart 2016 Overwegende dat: De provincie Gelderland veel waarde hecht aan de aanwezigheid van onderwijs/kennisinstellingen in haar Provincie. Uiteraard in hun functie van

Nadere informatie

Cluster Agro en Food Regio Zwolle

Cluster Agro en Food Regio Zwolle Cluster Agro en Food Regio Zwolle Dé proeftuin voor duurzame, innovatieve systemen en nieuwe verdienmodellen: een living lab voor Agro en Food Cluster Agro en Food Regio Zwolle Werk en innovatie Sterk

Nadere informatie

Bijlage 1 Programma- en actielijnen Pieken

Bijlage 1 Programma- en actielijnen Pieken Bijlage 1 Programma- en actielijnen Pieken Inhoud: A. Energie B. Water C. Sensortechnologie D. Agribusiness E. Life Science A. Energie Onder energie wordt verstaan: handel en distributie van aardgas, brandstoffen,

Nadere informatie

Platform Bèta Techniek. Connect 05 2015. Chemiedag 2015. Hoe kunnen onderwijs en bedrijfsleven succesvol samenwerken?

Platform Bèta Techniek. Connect 05 2015. Chemiedag 2015. Hoe kunnen onderwijs en bedrijfsleven succesvol samenwerken? Platform Bèta Techniek Connect 05 2015 Chemiedag 2015 Hoe kunnen onderwijs en bedrijfsleven succesvol samenwerken? Succesvolle samenwerking tussen onderwijs en bedrijfsleven is de basis voor groei van

Nadere informatie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Via het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) stimuleert Europa de regionale

Nadere informatie

Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland

Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland Samenvatting Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland 2014-2020 Inzet op innovatie en een koolstofarme economie In het Europa van 2020 wil Noord-Nederland zich ontwikkelen en profileren als een regio

Nadere informatie

Gas geven voor duurzame energie

Gas geven voor duurzame energie Gas geven voor duurzame energie Programma Programma Thema Thema Workshops Workshops Lokatie Lokatie Gelders Gelders netwerk netwerk voor voor duurzame duurzame energie energie Uitnodiging Netwerkbijeenkomst

Nadere informatie

Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen

Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen The Next Step: Coalition of the Willing Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen The Next Step: Coalition of the Willing Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen Een regio om trots

Nadere informatie

Flevoland maakt werk van duurzame energie

Flevoland maakt werk van duurzame energie Flevoland maakt werk van duurzame energie Hans Rijnten Provincie Flevoland Chris de Visser Acrres Pieter Bergmeijer Trilance 6 december 2007 Workshop bioraffinage 1 Inhoud presentatie Flevoland maakt werk

Nadere informatie

hoe wij het best op die uitdagingen kunnen inspelen, wat daarvoor nodig is en hoe wij daar samen aan kunnen werken.

hoe wij het best op die uitdagingen kunnen inspelen, wat daarvoor nodig is en hoe wij daar samen aan kunnen werken. Toespraak van SNN-voorzitter Max van den Berg, bijeenkomst EFMI Business School (Academisch kennisinstituut voor de foodsector), Groningen op 18 november 2010 [Inleiding] Sommige mensen verdienen hun geld

Nadere informatie

Uitvoeringskader Watertechnologie 2014-2020. Bijlage Succesvolle watertechnologieprojecten

Uitvoeringskader Watertechnologie 2014-2020. Bijlage Succesvolle watertechnologieprojecten Uitvoeringskader Watertechnologie 2014-2020 Bijlage Succesvolle watertechnologieprojecten Overzicht succesvolle waterprojecten Vanaf 2000 wordt in Fryslân gewerkt aan de ontwikkeling van het watertechnologiecluster

Nadere informatie

De Overheidsvisie op de bio-based economy in de energietransitie

De Overheidsvisie op de bio-based economy in de energietransitie De Overheidsvisie op de bio-based economy in de energietransitie Irene Mouthaan, themaleider Bio-based Economy, directie Industrie & Handel, ministerie van LNV en IPE 0 Opbouw Presentatie Bio-based Economy

Nadere informatie

Ik ben als bestuurder in deze provincie bijzonder geïnteresseerd in de kansen van nieuwe energie voor onze kenniseconomie.

Ik ben als bestuurder in deze provincie bijzonder geïnteresseerd in de kansen van nieuwe energie voor onze kenniseconomie. Welkomstwoord van Jan Franssen, Commissaris van de Koningin in Zuid-Holland, bij het Lustrumcongres 'Geothermal Heat is Cool' van het Platform Geothermie, Den Haag, 24 oktober 2012 ---------------------------------------------------------------------------------

Nadere informatie

De toekomst van biogasproductie uit dierlijke mest

De toekomst van biogasproductie uit dierlijke mest Themamiddag Kansen voor verwaarden van dierlijke mest De toekomst van biogasproductie uit dierlijke mest Auke Jan Veenstra 28-03-2014 Missie Groen Gas Nederland bundelt kennis, stimuleert projecten en

Nadere informatie

De Europese lidstaten in het kader van de Lissabon-afspraken de EU tot de meest innovatieve economie ter wereld willen maken;

De Europese lidstaten in het kader van de Lissabon-afspraken de EU tot de meest innovatieve economie ter wereld willen maken; INTENTIEVERKLARING CO 2 AFVANG, TRANSPORT en OPSLAG Partijen 1. De Minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer, vertegenwoordigd door de heer ir. J. van der Vlist, Secretaris-Generaal

Nadere informatie

TOESPRAAK JOHAN REMKES, COMMISSARIS VAN DE KONINGIN IN NOORD-HOLLAND, TIJDENS HET SYMPOSIUM GROEN GAS IN ZICHT, OP 25 NOVEMBER 2010, TE ALKMAAR

TOESPRAAK JOHAN REMKES, COMMISSARIS VAN DE KONINGIN IN NOORD-HOLLAND, TIJDENS HET SYMPOSIUM GROEN GAS IN ZICHT, OP 25 NOVEMBER 2010, TE ALKMAAR TOESPRAAK JOHAN REMKES, COMMISSARIS VAN DE KONINGIN IN NOORD-HOLLAND, TIJDENS HET SYMPOSIUM GROEN GAS IN ZICHT, OP 25 NOVEMBER 2010, TE ALKMAAR Groen Gas als kans voor Noord-Holland Dames en heren, Kansen

Nadere informatie

ZUIDWEST-NEDERLAND DE NATIONALE KOPLOPER (OP WEG NAAR DE BIOBASED DELTA) Biobased Business Cases

ZUIDWEST-NEDERLAND DE NATIONALE KOPLOPER (OP WEG NAAR DE BIOBASED DELTA) Biobased Business Cases ZUIDWEST-NEDERLAND DE NATIONALE KOPLOPER (OP WEG NAAR DE BIOBASED DELTA) Biobased Business Cases Mei 18, 2011 Waarom koploper? Zuidwest-Nederland: Aanwezigheid grondstoffen Hoogwaardige bedrijven in agro,

Nadere informatie

Huis van de Logistiek Noordoost-Brabant Op zoek naar een fysieke locatie

Huis van de Logistiek Noordoost-Brabant Op zoek naar een fysieke locatie Huis van de Logistiek Noordoost-Brabant Op zoek naar een fysieke locatie De sector logistiek groeit; internationaal, nationaal en zeker ook regionaal. Dat biedt kansen voor Noordoost-Brabant. Met sterke

Nadere informatie

Wat verwachten werkgevers van het onderwijs als het gaat om duurzaamheid?

Wat verwachten werkgevers van het onderwijs als het gaat om duurzaamheid? Wat verwachten werkgevers van het onderwijs als het gaat om duurzaamheid? Een onderzoek onder werkgevers in de topsectoren en de overheid. Onderzoeksrapport Samenvatting 1-11-2013 1 7 Facts & figures.

Nadere informatie

Helmonds Energieconvenant

Helmonds Energieconvenant Helmonds Energieconvenant Helmondse bedrijven slaan de handen ineen voor een duurzame en betrouwbare energievoorziening. Waarom een energieconvenant? Energie is de drijvende kracht Energie is de drijvende

Nadere informatie

Tabel 1 Aanbevelingen om de relatie met FoodValley te versterken. Overige betrokkenen ICT bedrijven, ICT Valley, BKV. situatie

Tabel 1 Aanbevelingen om de relatie met FoodValley te versterken. Overige betrokkenen ICT bedrijven, ICT Valley, BKV. situatie Samenvatting De gemeente maakt sinds 2011 onderdeel uit van de bestuurlijke regio FoodValley. In de regio FoodValley heeft elke gemeente een economisch profiel gekozen dat moet bijdragen aan de doelstelling

Nadere informatie

Sterker, Slimmer, Schoner

Sterker, Slimmer, Schoner Sterker, Slimmer, Schoner D66 visie op duurzaamheid en groei C100 01-11-2014 Stientje van Veldhoven Groene genen Van Mierlo Terlouw Club van Rome Richtingwijzer: streef naar een duurzame en harmonieuze

Nadere informatie

Innovatienetwerk Nieuwe Energie Systemen (INES) Kies voor slimme technologie en bespaar energie

Innovatienetwerk Nieuwe Energie Systemen (INES) Kies voor slimme technologie en bespaar energie Innovatienetwerk Nieuwe Energie Systemen (INES) Kies voor slimme technologie en bespaar energie januari 2011 Alle tuinders in Gelderland kunnen besparen Wilt u uw energiekosten verlagen? Door energie te

Nadere informatie

Smart Industry. KvK Ondernemerspanel onderzoek

Smart Industry. KvK Ondernemerspanel onderzoek KvK Ondernemerspanel onderzoek Smart Industry Algemene gegevens: Start- en einddatum onderzoek: 02-07-2014 tot 22-07-2014 Aantal deelnemende ondernemers: 484 (doelgroep mkb-topsectoren) In dit document

Nadere informatie

Personeelsvoorziening van de toekomst

Personeelsvoorziening van de toekomst Personeelsvoorziening van de toekomst een transitienetwerk voor Noordoost-Brabant Food & Feed Noordoost-Brabant Wie doet over tien jaar het werk? Waar staat uw bedrijf over tien jaar? De crisis voorbij,

Nadere informatie

Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg, Symposium LifeLines, Groningen (UMCG), 1 oktober 2012

Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg, Symposium LifeLines, Groningen (UMCG), 1 oktober 2012 Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg, Symposium LifeLines, Groningen (UMCG), 1 oktober 2012 Dames en heren, [Inleiding] Ik vind het wel leuk, maar ook een beetje spannend. Maar moet

Nadere informatie

Professionele Masters. Uitgangspunten verdere uitbouw aanbod professionele masters

Professionele Masters. Uitgangspunten verdere uitbouw aanbod professionele masters Professionele Masters Uitgangspunten verdere uitbouw aanbod professionele masters Professionele Masters Uitgangspunten verdere uitbouw aanbod professionele masters Inhoud 5 Voorwoord 7 Inleiding 8 Professionele

Nadere informatie

Speech van commissaris van de koning Max van den Berg, debatavond Europese Commissie 'Energievoorziening in de toekomst', 30 januari 2014

Speech van commissaris van de koning Max van den Berg, debatavond Europese Commissie 'Energievoorziening in de toekomst', 30 januari 2014 Speech van commissaris van de koning Max van den Berg, debatavond Europese Commissie 'Energievoorziening in de toekomst', 30 januari 2014 Dames en heren, [Intro] Europa begint in Groningen. Zéker als het

Nadere informatie

ENERGY INNOVATION PARK Alkmaar - Nederland

ENERGY INNOVATION PARK Alkmaar - Nederland Alkmaar - Nederland Alkmaar - Nederland ENERGY INNOVATION PARK Ruimte voor innovatie en groei Uw bedrijf tussen internationale spelers in de energie branche. Kavels te koop tussen 2.000 en 27.000 vierkante

Nadere informatie

Regie op energie. Investeren in de productie van duurzame energie in de regio Arnhem-Nijmegen

Regie op energie. Investeren in de productie van duurzame energie in de regio Arnhem-Nijmegen Investeren in de productie van duurzame energie in de regio Arnhem-Nijmegen Regie op energie Wij, de 22 gemeenten in de regio Arnhem- Nijmegen, maken ons sterk voor een versnelde transitie van fossiele

Nadere informatie

JA: DE KRACHT VAN HET MKB! DE KRÊFT FAN IT MKB PVDA FRYSLÂN MKB-PLAN

JA: DE KRACHT VAN HET MKB! DE KRÊFT FAN IT MKB PVDA FRYSLÂN MKB-PLAN JA: DE KRACHT VAN HET MKB! DE KRÊFT FAN IT MKB PVDA FRYSLÂN MKB-PLAN Foto: Pixabay, Creative Commons MIDDEN- EN KLEINBEDRIJF: BANENMOTOR VAN DE SAMENLEVING Het midden- en kleinbedrijf (MKB) is dé banenmotor

Nadere informatie

innovatiebevordering RIS3 MKB OPZuid Europees Innovatieprogramma voor Zuid-Nederland overheden living labs koolstofarme economie cross-overs design

innovatiebevordering RIS3 MKB OPZuid Europees Innovatieprogramma voor Zuid-Nederland overheden living labs koolstofarme economie cross-overs design OPZuid Europees Innovatieprogramma voor Zuid-Nederland BIObased logistiek maintenance hightech systems agrofood overheden RIS3 innovatiebevordering duurzaamheid schone energie welzijn samenwerking gezondheid

Nadere informatie

Energizing the city: Almere energy axis

Energizing the city: Almere energy axis Inhoud Energizing the city: Almere energy axis... 3 Van Noord/West naar Zuid/Ooost... 4 Energie die stroomt door de as... 5 Focus on knowledge & education... 6 Focus on innovation & experiments... 7 Focus

Nadere informatie

Burdock, the standard in project management, recruitment & consultancy. knowledge comes is our standard...

Burdock, the standard in project management, recruitment & consultancy. knowledge comes is our standard... Burdock, the standard in project management, recruitment & consultancy Delivering An expert open mind knowledge comes is our standard... Burdock biedt project management, recruitment en consultancy in

Nadere informatie

SAMENWERKINGSARRANGEMENT LANDSDEEL NOORD PLATFORM BÈTA TECHNIEK 2014-2016

SAMENWERKINGSARRANGEMENT LANDSDEEL NOORD PLATFORM BÈTA TECHNIEK 2014-2016 SAMENWERKINGSARRANGEMENT LANDSDEEL NOORD & PLATFORM BÈTA TECHNIEK 2014-2016 --------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Nadere informatie

Mobilisatie Biomassa een visie vanuit het bedrijfsleven. WUR/Alterra-workshop 3 juli 14 Fokke Goudswaard, voorzitter Platform Bio-Energie

Mobilisatie Biomassa een visie vanuit het bedrijfsleven. WUR/Alterra-workshop 3 juli 14 Fokke Goudswaard, voorzitter Platform Bio-Energie Mobilisatie Biomassa een visie vanuit het bedrijfsleven WUR/Alterra-workshop 3 juli 14 Fokke Goudswaard, voorzitter Platform Bio-Energie Missie PBE: promotie van verantwoord toegepaste bio-energie Platform

Nadere informatie

Topgebied Energie: kansen voor Oost-Nederland Workshop - H. Datum 05 april 2011

Topgebied Energie: kansen voor Oost-Nederland Workshop - H. Datum 05 april 2011 Topgebied Energie: kansen voor Oost-Nederland Workshop - H Datum 05 april 2011 kiemt KANSEN CREËREN EN BENUTTEN Thecogas Binnenstadservice.nl Sidcon Ingrepro Bredenoord Nuon Helianthos Ubbink Solar Solesta

Nadere informatie

Nieuwsbrief Energie april 2013

Nieuwsbrief Energie april 2013 b6agina 1 van 6 Nieuwsbrief Energie april 2013 Inhoud Nieuws Duurzame energieveiling van start Nieuwe visie ontwikkeling biogas Algen en zeewier: hoe duurzaam is de productie? Kwaliteitsborging helpt bij

Nadere informatie

Tussenstand OP EFRO Noord-Nederland 2014 2020. SNN PS bijeenkomst 25 juni Yvonne van Mastrigt

Tussenstand OP EFRO Noord-Nederland 2014 2020. SNN PS bijeenkomst 25 juni Yvonne van Mastrigt Tussenstand OP EFRO Noord-Nederland 2014 2020 SNN PS bijeenkomst 25 juni Yvonne van Mastrigt Noordelijke specialisatie in beeld Samengestelde behoeften Samengestelde oplossingen Achtertuin als proeftuin/

Nadere informatie

Burdock, the standard in project management, recruitment & consultancy

Burdock, the standard in project management, recruitment & consultancy Burdock, the standard in project management, recruitment & consultancy Finding the optimal solution is An our open standard mind comes standard... Burdock is de verbindende schakel tussen opdrachtgevers

Nadere informatie

HAN en duurzame energie

HAN en duurzame energie Beroepsonderwijs tijdens de energie transitie HAN en duurzame energie Van buiten naar binnen. Tinus Hammink programma-manager SEECE Hogeschool van Arnhem en Nijmegen HBO en topsectoren; keuze van HAN 1.

Nadere informatie

Instellingsbeleid doelstellingen en profiel

Instellingsbeleid doelstellingen en profiel Instellingsbeleid doelstellingen en profiel 1 Inleiding 2 Beleid 3 Onderwijs 4 Onderzoek 5 Beroepspraktijk en regio 6 Kwaliteit is mensenwerk 7 Operational Excellence 8 Bestuur 9 Raad van Toezicht 10 Financiën

Nadere informatie

Een Groene Generatie met Energie voor de Toekomst. René Wijffels

Een Groene Generatie met Energie voor de Toekomst. René Wijffels Een Groene Generatie met Energie voor de Toekomst René Wijffels Inhoud Wat is Biobased Economy? De bio-economy in de VS Behoefte aan professionals in bio-based economy Een groene generatie met energie

Nadere informatie

Beleidsplan 2012 t/m 2016

Beleidsplan 2012 t/m 2016 Beleidsplan 2012 t/m 2016 Mei 2012 Beleidsplan 2012 t/m 2016 Inleiding Dit beleidsplan is het resultaat van een voortgaand proces, waar we sinds twee jaar aan werken. In die periode is het volgende gebeurd.

Nadere informatie

Leercyclus Enschede-Dordrecht-Zwolle

Leercyclus Enschede-Dordrecht-Zwolle Leercyclus Enschede-Dordrecht-Zwolle Regionaal uitvoeringsprogramma economie en arbeidsmarktbeleid Enschede, 26 januari 2012 Gido ten Dolle Programmadirecteur Ruimtelijk economische strategie en arbeidsmarktbeleid

Nadere informatie

4.3. Biomassa. Lopende projecten

4.3. Biomassa. Lopende projecten 4.3. Biomassa Doel Met het toepassen van biomassa willen we: hernieuwbare grondstoffen inzetten; de uitstoot van CO 2 in 2007 verminderen met 125 kiloton per jaar; onze afhankelijkheid van de energievoorziening

Nadere informatie

Wat verstaan we onder warmtehuishouding? Jo Cox Sponsor P2

Wat verstaan we onder warmtehuishouding? Jo Cox Sponsor P2 Wat verstaan we onder warmtehuishouding? Jo Cox Sponsor P2 Energietransitie Papierketen De ambities binnen Energietransitie Papierketen: Halvering van het energieverbruik per eindproduct in de keten per

Nadere informatie

Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland

Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland Samenvatting Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland 2014-2020 Inzet op innovatie en een koolstofarme economie oktober 2014 In het Europa van 2020 wil Noord-Nederland zich ontwikkelen en profileren

Nadere informatie

Tilburg University 2020 Toekomstbeeld. College van Bestuur, april 2013

Tilburg University 2020 Toekomstbeeld. College van Bestuur, april 2013 Tilburg University 2020 Toekomstbeeld College van Bestuur, april 2013 Strategie in dialoog met stakeholders Open voor iedere inbreng die de strategie sterker maakt Proces met respect en waardering voor

Nadere informatie

Gids voor werknemers. Rexel, Building the future together

Gids voor werknemers. Rexel, Building the future together Gids voor werknemers Rexel, Building the future together Editorial Beste collega s, De wereld om ons heen verandert snel en biedt ons nieuwe uitdagingen en kansen. Aan ons de taak om effectievere oplossingen

Nadere informatie

Bijlage 2. Human Capital Agenda s

Bijlage 2. Human Capital Agenda s Bijlage 2 Capital s De topsectoren gaan een human (onderwijs en scholing) voor de langere termijn opstellen en zullen onderwijsinstellingen hierbij betrekken. De s bevatten o.a. een analyse van de behoefte

Nadere informatie

GEMEENTE HOOGEVEEN. Voorstel voor burgemeester en wethouders. Onderwerp: Start HBO Hoogeveen

GEMEENTE HOOGEVEEN. Voorstel voor burgemeester en wethouders. Onderwerp: Start HBO Hoogeveen Onderwerp: Start HBO Hoogeveen Voorgesteld besluit: 1. t.b.v. voorbereiding opleiding CE Cultuurmanagement (start: studiejaar 2007-2008) 20.000,- beschikbaar stellen aan Hogeschool Drenthe. Genomen besluit

Nadere informatie

Duurzaamheid als drager voor gebiedsontwikkeling. Drs. ing. Bert Krikke Projectdirecteur

Duurzaamheid als drager voor gebiedsontwikkeling. Drs. ing. Bert Krikke Projectdirecteur Duurzaamheid als drager voor gebiedsontwikkeling Drs. ing. Bert Krikke Projectdirecteur Inhoud presentatie 0. Hoe omgaan met ambities 1. Wat is het Ecomunitypark 2. Voor wie is het park 3. Van samenwerking

Nadere informatie

Aanpak arbeidsmarkt Zuidoost-Nederland 2016-2020. Illustratie regionaal arbeidsmarkt dashboard. Inleiding

Aanpak arbeidsmarkt Zuidoost-Nederland 2016-2020. Illustratie regionaal arbeidsmarkt dashboard. Inleiding Aanpak arbeidsmarkt Zuidoost-Nederland 2016-2020 Illustratie regionaal arbeidsmarkt dashboard. Inleiding Wil Zuidoost-Nederland als top innovatie regio in de wereld meetellen, dan zal er voldoende en goed

Nadere informatie

Arbeidsmarktagenda 21

Arbeidsmarktagenda 21 Arbeidsmarktagenda 21 Topsectoren en de HCA Voor de twee agrarische topsectoren is een Human Capital Agenda opgesteld met als doel, de aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt te verbeteren, zowel

Nadere informatie

STARTDOCUMENT. 1. De kracht van samenwerking. 2. Waarom een NWP

STARTDOCUMENT. 1. De kracht van samenwerking. 2. Waarom een NWP STARTDOCUMENT 1. De kracht van samenwerking Deltalinqs Energy Forum, Havenbedrijf Rotterdam, Havenbedrijf Amsterdam, Havenbedrijf Eemsmond, Energy Valley, Stichting Zero Emissie Busvervoer, RAI Platform

Nadere informatie

Voorproefje Cosun MVO-verslag 2011

Voorproefje Cosun MVO-verslag 2011 Voorproefje Cosun MVO-verslag 2011 1 Dit is een voorproefje in druk van het digitale Cosun MVO-verslag over 2011. Wilt u meer gegevens raadplegen over wat wij zoal ondernemen met het oog op onze maatschappelijke

Nadere informatie

Waarom inzicht in de energieketen noodzakelijk is.

Waarom inzicht in de energieketen noodzakelijk is. Energieverbruik binnen de voedingen drankensector. Waarom inzicht in de energieketen noodzakelijk is. Deze whitepaper licht toe waarom het voor organisaties binnen de belangrijk is om inzicht te hebben

Nadere informatie

Innovatieagenda Melkveehouderij

Innovatieagenda Melkveehouderij Innovatieagenda Melkveehouderij stappen naar een nieuwe melkweg samen met ketenpartijen in de melkveehouderij INLEIDING NL 20 Waarom een innovatieagenda? Innovatie is een belangrijke voorwaarde voor de

Nadere informatie

Provinciehuis Westerbrink 1 Assen Assen, 3 oktober 2011 Nummer: 11-089 Postbus 122

Provinciehuis Westerbrink 1 Assen Assen, 3 oktober 2011 Nummer: 11-089 Postbus 122 Provinciehuis Westerbrink 1 Assen Assen, 3 oktober 2011 Nummer: 11-089 Postbus 122 9400 AC Assen Dit is een gezamenlijk persbericht van de provincies Groningen, Fryslân, Drenthe en Noord- Holland, de gemeenten

Nadere informatie

Nextport International community Zwolle Region

Nextport International community Zwolle Region Nextport International community Zwolle Region December 2014 1 Ideaalbeeld Zwolle 2020 Wat hebben we bereikt? We schrijven 2020. Regio Zwolle heeft een transitie doorgemaakt en wordt internationaal gezien

Nadere informatie

De motor van de lerende organisatie

De motor van de lerende organisatie De motor van de lerende organisatie Focus op de arbeidsmarkt Naast het erkennen van leerbedrijven is Calibris verantwoordelijk voor ontwikkeling en onderhoud van kwalificaties in de sectoren zorg, welzijn

Nadere informatie

Rotie: Cleaning & Services Amsterdam: Tankstorage Amsterdam: Orgaworld: Biodiesel Amsterdam:

Rotie: Cleaning & Services Amsterdam: Tankstorage Amsterdam: Orgaworld: Biodiesel Amsterdam: Rotie maakt onderdeel uit van de Simadan Groep. De Simadan Groep is een wereldwijd uniek industrieel ecosysteem waarin bij het verwerken van organische reststromen en frituurvet geen bruikbare energie

Nadere informatie

Congres Logistiek Slim verbinden! Tien jaar Lectoraat Logistiek: terug- en vooruitblik

Congres Logistiek Slim verbinden! Tien jaar Lectoraat Logistiek: terug- en vooruitblik Congres Logistiek Slim verbinden! Tien jaar Lectoraat Logistiek: terug- en vooruitblik Stef Weijers, Lector Logistiek en Allianties, HAN 31 januari 2013 Anno 2012 In Logistiek is 15% van de bedrijven wel

Nadere informatie

Slim Samenwerken - bijeenkomst VNG

Slim Samenwerken - bijeenkomst VNG Slim Samenwerken - bijeenkomst VNG Jacques C. Dekker 14 november 2012 Friesland, Groningen, Drenthe, Duitsland, Scandinavië Titel van deze slide Agribusiness NHN Productie: 3 miljard Werk: 15.000 arbeidsplaatsen

Nadere informatie

Sámen werken aan. Voor gemeenten en MKB. erduurzaming

Sámen werken aan. Voor gemeenten en MKB. erduurzaming Sámen werken aan verduurzaming Voor gemeenten en MKB erduurzaming Sámen werken aan verduurzaming Voor gemeenten en MKB Gemeenten hebben forse ambities op het gebied van duurzaamheid, innovatie en lokale

Nadere informatie

Toekomst HR in logistiek

Toekomst HR in logistiek Toekomst HR in logistiek Seminar 13 februari 2012 Bart Banning, Sector Banker Transport en Logistiek Logistieke arbeidsmarkt, úw uitdaging! uw meest waardevolle asset is sterk in beweging ABN AMRO Sectorrapport

Nadere informatie

Van Kennisbrug naar KennisDC

Van Kennisbrug naar KennisDC Van Kennisbrug naar KennisDC Laat kennis stromen Dick van Damme Lector Logistiek Hogeschool van Amsterdam HAN, Arnhem, 31 januari 2013 Kennis DC Breda Kennis DC Nijmegen Kennis DC Rotterdam Kennis DC Venlo

Nadere informatie

Inhoud presentatie Cohesiebeleid 2014-2020 Situatie 2007-2013 Uitdaging 2014-2020 EU2020

Inhoud presentatie Cohesiebeleid 2014-2020 Situatie 2007-2013 Uitdaging 2014-2020 EU2020 OP EFRO OOST-NEDERLAND 2014-2020PRESENTATIE KENNISPARK, 23 APRIL 2014 JOLANDA VROLIJK, PROGRAMMAMANAGER EFRO OP EFRO Oost-Nederland 2014-2020 Inhoud presentatie 1. Inleiding Europese Fondsen: cohesie beleid

Nadere informatie

The Netherlands of 2040. www.nl2040.nl

The Netherlands of 2040. www.nl2040.nl The Netherlands of 2040 www.nl2040.nl 1 Tijden veranderen 2 Tijden veranderen 3 Nieuwe CPB scenario studie Vraag Waarmee verdienen we ons brood in 2040? Aanpak Scenario s, geven inzicht in onzekerheid

Nadere informatie

Werken bij Havenbedrijf Amsterdam

Werken bij Havenbedrijf Amsterdam Werken bij Havenbedrijf Amsterdam De Amsterdamse haven Als vierde haven van West-Europa speelt de Amsterdamse haven een belangrijke rol in de regionale en nationale economie. Door de strategische ligging

Nadere informatie

Europa wil slim, duurzaam en inclusief

Europa wil slim, duurzaam en inclusief Europa wil slim, duurzaam en inclusief Noord-Nederland bereidt zich intensief voor op de Europese programma s in de periode 2014 2020. Het SNN biedt u met dit bericht inzicht in voortgang en verwachtingen.

Nadere informatie

NEW BUSINESS. Guy Konings

NEW BUSINESS. Guy Konings 2015 Guy Konings Stedin is verantwoordelijk voor transport van gas en elektriciteit in West Nederland Onze missie: Altijd energie voor onze klanten, vandaag en morgen. Simpel, betaalbaar en duurzaam KERNGETALLEN

Nadere informatie

Energieakkoord voor duurzame groei

Energieakkoord voor duurzame groei Energieakkoord voor duurzame groei Netwerkbijeenkomst Duurzame regionale energie Gelderland 15 januari 2014 Lodewijk de Waal Energieakkoord Wie zaten aan tafel? Inhoud presentatie Hoofdlijnen Energieakkoord

Nadere informatie

Aandacht voor jouw ambitie!

Aandacht voor jouw ambitie! Aandacht voor jouw ambitie! ROC Rivor is hét opleidingscentrum van regio Rivierenland. Wij bieden een breed scala aan opleidingen, cursussen en trainingen voor jongeren en volwassenen. Toch zijn we een

Nadere informatie

November 2014 PLAN VAN DE ARBEID VOORNE PUTTEN

November 2014 PLAN VAN DE ARBEID VOORNE PUTTEN November 2014 PVDA PLAN VAN DE ARBEID VOORNE PUTTEN Een plan van De Partij van de Arbeid Voorne putten Werkgroep Economie & Werk Voorne Putten PvdA Nissewaard Gert-Jan Alberts Kim van de Kant PvdA Hellevoetsluis

Nadere informatie

WESTHOEK BUSINESS DISTRICT. een regionaal contactpunt voor bedrijven d.m.v. een officieel samenwerkingsverband

WESTHOEK BUSINESS DISTRICT. een regionaal contactpunt voor bedrijven d.m.v. een officieel samenwerkingsverband WESTHOEK BUSINESS DISTRICT een regionaal contactpunt voor bedrijven d.m.v. een officieel samenwerkingsverband AGENDA 1. Missie, doelstellingen en taakstellingen van Westhoek Business District 2. Inspirerende

Nadere informatie

Dinalog: What s in it for me?

Dinalog: What s in it for me? KDC HAN 31 januari 2013 Dinalog: What s in it for me? door: Harry van den Hoff - Dinalog Harry van den Hoff Programma Manager MKB & Kennisverspreiding 076 5315305 vandenhoff@dinalog.nl 31 jan 2013 Ambitie

Nadere informatie

VISIEdocument. Innovatie in de bouw. April 2009

VISIEdocument. Innovatie in de bouw. April 2009 VISIEdocument April 2009 Innovatie in de bouw Innovatie in de bouw steeds belangrijker Innovatie is voor bouwbedrijven van steeds groter belang om zich in een snel veranderende samenleving te profileren

Nadere informatie

Speech van commissaris van de koningin en voorzitter RvT Energy Valley Max van den Berg, inspiratiemiddag Enexis, Dwingeloo, 7 september 2012

Speech van commissaris van de koningin en voorzitter RvT Energy Valley Max van den Berg, inspiratiemiddag Enexis, Dwingeloo, 7 september 2012 Speech van commissaris van de koningin en voorzitter RvT Energy Valley Max van den Berg, inspiratiemiddag Enexis, Dwingeloo, 7 september 2012 Dames en heren, [Inleiding] Mensen die op inspiratie wachten

Nadere informatie

PARTICIPATIE: ÓÓK IN OOST-GRONINGEN!

PARTICIPATIE: ÓÓK IN OOST-GRONINGEN! PARTICIPATIE: ÓÓK IN OOST-GRONINGEN! DOELEN VAN PARTICIPATIEWET ALLEEN TE HALEN ALS RIJK, PROVINCIE, GEMEENTEN, ONDERWIJS EN SOCIALE PARTNERS GEZAMENLIJK AAN DE SLAG GAAN! DE PARTICIPATIEWET IN OOST-GRONINGEN:

Nadere informatie

Slim financieren duurzame energie Afwegingskader bij het kiezen van instrumenten

Slim financieren duurzame energie Afwegingskader bij het kiezen van instrumenten Slim financieren duurzame energie Afwegingskader bij het kiezen van instrumenten voor financiering van duurzame energie 4 Voorwoord Euro s zijn vaak de sleutel om projecten voor de opwekking van duurzame

Nadere informatie

Leiderschap in Turbulente Tijden

Leiderschap in Turbulente Tijden De Mindset van de Business Leader Leiderschap in Turbulente Tijden Onderzoek onder 175 strategische leiders Maart 2012 Inleiding.. 3 Respondenten 4 De toekomst 5 De managementagenda 7 Leiderschap en Ondernemerschap

Nadere informatie

Opties voor productie van duurzame energie in de regio Helmond d.m.v. van mest en andere biomassa

Opties voor productie van duurzame energie in de regio Helmond d.m.v. van mest en andere biomassa Opties voor productie van duurzame energie in de regio Helmond d.m.v. van mest en andere biomassa Jennie van der Kolk, Alterra Helmond, 22-02-13 Nico Verdoes, Livestock Research Inhoud presentatie Wetenschapswinkel

Nadere informatie

Proeftuin FoodValley. Biobased economy en energietransitie

Proeftuin FoodValley. Biobased economy en energietransitie Proeftuin FoodValley Biobased economy en energietransitie 1 2 Inhoudsopgave Inleiding Waarom is een biobased economy belangrijk voor FoodValley? Wat is de ambitie voor FoodValley? Hoe kun je innovaties

Nadere informatie

Internationaliseringsdesk regio Zwolle

Internationaliseringsdesk regio Zwolle Internationaliseringsdesk regio Zwolle Rapportage over de mogelijke behoefte aan een internationaliseringsdesk/duitslanddesk voor de regio Zwolle Lectoraat International Business Kenniscentrum Strategisch

Nadere informatie

Integratie. 60 procent managers onderschat IT-integratie. Giezeman

Integratie. 60 procent managers onderschat IT-integratie. Giezeman Integratie 60 procent managers onderschat IT-integratie Giezeman Eerste 100 dagen cruciaal 60 procent managers onderschat it-integratie Vijftig tot tachtig procent van de fusies en overnames creëert geen

Nadere informatie

'Samen sterk: innovatieve clusters in de regio Zwolle'

'Samen sterk: innovatieve clusters in de regio Zwolle' Terugblik symposium kenniscentrum Technologie 'Samen sterk: innovatieve clusters in de regio Zwolle' Terugblik presentatie dr. Marijn Molema, lectoraat Area Development, Windesheim: Clusterpolitiek in

Nadere informatie

Convenant Metropoolregio Amsterdam, FNV Finance, kennisinstellingen en cluster Financiële en Zakelijke Dienstverlening

Convenant Metropoolregio Amsterdam, FNV Finance, kennisinstellingen en cluster Financiële en Zakelijke Dienstverlening Convenant Metropoolregio Amsterdam, FNV Finance, kennisinstellingen en cluster Financiële en Zakelijke Dienstverlening Aanleiding Op 10 februari 2014 heeft, onder leiding van burgemeester Van der Laan,

Nadere informatie

Duurzaam samenwerken. Groei en ambities stimuleren. Jeugd betrekken. Nieuwe energie ontwikkelen. Techniek van morgen maken. Van kennis kracht maken

Duurzaam samenwerken. Groei en ambities stimuleren. Jeugd betrekken. Nieuwe energie ontwikkelen. Techniek van morgen maken. Van kennis kracht maken Duurzaam samenwerken Jeugd betrekken Techniek van morgen maken Groei en ambities stimuleren Nieuwe energie ontwikkelen Van kennis kracht maken Samenwerkingsovereenkomst Energy Valley Topclub en Maatschappelijke

Nadere informatie

Workshop 2 Duurzame landbouw en infrastructuur 5 juni 2015

Workshop 2 Duurzame landbouw en infrastructuur 5 juni 2015 Workshop 2 Duurzame landbouw en infrastructuur 5 juni 2015 Organisatie : Stichting Duurzame Ontwikkeling Nederland Suriname Inleider : Trusty Green, Loes Trustfull, directeur Trusty Green Begeleider :

Nadere informatie

Noord-Nederland en OP EFRO

Noord-Nederland en OP EFRO N o o r d - N e d e r l a n d Noord-Nederland en OP EFRO versterking van de noordelijke economie O P E F R O De afgelopen jaren heeft Noord-Nederland hard gewerkt aan de versterking van haar sociaal economische

Nadere informatie