WERKGROEP ANTHROPOLOGIÜCHE JHEOKIEM ZULÜ-OOÜT A*IE

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "WERKGROEP ANTHROPOLOGIÜCHE JHEOKIEM ZULÜ-OOÜT A*IE"

Transcriptie

1

2

3 WERKGROEP ANTHROPOLOGIÜCHE JHEOKIEM ZULÜ-OOÜT A*IE ATJEH EN DE IÜLAIJ Bibliografie; James Slegel, The Ropo of God, 1969 Chr.bnouck Hurgrorge, -Je Atjchere, 2 üln, 1893 Chr.onouck Hurgronje, Adviezen, J l I, 1957 v Leiden,november 1970 Ch.5'. van ipraasson

4

5 I INLEIDING Als basis van dit werkstuk dienen de werken over Atjel van Ch.Snouck Hurgronje,en het boek van James oiegel,the Rop( of God (1969). Het is moeilijk deze studies met elkaar te vergelijkei zowel qua opzet van de werken,als qua tijdsbestek dat ze bestrijken. James diegel heeft zijn opleiding gehad in één van de moderne Amerikaanse scholen van de Anthropologie.Hij is wellicht een leerling van Cl.Geertz,want in zijn Acknowledg^menl schrijft hij:"clifford Geertz taught me most of what I know about anthropolegy and about Indonesia".Een andere leermeestc. van hem schijnt een voor ons onbekende Ben Anderson te zijn: "Ben Anderson has shaped the way I think about Atjeh;every * chapter reflects his influence". Siegel behandelt 3 perioden uit de Atjehse geschieden] Atjeh in de 19e eeuw,atjen in de jaren 1930,en in de jaren 1< De behandeling van de twee eerste periodes is gebaseerd op schriftelijke bronnen en op herinneringen van informanten. De behandeling van Atjeh in de 60er jaren is gebaseerd op eigen veldwerk van Siegel,samen met zijn echtgenote. The Rope of God is Siegel's eerste publicatie over Atjeh;hij kondigt een tweede publikatie aan over politieke ontwikkelingen in Atjeh voor en na de tweede wereldoorlog. Chr.Snouck Hurgronje (geb.1857) studeerde aan de Leid^se Universiteit,kandidaatsexamen theologie-en doktoraal semietische letteren.hij heeft zich verder ontwikkeld tot wat men een "Islamüfologg" zou kunnen noemen. Vele jaren lang is hij adviseur geweest bij de toenmalige E.I. regering. at betreft zijn relatie tot Atjeh : tijdens zijn verblijf in Arabie ( ) had onouck gesprekken gevoerd met Atjehers daar,en daaruit had hij de overtuiging gehouden dat de door de koloniale N.I. regering tav Atjeh tot dan toe genomen maatregelen gefaald hadden,omdat kennis van land en volk ontbrak.een verantwoorde Atjehse politiek zou alleen op basis van feiten gevoerd kunnen worden,en om aan die feiten te komen was een onderzoek ter plaatse nodig.dat veldwerk in Atjeh heeft Snouck gedaan van juli 1891 tot februari 1892, onder door de oorlogsituatie voor een wetenschappelijk onderzoeker weinig ideale omstandigheden.het onderzoek is het in 1892 ingediende zgn resultaat van zijn "Atjeh verslag" over de religieus-politieke toestanden in Atjeh.De eerste twee hoofdstukken van dat verslag heeft hij verwerkt in zijn boek "De Atjehers",1893,waarvan in 1906 een engelse vertaling verscheen. j^. Het is moeilijk het werk van Snouck op z'n merites te beoordelen aan de hand van het werk van üiegel,ol omgekeerd. Daarvoor is de opzet van de beide werken te ongelijksoortig en het tijdsverschil te groot. wat de opzet van Snouch's werk was hebben we al geziei het verschaifen van feiten m.b.t. de religieus-politieke siti atie in Atjeh,i.v.m. het te voeren koloniale beleid.maar Snoi heeft als wetenschapsman zijn belangstelling verder laten gas dan zijn strikte opdracht inhield.en zo is zijn werk "De Atjehers" een verzameling van vele nauwkeurige ethnografische gegevens geworden

6

7 Zoals iedere onderzoeker is Snouck selectief geweest in wat hij belangrijk genoeg vond om te observeren en neer te schrijven.in de selectie van wat al dan niet relevant is,is Iedere waarnemer min of meer een produkt van zijn tijd en Tan zijn opleiding.snouck had zich ontwikkeld tot een, : Islamitoloog".Het spreekt dus vanzelf dat Snouck, een kenner als hij was van de Islam zowel in haar theologische als sociale aspekten,veel aandacht gaf aan de religieuze situatie zoals hij die in Atjeh feitelijk aantrof,en zoals die volgens dé eisen van de Islam zou moeten zijn. Maar niet alleen religieuze en politieke gegevens interesseerden Snouck; zo besteeddd'e hij maar liefst 100 blz aan een uiterst nauwgezette beschrijving van Atjehse spelen en vermaken.maar zoekt men naar een beschrijving van ekonomische verhoudingen,dan heeft Snouck ons helaas niets te bieden. Ekcnomische verhoudingen werden zo niet minder relevant,dan toch minder interessant gedacht.in Snouch's tijd was men nog in 'net stadium van catalogisering van allerlei mogelijke exotische gewoontes.de sociale wetenschappen hadden zich nog niet ontwikkeld,er was nog geen sprake van systematisch uitgewerkte sociale theorieën die richting zouden kunnen geven aan een onderzoek in het veld. Afgezien van zijn Islamstudie,is Snouck niet verder gegaan dan een ethnografische beschrijving.maar hij heeft de grot:' verdienste zijn ethnografisch materiaal met waarheidsliefde en grote exactheid te presenteren.voor Siegel is Snouck dan ook vaak een betrouwbare bron gebleken om feitelijke gegeveis aan te ontlenen.en vaak stuit men op ethnografisch materiaal,in de 60er jaren door Siegel verzameld,dat bij Snouck niet minder exact en uitvoerig terug te vinden is. (vb. beschrijving van kraamperiode van de Atjehse vrouw, Siegel blz 159? Snouck,I,blz 410) Siegel,in tegenstelling tot Snouck,heeft een bepaalde theoretische opzet met zijn boek.hij poogt,zoals hijzelf zegt, "to tracé the development of an idiom of experience and to relate i t to the changing structure of society".hij gaat er van ujt dat in peasant-societies,(in tegenstelling tot in tribale samenlevingen),"interior experience and social role jare nc longer understood in the same terms.... Men are men, and,as such,are describable in terms oi their nature apart 'from the society to which they belong.at the same time they are aware of social position as influencing their valuation of thenselves.ïhere is tension between social position and interior experience in defining moral worth.attemps to resolve this tension take various forms,such as an escape from the world yr social reform.in some periods of history,men do not try to resolve the tension at alljrather they strive to achieve momentarily a state which is a pure expression of interior nature, apart from the world^by which both the world and the self car be known.in no case is there a permanent solution. Interioi experience and social relationship are different I orders Cf reality.attempfe that seem to reconcile them by promisin^ social reform,for instance,are actually attempts to trans?.end structure altogether....,. Erom the point of view of those who are bom into onde sphere of society and find themselves in another,attemps at reconciling religious worth and social position not only explain their own experience,but also conceptualize linkages - 2 -

8

9 between social spheres which previously had been discrete. Although no permanent resolution is reached,at any moment the attempt to resolve self and society demonstrates that experience of all social spheres is explicable in a single frame of reference and that society is,therefore,unitary. One can recognize a progression in the forms of these attempts at resolution which is due both to changing social structure and to increasing awareness of interior nature as something different from the world.i (Siegel) have tried to tracé this progression in one society (Atjeh) by looking first at the genesis of the distinction between the world and human nature and then at changes in social structure and religiuos aspirations. By accident I (Siegel) came to study..atjeh..,where in the 19th century men had radically conflicting ideas about the nature of their society.while political ideologies claimed to describe the proper relations between groups,relious teachings advocated the unity of men regardless of the groups to which they belonged.religious scolars thought that the unity of men was a possibility inherent in man's nature and was the final point of their passage out of the family and the village.prom the views of the religious scolars came ideas of interior experience which,in the 20th century,men used to interpret social roles as well.i (Siegel) have tried to describe 19th cebtury Atjehnese society in order that we may understand the genesis of Atjehnese ideas about experience.i have the gone on to describe the religious revival of the 1930's, when the ideas of the religois scolars became popularly accepted,and have continued by outlining the roles of men in contemporary Atjeh,showing how religious ides today inform social awareness.hopefully,the sharpened consciousness of the Atjehnese of themselves and their society,expressed through religious goals,can thus be understood". Dit is dus Siegel's theoretische outline,aan de hand waarvan hijn de Atjehse samenleving analyseert.de tüeoretische vraagstelling,nl "to relate the development of an idiom of experience to the changing structure of society",wordt uitgewerkt aan de hand van de geschiedenis van de Atjehse samenleving.en bij Siegel wordt de geschiedenis van Atjeh grotendeels in termen van Islam en handel behandeld. Inhoeverre Siegel zijn theoretische vraagstelling al had ontwikkeld voordat hij tot de analyse van de Atjehse samenleving kwam,ligt in het duister.we hebben sterk de indruk dat de vraagstelling pas scherp is geformuleerd is,nadat Siegel bekend was geworden met het Atjehse materiaal. Het wordt nogm als gezegd : Siegel heeft zijn materiaal over Atjeh geselecteerd,verwerkt en gepresenteerd met het oog op zijn theoretische presupposities en hypotheses,die op zichzelf geen betrekking hebben op Atjeh,noch op de Islam

10

11 II ATJEH 111 DE 19e BEUvV Voor deze tijdsperiode kam men Snouck's en Siegel's werk met enige goodwill met elkaar vergelijken.siegel haalt Snouck oo voortdurend aan,enerzijds om aan te geven op welke kwesties zijn visies afwijken van die van bnouck; anderzijds om gegevens aan Snouck te ontlenen,die Siegel dan weer verder interpreteer* binnen zijn theoretisch kader. Siegel neemt als startpunt van zijn betoog de konstatering van Snouck dat de uleebelang,hoewel in theorie vazallen van de oultan,in feite onafhankelijk waren.siegel haakt dan in :"Snouck was correct in pointing out the political independence of the uleebelang,although he misconceived its basis.snouck saw the uleebelang as paratypes of european lords,tied to peasants through rights to land;he thought of them as deriving their power from revenues raised through fines levied in the settlement of disputes and the control of land.he saw their positions threatened by the ulama who, constantly urging reform in accordance with sjariah,wished (Snouck thought) to elèminate the uleebelangs source of income.snouck saw the uleebelang as alien agitators,disrupting the natural arrangements of Atjehnese society.the conflict between uleebelang and ulama was to him simply one more example of the conflict between Islamic Law and custom (adat), found in all islamic lands.he wanted the natural harmony between lords and peasants restored and feit thus that the ulama must be romoved from politics." Maar,volgens Siegel,:"actually the uleebelang were similar to the chieftains of the West-coast of liialaya; they had few ties with villagers whom they supposedly ruled. Thier revenues came not from the aciministration ol the law, but from their control of the market.they used their profits to support a body of retainers who were the real source of their power.dependent on trade rather than on their subjects for revenues,they formed a class isolated from village l i f e, in conflict with the sultan,and ocaasionally at odds with the ulama.atjeh was not a society bifurcated into islamic and adat elements,but one divided in 4 groups: uleebelang,ulama, the peasants,and the sultan and his group,-each of which had his own view of the nature of Islam and adat". we moeten zeggen dat Siegel hier een belangrijke correctie op Snouck geeft.siegel's argumentatie over de positie van de. uleebelang is verhelderend,en verklaart kwesties die bij Snouck onopgehelderd zijn gebleven..ue ekonomische verhoudingen binnen de Atjehse samenleving zijn door Snouck simpelweg niet beschreven.onder de paragraaf "Atjehnese trade",zet Siegel overtuigend uiteen hoe in de 19e eeuw de uleebelang de stroom van im- en exportgoederen in Atjeh controleerden.in de rijstverbouwende streken waren ze tolheffers op het handelsverkeer,in de peperstreken waren ze grote ondernemers die kapitaal betrokken uit Penang (Malaya) en dit kapitaal weer investeerden in de peperladangs in hun gebied."the uleebelang linked growers and buyers of peper. They were political figures because they were first of all commercial figures.the relations between subjects and rulers in these states were all within the framework of commerce. There were no obligations of a citizen as such.the onlp contacts between uleebelang and subjects were at the points where commodities changed hands"

12

13 Zijn inkomen had de uleebelang uit de handel;voor machtsuitoefening in zijn gebied steunde hij op een aantal volgelingen :rakan.de rakan woonden in of bij het huis van de uleebelang,en werden door hem onderhouden.ronder zijn rakan zou de uleebelang machteloos zijn,zijn prerogatieven af te dwingen.als de uleebelang een aanzienlijk gevolg van afhankelijke rakan's had,zou niemand zijn gezag durven troèseten. Het bestuursgebied van de uleebelang zat politiek los in elkaar ; als een van de onderhorige mukim's over voldoende kapitaal kon beschikken om een eigen troep raltan te onderhouden, creëerde deze mukim in feite weer een onafhankelijke politieke eenheid,en werd mogelijk een potentiële politieke opponent van de uleebelang-familie onder wier gezag hij zich uitgewerkt had. Dat de politieke machtsuitoefening van üe uleebelang berustte op het vermogen een troep rakan te onderhouden,daar zijn Snouck en Siegel hut eens in.alleen geeft Snouck de financiële bronnen van de uleebelang niet duidelijk aan,al spreekt hij telkens van de inkomsten die ze betrekken vanuit hun rechtspraak in hun territoor.'ierwij1 anderzijds uit Snouck's materiaal weer blijkt dat die rechtspraak van de uleebelang weinig om het l i j f had. Siegel stelt verder dat de band tussen dorpelingen en uleebelang niet alleen berustte op controlle van de handel en machtsuitoefening eoor een troep rakan.de uleebelang waren vaak in het bezit van een sarakata -schriftelijke oorkondes vroeger door het sultanaat afgegeven.deze sarakata 's omschreven enkele formele verplichtingen van de uleebelang aan de sultan,en de uleebelang werden erin erkend als legitieme bestuurders van hun gebied,verantwoordenjk voor de toepassing van de sjariah. ünouck en Siegel wijzen er beide op dat de rechten en plichten van de uleebelang die de sarakata's omschrijven, slechts nominaal zijn.maar de waarde van de sarakata als bron van prestige voor de uleebelang moet niet onderschat worden. Siegel :"His (uleebelang) position may have rested on his control of local resources and on his command of his rakan, but ±t was only through the idiom of Islam that his position became meaningful to himself and acceptable to the residents of his nanggrou.ïhe Islam played a role in furnishing a framework of agreement between vi lagers and uleebelang and provides an ideology for a class otherwise devoid of one. The uleebelang made themselves part of the myth of Atjeh as an Islamic statel' De uleebelang hebben aus een dubbele image :"0n the one hand they were looked upon as oificers of the state,and thus are an accepted part of Atjehnese tradition.on the other hand,in person the uleebelang were figures to be feared,not admired.the incongruity oi power and cultural conception indicates the isolation of the uleebelang from villagers." Snouck zegt dit alles niet met zoveel woorden,maar wel is er bij hem veel feitenmateriaal te vinden dat Siegel's argumentatie geheel rechtvaardigt. wat de ulama betreft,hier is er het probleem : waren ze nu al dan niet rivalen van de uleebelang? Snouck,met grote stelligheid:de ulama zijn de grote rivalen van de uleebelang. Siegel,met niet minder grote stelligheid:de ulama zijn géén - 5 -

14

15 rivalen van de uleebelang. Snouck stelt dat de uleebelang twee principale mededingers hebben,nl de politieke advonturiers (waarover later meer),en de ulama.we moeten Snouck niet verkeerd begrijpen door te veronderstellen dat hij bedoelde dat de ulama de uleebelang uit hun posities zouden willen wippen.in de ogen van de ulama hadden de ule.ebele.ng wel degelijk een plaats in de Atjehse samenleving,nl als bestuurders (radjas),zoals we zullen zien. Snouck vermeldt steeds weer de prestige-positie die de ulama in Atjeh innemen:"als bewaarders en voortplanters van de kennis der heilige wet hebben zij aanspraak op algemene verering,het trotseren van hun woord geldt bijna als ongeloof,en ook in hun kring zijn mannen wier voorbedemen bij hun leven inroept en wier graven men later als heilig vereert.de mystiek heeft de latere Islam zo geheel doordrongen, dat de meeste wetgeleerden tevens enigermate die diepere, meer intieme en geheimzinnige zijde van het religieuze leven vertegenwoordigen".(snouck,i,blz 159). "De bevolking gelooft algemeen eau de volstrekte waarheid van hetgeen de ulama's leren,maar zij is van der af gewend,zelve tegen die leer voortdurend te zondigen jeugd en de ulama's die zonden in stilte te zien afkeuren,mits men hun niet te nabij kome met verboden zaken en handelingen. Zelfs beoordeelt de Atjeher die zonden bij zichzelf strenger dan bij een of andere ulama,die de wet overtreedt.'hij',zo zegt men,'zal daarvoor wel een of andere geleerde tekst hebben,mear voor ons is het iets anders'.men eert de ulama's door inanchtneming van zekere eerbiedige vormen,door vrome gaven,door zich in hun tegenwoordigheid van goddeloze praktijken te onthouden; de ulama's hunnerzijds zijn van jongs af aan gewoon,minstens één oog voor de boosheid hunner Atjehse wereld te sluiten,mits aan die algemene verering niets ontbreekt. Treedt nu echter een ulama buiten die alled egse perken, gaat hij het land door om het leven in de geest der wet te hervormen,dan neemt de verering voor hem de grootste afmetingen aan,tenzij zijn leven in flagrante strijd is met zijn prediking en klaarblijkelijk alléén hebzmcht zijn schreden bestuurt.vlo Atjehse zondaars nemen in de volste zin deel aan zulk een reveil,de overigen durven niet anders dan de schijn f annemen van ermee in te steramen. Tegenover zulk een ulama schaart zich wel soms een deel des volks;evenwel niet achter een uleebelang,doch achter een andere ulama,die in opvatting van sommige zaken van genen verschilt. Theoretische oppositie tegen hervormenae ulama's is de uleebelangs dus geheel onmogelijk; in de praktijk lakt het een machtig hoofd dikwijls de beweging te voorkomen of in haar aanvang te stuiten -zo niet,dan kan hij op zijn eigen volk niet rekenen".(snouck,i,blz ). De potentiële rivaliteit tussen ulama en uleebelang in vredestijd ziet Snouck alaus : "Een hervorming des landsinstellingen in godsdienstige zin zou de uleebelang alles ontnemen.zelfs al ging men met de meeste matiging in verband met de Atjehse volksaard te werk,dan nog zou bij voorbeeld de gehele rechtspraak dier hoofden,hun grote bron van inkomsten, op houden te bestaan,de uitspanningen waarin zij behagen scheppen zouden verboden worden,hun aanzien zou overgaan op - 6 -

16

17 de vertegenwoordigers van de nieuwe orde van zaken.geen wonder dus,dat de hooiden met inwendige ergernis en vrees de versterkers van de godsdienst zien optreden. Met vrees,omdat hun geen weg ter ondubbelzinnige bestrijding dier lieden openstaat.alle Atjehers toch zijn ervan overtuigd en erkennen het,dat hun gewoonten en instellingen vol ma'siet (boosheid,zonde) zijn,dat bekeering van hun weg hoog nodig is,en dat men weliswaar niet door ma'siet te begaan,maar zeer zeker door die te verdedigen, het geloof verzaakt en kafir wordt.hoe zou nu een uleebelang, oopk al had hij uit zucht n ar zelfbehoud er lust in,ruiterl i j k vijandig kunnen optreden tegen een wetgeleerde,die de godsdienst meer in ere wil brengen?z-ijn eigen volk,waarop hij a l t i j d slechts voorwaardelijk kan rekenen,zou deels zich onthouden,deels tegen hem in verzet komen. Tegen concurrenten van het soort van Teukoe Oemar kan een uleebelang,mits hij niet te zwak is,zeggen : ' b l i j f buiten mijn gebied,gij hebt er niets te maken'.de wetgeleerde heeft geen gebied,of liever,zijn gebied is overal,en wie hem zijn arbeid zou wallen verhinderen,wordt geacht op te staan tegen God. De wijste partij voor de uleebelangs is dus,zich door l i s t die lastige mededingers van het l i j f te houden of hen san zich te verbinden.dit leatete gelukt de hoofden meestal ten opzichte van de gewone Atjehse ulama's;wanneer deze maar van de wereldse zorgen ontheven worden,laten zi'j de adat wel voor hetgeen z i j is,en geven slechts in woorden hun afkeuringvan een en ander te kennen 1 '. (Snouck, I, blz ). We hebben bij Siegel al gezien dat de inkomsten van de uleebelang niet komen uit de rechtspraak,maar uit de handel. Heligieuze hervormingen zouden niet direkt de ekonomische positie van de uleebelang aantasten,m; ar wel -en hierin willen we meegaan met Snouck- de pasis van hun politiek gezag. Als we de veelheid van feitelijke gegevens die Snouck ons verschaft als basis nemen,met Siegel's aanvulling,dan krijgen we het volgende beeld van de positie van de uleebelang ten opzichte van de ulama.hoewel de financiële middelen van de uleebelang voortkomen uit zijn controlle van de handel, moet hij zijn politieke machtsuitoefehing,met zijn troep rakan,legitimeren.legitimering kan alleen gebeuren door te refereren naar het dominante systeem van (religieuze) symbolen, en dat is in Atjeh ongetwijfeld de Islam.met andere woorden, om zijn politiek optreden aanvaardbaar te maken,moet de uleebelang zich een image zoeken te verschaffen als radja die optreedt als beschermer van de Islam.In vroeger tijd,daar heeft Siegel,steunend op Snouck,al op gewezen,werd dat image verschaft door de sarakata's die in het bezit waren van de uleebelang families.deze sarakata's waren uitgevaardigd door vroegere Islamitische Sultans,en ze plaatste de uleebelang in de positie van rechthebbende radja op grond van zijn beschermheerschap van de Islamitische ummat in zijn gebied. Dit maakte hem in de ogen van de dorpelingen aanvaardbaar, maar wij willen verder gaan dan Siegel.Eind 19e eeuw was het sultanaat,eens symbool van de Islam in Atjeh,vervallen. Maar wel waren er de ulama's (en sajjids) die groot r e l i g i eus prestige genoten,zoals we gezien hebben.piet meer de grote sultanaten uit vervlogen tijden,maar invloedrijke ulama's uit het heden waren voor de Atjehse gemeenschap - 7 -

18

19 de symbolen van de Islam geworden.zo was Habib Adurrahman ('de' Habib',habib=geliefde),een wetgeleerde van arabische niet-atjehse afkomst,lange tijd de representant van alles v/at voor Islam stond.snouck zegt van hem ;"In de aanvang van zijn verblijf in Atjeh is hij vooral opgetreden als streng moslims wetgeleerde;zijn kennis van de kitabs is lang niet gering en voor Atjehse verhoudingen ruim voldoende om hem,bij een vrome levenswandel,tot het onbetwiste hoofd der godsdienstige partij te maken.de grootste geleerde ter hoofdplaats erkenden al spoedig in hem hun meester,en hij ging allen die hem volgden voor in godsdienstoefeningen,die dikwerf eindigden in algemeen geween.de godsdienstige en morele verdorvenheid der Atjehérs maakte het gewone onderwerp der gesprekken uit in de intieme kring van vrienden van hem,die aldra bij uitnemendheid 'de Habib' (geliefde) genoemd werd.het duurde niet lang of de Habib kon zich volkomen verlaten op alle ulama's,op al wat voor godsdienstig wilde doorgaan en op een belangrijk deel der kramat-gelovige massa.yan alle zijden stroomde duizenden mannen en vrouwen toe om slechts de hand van de Habib te magen kussen,en elk offerde bij die gelegenheid minstens zijn pakje gepelde rijst, vaak min of meer belangrijke, eldgeschenken.ixij had dus de zo beduidende invloed gewonnen,die een Atjehse ulama met aspiraties n?ar gezag winnen kan,m ar zijn invloed as groter dan die van zulk een ulama ooit kan zijn,daar hij zich van de Atjehers door wereldkennis,doorzicht en politiek talent onderscheidde, en d ar hij sajjid was.-ue grootste ulama onder de Atjehers zal bij uit hopeloos verdeelde volk altijd naijverige konkurrenten tegen zich hebbeji; de Habib stond als vreemdeling buiten de Atjehse partijen,en els sajjid boven alle Atjehers".(Snouck,I,blz 162). De uleebelang,om zijn politiek optreden te legitimeren, heeft ten oversta.rn van dergelijke invloedrijke ulama's weinig houvast meer aan zijn sarakata..vil hij nog langer aanvaar db- ar zijn, dan zal hij in een of andere vorm openlijke erkenning van de krant van de ulama moeten zoeken te verkrijgen. Snouck stelt dat er met de meeste gewone Atjehse ulama's weinig moeilijkheden zijn op dit punt :"Wanneer dezen maar van wereldse zorgen ontheven worden,laten zij de adat wel voor hetgeen zij is".maar met de Invloedrijke ulama's als de Habib,en later T.Tiro,liggen de zaken problematischer. Dezen eisen verbetering van de moraal van de uleebelang,en striktere doorvoering van islamitische instellingen in de samenleving. Tegenover de ulama staan de uleebelang duidelijk voor een dilemma : enerzijds,openlijke oppositie tegen de ulama is niet mogelijk;men heeft erkenning van de kant van de ulama nodig ter legitimering van eigen politieke positie. Anderzijds,zou men toegeven aan de eisen eer naar hervorming strevende ulama,dan zou dat zeker betekenen dat de uleebelang zijn spel van intimidatie door middel van zijn troep rakan op zou moeten geven. Onze konklusie is dat Snouck een ietwat verkeerde term gebruikt als hij spreekt van de ulama als "mededinger" van de uleebelang.de ulama erkennen het bestaan van seculaire radja's,en willen ze ook niet vervangen.j^at heeft bnouck ook zeker wiet bedoeld.maar Siegel g, at te ver als hij de - 8 -

20

21 tegenstellingen tu sen uleebelang en ulama wil minimaliseren. We kunnen het niet eens zijn met Siegel als hij schrijft: "A reform of legal administration would not have weakened the uleebelang since their revenues came chiefly from the collection of tolls.... The conflict focussed more on the personal immoralities of particular uleebelang than on political differences", oiegel ziet o.i. niet duidelijk de politieke konsekwenties van morele hervormingen.oiegel verdedigt zijn argument met de constatering:"moreover,some uleebelang actually took part in these reformist eoventents and enhanced their prestige b; ; their participation". We kunnen dit ook zien, ofwel als voortkomend uit oprechte vroomheid,ofwel voortkomend uit de drang om eigen positie veilig te stellen. De verhouding tussen de ulama en uleebelang zien we duidelijk naar voren komen in de Atjehse oorlog.snouck heeft ons in dezen een schat van nauwkeurige gegevens nagelaten, v/aar we van uit kunnen gaan.in de oorlog ook krijten de ulama een macht die ze in vredestijd niet hebben.laten we enouck uitvoerig aan het woord laten: "In gewone betrekkelijk rustige tijden is de uleebelang de radja van zijn gebied.beschikt hij over een enigszins belangrijke anhang.dan zal niemand zijn gezag durven aanranden.... óodra er sprake is van strijd.. tweeërlei konkurrenten doen zich dan voor,die in normale omstandigneuen minder gunstig terrein voor hun werkzaamheid vinden. De eersten bestrijden om zo te zeg ; en de uleebelang met wapenen van dezelfde soort als v/aarover hijzelf beschikt. Het zijn gelukzoekers,die min of meer openlijk n ar het uleebelangschap.. streven...om te slagen hebben zij tact nodig om de mensen aan zich te binden: zij moeten hun volgelingen rijkelijk beschenken en zo behandelen,dat zij het bij hen veel beter hebben dan bij de meestal gierige uleebelangs. Om over de daartoe nodige middelen te beschikken moeten zij steeds op nieuwe ondernemingen tot uitbreiding van hun invloed bedacht zijn,zowat hun rakan's niet s t i l zitten en telkens opnieuw door een deel van behaalde buit voor hun moeite beloond worden. Een type van dit soort is de bekende Teukoe Üemar, die om zijn mildheid en vriendelijkheid door zijn volgelingen op de handen gedragen wordt en die van een in de oorlog opkomende panglima zonder gebied zich opwerkte tot de gevreesde heer van bijna de hele estkust...in elk deel van zijn gebied van invloed treedt het traditionele hoofd op de achtergrond,zodra hij zich vertoond!,wel wetende dat het anders spoedig geheel met hem ged an zoude zijn...wel hebben die avonturiers het voordeel van al wat nieuw en vers is tegenover het oude en afgeleefde,m-ar zij kunnen hun volgelingen niet tot heilige ijver of zelfopofferende toewijding bezielen. Dit kunnn de concurrenten der tweede soort,de ulama's, wel*waar een eixrgiek ulama.. optreedt om God's vvet tegen menselijke dwaasheid en slechtheid te verdedigen,is hij zeker,een kern van aanhangers te verwerven die voor hem door het vuur gaan; hoe aanstekelijk voor sommigen,verbij sterend op anderen zulke toewijding werkt zelfs bij een lichtzinnig volk,dat heeft de opkomst van de Islam In net bij uitstek wereldsgezinde Mekka bewezen

22

23 En terwijl de uleebelang zonder scrupules de avonturiers van het slag van feukoe Oemar bestrijdt,zolang hij kan, staat hij machteloos tegenover de ulama,die zegt: "ik verlang geen duimbreed van uw grondgebied,maar ik verlang uw onderhorige gehoorzaamheid aan God'." (onouck,adviezen,1,blz 50-51). De uleebelang waren niet in staat een effektieye oorlog teren de binnen dringende vijand te voeren; elke uleebelang had in de allereerste pl ats zijn eigen belangen op het oog,en er was geen coördinatie tussen ae afzonderlijke uleebelangs die elk hun eigen bende hadden.we citeren weer bnouck : "waar het hun (de Atjehers) tegenliep waren de vertegenwoordigers van de godsdienst met hun verklaringen bij de hand : wie heilige oorlog wil voeren met de zekerheid van --oede uitslag,moet beginnen met zich te bekeren van al zijn boze werken;.. men moet de door Allah bevolen oorlog voeren op de door Allah gewilde wij ze.allah heelt in zijn wet zelf de bronnen rangegeven waaruit de kosten van de heilige oorlog bestreden moeten worden...vooral moet een deel de± zakat daarvoor besteed worden.verder wekke men met kracht tot meerdere vrijwillige bijdragen op,ook uoor te wijzen op het grote loon dat hiernamaals hen wacht,die hun goed of bloed voor de heilige zaak veil gehad hebben.men onthoudde zich ven het bradschatten der kampongs in welker nabijheid men legert (een praktijk waarvan de benaen der hooiden zich frekwent bedienden)...eindelijk kan het niet goed gaan, wanneer tal van kleine benden zonder centrale leiding ageren; er moeten leiders zijn,die het geheel overzien en steeds de belangen van de godsdienst en van al zijn belijders m het aangevallen land voor ogen nebben. de radja van Atjeh (Sultan) is ten opzichte van deze toestand zijns lands als een niet bestaande faktor;de uleebelangs, de eigenlijke radjas des lands,sluiterf zich indolent elk binnen zijn landpalen op en zijn niet in staat tot verenigde aktie,de hoofden der vrijwilligersbenden missen de voorwaarden,waaraan de anvoerders in de heilige oorlog moeten voldoen -op ons de ulama's rust de t ak,de ajihad te X* 6 T & ~L Q XI Deze en dergelijke redeneringen vormden de gréndslag der machtsontwikkeling van Teungkoe Tiro en zijn medewerkers of konkurrenten...de ulama's weraen de leiders deroorlog. Krachtiger dan vroeger klonken toen hun verwijten; tegen de uleebelangs,wijl zij s t i l zaten;tegen een deel der kampongbevolking,wijl het aardse voordelen boven hemels loon stelde,traag was in werken der bekering,weinig steun verleende aan de krijgers.... Elk der aktieve ulama's ging. dus rmna m het gebied waar hij invloed had of hoopte te verkrijgen,en verkondigde de hoofdzaken van de leer des. heiligen oorlogs met vernieuwde kracht.ter betere voorbereiding van het grote werk moest men ook vervallen moskeeën herbouwen,de eredienst hoog houden,de volkszonden bestrijden.met de goddeloze vermaken der Atjehers moest het uit zijn....".(snouck,i,blz 180, ).,,.,. U 4 4 Ook de passieve ulama's,die op hun bidkarpetje b l i j ven en de hele zaak in Gods handen aanbevelen_zonaer meer, krijgen verwijten te horen over hun passiviteit. "Zo begon de meer uitsluitend godsdienstige periode

Understanding and being understood begins with speaking Dutch

Understanding and being understood begins with speaking Dutch Understanding and being understood begins with speaking Dutch Begrijpen en begrepen worden begint met het spreken van de Nederlandse taal The Dutch language links us all Wat leest u in deze folder? 1.

Nadere informatie

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g S e v e n P h o t o s f o r O A S E K r i j n d e K o n i n g Even with the most fundamental of truths, we can have big questions. And especially truths that at first sight are concrete, tangible and proven

Nadere informatie

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur M. Zander MSc. Eerste begeleider: Tweede begeleider: dr. W. Waterink drs. J. Eshuis Oktober 2014 Faculteit Psychologie en Onderwijswetenschappen

Nadere informatie

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 167 Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 Task clarity 1. I understand exactly what the task is 2. I understand exactly what is required of

Nadere informatie

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016 www.iuscommune.eu Dear Ius Commune PhD researchers, You are kindly invited to attend the Ius Commune Amsterdam Masterclass for PhD researchers, which will take place on Thursday 16 June 2016. During this

Nadere informatie

04/11/2013. Sluitersnelheid: 1/50 sec = 0.02 sec. Frameduur= 2 x sluitersnelheid= 2/50 = 1/25 = 0.04 sec. Framerate= 1/0.

04/11/2013. Sluitersnelheid: 1/50 sec = 0.02 sec. Frameduur= 2 x sluitersnelheid= 2/50 = 1/25 = 0.04 sec. Framerate= 1/0. Onderwerpen: Scherpstelling - Focusering Sluitersnelheid en framerate Sluitersnelheid en belichting Driedimensionale Arthrokinematische Mobilisatie Cursus Klinische Video/Foto-Analyse Avond 3: Scherpte

Nadere informatie

Rick Keijzer natuurspelingen

Rick Keijzer natuurspelingen Rick Keijzer natuurspelingen Natuurspelingen Plays of Nature Vanaf zeer jonge leeftijd is Rick Keijzer gefascineerd door fossielen, mineralen en alles wat erg oud is en uit de grond komt. Het idee dat

Nadere informatie

Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland

Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland 1. Londen In Londen kunnen gebruikers van een scootmobiel contact opnemen met een dienst

Nadere informatie

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind.

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Bullying among Students with Autism Spectrum Disorders in Secondary

Nadere informatie

De Samenhang tussen Dagelijkse Stress en Depressieve Symptomen en de Mediërende Invloed van Controle en Zelfwaardering

De Samenhang tussen Dagelijkse Stress en Depressieve Symptomen en de Mediërende Invloed van Controle en Zelfwaardering De Samenhang tussen Dagelijkse Stress en Depressieve Symptomen en de Mediërende Invloed van Controle en Zelfwaardering The Relationship between Daily Hassles and Depressive Symptoms and the Mediating Influence

Nadere informatie

Voorbeelden van machtigingsformulieren Nederlands Engels. Examples of authorisation forms (mandates) Dutch English. Juli 2012 Versie 2.

Voorbeelden van machtigingsformulieren Nederlands Engels. Examples of authorisation forms (mandates) Dutch English. Juli 2012 Versie 2. Voorbeelden van machtigingsformulieren Nederlands Engels Examples of authorisation forms (mandates) Dutch English Voorbeelden machtigingsformulieren standaard Europese incasso Examples of authorisation

Nadere informatie

Ontpopping. ORGACOM Thuis in het Museum

Ontpopping. ORGACOM Thuis in het Museum Ontpopping Veel deelnemende bezoekers zijn dit jaar nog maar één keer in het Van Abbemuseum geweest. De vragenlijst van deze mensen hangt Orgacom in een honingraatpatroon. Bezoekers die vaker komen worden

Nadere informatie

The downside up? A study of factors associated with a successful course of treatment for adolescents in secure residential care

The downside up? A study of factors associated with a successful course of treatment for adolescents in secure residential care The downside up? A study of factors associated with a successful course of treatment for adolescents in secure residential care Annemiek T. Harder Studies presented in this thesis and the printing of this

Nadere informatie

VAN HET VAGEVUUR IN DE HEL PDF

VAN HET VAGEVUUR IN DE HEL PDF VAN HET VAGEVUUR IN DE HEL PDF ==> Download: VAN HET VAGEVUUR IN DE HEL PDF VAN HET VAGEVUUR IN DE HEL PDF - Are you searching for Van Het Vagevuur In De Hel Books? Now, you will be happy that at this

Nadere informatie

The Effect of Gender, Sex Drive and Autonomy. on Sociosexuality. Invloed van Sekse, Seksdrive en Autonomie. op Sociosexualiteit

The Effect of Gender, Sex Drive and Autonomy. on Sociosexuality. Invloed van Sekse, Seksdrive en Autonomie. op Sociosexualiteit The Effect of Gender, Sex Drive and Autonomy on Sociosexuality Invloed van Sekse, Seksdrive en Autonomie op Sociosexualiteit Filiz Bozkurt First supervisor: Second supervisor drs. J. Eshuis dr. W. Waterink

Nadere informatie

CHROMA STANDAARDREEKS

CHROMA STANDAARDREEKS CHROMA STANDAARDREEKS Chroma-onderzoeken Een chroma geeft een beeld over de kwaliteit van bijvoorbeeld een bodem of compost. Een chroma bestaat uit 4 zones. Uit elke zone is een bepaald kwaliteitsaspect

Nadere informatie

Vrij maken of vrij laten?

Vrij maken of vrij laten? Vrij maken of vrij laten? Dilemma's voor de bemoeizuchtige staat Rutger Claassen Universiteit Leiden Congres Ouderen en alcohol, 23 april 2012. Overview 1. Vrijheid wat is dat? 2. Schade aan een ander

Nadere informatie

Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder?

Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder? Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder? Paul Louis Iske Professor Open Innovation & Business Venturing, Maastricht University De wereld wordt steeds complexer Dit vraagt om

Nadere informatie

SOEFISME IN HET DAGELIJKS LEVEN

SOEFISME IN HET DAGELIJKS LEVEN SOEFISME IN HET DAGELIJKS LEVEN Een leerling van Hazrat Inayat Khan (Een kopie van de uitgave van) The Sufi International Headquarters Publishing Society 1 Liefde ontwikkelt zich tot harmonie en uit harmonie

Nadere informatie

Wat zegt Paulus in Romeinen 7:7-12?

Wat zegt Paulus in Romeinen 7:7-12? Wat zegt Paulus in Romeinen 7:7-12? Romeinen 7:7. Paulus stelt weer een vraag, die het voorafgaande mogelijk oproept bij mensen. Hij zei immers, dat de wet (vroeger) zondige hartstochten in ons opriep

Nadere informatie

Wat is realiteit? (interactie: vraagstelling wie er niet gelooft en wie wel)

Wat is realiteit? (interactie: vraagstelling wie er niet gelooft en wie wel) Wat is realiteit? De realiteit is de wereld waarin we verblijven met alles wat er is. Deze realiteit is perfect. Iedere mogelijkheid die we als mens hebben wordt door de realiteit bepaald. Is het er, dan

Nadere informatie

Rethinking leadership and middle management

Rethinking leadership and middle management Rethinking leadership and middle management 17 October 2013 Prof. dr. Jesse Segers The Future Leadership Initiative @Segersjesse challenging thoughts about leadership. Ego-dominant ( macht ) Rationeel

Nadere informatie

OOGGETUIGE. Johannes 20:30-31

OOGGETUIGE. Johannes 20:30-31 1 januari OOGGETUIGE Johannes 20:30-31 Een nieuw jaar ligt voor ons. Wat er gaat komen, weten we niet. Al heb je waarschijnlijk mooie plannen gemaakt. Misschien heb je goede voornemens. Om elke dag uit

Nadere informatie

1. In welk deel van de wereld ligt Nederland? 2. Wat betekent Nederland?

1. In welk deel van de wereld ligt Nederland? 2. Wat betekent Nederland? First part of the Inburgering examination - the KNS-test Of course, the questions in this exam you will hear in Dutch and you have to answer in Dutch. Solutions and English version on last page 1. In welk

Nadere informatie

UNIT 2 Begeleiding. Coaching proces, Instrumenten and vaardigheden voor Coacing en mobiliteit for Coaching and Mobility

UNIT 2 Begeleiding. Coaching proces, Instrumenten and vaardigheden voor Coacing en mobiliteit for Coaching and Mobility UNIT 2 Begeleiding Coaching proces, Instrumenten and vaardigheden voor Coacing en mobiliteit for Coaching and Mobility 1 2 Wat is coaching? Coaching is een methode voor het ontwikkelen van potentieel

Nadere informatie

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 QUICK GUIDE C Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 Version 0.9 (June 2014) Per May 2014 OB10 has changed its name to Tungsten Network

Nadere informatie

De Invloed van Religieuze Coping op. Internaliserend Probleemgedrag bij Genderdysforie. Religious Coping, Internal Problems and Gender dysphoria

De Invloed van Religieuze Coping op. Internaliserend Probleemgedrag bij Genderdysforie. Religious Coping, Internal Problems and Gender dysphoria De Invloed van Religieuze Coping op Internaliserend Probleemgedrag bij Genderdysforie Religious Coping, Internal Problems and Gender dysphoria Ria de Bruin van der Knaap Open Universiteit Naam student:

Nadere informatie

De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en. Discrepantie

De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en. Discrepantie De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en Discrepantie The Relationship between Involvement in Bullying and Well-Being and the Influence of Social Support

Nadere informatie

De Invloed van Cognitieve Stimulatie in de Vorm van Actief Leren op de Geestelijke Gezondheid van Vijftigplussers

De Invloed van Cognitieve Stimulatie in de Vorm van Actief Leren op de Geestelijke Gezondheid van Vijftigplussers De Invloed van Cognitieve Stimulatie in de Vorm van Actief Leren op de Geestelijke Gezondheid van Vijftigplussers The Influence of Cognitive Stimulation in the Form of Active Learning on Mental Health

Nadere informatie

Buy Me! FILE 5 BUY ME KGT 2

Buy Me! FILE 5 BUY ME KGT 2 Buy Me! FILE 5 BUY ME KGT 2 Every day we see them during the commercial break: the best products in the world. Whether they are a pair of sneakers, new mascara or the latest smartphone, they all seem to

Nadere informatie

Het project en de doelstellingen:

Het project en de doelstellingen: Het project en de doelstellingen: Wit.h heeft al heel wat ervaring met sociaal artistieke projecten als deze. De Erasmus studenten daarentegen hebben elk een andere achtergrond en voor sommige onder hen

Nadere informatie

Comics FILE 4 COMICS BK 2

Comics FILE 4 COMICS BK 2 Comics FILE 4 COMICS BK 2 The funny characters in comic books or animation films can put smiles on people s faces all over the world. Wouldn t it be great to create your own funny character that will give

Nadere informatie

Meet your mentor and coach

Meet your mentor and coach Young Professional Program The importance of having a mentor in business Meet your mentor and coach What do Larry Page, and Steve Jobs have in common? They ve all received guidance from mentors. Yes even

Nadere informatie

OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008

OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008 OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008 Instructie Met als doel het studiecurriculum te verbeteren of verduidelijken heeft de faculteit FEB besloten tot aanpassingen in enkele programma s die nu van

Nadere informatie

Psychological Determinants of Absenteeism at Work by Pregnant Women. Psychologische determinanten van uitval uit het arbeidsproces door zwangere

Psychological Determinants of Absenteeism at Work by Pregnant Women. Psychologische determinanten van uitval uit het arbeidsproces door zwangere Psychological Determinants of Absenteeism at Work by Pregnant Women Psychologische determinanten van uitval uit het arbeidsproces door zwangere vrouwen: Onderzoek naar de relatie tussen angst, depressieve

Nadere informatie

Maagdenhuisbezetting 2015

Maagdenhuisbezetting 2015 Maagdenhuisbezetting 2015 Genoeg van de marktwerking en bureaucratisering in de publieke sector Tegen het universitaire rendementsdenken, dwz. eenzijdige focus op kwantiteit (veel publicaties, veel studenten,

Nadere informatie

OVERDENKING Wij volgen een leesrooster en daarin staat de tekst uit Deuteronomium aangegeven. Ik heb dat netjes gevolgd. Maar ik heb twee verzen meer

OVERDENKING Wij volgen een leesrooster en daarin staat de tekst uit Deuteronomium aangegeven. Ik heb dat netjes gevolgd. Maar ik heb twee verzen meer OVERDENKING Wij volgen een leesrooster en daarin staat de tekst uit Deuteronomium aangegeven. Ik heb dat netjes gevolgd. Maar ik heb twee verzen meer gelezen dan eigenlijk stond aangegeven. Die gaan over

Nadere informatie

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 1 Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 2 Structure of the presentation - What is intercultural mediation through the internet? - Why

Nadere informatie

een kopie van je paspoort, een kopie van je diploma voortgezet onderwijs (hoogst genoten opleiding), twee pasfoto s, naam op de achterkant

een kopie van je paspoort, een kopie van je diploma voortgezet onderwijs (hoogst genoten opleiding), twee pasfoto s, naam op de achterkant Vragenlijst in te vullen en op te sturen voor de meeloopochtend, KABK afdeling fotografie Questionnaire to be filled in and send in before the introduction morning, KABK department of Photography Stuur

Nadere informatie

Duurzaam leiderschap Over de wereld, de mens en onderwijs

Duurzaam leiderschap Over de wereld, de mens en onderwijs Duurzaam leiderschap Over de wereld, de mens en onderwijs Elena Cavagnaro, lector in service studies MLI & SEN 2013 09 06 1 9/6/2013 Agenda Even voorstellen Wereldbeelden Welk beeld hebben we van de wereld

Nadere informatie

Nederlands programma in de PYP! Maandag 2 september 2013

Nederlands programma in de PYP! Maandag 2 september 2013 Nederlands programma in de PYP! Maandag 2 september 2013 Rode Leeuw missie!!de Rode Leeuw biedt een moedertaalprogramma aan voor kinderen vanaf 4 tot 16 jaar bestaande uit kwalitatief goed NTC-onderwijs

Nadere informatie

Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie. Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M.

Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie. Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M. Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M. (Bert) Vrijhoef Take home messages: Voor toekomstbestendige chronische zorg zijn innovaties

Nadere informatie

GLOBAL EQUITY ORGANIZATION NETHERLANDS CHAPTER OPTION PROGRAMS AND DIVESTMENT OF A BUSINESS

GLOBAL EQUITY ORGANIZATION NETHERLANDS CHAPTER OPTION PROGRAMS AND DIVESTMENT OF A BUSINESS GLOBAL EQUITY ORGANIZATION NETHERLANDS CHAPTER OPTION PROGRAMS AND DIVESTMENT OF A BUSINESS MR. F.G. DEFAIX Partner AKD Practice Leader Employment Law woensdag 25 januari 2012 activa/passiva transactie

Nadere informatie

Van Commissionaire naar LRD?

Van Commissionaire naar LRD? Van Commissionaire naar LRD? Internationale jurisprudentie en bewegingen in het OESO commentaar over het begrip vaste inrichting (Quo Vadis?) Mirko Marinc, Michiel Bijloo, Jan Willem Gerritsen Agenda Introductie

Nadere informatie

de Rol van Persoonlijkheid Eating: the Role of Personality

de Rol van Persoonlijkheid Eating: the Role of Personality De Relatie tussen Dagelijkse Stress en Emotioneel Eten: de Rol van Persoonlijkheid The Relationship between Daily Stress and Emotional Eating: the Role of Personality Arlette Nierich Open Universiteit

Nadere informatie

Mondeling tentamen Havo - ERK niveau B1 / B1 +

Mondeling tentamen Havo - ERK niveau B1 / B1 + Mondeling tentamen Havo - ERK niveau B / B + Het mondeling voor Engels Havo duurt 5 minuten en bestaat uit een gesprek met je docent waarin de volgende onderdelen aan de orde komen: *Je moet een stukje

Nadere informatie

Examenreglement Opleidingen/ Examination Regulations

Examenreglement Opleidingen/ Examination Regulations Examenreglement Opleidingen/ Examination Regulations Wilde Wijze Vrouw, Klara Adalena August 2015 For English translation of our Examination rules, please scroll down. Please note that the Dutch version

Nadere informatie

blur Aukje Fleur Janssen & Roos Gomperts Volvo Design Challange

blur Aukje Fleur Janssen & Roos Gomperts Volvo Design Challange blur Aukje Fleur Janssen & Roos Gomperts Volvo Design Challange blur (NL for English see bellow) Aukje Fleur Janssen & Roos Gomperts Volvo Design Challenge Voor Volvo Design Challenge bundelden we onze

Nadere informatie

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 1983 Nr. 100

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 1983 Nr. 100 56 (1974) Nr. 3 TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN JAARGANG 1983 Nr. 100 A. TITEL Verdrag inzake een gedragscode voor lijnvaartconferences, met bijlage; Genève, 6 april 1974 B. TEKST De Engelse

Nadere informatie

Scourge of Ethar The Game

Scourge of Ethar The Game Scourge of Ethar The Game IG 101/102 Team 1, Firstblood teamleden: Daniel Bijlsma, Peter Martens, Sievajet Rahimbaksh, Mick Tozer, Dennis Balk en Joey Rommers docent: Casper van Est type game: Platform,

Nadere informatie

Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet.

Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet. Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet. General: Please use the latest firmware for the router. The firmware is available on http://www.conceptronic.net! Use Firmware version

Nadere informatie

Raadsman bij het politieverhoor

Raadsman bij het politieverhoor De Nederlandse situatie J. Boksem Leuven, 23 april 2009 Lange voorgeschiedenis o.a: C. Fijnaut EHRM Schiedammer Parkmoord Verbeterprogramma Motie Dittrich: overwegende dat de kwaliteit van het politieverhoor

Nadere informatie

Informatiefolder. Het afschaffen van kinderbijschrijvingen in paspoorten en andere reisdocumenten met ingang van 26 juni 2012

Informatiefolder. Het afschaffen van kinderbijschrijvingen in paspoorten en andere reisdocumenten met ingang van 26 juni 2012 Informatiefolder Het afschaffen van kinderbijschrijvingen in paspoorten en andere reisdocumenten met ingang van 26 juni 2012 Kinderbijschrijvingen worden afgeschaft Met ingang van 26 juni 2012 kunnen kinderen

Nadere informatie

Opgave 2 Geef een korte uitleg van elk van de volgende concepten: De Yield-to-Maturity of a coupon bond.

Opgave 2 Geef een korte uitleg van elk van de volgende concepten: De Yield-to-Maturity of a coupon bond. Opgaven in Nederlands. Alle opgaven hebben gelijk gewicht. Opgave 1 Gegeven is een kasstroom x = (x 0, x 1,, x n ). Veronderstel dat de contante waarde van deze kasstroom gegeven wordt door P. De bijbehorende

Nadere informatie

De Relatie tussen Dagelijkse Stress, Negatief Affect en de Invloed van Bewegen

De Relatie tussen Dagelijkse Stress, Negatief Affect en de Invloed van Bewegen De Relatie tussen Dagelijkse Stress, Negatief Affect en de Invloed van Bewegen The Association between Daily Hassles, Negative Affect and the Influence of Physical Activity Petra van Straaten Eerste begeleider

Nadere informatie

BIG DATA, BIG BUSINESS, BIG TROUBLE?

BIG DATA, BIG BUSINESS, BIG TROUBLE? BIG DATA, BIG BUSINESS, BIG TROUBLE? Marketing, Big Data en privacyregels Jitty van Doodewaerd Compliance officer -DDMA - 14 november 2013 - Big data & marketing (Energieverbruik, KNMI data en bouwjaar

Nadere informatie

Pesten op het werk en de invloed van Sociale Steun op Gezondheid en Verzuim.

Pesten op het werk en de invloed van Sociale Steun op Gezondheid en Verzuim. Pesten op het werk en de invloed van Sociale Steun op Gezondheid en Verzuim. Bullying at work and the impact of Social Support on Health and Absenteeism. Rieneke Dingemans April 2008 Scriptiebegeleider:

Nadere informatie

HC zd. 22 nr. 32. dia 1

HC zd. 22 nr. 32. dia 1 HC zd. 22 nr. 32 een spannend onderwerp als dit niet waar is, valt alles duigen of zoals Paulus het zegt in 1 Kor. 15 : 19 als wij alleen voor dit leven op Christus hopen zijn wij de beklagenswaardigste

Nadere informatie

Synergia - Individueel rapport

Synergia - Individueel rapport DOELSTELLING : Ensuring sufficient funding for projects in cost-generating departments of 16.04.2014 16.04.2014 13:53 1. Inleiding Deze inleiding is vrij te bepalen bij de aanmaak van het rapport. 16.04.2014

Nadere informatie

De Relatie tussen Momentaan Affect en Seksueel Verlangen; de Modererende Rol van de Aanwezigheid van de Partner

De Relatie tussen Momentaan Affect en Seksueel Verlangen; de Modererende Rol van de Aanwezigheid van de Partner De Relatie tussen Momentaan Affect en Seksueel Verlangen; de Modererende Rol van de Aanwezigheid van de Partner The association between momentary affect and sexual desire: The moderating role of partner

Nadere informatie

Expertise seminar SURFfederatie and Identity Management

Expertise seminar SURFfederatie and Identity Management Expertise seminar SURFfederatie and Identity Management Project : GigaPort3 Project Year : 2010 Project Manager : Albert Hankel Author(s) : Eefje van der Harst Completion Date : 24-06-2010 Version : 1.0

Nadere informatie

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education *0535502859* DUTCH 0515/03 Paper 3 Speaking Role Play Card One 1 March 30 April 2010 No Additional

Nadere informatie

Graphic Design. Keuzevak GD1. Raul Martinez-Orozco (r.d.martinez.orozco@hro.nl / raul@thecombine.nl)

Graphic Design. Keuzevak GD1. Raul Martinez-Orozco (r.d.martinez.orozco@hro.nl / raul@thecombine.nl) Graphic Design 1 Graphic Design Keuzevak GD1 Raul Martinez-Orozco (r.d.martinez.orozco@hro.nl / raul@thecombine.nl) Graphic Design 2 Expectations Attendance, creativity, motivation and a professional attitude

Nadere informatie

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS Gezondheidsgedrag als compensatie voor de schadelijke gevolgen van roken COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS Health behaviour as compensation for the harmful effects of smoking

Nadere informatie

Interaction Design for the Semantic Web

Interaction Design for the Semantic Web Interaction Design for the Semantic Web Lynda Hardman http://www.cwi.nl/~lynda/courses/usi08/ CWI, Semantic Media Interfaces Presentation of Google results: text 2 1 Presentation of Google results: image

Nadere informatie

Relationele Databases 2002/2003

Relationele Databases 2002/2003 1 Relationele Databases 2002/2003 Hoorcollege 4 8 mei 2003 Jaap Kamps & Maarten de Rijke April Juli 2003 Plan voor Vandaag Praktische dingen 3.1, 3.2, 3.3, 3.4, 3.5. SQL Aantekeningen 2 Tabellen. Theorie

Nadere informatie

Liturgische teksten en gebeden

Liturgische teksten en gebeden Liturgische teksten en gebeden Votum en groet Votum: Psalm 124:8 Groet: 1 Korintiërs 1:3 of 1 Timoteüs 1:2b of Openbaring 1:4b,5a of Genade zij u en vrede van God de Vader, door onze Heer Jezus Christus

Nadere informatie

LCA, wat kan je er mee. Sustainability consultant gaasbeek@pre sustainability.com

LCA, wat kan je er mee. Sustainability consultant gaasbeek@pre sustainability.com LCA, wat kan je er mee Anne Gaasbeek Anne Gaasbeek Sustainability consultant gaasbeek@pre sustainability.com PRé Consultants PRé is pionier i van LCA sinds 1990; ontwikkelaar van Ecoindicator and ReCiPe

Nadere informatie

Jouw persoonlijke notities. momenten. met teksten van Mirjam van der Vegt. Boekencentrum

Jouw persoonlijke notities. momenten. met teksten van Mirjam van der Vegt. Boekencentrum Stille Jouw persoonlijke notities momenten met teksten van Mirjam van der Vegt Boekencentrum Vormgeving omslag en binnenwerk Studio Vrolijk ISBN 978 90 239 2643 6 NUR 707 2012 Uitgeverij Boekencentrum,

Nadere informatie

Effecten van contactgericht spelen en leren op de ouder-kindrelatie bij autisme

Effecten van contactgericht spelen en leren op de ouder-kindrelatie bij autisme Effecten van contactgericht spelen en leren op de ouder-kindrelatie bij autisme Effects of Contact-oriented Play and Learning in the Relationship between parent and child with autism Kristel Stes Studentnummer:

Nadere informatie

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education *7261263430* DUTCH 0515/03 Paper 3 Speaking Role Play Card One 1 March 30 April 2011 No Additional

Nadere informatie

Relationele Databases 2002/2003

Relationele Databases 2002/2003 Relationele Databases 2002/2003 Hoorcollege 4 8 mei 2003 Jaap Kamps & Maarten de Rijke April Juli 2003 1 Plan voor Vandaag Praktische dingen Huiswerk 3.1, 3.2, 3.3, 3.4, 3.5. SQL Aantekeningen 2 Tabellen.

Nadere informatie

Taco Schallenberg Acorel

Taco Schallenberg Acorel Taco Schallenberg Acorel Inhoudsopgave Introductie Kies een Platform Get to Know the Jargon Strategie Bedrijfsproces Concurrenten User Experience Marketing Over Acorel Introductie THE JARGON THE JARGON

Nadere informatie

TOELICHTING OP FUSIEVOORSTEL/

TOELICHTING OP FUSIEVOORSTEL/ TOELICHTING OP FUSIEVOORSTEL/ EXPLANATORY NOTES TO THE LEGAL MERGER PROPOSAL Het bestuur van: The management board of: Playhouse Group N.V., een naamloze Vennootschap, statutair gevestigd te Amsterdam,

Nadere informatie

Zoals wij Jezus kennen, zo kennen zij de profeet Mohammed als verkondiger van het geloof.

Zoals wij Jezus kennen, zo kennen zij de profeet Mohammed als verkondiger van het geloof. Islam 1. Inhoud 1. Inleiding 2. Wat is Islam? 3. Het dagelijkse leven 4. Enkele rituelen 5. De dood 6. Feesten 7. Bibliografie 2. Wat is Islam? De Islam is één van de vijf wereldgodsdiensten. Hij is niet

Nadere informatie

De bijsluiter in beeld

De bijsluiter in beeld De bijsluiter in beeld Een onderzoek naar de inhoud van een visuele bijsluiter voor zelfzorggeneesmiddelen Oktober 2011 Mariëtte van der Velde De bijsluiter in beeld Een onderzoek naar de inhoud van een

Nadere informatie

Identity & Access Management & Cloud Computing

Identity & Access Management & Cloud Computing Identity & Access Management & Cloud Computing Emanuël van der Hulst Edwin Sturrus KPMG IT Advisory 11 juni 2015 Cloud Architect Alliance Introductie Emanuël van der Hulst RE CRISC KPMG IT Advisory Information

Nadere informatie

Eindexamen filosofie vwo 2010 - II

Eindexamen filosofie vwo 2010 - II Opgave 2 Religie in een wetenschappelijk universum 6 maximumscore 4 twee redenen om gevoel niet te volgen met betrekking tot ethiek voor Kant: a) rationaliteit van de categorische imperatief en b) afzien

Nadere informatie

CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden

CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden Laatst bijgewerkt op 25 november 2008 Nederlandse samenvatting door TIER op 5 juli 2011 Onderwijsondersteunende

Nadere informatie

NCTS - INFORMATIE INZAKE NIEUWIGHEDEN VOOR 2010

NCTS - INFORMATIE INZAKE NIEUWIGHEDEN VOOR 2010 NCTS - INFORMATIE INZAKE NIEUWIGHEDEN VOOR 2010 Op basis van het nieuwe artikel 365, lid 4 (NCTS) en het nieuwe artikel 455bis, lid 4 (NCTS-TIR) van het Communautair Toepassingswetboek inzake douane 1

Nadere informatie

Competencies atlas. Self service instrument to support jobsearch. Naam auteur 19-9-2008

Competencies atlas. Self service instrument to support jobsearch. Naam auteur 19-9-2008 Competencies atlas Self service instrument to support jobsearch Naam auteur 19-9-2008 Definitie competency The aggregate of knowledge, skills, qualities and personal characteristics needed to successfully

Nadere informatie

it would be too restrictive to limit the notion to an "inner circle" in which the individual may live his own personal life as he chooses and to exclude therefrom entirely the outside world not encompassed

Nadere informatie

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim The Relationship between Work Pressure, Mobbing at Work, Health Complaints and Absenteeism Agnes van der Schuur Eerste begeleider:

Nadere informatie

Autonomie en Paternalisme in Mediation. Hugo Prein / Dorothy DellaNoce 21 April 2009 www.transformatieve-mediation.nl. Agenda

Autonomie en Paternalisme in Mediation. Hugo Prein / Dorothy DellaNoce 21 April 2009 www.transformatieve-mediation.nl. Agenda Autonomie en Paternalisme in Mediation Hugo Prein / Dorothy DellaNoce 21 April 2009 www.transformatieve-mediation.nl Agenda Autonomie en paternalisme? Analyse van enkele video clips Discussie 2 1 Cliënt-

Nadere informatie

Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education

Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education *3745107457* Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education DUTCH 0515/03 Paper 3 Speaking Role Play Card One 1 March 30 April 2015 Approx. 15 minutes

Nadere informatie

Kingdom Faith Cursus ------------------------------------------------------------------------------------------------ HEILIG, HEILIG, HEILIG

Kingdom Faith Cursus ------------------------------------------------------------------------------------------------ HEILIG, HEILIG, HEILIG Kingdom Faith Cursus KF09 ------------------------------------------------------------------------------------------------ HEILIG, HEILIG, HEILIG Colin Urquhart ------------------------------------------------------------------------------------------------

Nadere informatie

PERSOONLIJKHEID EN OUTPLACEMENT. Onderzoekspracticum scriptieplan Eerste begeleider: Mw. Dr. T. Bipp Tweede begeleider: Mw. Prof Dr. K.

PERSOONLIJKHEID EN OUTPLACEMENT. Onderzoekspracticum scriptieplan Eerste begeleider: Mw. Dr. T. Bipp Tweede begeleider: Mw. Prof Dr. K. Persoonlijkheid & Outplacement: Wat is de Rol van Core Self- Evaluation (CSE) op Werkhervatting na Ontslag? Personality & Outplacement: What is the Impact of Core Self- Evaluation (CSE) on Reemployment

Nadere informatie

Multi-disciplinary workshop on Ageing and Wellbeing

Multi-disciplinary workshop on Ageing and Wellbeing Date 7-12-2011 1 Multi-disciplinary workshop on Ageing and Wellbeing Prof. Dr. Inge Hutter Demographer, anthropologist Coordinator Healthy Ageing Alpha Gamma RUG Dean Faculty Spatial Sciences Date 7-12-2011

Nadere informatie

Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van. zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten

Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van. zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten met diabetes mellitus type 2 in de huisartsenpraktijk Thinking

Nadere informatie

HEGRID EIT ICT LABS HEGRID 2013-2014 TNO. Hybrid Energy GRID Management. TNO, Siemens, KIT, Deutsche Telekom, UT, TU/e, VTT, CWI

HEGRID EIT ICT LABS HEGRID 2013-2014 TNO. Hybrid Energy GRID Management. TNO, Siemens, KIT, Deutsche Telekom, UT, TU/e, VTT, CWI HEGRID Hybrid Energy GRID Management EIT ICT LABS HEGRID 2013-2014 TNO TNO, Siemens, KIT, Deutsche Telekom, UT, TU/e, VTT, CWI 1 Doel en verwachte resultaten Doel: realiseren van een Open HybridEnergy

Nadere informatie

De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag. The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior

De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag. The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior Martin. W. van Duijn Student: 838797266 Eerste begeleider:

Nadere informatie

Look ahead. Find out. Worksheet. BLT Sandwich

Look ahead. Find out. Worksheet. BLT Sandwich 1 Look ahead Bekijk de tekst hieronder. Wat voor een tekst is dit? boodschappenlijst voor een feest menu voor een feestmaaltijd recept voor een bijzondere lunch BLT Sandwich Most people eat this sandwich

Nadere informatie

LDA Topic Modeling. Informa5ekunde als hulpwetenschap. 9 maart 2015

LDA Topic Modeling. Informa5ekunde als hulpwetenschap. 9 maart 2015 LDA Topic Modeling Informa5ekunde als hulpwetenschap 9 maart 2015 LDA Voor de pauze: Wat is LDA? Wat kan je er mee? Hoe werkt het (Gibbs sampling)? Na de pauze Achterliggende concepten à Dirichlet distribu5e

Nadere informatie

Spaarloon-, Levensloopregeling en de plannen rond het vitaliteitssparen

Spaarloon-, Levensloopregeling en de plannen rond het vitaliteitssparen Spaarloon-, Levensloopregeling en de plannen rond het vitaliteitssparen Zoals u wellicht al in de media heeft vernomen, is de overheid voornemens de spaarloonregeling en de levensloopregeling te laten

Nadere informatie

Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education

Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education DUTCH 0515/03 Paper 3 Speaking Role Play Card One For Examination from 2015 SPECIMEN ROLE PLAY Approx.

Nadere informatie

Effectieve Communicatie

Effectieve Communicatie Effectieve Communicatie Coachen een veelzijdig vak Groningen, 30 september 2011 MARTIJN DOELEN Basiselementen communicatie en vaardigheden Communicatie filosofie Johan Cruyff Institute for Sport Studies

Nadere informatie

IDENTITEIT IN DE METHODE?

IDENTITEIT IN DE METHODE? 74 IDENTITEIT IN DE METHODE? ONDERZOEK DOOR EEN LERAAR IN OPLEIDING Bram de Muynck en Esther Langerak 75 Van lectoraten wordt gevraagd om ook studenten te betrekken bij onderzoek. Dit gebeurt bij het lectoraat

Nadere informatie