Genotmiddelen? Informatie voor ouders en begeleiders

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Genotmiddelen? Informatie voor ouders en begeleiders"

Transcriptie

1 Genotmiddelen? Informatie voor ouders en begeleiders

2

3 Inleiding Van genotmiddelen kun je genieten. En dat doen ook heel veel mensen. Een kopje koffie 's ochtends om wakker te worden, op zaterdagavond in de kroeg een biertje drinken of een gokje wagen door een kraslot te kopen. Anderen zoeken het wat verder, steken eens een jointje op om met vrienden lekker te ontspannen of slikken een XTC pil om tijdens een feest nog langer te kunnen dansen. Het gebruik van alcohol en tabak is over het algemeen geaccepteerd, maar als men het over drugs heeft als hasj / wiet, XTC of padde - stoelen, dan wordt het voor veel mensen al anders. En staat men hier wat huiverig tegenover. Vaak komt dit door onwetendheid, de angst voor het onbekende. De juiste informatie over gebruik en de even - tuele gevolgen kunnen dan al veel helderheid brengen. Voor wie is deze folder Deze folder is bestemd voor ouders of begeleiders van mensen die moeilijk leren of een verstandelijke beperking hebben. De folder geeft informatie over het gebruik van genotmiddelen, de effecten en gevolgen. Dit wordt gevolgd door tips over de omgang met mensen die mogelijk drugs willen gebruiken of al gebruiken. Daarna gaan we per middel in op de werking, risico's en geven we tips voor veiliger gebruik. Bij het samenstellen van deze folder is gebruik gemaakt van informatie van o.a. het Trimbos-instituut en de Jellinek. Genotmiddelen 1

4 Wat zijn genotmiddelen Onder genotmiddelen verstaan we o.a. koffie, tabak, alcohol, gokken en drugs als hasj en wiet, XTC, cocaïne en paddestoelen. Genotmiddelen prikkelen de hersenen, wat effect kan hebben op lichaam en geest. Dit effect kan stimulerend zijn, verdovend of bewustzijnsveranderend. Stimulerend Stimulerende middelen geven het gevoel dat je meer energie hebt, alerter bent en sneller kunt reageren. Voorbeelden hiervan zijn koffie, tabak, cocaïne en amfetamine (speed). Deze middelen worden vaak gebruikt op feesten en door nachtbrakers. Verdovend Verdovende middelen geven een slaperig gevoel, ze werken kalmerend en ontspannend. Het haalt de scherpe randjes weg. Dit is vooral het geval bij heroïne, opiaten, alcohol en slaapmiddelen. Verdovende middelen worden vaak gebruikt door mensen met persoonlijke problemen, die moeilijk slapen of last hebben van angststoornissen. Bewustzijnsveranderend Bij het gebruik van bewustzijnsveranderende middelen veranderen je stemming en waarneming. Je beleeft alles anders en de wereld gaat er anders uitzien. Middelen die dit effect teweeg kunnen brengen zijn hasj, wiet, paddo's en LSD. Ze worden vaak gebruikt uit nieuws - gierigheid door mensen die nieuwe geestelijke ervaringen willen opdoen. 2 Genotmiddelen

5 Risico's Je kunt van het effect dat een genotmiddel teweegbrengt op langere termijn lichamelijk en/of geestelijk afhankelijk worden. Als je lichamelijk afhankelijk van een bepaald middel bent, betekent dit dat je lichaam gewend raakt aan het middel en protesteert als je het middel niet meer gebruikt. Je krijgt dan ontwenningsverschijnselen. Tolerantie is een ander lichamelijk verschijnsel. Dit houdt in dat je steeds meer van het middel nodig hebt om hetzelfde te kunnen ervaren. Er treedt dan dus gewenning op. Als je geestelijk afhan - kelijk bent, houdt dit in dat je dénkt dat je niet meer goed kunt functioneren zonder de drug. Dat ligt dus meer aan de gebruiker dan aan het middel. Behalve het risico van de tolerantie en afhankelijkheid kan het gebruik van genotmiddelen ook op korte termijn risico's geven. Middelen versterken de stemming waarin de gebruiker verkeert. Is hij vrolijk, dan krijgt de gebruiker misschien enorm de slappe lach en ziet alles er prachtig uit. Maar wanneer hij neerslachtig is, kan dat omslaan in depressiviteit. Is hij angstig dan raakt hij misschien vreselijk in paniek. Is hij boos, dan kan hij bijvoorbeeld agressief worden. Ook kun je van het middel misselijk worden en moeten braken. Genotmiddelen zijn gevaarlijker voor mensen die geestelijk kwets - baar zijn, mensen met hart- en vaatziekten, vrouwen die zwanger zijn of borstvoeding geven. Een overdosis of het gebruik van verschillende drugs door elkaar kan zeer gevaarlijk zijn. Vaak weet men ook niet wat de samenstelling is van een pil of poeder. Wanneer genotmiddelen gedurende een lange periode gebruikt worden, bestaat er grote kans op lichamelijke en geestelijke schade. Het lichaam gaat minder goed functioneren, organen raken bescha - digd. En geestelijk kan een drug iemand helemaal in beslag nemen, zodat deze persoon alleen nog maar aan de drug kan denken of uiteindelijk helemaal doordraait. Genotmiddelen 3

6 Harddrugs en softdrugs De Opiumwet maakt onderscheid tussen harddrugs en softdrugs. Harddrugs staan op lijst I van de Opiumwet. Het gebruik van deze drugs neemt volgens de overheid een onaanvaardbaar groot risico met zich mee. Middelen die onder harddrugs vallen zijn: heroïne, cocaïne, amfetamine (speed), LSD en XTC. Op lijst II van de Opiumwet staan middelen die volgens de overheid een minder groot risico met zich meebrengen. Voorbeelden hiervan zijn hasj en wiet, en slaap- en kalmeringsmiddelen. In de praktijk is het onderscheid tussen hard- en softdrugs niet altijd even duidelijk. Sommige middelen die door de wet als softdrugs beschouwd worden, kunnen in zo'n hevige mate gebruikt worden dat ze als 'hard' bestempeld zouden kunnen worden. Omgekeerd is het mogelijk dat harddrugs 'soft' gebruikt worden, hoewel dat vaak moeilijk blijft. Geen enkele drug is verslavend bij eenmalig gebruik. Je kunt dus ook niet iemand verslaafd maken door bijvoorbeeld iets in een drankje te doen. Of iemand afhankelijk wordt van een drug, ligt aan deze persoon. Het is wel zo dat het ene middel sneller problemen kan geven dan het ander. Heroïne is bijvoorbeeld sterk verslavend, cocaïne en amfetamine wat minder, en XTC, wiet en hasj zijn nog minder verslavend. 4 Genotmiddelen

7 Redenen voor gebruik van genotmiddelen Er bestaan verschillende redenen voor het gebruik van genot - middelen. Jongeren die in de puberteit zitten, ontwikkelen zich geestelijk en lichamelijk erg snel. Ze proberen los te komen van hun ouders en vaak speelt hun vriendengroep een steeds grotere rol. Dat is een natuurlijk proces. Meedoen en bij de groep horen is erg belangrijk. Vaak willen ze hip zijn of stoer doen, zijn ze nieuwsgierig en willen hun grenzen verkennen. Ze willen spannende dingen doen, van alles meemaken en ontdekken. Experimenteren met roken, alcohol of drugs kan daar dan bij horen. Dit hoeft zeker niet verkeerd af te lopen. Het is een misvatting dat iedereen die drugs gebruikt hieraan verslaafd raakt. Meestal is na de experimenteerfase de nieuwsgierigheid verdwenen en wordt het gebruik vanzelf weer minder. Uiteindelijk hangt het af van de persoonlijkheid van de gebruiker in hoeverre deze doorgaat met het gebruiken. Iemand met zelfvertrouwen en een positief zelfbeeld, staat sterker in zijn schoenen, is beter opgewassen tegen druk van de groep en kan beter zelf bepalen wat hij wel of niet wilt. Voor mensen die moeilijk leren of die een verstandelijke beperking hebben, is dit vaak lastig. Voor hen is alles al anders, ze volgen speciaal onderwijs of wonen in een speciale woning of leefgemeenschap. Ze kunnen dan gemakkelijk worden verleid tot het gebruik van genotmiddelen om er ook bij te horen. Een andere reden kan zijn dat de persoon niet lekker in z'n vel zit of uit verveling troost of afleiding zoekt in het gebruik van genot - middelen. Dan is het een vlucht uit de werkelijkheid. Als je dan afhankelijk van het middel bent om je prettiger te voelen, dan is de stap naar verslaving niet zo groot. Genotmiddelen 5

8 Hoe ga je om met het druggebruik van een ander Informatie vóór gebruik Iedereen komt vroeg of laat in aanraking met genotmiddelen. Op school, werk, tijdens het uitgaan of in de omgang met vrienden. En maakt dan de beslissing of hij wel of niet alcohol, tabak, hasj, XTC of welk middel dan ook wil gebruiken. Belangrijk is het dat u uw kind of cliënt hierop voorbereidt. Vaak weten ze al het een en ander van genotmiddelen, maar hebben ze ook wel eens verkeerde informatie of onderschatten ze de gevolgen. Zorg ervoor dat u goede objectieve informatie heeft, zodat u serieus genomen kan worden. Informatie helpt ook tegen angst en voorkomt een gesprek waarin emoties de boventoon voeren. Wacht tot een geschikt moment zich voordoet. Dan heeft een gesprek het meeste effect. Zo'n moment kan zijn een gebeurtenis op school of werk, een programma op tv, een kater of een gerichte vraag van uw kind of cliënt. Begin het gesprek met een open houding. Verbieden of een preek afsteken heeft vaak juist een averechts effect. Als iemand wil gebruiken, zal hij het toch doen. En als het verboden wordt, gebeurt het gebruik vaak stiekem, zodat u het zicht erop verliest. U kunt ervoor zorgen dat uw kind of cliënt de beslissing of het wel of niet wil experimenteren met roken, alcohol of blowen goed doordacht zal nemen. Wat zijn de risico's, wat zijn de voor- en nadelen? Een dialoog is geen eenrichtingsverkeer en uw kind of cliënt heeft ook onge - twijfeld een mening. Luister hier naar, vraag verder en laat hem uitpraten. Ook u mag best uw mening geven. Maar baseer deze niet op angst, maar op de feiten. Maak ook duidelijk dat je ook 'nee' kunt zeggen. Vaak worden jongeren sterk beïnvloed door de groep waarin ze verkeren en doen vaak dingen om erbij te horen. Als je echte vrienden hebt, respec - teren die het ook als je een keer weigert om met iets mee te doen 6 Genotmiddelen

9 waar je niet zelf achter staat. Eventueel is het volgen van een weerbaarheidstraining aan te raden. Even op een rijtje: Bereidt uw kind of cliënt voor op de confrontatie met genotmiddelen. Zorg voor goede, objectieve informatie. Vermijd emoties. Neem een open houding aan. Verbieden of preken werken vaak averechts. Leer 'nee' te zeggen. Informatie tijdens gebruik Probeer, als uw kind of cliënt al drugs, alcohol of andere genot - middelen gebruikt, hierover te blijven communiceren. Hou het gesprek gaande, zonder meteen negatief te zijn. Heb het ook eens over de leuke kanten van alcohol- of druggebruik. Vraag eens wat er plezierig aan is. U kunt ook over uw eigen ervaringen met alcohol of drugs vertellen. De spanning verdwijnt dan vaak, zodat u het ook over de negatieve aspecten kunt hebben. Belangrijk is het om te achterhalen wat de reden is van het gebruik. Dit kan uit nieuwsgierigheid zijn, om stoer te willen zijn of te willen horen bij een bepaalde groep. Vaak houdt het experimenteren na verloop van tijd op en stoppen ze na een paar keer gebruiken. Sommigen gaan door met gebruiken van drugs, gewoon omdat ze het lekker vinden. Anderen hebben een negatieve reden om door te gaan. Bijvoorbeeld om geen last te hebben van depressieve gevoelens, angsten, onzekerheden of uit verveling. Gebruik loopt dan vaak uit op misbruik. Er wordt dan niet meer matig gebruikt en de keuze om te gebruiken ligt niet meer in eigen hand. Het is dus belangrijk dat u de reden van het gebruik ontdekt. Genotmiddelen 7

10 Even op een rijtje: Blijf communiceren, vertel ook eens over eigen ervaringen. Achterhaal de reden van gebruik. Misbruik voorkomen Om te voorkomen dat gebruik uitmondt in mísbruik, kunt u als ouder of begeleider grenzen stellen en duidelijke afspraken maken. Wanneer mag er gebruikt worden, waar, hoe vaak en hoe veel? Bijvoorbeeld alleen in het weekend, niet op school of op het werk en in het verkeer. Laat uw kind of cliënt bijhouden hoe vaak hij in een week drugs gebruikt en hoeveel geld hij hieraan kwijt is. Regels en grenzen geven houvast en duidelijkheid. Voorkom verder verveling; stimuleer hobby's, sporten, contacten met vrienden en doe dingen samen. Drie belangrijke dingen die u kunt meegeven zijn zelf - vertrouwen, gevoel van eigenwaarde en leren 'nee' te zeggen. Jongeren met zelfvertrouwen kunnen beter zelf bepalen wat ze wel en niet willen en zijn minder vatbaar voor de druk van de omgeving. Een weerbaarheidstraining kan hierbij helpen. Even op een rijtje: Stel duidelijke grenzen. Voorkom verveling. Zorg voor zelfvertrouwen en weerbaarheid. 8 Genotmiddelen

11 Herkennen Een verslaving is niet gemakkelijk te herkennen. De symptomen die erop kunnen wijzen zijn vaak voor meerdere uitleg vatbaar. Hier toch enkele dingen op een rijtje. Veranderingen in gedrag: schoolprestaties gaan achteruit andere vrienden minder interesse voor familie vergeetachtig Lichamelijke signalen: misselijkheid gebrek aan eetlust vermoeidheid slapeloosheid rode ogen prikkelbaar afstandelijk achterdochtig Verder: opmerkingen van anderen niet meer houden aan afspraken stiekem blowen of drinken en erover liegen geld tekort Genotmiddelen 9

12 Wat is het en wat doet het? Tabak Tabak wordt gemaakt van de bladeren van de tabaksplant. Na het drogen van deze bladeren wordt het verwerkt tot sigaretten, sigaren en shag. De verslavende stof in tabak is nicotine. Daarnaast zijn teer, koolmonoxide en ammonia schadelijke stoffen die vrijkomen bij het roken van tabak. Nicotine zorgt voor een alert en opgewekt gevoel. Ook werkt het voor veel mensen rustgevend en kalmerend. Na het inhaleren van de rook heeft het al na enkele seconden effect. Dit duurt zo'n 30 minuten. Risico's op korte termijn slecht voor je conditie zeer verslavend; naast heroïne is nicotine de meest verslavende stof die we kennen. je krijgt er een slechte adem van, alles gaat naar rook ruiken roken is duur Risico's op langere termijn zorgt voor oude huid en lelijke tanden slecht voor je ademhalingsorganen beschadiging van vaatwanden, waardoor hartklachten en een beroerte het gevolg kunnen zijn Risico's beperken Veilig roken bestaat niet. Nicotine is een zeer verslavende stof en van alle rokers die zijn begonnen gaat 90% dagelijks roken. Ook bij het roken van filtersigaretten krijg je giftige stoffen binnen. Je kunt vragen niet in huis te roken. Of iets te beloven als iemand bijvoor - beeld tot zijn 18e verjaardag niet rookt. Hoe langer het duurt voordat iemand begint met roken, des kleiner is de kans dat deze persoon uit eindelijk toch gaat roken. 10 Genotmiddelen

13 Alcohol Het alcoholpercentage in dranken kan erg verschillen. Hoe hoger het percentage, hoe sterker de drank. Mixdrankjes en shooters zijn erg populair bij jongeren. Ze zijn een combinatie van sterke drank vermengd met frisdrank. Deze drankjes zijn vaak zoet, waardoor je de alcohol minder proeft en snel te veel drinkt. Een lichaam went geleidelijk aan alcohol. De eerste keer is de invloed groot, na verloop van tijd kun je wat meer alcohol hebben. Bij 1 tot 3 normale glazen bier, wijn of sterke drank voel je je ontspannen en praat je wat gemakkelijker. Bij 3 tot 7 glazen raak je aan geschoten, je wordt zorgeloos en ook je reactiesnelheid en spier - beheersing nemen af. Bij 8 of meer glazen worden negatieve effecten versterkt. Je kunt neerslachtig of agressief worden. Zien, lopen en praten worden steeds moeilijker. Bij 20 glazen of meer binnen korte tijd kan alcoholvergiftiging optreden. Je kunt dan in een coma raken of zelfs overlijden. Risico's op korte termijn minder remmingen, dat kan tot ruzie of agressie leiden. Of juist tot intimiteiten waar je later spijt van hebt langzamer reageren, ziet minder goed links en rechts, slechter afstanden inschatten. Gevaar in het verkeer! alcoholvergiftiging Risico's op langere termijn schadelijk voor de hersenen schadelijk voor de lever geestelijke en lichamelijke afhankelijkheid alcohol maakt dik en is slecht voor je tanden Genotmiddelen 11

14 Risico's beperken Het beste is om uw kind of cliënt te leren met alcohol om te gaan. Eerst op speciale momenten, bijvoorbeeld een familiefeest. Als hij toch gebruikt, geef dan de volgende tips om zo veilig mogelijk te gebruiken: water drinken voor de dorst, alcohol voor de gezelligheid. Drink tussen drankjes door een glas water, drink met mate (maxi- maal 3 glazen voor een man en 2 voor een vrouw per dag) en drink niet elke dag. Drink geen alcohol als je je nog in het verkeer moet begeven, spreek af wie er rijdt en dus niet drinkt ( Wie is de BOB? ). 12 Genotmiddelen

15 Hasj en wiet Hasj en wiet komen van de hennepplant. De werkzame stof is THC, dat in de hars zit van de vrouwelijke plant. Wiet krijg je door bloem - toppen van de plant te drogen en te verkruimelen, het lijkt dan op thee. Hasj krijg je door de bloemtoppen te drogen en daarna te zeven. Deze bolletjes worden samengeperst tot donkerbruine plakken. Hasj en wiet worden meestal gerookt, soms wordt het ook wel gegeten in een 'spacecake'. Roken van wiet en hasj geeft na enkele minuten al effect en na 2 tot 4 uur neemt dit effect weer af. Bij het eten van spacecake duurt het wat langer voordat je er wat van merkt en het duurt ook langer voordat het is uitgewerkt, soms wel tot 10 uur. Het effect is ook heftiger. Bij het gebruiken van hasj of wiet krijg je een ontspannen, zorgeloos gevoel. Je ledematen voelen zwaar aan (stoned). Ook kun je ervan gaan fantaseren, logisch nadenken wordt moeilijker en je concen - tratie vermogen verandert. Bij dagelijks gebruik kunnen hobby's, vrienden, school of werk verwaarloosd worden. Het is een fabeltje dat jongeren die hasj of wiet gebruiken later ook wel heroïne zullen gebruiken. Dan zouden er inmiddels veel meer heroïnegebruikers moeten zijn, terwijl dit aantal juist afneemt. Een ander fabeltje is dat wiet of hasj roken de longen zuivert. Integendeel. Eén joint staat gelijk aan zeven sigaretten wat betreft schadelijke stoffen. Risico's op korte termijn minder goed functioneren van korte termijn geheugen. In combinatie met school of werk is het dus niet handig. het kan verkeerd vallen, zodat je je angstig of ziek gaat voelen Risico's op lange termijn schadelijk voor de longen, hart en bloedvaten Genotmiddelen 13

16 kan negatieve invloed hebben op je persoonlijke ontwikkelingen als je gebruikt om je problemen te vergeten geestelijke afhankelijkheid Risico's beperken Geef duidelijke informatie, zodat er een doordachte keuze gemaakt kan worden voor het wel of niet roken van wiet of hasj. Als uw kind of cliënt toch gebruikt, geef dan de volgende tips om zo veilig mogelijk te gebruiken: gebruik omdat je het lekker vindt en niet om je pro - blemen te vergeten, gebruik matig (bij bepaalde gelegenheden en zeker niet elke dag), gebruik alleen in je vrije tijd, hou bij hoeveel je rookt en hoeveel het je kost. 14 Genotmiddelen

17 XTC XTC staat voor het Engelse woord ecstacy, dat extase betekent. XTC bestaat in de vorm van pillen of capsules. Het wordt vooral op houseparty's en in clubs en disco's gebruikt. De pillen hebben verschillende vormen, kleuren en afmetingen. Je bent nooit zeker van de samenstelling van de pil en hoe sterk zo'n pil is. Je kunt de pil wel laten testen bij een instelling voor verslavingszorg. XTC heeft een stimulerend en bewustzijnsveranderend effect. Het maakt je helder, alert en energiek. En je voelt je lekker ontspannen, zorgeloos en opgewekt. Je krijgt behoefte aan praten, contact en intimiteit. Waarnemingen worden anders. Het duurt zo'n 20 tot 60 minuten voordat het gaat werken en na 4 tot 6 uur is het uitgewerkt. Risico's op korte termijn oververhitting doordat XTC de lichaamtemperatuur wat verhoogt. In combinatie met lang door dansen in een hete ruimte en weinig drinken kan dit zeer gevaarlijk en zelfs dodelijk zijn. verkeerde pillen. Je weet nooit van tevoren wat de samenstelling is van de pil. Je kunt je pil laten testen. Risico's op lange termijn hersenen raken aangetast bij langdurig gebruik, geheugen functioneert minder geestelijke afhankelijkheid Risico's beperken Geef duidelijke informatie, zodat er een doordachte keuze gemaakt kan worden voor het wel of niet slikken van XTC pillen. Als uw kind of cliënt toch gebruikt, geef dan de volgende tips om zo veilig mogelijk te gebruiken: laat je XTC testen, gebruik zelden (hooguit paar keer per jaar), zorg tijdig voor afkoeling in bijvoorbeeld in chill-room, drink veel water en géén alcohol, gebruik alleen als je je lichamelijk en geestelijk goed voelt. Zorg dat je met vrienden bent en dat ze op de hoogte zijn van wat je doet. Genotmiddelen 15

18 Cocaïne Cocaïne wordt gemaakt uit de bladeren van de cocaplant. Het is een wit, kristalachtig poeder. Meestal wordt cocaïne gesnoven. Het wordt in een lijntje gelegd en direct of via een kokertje opgesnoven. Cocaïne geeft een geluksgevoel. Je bruist van energie, wordt zeer spraakzaam, krijgt veel zelfvertrouwen en hebt het gevoel dat je beter en sneller kunt denken. Honger en vermoeidheid verdwijnen. Na een paar minuten begint het te werken, na een half uur zijn de effecten uitgewerkt. De dag erna heb je vaak een kater, een down, leeg gevoel en voel je je oververmoeid. Risico's op korte termijn uitputting, je gaat over je grens omdat je geen vermoeidheid voelt slecht voor hart en bloedvaten; je hart heeft meer zuurstof nodig omdat je hartslag wordt gestimuleerd, maar de cocaïne vernauwt ook je bloedvaten, waardoor het hart minder zuurstof krijgt Risico's op lange termijn ontstoken neusslijmvlies door het snuiven, dit kan uiteindelijk leiden tot een gaatje in het neusbeen veranderde persoonlijkheid, opgefokt en geïrriteerd verslaving, groot verschil tussen lekkere gevoel tijdens gebruik en vervelende gevoel erna depressie na stoppen Risico's beperken Geef duidelijke informatie, zodat er een doordachte keuze gemaakt kan worden voor het wel of niet gebruiken van cocaïne. Als uw kind of cliënt toch gebruikt, geef dan de volgende tips om zo veilig mogelijk te gebruiken: laat je cocaïne testen, gebruik alleen als je je lichamelijk en geestelijk goed voelt en gebruik met mate. 16 Genotmiddelen

19 Speed (amfetamine) Speed - ook wel amfetamine genoemd - wordt in een laboratorium gemaakt en is verkrijgbaar in poedervorm of als pil. Speed wordt meestal geslikt, maar kan ook gesnoven of gespoten worden. Speed is een oppeppend middel. Je wordt er vrolijk, actief en zelf - verzekerd van. Het uithoudingsvermogen neemt toe en gevoelens van honger en vermoeidheid verdwijnen. De hartslag en bloeddruk gaan omhoog en ook de lichaamstemperatuur stijgt. Je pupillen worden groter en spieren spannen zich, wat zich uit in stijve kaken, trekkingen van het gelaat en knarsetanden. Bij slikken duurt het zo'n kwartier voordat het middel begint te werken. Bij spuiten of snuiven werkt het al na enkele minuten. Na zo'n 4 tot 8 uur is speed uit - gewerkt. Risico's op korte termijn oververhitting door het stijgen van lichaamstemperatuur hartritmestoornis, infarct of hersenbloeding bij zware lichamelijke inspanningen Risico's op lange termijn verslaving, zowel geestelijk als lichamelijke afhankelijkheid diverse lichamelijke klachten als slapeloosheid, gebrek aan eetlust, duizeligheid, hoofdpijn, hartkloppingen en buikkrampen minder speeksel waardoor tanden slechter worden schoongemaakt, tanden kunnen ook los gaan zitten beschadiging van neusslijmvlies bij snuiven last van achtervolgingswaanzin of psychose Genotmiddelen 17

20 Risico's beperken Geef duidelijke informatie, zodat er een doordachte keuze gemaakt kan worden voor het wel of niet gebruiken van speed. Het gebruik van speed is niet zonder risico. Als uw kind of cliënt toch gebruikt, geef dan de volgende tips om zo veilig mogelijk te gebruiken: laat je speed testen, gebruik alleen als je je lichamelijk en geestelijk goed voelt. Gebruik met mate (alleen bij speciale gelegenheden, niet meer dan één pil), zorg voor afkoeling en drink veel water. Neem voldoende rust en eet goed, gebruik niet in combinatie met andere middelen. 18 Genotmiddelen

21 Gokken Gokken is leuk en spannend. Het wordt dan ook al eeuwen door mensen gedaan. En haast iedereen heeft wel eens een staatslot gekocht, meegedaan aan de postcodeloterij, of een gokje gewaagd op een fruitautomaat. Wanneer je op tijd kunt stoppen, dan is er niets aan de hand. Maar sommige mensen weten geen maat te houden en raken verslaafd aan het spel. Het lukt hen niet om minder te gokken of er helemaal mee te stoppen. In Nederland zijn zo'n mensen verslaafd aan gokken en 90% hiervan is een man. Risico's geestelijke verslaving schulden verwaarlozen familie, vrienden, school of werk vergeten van afspraken Risico's beperken Enkele tips om gokken leuk te houden zijn: bepaal van tevoren hoeveel geld je wilt uitgeven probeer als je verliest het geld niet terug te winnen hou bij hoe vaak en hoe lang je speelt stop als je hebt gewonnen je kunt je door een gokhal op een 'Witte Lijst' laten zetten. Je kunt dan voor een bepaalde tijd geweigerd worden aan de deur. Genotmiddelen 19

22 Informatie Gokken en site van de Stichting AGOG Nederland, een organisatie die hulp biedt aan mensen met een gokprobleem en hun omgeving. Alcohol site bestemd voor jongeren / informatie over alcoholgebruik en alcoholvoorlichting test je drinkgedrag (alleen voor mensen boven de 18 jaar) informatie aan ouders van kinderen van 10 tot 15 jaar over alcohol en opvoeding Alcohol infolijn, Roken de nationale organisatie voor voorlichting over de gezondheidsrisico's van roken startpagina voor jongerensite van Stivoro Roken Infolijn, Drugs Drugs Infolijn, Genotmiddelen

23

24 vormgeving vormvisie bno apeldoorn MEE Veluwe Ondersteuning bij leven met een beperking Centraal kantoor Apeldoorn Postbus AJ Apeldoorn T F E I MEE Veluwe vindt u in 16 gemeenten op de Veluwe. Voor de locatie bij u in de buurt kunt u bellen, of kijken op

speciaal onderwijs lesbrief drugs UITGAVE: STICHTING VOORKOM! T (030) 637 31 44 E-MAIL: STICHTING@VOORKOM.NL WWW.VOORKOM.NL

speciaal onderwijs lesbrief drugs UITGAVE: STICHTING VOORKOM! T (030) 637 31 44 E-MAIL: STICHTING@VOORKOM.NL WWW.VOORKOM.NL speciaal onderwijs UITGAVE: STICHTING VOORKOM! T (030) 637 31 44 E-MAIL: STICHTING@VOORKOM.NL WWW.VOORKOM.NL inhoud LES 1: KENNISMAKING MET DRUGS 3 SOORTEN DRUGS 3 WAT DOEN DRUGS? 4 VERSLAAFD AAN DRUGS

Nadere informatie

lesbrief speciaal basisonderwijs UITGAVE: STICHTING VOORKOM! T (030) 637 31 44 E-MAIL: STICHTING@VOORKOM.NL WWW.VOORKOM.NL

lesbrief speciaal basisonderwijs UITGAVE: STICHTING VOORKOM! T (030) 637 31 44 E-MAIL: STICHTING@VOORKOM.NL WWW.VOORKOM.NL lesbrief speciaal basisonderwijs UITGAVE: STICHTING VOORKOM! T (030) 637 31 44 E-MAIL: STICHTING@VOORKOM.NL WWW.VOORKOM.NL inhoud LES 1: ROKEN EN BLOWEN 3 GEWOONTEN 3 CONTRACT 4 ROKEN EN JOUW GEZONDHEID

Nadere informatie

speciaal onderwijs lesbrief alcohol UITGAVE: STICHTING VOORKOM! T (030) 637 31 44 E-MAIL: STICHTING@VOORKOM.NL WWW.VOORKOM.NL

speciaal onderwijs lesbrief alcohol UITGAVE: STICHTING VOORKOM! T (030) 637 31 44 E-MAIL: STICHTING@VOORKOM.NL WWW.VOORKOM.NL speciaal onderwijs UITGAVE: STICHTING VOORKOM! T (00) 67 1 44 E-MAIL: STICHTING@VOORKOM.NL WWW.VOORKOM.NL inhoud LES 1: KENNISMAKING MET ALCOHOL SOORTEN DRANK DE WERKING VAN ALCOHOL 4 DE GEVOLGEN VOOR

Nadere informatie

Middeleninfo. Alcohol. Tripmiddelen

Middeleninfo. Alcohol. Tripmiddelen Middeleninfo Alcohol Tabak Cocaïne Hasj Heroïne Paddo's Smartdrugs Speed Tripmiddelen XTC Alcohol Afhankelijkheid Gewenning Alcohol & Bij 'sociaal gebruik' kan er al sprake zijn van matige geestelijke

Nadere informatie

Hoe help ik mijn kind nee zeggen tegen roken, drinken en blowen?

Hoe help ik mijn kind nee zeggen tegen roken, drinken en blowen? Hoe help ik mijn kind nee zeggen tegen roken, drinken en blowen? Uw kind en roken, drinken en blowen? U kunt er iets aan doen! Kinderen die opgroeien krijgen te maken met allerlei verleidingen. Bijvoorbeeld

Nadere informatie

XTC, cocaïne en speed

XTC, cocaïne en speed XTC, cocaïne en speed Zonder flauwekul Je hebt vast wel eens van XTC, cocaïne en speed gehoord. XTC, cocaïne en speed zijn drugs. Het is belangrijk om te weten wat XTC, cocaïne en speed met je doen. Dat

Nadere informatie

Hoe help ik mijn kind nee zeggen tegen roken, drinken en blowen?

Hoe help ik mijn kind nee zeggen tegen roken, drinken en blowen? Hoe help ik mijn kind nee zeggen tegen roken, drinken en blowen? Uw kind en roken, drinken en blowen? U kunt er iets aan doen! Kinderen die opgroeien krijgen te maken met allerlei verleidingen. Bijvoorbeeld

Nadere informatie

HOE HELP IK MIJN KIND NEE ZEGGEN TEGEN ROKEN, DRINKEN EN BLOWEN?

HOE HELP IK MIJN KIND NEE ZEGGEN TEGEN ROKEN, DRINKEN EN BLOWEN? HOE HELP IK MIJN KIND NEE ZEGGEN TEGEN ROKEN, DRINKEN EN BLOWEN? UW KIND EN ROKEN, DRINKEN EN BLOWEN? U KUNT ER IETS AAN DOEN! Kinderen die opgroeien krijgen te maken met allerlei verleidingen. Bijvoorbeeld

Nadere informatie

Achtergrondinformatie opdracht 3, module 5, les 9

Achtergrondinformatie opdracht 3, module 5, les 9 Achtergrondinformatie opdracht 3, module 5, les 9 Roken alcohol en drugs Roken, alcohol en drugs zijn schrikbeelden voor veel ouders. Dit geldt voor allochtone ouders én Nederlandse ouders. Sommige kinderen

Nadere informatie

HASJ EN WIET. Zonder flauwekul

HASJ EN WIET. Zonder flauwekul HASJ EN WIET Zonder flauwekul Je hebt vast wel eens van hasj of wiet gehoord. Hasj en wiet zijn drugs. Het roken van tabak met hasj of wiet heet blowen. Ik blow niet. Ik gebruik medicijnen. Dan kan het

Nadere informatie

Wat je moet weten over hasj en wiet

Wat je moet weten over hasj en wiet Wat je moet weten over hasj en wiet 1 2 Je hebt vast wel eens van hasj of wiet gehoord. Hasj en wiet zijn drugs. Hasj en wiet worden meestal gerookt. Er wordt een soort sigaret gedraaid met tabak en hasj

Nadere informatie

Welkom bij Uw kind en genotmiddelen. Gaby Herweijer Adviseur Gezondheidsbevordering

Welkom bij Uw kind en genotmiddelen. Gaby Herweijer Adviseur Gezondheidsbevordering Welkom bij Uw kind en genotmiddelen Gaby Herweijer Adviseur Gezondheidsbevordering Welkom in de Puberteit Pubers ondergaan veel veranderingen Vrienden School Lichamelijk Seksualiteit Hersenen Pubers vragen

Nadere informatie

Hasj en wiet zijn drugs. Dat heet blowen. In deze folder vind je:

Hasj en wiet zijn drugs. Dat heet blowen. In deze folder vind je: Je hebt vast wel eens van hasj of wiet gehoord. Hasj en wiet zijn drugs. Hasj en wiet worden meestal gerookt. Er wordt een soort sigaret gedraaid met tabak en hasj of wiet. Dat heet blowen. In deze folder

Nadere informatie

Alcohol, Roken en opvoeding

Alcohol, Roken en opvoeding Alcohol, Roken en opvoeding Uw kind in klas 1 van het voortgezet onderwijs Als kinderen naar het voortgezet onderwijs gaan, verandert er veel in hun leven. Ze krijgen andere interesses en hun vriendengroep

Nadere informatie

Verslaving. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over verslaving. Als iemand niet meer zonder... kan

Verslaving. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over verslaving. Als iemand niet meer zonder... kan ggz voor doven & slechthorenden Verslaving Als iemand niet meer zonder... kan Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over verslaving Herkent u dit? Veel mensen gebruiken soms

Nadere informatie

Speciaal onderwijs LESBRIEF OVER DRUGS UITGAVE: STICHTING VOORKOM! POSTBUS 91 3990 DB HOUTEN TELEFOON 030-6373144

Speciaal onderwijs LESBRIEF OVER DRUGS UITGAVE: STICHTING VOORKOM! POSTBUS 91 3990 DB HOUTEN TELEFOON 030-6373144 Speciaal onderwijs LESBRIEF OVER DRUGS UITGAVE: STICHTING VOORKOM! POSTBUS 91 3990 DB HOUTEN TELEFOON 030-6373144 Lesbrief over drugs INHOUD pagina Colofon: Deze lesbrief hoort bij het drugspreventieproject

Nadere informatie

Inleiding. Bron: Nationale Drugsmonitor Jaarbericht 2007. Uitgave van Trimbosinstituut

Inleiding. Bron: Nationale Drugsmonitor Jaarbericht 2007. Uitgave van Trimbosinstituut : Alcohol, roken en drugs Inleiding In onze maatschappij zijn het gebruik van alcohol en andere drugs heel gewoon geworden roken en het drinken van alcoholische dranken gebeurt op recepties, feestjes,

Nadere informatie

drugs Wat iedereen over zou moeten weten Over deze brochure

drugs Wat iedereen over zou moeten weten Over deze brochure Over deze brochure De één is er tegen, voor de ander is het minder een probleem. Wat je ook van drugs vindt, de kans is groot dat je er ooit mee te maken krijgt. Als opvoeder, familielid of vriend(in),

Nadere informatie

drugs Wat iedereen over zou moeten weten Over deze brochure

drugs Wat iedereen over zou moeten weten Over deze brochure Over deze brochure De één is er tegen, voor de ander is het minder een probleem. Wat je ook van drugs vindt, de kans is groot dat je er ooit mee te maken krijgt. Als opvoeder, familielid of vriend(in),

Nadere informatie

Liska Vulperhorst Preventiewerker

Liska Vulperhorst Preventiewerker Liska Vulperhorst Preventiewerker Tactus Verslavingszorg Vijf circuits Behandeling & Begeleiding Sociale Verslavingszorg Forensische Verslavingszorg Verslavingsreclassering Preventie & Consultancy Programma

Nadere informatie

Pubers en genotmiddelen. Irene Lapajian Gezondheidsbevorderaar GGD HM 6 oktober 2014

Pubers en genotmiddelen. Irene Lapajian Gezondheidsbevorderaar GGD HM 6 oktober 2014 Pubers en genotmiddelen Irene Lapajian Gezondheidsbevorderaar GGD HM 6 oktober 2014 Overzicht - Inleiding - (hersen)ontwikkeling pubers - Genotmiddelen: - energiedrank - roken - alcohol - Opvoeding en

Nadere informatie

basisschool WWW.VOORKOM.NL

basisschool WWW.VOORKOM.NL UITGAVE: STICHTING VOORKOM! T (030) 637 31 44 E-MAIL: STICHTING@VOORKOM.NL WWW.VOORKOM.NL inhoud Inleiding 3 Les 1: Roken en Blowen 4 Roken: de werking 4 Lichamelijke en geestelijke verslaving 5 Blowen

Nadere informatie

Uw kind en genotmiddelen Dinsdag 7 oktober 2014. Linda van Delft Gezondheidsbevorderaar 088-3084284 lvandelft@ggdhm.nl

Uw kind en genotmiddelen Dinsdag 7 oktober 2014. Linda van Delft Gezondheidsbevorderaar 088-3084284 lvandelft@ggdhm.nl Uw kind en genotmiddelen Dinsdag 7 oktober 2014 Linda van Delft Gezondheidsbevorderaar 088-3084284 lvandelft@ggdhm.nl Wat zijn genotmiddelen? Dit zijn stoffen die een verandering van het bewustzijn veroorzaken

Nadere informatie

ALCOHOL. Zonder flauwekul

ALCOHOL. Zonder flauwekul ALCOHOL Zonder flauwekul Op een feestje of in een café drinken veel mensen alcohol. Dat vinden ze gezellig. Maar is alcohol drinken eigenlijk wel gezellig? Het is belangrijk dat je weet wat alcohol met

Nadere informatie

Bert Vinken. Vincent van Gogh Voor geestelijke gezondheidszorg. Presentatie alcohol en opvoeding Trimbos-instituut

Bert Vinken. Vincent van Gogh Voor geestelijke gezondheidszorg. Presentatie alcohol en opvoeding Trimbos-instituut Nee tegen alcohol (en drugs) schade Bert Vinken Vincent van Gogh Voor geestelijke gezondheidszorg Programma 19.30 uur 20.30 uur 20.45 uur 21.30 uur Presentatie Pauze vraag en antwoord Einde Drugs Definities

Nadere informatie

ALCOHOL EN OPVOEDING UW KIND OP HET VOORTGEZET ONDERWIJS DE GEZONDE SCHOOL EN GENOTMIDDELEN. Folder Alcohol en opvoeding.indd 1 27-07-2011 13:42:29

ALCOHOL EN OPVOEDING UW KIND OP HET VOORTGEZET ONDERWIJS DE GEZONDE SCHOOL EN GENOTMIDDELEN. Folder Alcohol en opvoeding.indd 1 27-07-2011 13:42:29 ALCOHOL EN OPVOEDING UW KIND OP HET VOORTGEZET ONDERWIJS DE GEZONDE SCHOOL EN GENOTMIDDELEN Folder Alcohol en opvoeding.indd 1 27-07-2011 13:42:29 ALCOHOL EN OPVOEDING Als kinderen naar het voortgezet

Nadere informatie

Haw it der oer! Marcel Seuninga/ Auke Zandstra

Haw it der oer! Marcel Seuninga/ Auke Zandstra Haw it der oer! Marcel Seuninga/ Auke Zandstra Programma Enkele cijfers over roken, drinken en gamen Jongeren en alcohol Andere drugs Enkele tips t.a.v. opvoeding en genotmiddelen Vragen en afsluiting

Nadere informatie

speciaal onderwijs lesbrief roken UITGAVE: STICHTING VOORKOM! T (030) 637 31 44 E-MAIL: STICHTING@VOORKOM.NL WWW.VOORKOM.NL

speciaal onderwijs lesbrief roken UITGAVE: STICHTING VOORKOM! T (030) 637 31 44 E-MAIL: STICHTING@VOORKOM.NL WWW.VOORKOM.NL speciaal onderwijs UITGAVE: STICHTING VOORKOM! T (030) 637 31 44 E-MAIL: STICHTING@VOORKOM.NL WWW.VOORKOM.NL inhoud LES 1: KENNISMAKING MET ROKEN 3 GEWOONTEN 3 ROKEN EN JOUW GEZONDHEID 4 VERSLAAFD AAN

Nadere informatie

Pubers en blowen Gaby Herweijer Gezondheidsbevorderaar

Pubers en blowen Gaby Herweijer Gezondheidsbevorderaar Pubers en blowen Gaby Herweijer Gezondheidsbevorderaar Programma Soorten genotmiddelen Het puberbrein Genotmiddelen; Waterpijp Blowen Opvoeding Wat zijn genotmiddelen? Dit zijn stoffen die een verandering

Nadere informatie

Signaleren & Bespreken

Signaleren & Bespreken Signaleren & Bespreken HIER KOMT NOG EEN FOTO! Help! Mijn kind gaat uit! Hoe signaleer ik druggebruik bij mijn kind? Hoe signaleer ik problematisch gebruik bij mijn kind? En wat als blijkt dat..? Op tijd..

Nadere informatie

Uitslagen leerlingen onderzoek (2003)

Uitslagen leerlingen onderzoek (2003) Uitslagen leerlingen onderzoek (00) Als onderdeel van het onderzoek naar het verslavingspreventieproject op scholen voor voortgezet onderwijs in Katwijk is een anonieme online-enquête afgenomen met behulp

Nadere informatie

Signalen van verdovende middelen. Volgens de (opium)wet. Signalen van stimulerende middelen. Redenen gebruik

Signalen van verdovende middelen. Volgens de (opium)wet. Signalen van stimulerende middelen. Redenen gebruik Associëren Novadic-Kentron Preventie, Voorlichting en Advies Workshop LVG 60 minuten Drugs Belevingswerelden Associëren drugs LVG Ø Impulsief Ø Hier & nu (gevoelig voor impulsen van dat moment) Ø Grenzeloos

Nadere informatie

VOORLICHTING AAN OUDERS VAN HET CHR. LYCEUM OVER DRUGS. / pagina

VOORLICHTING AAN OUDERS VAN HET CHR. LYCEUM OVER DRUGS. / pagina VOORLICHTING AAN OUDERS VAN HET CHR. LYCEUM OVER DRUGS / pagina eens oneens VIA INVOEGEN KOPTEKST EN VOETTEKST KUNT U DEZE TEKST WIJZIGEN / pagina 2 Cannabis/hasj is verslavend VIA INVOEGEN KOPTEKST EN

Nadere informatie

Genotmiddelen. Genotmiddelen. Bron: http://gezondeleefstijl.slo.nl 1

Genotmiddelen. Genotmiddelen. Bron: http://gezondeleefstijl.slo.nl 1 zijn er altijd al geweest en zullen er ook altijd blijven. Veel jongeren experimenteren in de puberteit met roken, alcohol en drugs en een deel laat zich verleiden tot risicovol gedrag. Jongeren zijn extra

Nadere informatie

Belang Preventie Cijfers comazuipen 2011

Belang Preventie Cijfers comazuipen 2011 Programma vandaag 19:00 19:45 u Tactus Verslavingszorg Cijfers Middelen/gewoontes 19:45 20:00 u Pauze Pubers & Verslavingen Liska Vulperhorst Preventiewerker 21 maart 2013 20:00 20:45 u Stellingen 20:45

Nadere informatie

WWW.VOORKOM.NL LESBRIEF OVER ROKEN UITGAVE: STICHTING VOORKOM! POSTBUS 91 3990 DB HOUTEN TELEFOON 030-6373144

WWW.VOORKOM.NL LESBRIEF OVER ROKEN UITGAVE: STICHTING VOORKOM! POSTBUS 91 3990 DB HOUTEN TELEFOON 030-6373144 WWW.VOORKOM.NL V.S.O. Roken stoer? Stoppen is sterker! LESBRIEF OVER ROKEN UITGAVE: STICHTING VOORKOM! POSTBUS 91 3990 DB HOUTEN TELEFOON 030-6373144 Lesbrief Over Roken V.S.O. Colofon: Deze lesbrief hoort

Nadere informatie

De puberteit 9/21/2015. Programma. Indeling naar werking. Wat zijn genotmiddelen? Welkom bij Uw kind en genotmiddelen

De puberteit 9/21/2015. Programma. Indeling naar werking. Wat zijn genotmiddelen? Welkom bij Uw kind en genotmiddelen Programma Welkom bij Uw kind en genotmiddelen (hersen)ontwikkeling pubers Genotmiddelen Energydrinks Roken Alcohol en genotmiddelen Eef Hollman Adviseur Gezondheidsbevordering Indeling naar werking Wat

Nadere informatie

Combigebruik. De meest gestelde vragen

Combigebruik. De meest gestelde vragen Combigebruik. De meest gestelde vragen V.U.: Frieda Matthys, Vereniging voor Alcohol- en andere Drugproblemen vzw, VAD, Vanderlindenstraat 15, 1030 Brussel - juni 2011 (herziene herdruk) - D/2011/6030/10

Nadere informatie

Bianca Wagenaar-Swart Preventiewerker

Bianca Wagenaar-Swart Preventiewerker Bianca Wagenaar-Swart Preventiewerker Tactus Verslavingszorg Stedendriehoek, Twente, Zwolle/Noord Veluwe en Flevoland Preventie Behandeling Nazorg Alcohol, roken, drugs, medicijnen, gamen, gokken Programma

Nadere informatie

wat doet alcohol eigenlijk met je lichaam?

wat doet alcohol eigenlijk met je lichaam? de kater komt later ziek door te veel alcohol Je hebt te veel alcohol gedronken. Dit heeft je zo ziek gemaakt dat we je met spoed moesten opnemen in ons ziekenhuis. Waarschijnlijk ben je - net als je ouders/verzorgers

Nadere informatie

WIL JE MINDER BLOWEN?

WIL JE MINDER BLOWEN? WIL JE MINDER BLOWEN? Uitgave van Stichting Be Aware Maart 2015 Ik wil minderen. Je vindt dat je teveel wiet/hasj of cannabis rookt. Je beseft dat je hierdoor minder goed functioneert: je huiswerk lijdt

Nadere informatie

27 mei 2015 Sanne Louw Kikid & marion.kooij@brijder.nl 08835 83880 06 30 26 24 83. www.twitter.com/brijderjeugd

27 mei 2015 Sanne Louw Kikid & marion.kooij@brijder.nl 08835 83880 06 30 26 24 83. www.twitter.com/brijderjeugd 27 mei 2015 Sanne Louw Kikid & marion.kooij@brijder.nl 08835 83880 06 30 26 24 83 www.twitter.com/brijderjeugd Kikid Het is als ouder jouw verantwoordelijkheid, dat je kind NEE kan zeggen tegen drank!

Nadere informatie

lesbrief basisschool WWW.VOORKOM.NL @VOORKOM.NL

lesbrief basisschool WWW.VOORKOM.NL @VOORKOM.NL WWW.VOORKOM.NL @VOORKOM.NL inhoud INLEIDING TEST JEZELF LES 1: ROKEN EN BLOWEN ROKEN: DE WERKING LICHAMELIJKE EN GEESTELIJKE VERSLAVING BLOWEN EN ANDERE DRUGS HASJ EN WIET: WAT WEET JE WEL, WAT NIET? FABELS

Nadere informatie

Welkom bij Uw kind en genotmiddelen. Irene Lapajian Adviseur Gezondheidsbevordering

Welkom bij Uw kind en genotmiddelen. Irene Lapajian Adviseur Gezondheidsbevordering Welkom bij Uw kind en genotmiddelen Irene Lapajian Adviseur Gezondheidsbevordering Agenda Genotmiddelen Energiedrank Roken: sigaret, waterpijp en shishapen Alcohol Cannabis Opvoedtips Wat zijn genotmiddelen?

Nadere informatie

Genotmiddelen. Omgaan met tabak, alcohol en drugs

Genotmiddelen. Omgaan met tabak, alcohol en drugs Genotmiddelen Omgaan met tabak, alcohol en drugs Genotmiddelen Omgaan met tabak, alcohol en drugs Genotmiddelen als tabak, alcohol en drugs zijn vaak verleidelijk voor tieners. Ze weten dat het niet mag,

Nadere informatie

Ouderavond riskante genotmiddelen Andreas College, Rijnmond Katwijk

Ouderavond riskante genotmiddelen Andreas College, Rijnmond Katwijk Ouderavond riskante genotmiddelen Andreas College, Rijnmond Katwijk 16 september 2014 Pel van Hattum Programma 1. Middelen 2. Cijfers 3. Puberteit 4. Opvoeding 1. Middelen: Tabak Héél ongezond: de dodelijkste

Nadere informatie

BENT U ER KLAAR VOOR? Stoppen met roken, het Vlietland Ziekenhuis helpt

BENT U ER KLAAR VOOR? Stoppen met roken, het Vlietland Ziekenhuis helpt Polikliniek Longgeneeskunde BENT U ER KLAAR VOOR? Stoppen met roken, het Vlietland Ziekenhuis helpt STOPPEN MET ROKEN Langzamerhand weet iedereen dat roken een ongezonde gewoonte is. Roken speelt een belangrijke

Nadere informatie

21 mei 2015 marion.kooij@brijder.nl 08835 83880 06 30 26 24 83. www.twitter.com/brijderjeugd

21 mei 2015 marion.kooij@brijder.nl 08835 83880 06 30 26 24 83. www.twitter.com/brijderjeugd 21 mei 2015 marion.kooij@brijder.nl 08835 83880 06 30 26 24 83 www.twitter.com/brijderjeugd Brijder jeugd Preventie Voorlichting (in de klas en aan docenten) ABC gesprekken Aanwezig bij verschillende ZAT

Nadere informatie

To blow or not to. blow? Inhoud. Informatiebrochure over cannabisgebruik bij een psychose. Inleiding. 1. Een psychose. 2. Cannabis

To blow or not to. blow? Inhoud. Informatiebrochure over cannabisgebruik bij een psychose. Inleiding. 1. Een psychose. 2. Cannabis Inhoud To blow or not to Inleiding 1. Een psychose blow? Informatiebrochure over cannabisgebruik bij een psychose 2. Cannabis 3. Risico op een psychose door cannabisgebruik 4. Redenen om cannabis te gebruiken

Nadere informatie

Bespreken van situaties

Bespreken van situaties Bespreken van situaties U heeft met de leerlingen de website over alcohol, roken en drugs doorlopen. Dit zijn onderwerpen die leerlingen bezighouden en waar ze onderling over praten. Toch is het goed om

Nadere informatie

WAT HOUDT U NOG TEGEN?

WAT HOUDT U NOG TEGEN? WAT HOUDT U NOG TEGEN? 2 Tussenoplossingen bestaan niet Rokers die voor het eerst nadenken over stoppen, proberen nog wel eens een tussenoplossing te vinden. Helaas bestaan er geen succesvolle tussenoplossingen.

Nadere informatie

LESBRIEF OVER ALCOHOL EN ALCOHOLVERSLAVING

LESBRIEF OVER ALCOHOL EN ALCOHOLVERSLAVING V.S.O. WWW.VOORKOM.NL LESBRIEF OVER ALCOHOL EN ALCOHOLVERSLAVING UITGAVE: STICHTING VOORKOM! POSTBUS 91 3990 DB HOUTEN TELEFOON 030-6373144 Lesbrief: V.S.O. alcohol en alcoholverslaving INHOUDSOPGAVE pagina

Nadere informatie

lesbrief roken UITGAVE: STICHTING VOORKOM! T (030) 637 31 44 E-MAIL: STICHTING@VOORKOM.NL WWW.VOORKOM.NL

lesbrief roken UITGAVE: STICHTING VOORKOM! T (030) 637 31 44 E-MAIL: STICHTING@VOORKOM.NL WWW.VOORKOM.NL UITGAVE: STICHTING VOORKOM! T (030) 637 31 44 E-MAIL: STICHTING@VOORKOM.NL WWW.VOORKOM.NL inhoud Les 1: Kennismaking met roken 3 Meer of minder rook? 3 Roken en jouw gezondheid 4 Roken en verslaving 5

Nadere informatie

Health. 5h Roken 1. Theorieboek. TFG Hellegers 18-5-2013. Wat zit er in een sigaret?

Health. 5h Roken 1. Theorieboek. TFG Hellegers 18-5-2013. Wat zit er in een sigaret? 5h Roken 1 Dagelijks proberen in Nederland alleen al honderden mensen te stoppen met roken. Soms met succes maar vooral ook met ergernis en frustratie. De strijd tegen de sigaret of sigaar is geen makkelijke

Nadere informatie

Speciaal onderwijs LESBRIEF OVER ALCOHOL UITGAVE: STICHTING VOORKOM! POSTBUS 91 3990 DB HOUTEN TELEFOON 030-6373144

Speciaal onderwijs LESBRIEF OVER ALCOHOL UITGAVE: STICHTING VOORKOM! POSTBUS 91 3990 DB HOUTEN TELEFOON 030-6373144 Speciaal onderwijs LESBRIEF OVER ALCOHOL UITGAVE: STICHTING VOORKOM! POSTBUS 91 3990 DB HOUTEN TELEFOON 030-6373144 Lesbrief over alcohol INHOUD pagina Inleiding 2 Welke soorten drank zijn er? 2 De werking

Nadere informatie

Welkom bij Uw kind en genotmiddelen. Irene Lapajian Adviseur Gezondheidsbevordering

Welkom bij Uw kind en genotmiddelen. Irene Lapajian Adviseur Gezondheidsbevordering Welkom bij Uw kind en genotmiddelen Irene Lapajian Adviseur Gezondheidsbevordering Agenda Genotmiddelen Pubergedrag en hersenontwikkeling Energiedrank Roken: sigaret, waterpijp en shishapen Alcohol Opvoedtips

Nadere informatie

regio Gooi en Vechtstreek Niet uitgeslapen? Jongeren en slapeloosheid www.cjggooienvechtstreek.nl

regio Gooi en Vechtstreek Niet uitgeslapen? Jongeren en slapeloosheid www.cjggooienvechtstreek.nl regio Gooi en Vechtstreek Niet uitgeslapen? Jongeren en slapeloosheid www.cjggooienvechtstreek.nl n Niet uitgeslapen? Jongeren en slapeloosheid We slapen gemiddeld zo n zeven tot acht uur per nacht. Dat

Nadere informatie

Welkom bij Uw kind en genotmiddelen. Irene Lapajian Adviseur Gezondheidsbevordering

Welkom bij Uw kind en genotmiddelen. Irene Lapajian Adviseur Gezondheidsbevordering Welkom bij Uw kind en genotmiddelen Irene Lapajian Adviseur Gezondheidsbevordering Wat zijn genotmiddelen? Stoffen die een verandering van het bewustzijn veroorzaken en om die reden worden gebruikt. Verdovend

Nadere informatie

Welkom. Middelen & Opvoeden Youz

Welkom. Middelen & Opvoeden Youz Welkom Middelen & Opvoeden Youz Wat is Youz? Jongerenmerk van Bouman GGZ Advies en behandeling voor jongeren met problemen op het gebied van alcohol, drugs, gokken of gamen. Youz is er ook voor ouders

Nadere informatie

Nederlands. Alcohol, tabak, drugs en medicijnen in Nederland. opvattingen, feiten en risico's

Nederlands. Alcohol, tabak, drugs en medicijnen in Nederland. opvattingen, feiten en risico's Nederlands Alcohol, tabak, drugs en medicijnen in Nederland 1 opvattingen, feiten en risico's Bijna overal ter wereld... Bijna overal ter wereld gebruiken mensen alcohol, tabak en drugs. Voor de smaak

Nadere informatie

Nuchter opvoeden Alcohol en Drugs in de Opvoeding. Floris Munneke Anita van Stralen

Nuchter opvoeden Alcohol en Drugs in de Opvoeding. Floris Munneke Anita van Stralen Nuchter opvoeden Alcohol en Drugs in de Opvoeding Floris Munneke Anita van Stralen Programma Trends Invloeden op het kind Wat vindt u? Het gesprek met uw kind Verwijsmogelijkheden Wat roept het onderwerp

Nadere informatie

Waarom iemand borderline heeft, is niet helemaal duidelijk. Iemand kan borderline krijgen als hij:

Waarom iemand borderline heeft, is niet helemaal duidelijk. Iemand kan borderline krijgen als hij: Gedrags en persoonlijksheidsstoornissen. Psychose Wat moet je weten over psychose? Iemand die een psychose heeft, ziet zichzelf en anderen niet zoals ze echt zijn. Soms ziet hij ook dingen die er niet

Nadere informatie

lesbrief drugs UITGAVE: STICHTING VOORKOM! T (030) 637 31 44 E-MAIL: STICHTING@VOORKOM.NL WWW.VOORKOM.NL

lesbrief drugs UITGAVE: STICHTING VOORKOM! T (030) 637 31 44 E-MAIL: STICHTING@VOORKOM.NL WWW.VOORKOM.NL UITGAVE: STICHTING VOORKOM! T (030) 637 31 44 E-MAIL: STICHTING@VOORKOM.NL WWW.VOORKOM.NL inhoud Les 1: Kennismaking met drugs 3 Verslaving in Nederland 3 Soorten drugs 3 Gewenning 5 Geestelijke Verslaving

Nadere informatie

Een klein onderzoekje vooraf: rook je? Ondervraag enkele vrienden of klasgenoten. Wat denk je? Rook de meerderheid van de jongeren wel of niet?

Een klein onderzoekje vooraf: rook je? Ondervraag enkele vrienden of klasgenoten. Wat denk je? Rook de meerderheid van de jongeren wel of niet? GEZONDHEID: ROKEN 7 april GEZONDHEID: ROKEN 2 Gezondheid Ieder jaar vieren we op 7 april Wereldgezondheidsdag. Met deze dag vraagt de WHO, de Wereldgezondheidsorganisatie, aandacht voor gezondheid en ziektes

Nadere informatie

XTC DE VRAGEN, DE ANTWOORDEN

XTC DE VRAGEN, DE ANTWOORDEN XTC DE VRAGEN, DE ANTWOORDEN XTC? Bij XTC spreek op zijn Engels uit ecstasy in enge zin gaat het eigenlijk over het synthetische MDMA, de stimulerende en bewustzijnsveranderende werkzame stof die in de

Nadere informatie

Middelengebruik en alcohol in relatie tot NAH. Twan van Duijnhoven Verpleegkundig Specialist GGZ

Middelengebruik en alcohol in relatie tot NAH. Twan van Duijnhoven Verpleegkundig Specialist GGZ Middelengebruik en alcohol in relatie tot NAH Twan van Duijnhoven Verpleegkundig Specialist GGZ Programma Stellingen Geschiedenis van verslaving Wat zijn drugs? Fasen van gebruik Soorten middelen Effecten

Nadere informatie

Dat doet mijn kind toch niet?!

Dat doet mijn kind toch niet?! Dat doet mijn kind toch niet?! Informatie over alcohol en drugs 17 maart 2016 marion.kooij@brijder.nl 088 3583 880 06 30 26 24 83 www.twitter.com/brijderjeugd Brijder jeugd Preventie Voorlichting (in de

Nadere informatie

Slaapproblemen, angst en onrust

Slaapproblemen, angst en onrust Slaapproblemen, angst en onrust WAT KUNT U ZELF DOEN WAT KAN UW APOTHEKER VOOR U DOEN WAT GEBEURT ER ALS U STOPT AUTORIJDEN INFORMATIE ADRESSEN HULPVERLENING VRAAG OVER UW MEDICIJNEN? WWW.APOTHEEK.NL SLAAPPROBLEMEN,

Nadere informatie

Voorwoord 3. 1. Het spel 4 1.1 Waarom dit spel? 4 1.2 Spelleider 4 1.3 Voorbereiding en tips voor de spelleider 4. 2.

Voorwoord 3. 1. Het spel 4 1.1 Waarom dit spel? 4 1.2 Spelleider 4 1.3 Voorbereiding en tips voor de spelleider 4. 2. INHOUDSOPGAVE Voorwoord 3 1. Het spel 4 1.1 Waarom dit spel? 4 1.2 Spelleider 4 1.3 Voorbereiding en tips voor de spelleider 4 2. De spelregels 6 3. Spelkaarten 7 3.1 Wat weet jij? 7 3.2 Wat doe jij? 10

Nadere informatie

Project Alcohol 2014

Project Alcohol 2014 Project Alcohol 2014 Naam: Jong geleerd is oud gedaan!!!! Laat je niet Naam: F L s E s E N Klas:!!! 1 Inleiding De carnaval komt eraan. Een feest dat gevierd moet worden. Maar is het feestje van plezier

Nadere informatie

Middelengebruik bij mensen met een verstandelijke beperking. Arjetta Timmer Brijder Verslavingszorg

Middelengebruik bij mensen met een verstandelijke beperking. Arjetta Timmer Brijder Verslavingszorg Middelengebruik bij mensen met een verstandelijke beperking Arjetta Timmer Brijder Verslavingszorg Parnassia Bavo Groep Brijder Verslavingszorg Preventie Jeugd Zorg ambulant & klinisch Bereidheidliniaal

Nadere informatie

Deel 2: maak een keuze

Deel 2: maak een keuze Je rookgedrag veranderen Deel 2: maak een keuze In deel 1 heb je stilgestaan bij je rookgedrag. Je hebt geregistreerd hoeveel en in welke omstandigheden je rookt. Mogelijks was je wel verwonderd over de

Nadere informatie

v e rslaafd? Wat als je niet meer zonder kan

v e rslaafd? Wat als je niet meer zonder kan v e rslaafd? Wat als je niet meer zonder kan Alles over verslavingen Voor vragen over alcohol, illegale drugs, gokken en medicijnen: De DrugLijn tel. 078 15 10 20 www.druglijn.be SOS Nuchterheid tel. 09

Nadere informatie

De effecten, de risico s en de wet. Cover

De effecten, de risico s en de wet. Cover Tabak, alcohol en andere drugs in België De effecten, de risico s en de wet NL Cover introductie Tabak, alcohol en andere drugs in België De effecten, de risico s en de wet Iedereen komt wel eens in aanraking

Nadere informatie

Hoe gaat het met je? Antwoorden op vragen over alcohol, drugs en psychische gezondheid. Landelijk Expertise centrum Dubbele Diagnose, 2014

Hoe gaat het met je? Antwoorden op vragen over alcohol, drugs en psychische gezondheid. Landelijk Expertise centrum Dubbele Diagnose, 2014 Hoe gaat het met je? Antwoorden op vragen over alcohol, drugs en psychische gezondheid Landelijk Expertise centrum Dubbele Diagnose, 2014 Wat kan ik in deze folder vinden? In deze folder worden veelgestelde

Nadere informatie

Wat je moet weten over alcohol

Wat je moet weten over alcohol Wat je moet weten over alcohol 1 2 Op een feestje of op café drinken veel mensen alcohol. Dat vinden ze gezellig. Maar is alcohol drinken wel altijd zo gezellig? In deze folder vind je: wat alcohol met

Nadere informatie

In deze folder vind je:

In deze folder vind je: Op een feestje of op café drinken veel mensen alcohol. Dat vinden ze gezellig. Maar is alcohol drinken wel altijd zo gezellig? In deze folder vind je: wat alcohol met je doet; welke risico s er zijn; dat

Nadere informatie

1 Wat is er met me aan de hand? 11

1 Wat is er met me aan de hand? 11 Leven met een alcoholprobleem 07-03-06 09:25 Pagina 7 Inhoud Voorwoord 1 Wat is er met me aan de hand? 11 Typerend beeld van de kwaal 11 Symptomen 12 Vroege en late symptomen 14 Diagnostiek 14 Een paar

Nadere informatie

Voorlichting EHBO 28 februari 2011 Rode Kruis Alkmaar. Ton Leenders Afdeling PREVENTIE Brijder Verslavingszorg WWW.BRIJDER.NL

Voorlichting EHBO 28 februari 2011 Rode Kruis Alkmaar. Ton Leenders Afdeling PREVENTIE Brijder Verslavingszorg WWW.BRIJDER.NL Voorlichting EHBO 28 februari 2011 Rode Kruis Alkmaar Ton Leenders Afdeling PREVENTIE Brijder Verslavingszorg WWW.BRIJDER.NL Programma Inleiding Uitgaansdrugs Meest voorkomende klachten en zorg Acute situaties

Nadere informatie

drugs WWW.VOORKOM.NL

drugs WWW.VOORKOM.NL UITGAVE: STICHTING VOORKOM! T (030) 637 31 44 E-MAIL: STICHTING@VOORKOM.NL WWW.VOORKOM.NL inhoud Les 1: Kennismaking met drugs 3 Verslaving in Nederland 3 Soorten drugs 3 Gewenning 5 Geestelijke Verslaving

Nadere informatie

ZOEK de risico s van DRUGS

ZOEK de risico s van DRUGS ZOEK de risico s van DRUGS Tabak Cannabis Alcohol Medicijnen Amfetamines en andere ZOEK de risico s van DRUGS De Sleutel De Sleutel is de grootste organisatie in België die ondersteuning, zorg en preventie

Nadere informatie

Reken maar eens uit wat je per week, per maand of per jaar uitgeeft aan het kopen van sigaretten, sigaren of andere rookwaren!

Reken maar eens uit wat je per week, per maand of per jaar uitgeeft aan het kopen van sigaretten, sigaren of andere rookwaren! Bezint voor ge begint ROKEN Stoppen met roken is niet eenvoudig! Iets afleren is altijd veel moeilijker dan iets aanleren. DAAROM: begin niet met roken! WANT: In tabaksrook zitten heel wat stoffen die

Nadere informatie

lesbrief drugs WWW.VOORKOM.NL @VOORKOM.NL

lesbrief drugs WWW.VOORKOM.NL @VOORKOM.NL WWW.VOORKOM.NL @VOORKOM.NL inhoud LES ENNISMAKING MET DRUGS VERSLAVING IN NEDERLAND SOORTEN DRUGS GEWENNING GEESTELIJKE VERSLAVING LICHAMELIJKE VERSLAVING ONTHOUDINGSVERSCHIJNSELEN THUISOPDRACHTEN LES

Nadere informatie

Dat doet mijn kind toch niet?! Informatie over alcohol en drugs

Dat doet mijn kind toch niet?! Informatie over alcohol en drugs Dat doet mijn kind toch niet?! Informatie over alcohol en drugs 16 oktober 2012 marion.kooij@brijder.nl 023 5307400 www.twitter.com/brijderjeugd Hoeveel alcoholspelletjes kent u? Kingsen Boeren Zap een

Nadere informatie

Gevolgen van alcoholgebruik

Gevolgen van alcoholgebruik Gevolgen van alcoholgebruik Katwijk 7 februari 2008 Programma Trends in alcohol gebruik Effecten en risico s Gevolgen (bij jongeren) Mogelijke oplossingen Conclusies 1 Algemene trends bij jongeren Steeds

Nadere informatie

Hoe denken Zeeuwse jongeren en ouders over alcoholgebruik door jongeren? Onderzoek GGD Zeeland maart 2011

Hoe denken Zeeuwse jongeren en ouders over alcoholgebruik door jongeren? Onderzoek GGD Zeeland maart 2011 Hoe denken Zeeuwse jongeren en ouders over alcoholgebruik door jongeren? Onderzoek GGD Zeeland maart 2011 Zeeuwse jongeren en alcohol In 2010 is de Zeeuwse campagne Laat ze niet (ver)zuipen! van start

Nadere informatie

Depressie bij ouderen

Depressie bij ouderen Depressie bij ouderen Bij u of uw familielid is een depressie vastgesteld. Hoewel relatief veel ouderen last hebben van depressieve klachten, worden deze niet altijd als zodanig herkend. In deze folder

Nadere informatie

Tactus Verslavingszorg. Programma. Tactus op De Rede. Gamen & Internet. Gamen. Bianca Swart Preventiewerker

Tactus Verslavingszorg. Programma. Tactus op De Rede. Gamen & Internet. Gamen. Bianca Swart Preventiewerker Tactus Verslavingszorg Stedendriehoek, Twente, Zwolle/Noord Veluwe en Flevoland Informatie, advies en hulp Alcohol, drugs, medicijnen, gamen, gokken Bianca Swart Preventiewerker Preventie basisonderwijs

Nadere informatie

Cover NL tieners opvoeden over alcohol, roken en cannabis

Cover NL tieners opvoeden over alcohol, roken en cannabis Cover NL tieners opvoeden over alcohol, roken en cannabis 1 WERKEN AAN EEN GOEDE BAND Ook kleine kinderen worden groot. Je kind gaat naar het middelbaar. Het komt in een nieuwe leefwereld terecht. Er breekt

Nadere informatie

Alcoholintoxicatie 1

Alcoholintoxicatie 1 Alcoholintoxicatie 1 Je hebt teveel alcohol gedronken en dit heeft dusdanige effecten op je lichaam gehad dat een opname in het ziekenhuis noodzakelijk was. Doordat je teveel gedronken hebt kan er van

Nadere informatie

LESBRIEF OVER ROKEN UITGAVE: STICHTING VOORKOM! POSTBUS 91 3990 DB HOUTEN TELEFOON 030-6373144

LESBRIEF OVER ROKEN UITGAVE: STICHTING VOORKOM! POSTBUS 91 3990 DB HOUTEN TELEFOON 030-6373144 LESBRIEF OVER ROKEN UITGAVE: STICHTING VOORKOM! POSTBUS 91 3990 DB HOUTEN TELEFOON 030-6373144 Lesbrief over Roken Colofon: Deze lesbrief hoort bij het Preventie Project Roken dat wordt uitgevoerd door

Nadere informatie

TABELLEN ALCOHOLGEBRUIK JONGEREN STAPHORST

TABELLEN ALCOHOLGEBRUIK JONGEREN STAPHORST TABELLEN ALCOHOLGEBRUIK JONGEREN STAPHORST 2011 Tabellen alcoholgebruik jongeren Staphorst Nooit alcohol gedronken ja 33,3% 37,6% 74,4% 12,7% 35,3% nee 66,7% 62,4% 25,6% 87,3% 64,7% Drink bier ja 67,8%

Nadere informatie

Reglement Genotmiddelen

Reglement Genotmiddelen Reglement Genotmiddelen Reitdiep College vestiging Kamerlingh Onnes 1.Inleiding De school wil bijdragen aan het welzijn en veiligheid van leerlingen en personeel. Om dit te realiseren zijn er regels en

Nadere informatie

ASSESSMENT MIDDELENGEBRUIK. Achternaam. Cliëntnummer. Naam interviewer

ASSESSMENT MIDDELENGEBRUIK. Achternaam. Cliëntnummer. Naam interviewer ASSESSMENT MIDDELENGEBRUIK Achternaam bij vrouwelijke cliënten meisjesnaam Geboortedatum Cliëntnummer Datum interview d d m m d d m m 1. Naam interviewer 2. 3. Interview is niet volledig afgenomen want:

Nadere informatie

Hoofdpijn Duizeligheid Vermoeidheid Concentratieproblemen Vergeetachtigheid

Hoofdpijn Duizeligheid Vermoeidheid Concentratieproblemen Vergeetachtigheid Hersenschudding In deze folder vertellen we wat de gevolgen van een hersenschudding kunnen zijn en wat u kunt verwachten tijdens het herstel. Ook geven we adviezen over wat u het beste wel en niet kunt

Nadere informatie

versie EHbDu09T EHbDu Educare Trimbos 1

versie EHbDu09T EHbDu Educare Trimbos 1 versie EHbDu09T EHbDu Educare Trimbos 1 Programma Inleiding Uitgaansdrugs en drank Gezondheidsrisico's Beïnvloedende risico's Acute situaties Eerste hulp EHbDu Educare Trimbos 2 Uitgaansmiddelen XTC Speed

Nadere informatie

Overzicht beschikbare informatie over alcohol, drugs, verslaving en psychiatrische aandoeningen.

Overzicht beschikbare informatie over alcohol, drugs, verslaving en psychiatrische aandoeningen. Overzicht beschikbare informatie over alcohol, drugs, verslaving en psychiatrische aandoeningen. Er is amper psycho-educatie materiaal beschikbaar voor dubbele diagnose cliënten over de interactie tussen

Nadere informatie

Zwanger? Een goed moment om te stoppen met roken

Zwanger? Een goed moment om te stoppen met roken Zwanger? Een goed moment om te stoppen met roken Je bent in verwachting! Een nieuwe periode in je leven begint. Je wilt het beste voor je kindje. Stoppen met roken hoort daarbij. Het is goed voor je eigen

Nadere informatie

GIDS. voor een. rustige nacht

GIDS. voor een. rustige nacht GIDS voor een rustige nacht Lekker geslapen? Lekker slapen en uitgerust wakker worden. Voor veel mensen is het een verre droom. Naar schatting één op de vijf mensen in ons land kampt geregeld met slaapproblemen.

Nadere informatie

Rapportage TIP MooiRooi. 31 maart 2016. Inhoud. Alcohol 1

Rapportage TIP MooiRooi. 31 maart 2016. Inhoud. Alcohol 1 Rapportage TIP MooiRooi 31 maart 2016 Inhoud Alcohol 1 Alcohol 6 53% 1. Drinkt u alcohol? (n=258) 37% Toelichting: Ja Soms Nee Ja In het weekend of soms een wijntje s avonds Soms is toch ook ja... Soms

Nadere informatie