Werving van MBO'ers voor geïndiceerde individuele hulpverlening. Oorzaken van een mislukte werving

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Werving van MBO'ers voor geïndiceerde individuele hulpverlening. Oorzaken van een mislukte werving"

Transcriptie

1

2

3 Werving van MBO'ers voor geïndiceerde individuele hulpverlening. Oorzaken van een mislukte werving GGD Amsterdam cluster epidemiologie, documentatie en gezondheidsbevordering mei 2012 Aafke Beekhof

4 Colofon GGD Amsterdam Cluster Epidemiologie, Documentatie en Gezondheidsbevordering (EDG) Nieuwe Achtergracht WT Amsterdam Tel.: e mail: Internet: EDG reeks 2012/4 Dit project is uitgevoerd door de GGD Amsterdam, in samenwerking met Jellinek Preventie. Het project is financieel mogelijk gemaakt door het Agis Innovatiefonds en de gemeente Amsterdam. 2

5 Inhoud 1. Resultaten in het kort De belangrijkste conclusies op een rij. Lees verder op pg Wat is de Wiet Check? Zo n 1 op de 3 jongeren in Nederland begint met het experimenteren met cannabis, waarvan ongeveer de helft voor een langere periode cannabis blijft gebruiken. Zij zien hun eigen gebruik vaak niet als probleem. Daarom is het belangrijk dat er binnen het aanbod van cannabispreventie ook nadrukkelijk aandacht is voor jongeren die zelf (nog) geen hulpvraag hebben. De Wiet Check speelt hierop in, doordat het een laagdrempelige, kortdurende interventie is voor jongeren zonder hulpvraag. Lees verder op pg Hoe is het project georganiseerd? Het Trimbos instituut voerde het onderzoek naar effectiviteit van de Wiet Check uit, in samenwerking met de verslavingszorginstellingen in alle regio s van Nederland die verantwoordelijk waren voor de werving van jongeren voor het onderzoek. Daarnaast heeft Agis de GGD subsidie verstrekt om extra jongeren afkomstig van het MBO te werven, om het aantal jongeren met een migrantenachtergrond binnen de steekproef te vergroten. De taakverdeling hierbij zorgde meteen voor enkele knelpunten. Lees verder op pg Welke verschillende wervingsmethoden zijn toegepast? Dertien instellingen voor mbo zijn benaderd via management, opleidingscoördinatoren en zorgcoördinatoren. In overleg met deze contactpersonen is op verschillende manieren geprobeerd om de jongeren te interesseren voor deelname aan het onderzoek. In dit hoofdstuk worden alle toegepaste wervingsmethode op een rijtje gezet en wordt beschreven waarom deze strategie succesvol was of niet. Lees verder op pg Wat waren de resultaten en hoe kunnen we deze verklaren? De resultaten van de werving binnen het MBO stelden teleur. Er zijn veel minder jongeren geworven dan het aantal dat vooraf ten doel was gesteld. De jongeren die toezegden om deel te nemen, haakten al vóór de start van het onderzoek af. In dit hoofdstuk leest u de mogelijke verklaringen voor het falen van de werving. Lees verder op pg. 9. 3

6 Hoofdstuk 1. Resultaten in het kort De werving van jongeren binnen het MBO is mislukt. De doelstelling die vooraf werd gesteld was om zestig jongeren te werven. Uiteindelijk hebben nul jongeren van het MBO in Amsterdam deelgenomen aan het onderzoek. Hoewel enkele jongeren toezegden te zullen deelnemen, zijn zij allen voor de daadwerkelijke start van het onderzoek afgehaakt. De belangrijkste oorzaken die hiervoor kunnen worden aangewezen zijn het taboe op het onderwerp cannabisgebruik vanwege geloofsovertuigingen en het ontbreken van een actieve hulpvraag bij deze jongeren. Ook bleek het MBO niet in staat of bereid jongeren te motiveren deel te nemen aan het onderzoek. De belangrijkste verklaringen voor het falen van de werving binnen het MBO op rij: Het niet zwart op wit willen verklaren deel te zullen nemen aan het onderzoek op het toestemmingsformulier vanwege taboe op onderwerp. Minder commitment doordat de persoon die jongeren voor het onderzoek wierf een ander persoon was met wie de gesprekken gevoerd zouden worden. Een te lange vragenlijst, horend bij het effectonderzoek. Het binnen het MBO ontbreken van een volwassene met voldoende invloed op de jongere om de jongeren te motiveren om deel te nemen (zgn. concerned adult ). Geen sfeer van vrijheid binnen het MBO om openlijk over wietgebruik te praten. Een overdaad aan aanbod van preventieprogramma s waardoor MBO s bij voorbaat niet wilden meewerken aan dit onderzoek. Tijdgebrek bij contactpersonen van het MBO waardoor gemaakte afspraken niet werden nageleefd. Het feit dat veel potentiële jongeren al omringd werden door hulpverleners / justitie. 4

7 Hoofdstuk 2. Wat is de Wiet Check? Het Trimbos instituut lanceert een nieuwe interventie voor jeugdige, regelmatige gebruikers van cannabis, die zelf nog geen actieve hulpvraag hebben. Deze interventie, genaamd Wiet Check, is ontwikkeld in Australië en is daar effectief gebleken in het terugdringen van frequent blowen. Deze interventie is nu in Nederland geïntroduceerd en zal hier door het Trimbos instituut op effectiviteit worden onderzocht. Dit onderzoek heeft een gerandomiseerde opzet met experimentele en controle groep (ofwel RCT design). De werving van deelnemers aan het onderzoek ligt in handen van preventiewerkers van verslavingszorg en GGD en en medewerkers van de Drugsinfolijn. De Wiet Check bestaat uit twee gesprekken met een medewerker vanuit het verslavingszorgcentrum op basis van motiverende gespreksvoering. De preventiewerker praat met de jongere over de voor en nadelen, de risico's van cannabis en de bijwerkingen. De gesprekken zijn opzettelijk niet bedoeld om de jongeren over te halen het gebruik te stoppen of minderen. Wel is het de bedoeling om jongeren te laten nadenken over wat hasj en wiet met je doet en wat de voor en nadelen zijn van gebruiken en op basis daarvan gemotiveerde, eigen keuzes te maken. De controlegroep ontvangt een eenmalig informatief voorlichtingsgesprek. Waarom Wiet Check? Zo n 1 op de 3 jongeren in Nederland begint met het experimenteren met cannabis, waarvan ongeveer de helft voor een langere periode cannabis blijft gebruiken: bij hen verandert het experimenteren in regelmatig gebruik. Zij zien hun eigen gebruik vaak niet als probleem, hoewel deze jongeren wel risico lopen om bijvoorbeeld hun opleiding niet af te maken of op een andere manier hun kansen in de maatschappij te verkleinen. Daarom is het belangrijk dat er binnen het aanbod van cannabispreventie ook nadrukkelijk aandacht is voor jongeren die zelf (nog) geen hulpvraag hebben. De Wiet Check is gebaseerd op de succesvolle Australische Adolescent Cannabis Check up (ACCU). Deze Australische interventie is door het Trimbos instituut vertaald en aangepast voor de Nederlandse situatie. Het is steeds duidelijker dat regelmatig cannabisgebruik een negatief effect heeft op zowel de lichamelijke als geestelijke gezondheid en het sociaal functioneren van gebruikers, met name bij gebruik op jonge leeftijd. Hierdoor neemt de behoefte aan evidence based interventies toe. 5

8 Hoofdstuk 3. Hoe was het project georganiseerd? Het onderzoek naar de effectiviteit van de Wiet Check lag in handen van het Trimbos instituut. De werving van jongeren voor deelname aan het onderzoek werd uitgevoerd door de verslavingszorginstellingen in alle regio s van Nederland. Daarnaast heeft Agis de GGD subsidie verstrekt om extra jongeren specifiek afkomstig van het MBO te werven. In dit rapport wordt vanaf nu alleen nog ingegaan op de werving binnen het MBO in de regio Amsterdam. Doelstelling extra jongeren uit het MBO De reden om extra jongeren uit het MBO in het onderzoek te betrekken was om het aantal jongeren met een migrantenachtergrond binnen de steekproef te vergroten en zo ook over deze groep uitspraken te kunnen doen. Daarnaast was het de bedoeling van dit onderzoek om te exploreren wat de mogelijkheden voor samenwerking met het MBO waren in het aanbieden van preventieprogramma s aan de MBO leerlingen. De doelstellingen van deze opdracht staan hieronder op een rijtje: Het ontwikkelen en evalueren van netwerk en een draaiboek voor implementatie van deze interventie in het Amsterdamse mbo, zodat de instellingen voldoende jongeren aanmelden en de implementatie op de schoollocatie kan worden uitgevoerd. Het vergroten van de steekproef van allochtone jongeren voor dit onderzoek, zodat uitspraken gedaan kunnen worden over de effectiviteit bij deze specifieke doelgroep. Taakverdeling De werving van jongeren binnen het MBO werd uitgevoerd door een gezondheidsbevorderaar van de GGD Amsterdam. Haar taak was om een netwerk op te bouwen van contactpersonen binnen het MBO en zo de Wiet Check te implementeren. In overleg met de contactpersonen zouden verschillende strategieën worden uitgeprobeerd om jongeren te interesseren voor deelname aan het onderzoek. De gesprekken met de jongeren zouden worden uitgevoerd door een medewerker van de Jellinek (verslavingszorginstelling regio Amsterdam), die een bijscholing heeft bijgewoond van het Trimbos instituut om motiverende gespreksvoering te kunnen toepassen. De vragenlijsten die de deelnemers vooraf en achteraf moesten invullen werden verzameld en verwerkt door het Trimbosinstituut. Tijdens het wervingsgesprek met de jongere moest een screeningslijst worden afgenomen om te bepalen of de jongeren voldeed aan de criteria voor deelname aan het onderzoek. De belangrijkst 6

9 exclusiecriteria waren leeftijd, het hebben van een alcoholprobleem of ander drugsprobleem en het recentelijk hebben doorlopen van een andere behandeling voor blowen. Daarnaast moest aan het einde van het wervingsgesprek indien de jongere toezegde om deel te nemen een toestemmingsformulier worden ondertekend, waarbij tevens voor en achternaam, adres, telefoonnummer en e mailadres moest worden ingevuld. Ten slotte moest indien de jongere toezegde deel te nemen een afspraak worden gemaakt tussen de jongere en de medewerker van de Jellinek voor het eerste gesprek van de Wiet Check. Knelpunten Er ontstonden direct enkele knelpunten bij deze taakverdeling. Bij het invullen van het toestemmingsformulier bleek dat veel jongeren weerstand voelden om persoonlijke gegevens in te vullen. Zij wilden vaak niet hun naam invullen, maar vooral het huisadres werd als een groot probleem ervaren. De reden hiervan was dat deze jongeren vaak nog thuis woonden en zij erg bang waren dat hun ouders op deze manier ervan op de hoogte zouden raken dat zij cannabis gebruikten. Omdat het vaak jongeren een islamitische achtergrond betrof, bestond er een relatief groot taboe op cannabisgebruik. Ook wilden zij vaak hun naam niet invullen, uit angst geregistreerd te komen te staan bij een gemeentelijke instantie. Op dit punt haakten veel jongeren al af, soms direct, of soms doordat dit later bleek doordat zij een vals e mailadres, vals telefoonnummer of valse naam hadden ingevuld waardoor zij niet meer benaderbaar waren voor het toesturen van de vragenlijst noch het maken van een afspraak voor het gesprek. Een ander knelpunt was dat degene die het wervingsgesprek uitvoerde (GGD medewerker) niet dezelfde persoon was als degene die de gesprekken van de Wiet Check met de jongere zou voeren (Jellinek medewerker). Hierdoor ontstond enige vaagheid over het moment waarop dit gesprek zou plaatsvinden en hoe deze afspraak tot stand zou komen. Vermoed wordt dat wanneer de werving en de Wiet Checkgesprekken met dezelfde persoon zouden zijn uitgevoerd er vanuit de jongere meer commitment zou zijn ontstaan waardoor hij of zij minder snel geneigd zou zijn om tussentijds af te haken. Ook zou er dan minder tijd ontstaan tussen het wervingsgesprek en het maken van de afspraak. Nu was het zo dat de GGD medewerker het toestemmingsformulier naar het Trimbosinstituut mailde, daar moest eerst gewacht worden op het moment van loting om te bepalen of de jongere in de experimentele of controlegroep zou komen, vervolgens werd de vragenlijst toegestuurd en dan pas werd er groen licht gegeven voor het maken van een eerste afspraak met de jongere. De conditie (experimenteel versus controle) had namelijk invloed op de duur van het gesprek en zou dus invloed hebben op de te maken afspraak. Hierdoor ontstonden lange lijnen, veel tijdsoverlap en dus veel gelegenheid voor de jongere om af te haken. 7

10 Een laatste knelpunt was dat het invullen van de eerste vragenlijst zo n 45 minuten in beslag nam. Voor jongeren van het MBO die waarschijnlijk over een laag taalniveau beschikken kan worden verwacht dat een dergelijke vragenlijst afschrikt. Ook de vergoeding van 10 euro woog hier niet tegen op. 8

11 Hoofdstuk 4. Welke verschillende wervingsmethoden zijn toegepast? Er is met verschillende strategieën en via verschillende ingangen geprobeerd om in contact te komen met jongeren van het MBO. Dertien instellingen voor mbo zijn benaderd via management, opleidingscoördinatoren en zorgcoördinatoren. In overleg met deze contactpersonen is op verschillende manieren geprobeerd om de jongeren te laten deelnemen aan het onderzoek. Vooraf waren enkele strategieën bedacht die ieder zouden worden uitgeprobeerd. Besloten was om tijdens het proces door de verschillende strategieën uit te proberen al doende te ontdekken wat werkte en wat niet. Werving via zorgcoördinator of mentor: niet effectief Eén van de strategieën die zou worden uitgeprobeerd was werving via de zorgcoördinator of mentor. Verwacht werd dat zij inzicht zouden hebben in welke jongeren in aanmerking komen voor het onderzoek doordat er van hen bekend is dat zij regelmatig cannabis gebruiken. De mentor of zorgcoördinator heeft hierin de rol van concerned adult : een volwassenen die zich ontfermt over de jongere en motiveert om deel te nemen. De mentor voert zelf het wervingsgesprek, neemt de screeningslijst af en laat het toestemmingsformulier ondertekenen waarna deze wordt opgestuurd. Het voordeel van deze strategie was dat deze concerned adult de jongere al kende, een vertrouwensband met deze jongere zou hebben en regelmatig contact met de jongeren zou hebben zodat er veel momenten zouden zijn waarop de mentor de jongere zou kunnen aanmoedigen om deel te blijven nemen aan het onderzoek. Al snel bleek deze aanpak niet te werken. Waar deze aanpak was uitgegaan van een vertrouwensrelatie tussen mentor en leerling waarbij bezorgdheid de drijfveer zou zij voor de mentor of zorgcoördinator om de jongere te motiveren voor deelname aan het onderzoek, bleek in de praktijk dat de sfeer waarin dit gebeurde niet één was van bezorgdheid, maar één van betrappen en sancties. De jongeren was hierdoor alleen bereid mee te werken omdat hij of zij het ervoer als een verplichting vanuit school als strafmaatregel in plaats van iets waar hij zelf gemotiveerd toe was. Binnen school is cannabisgebruik uiteraard niet toegestaan en wordt een jongere wanneer hij betrapt wordt op cannabisgebruik tijdens schooluren bestraft. Hierdoor heerst er op de MBO s niet een klimaat waarin openlijk gesproken kan worden over cannabisgebruik. Dit verhinderde een goede werving voor het onderzoek door de mentor of zorgcoördinator. Ook in een MBO instelling voor jongeren met gedragsproblematiek, waar de relatie met de mentor intensief is, lukte het de mentoren niet om cannabisgebruik bespreekbaar te maken. 9

12 Bij andere MBO s kregen mentoren de taak om de werving uit te voeren, maar bleken zij hier geen tijd voor te hebben of geen zin in te hebben. Ook hebben mentoren de werving soms klassikaal gedaan waardoor zij aanliepen tegen privacybezwaren, zie volgende alinea. Werving door GGD medewerker zelf: enigszins effectief Werving door de GGD medewerker zelf gebeurde op twee manieren: klassikaal en individueel. Bij de klassikale aanpak lichtte de GGD medewerker kort voor de klas het onderzoek toe en deelde vervolgens de flyer en het screeningsformulier uit. De jongeren konden dan zelf op het screeningsformulier aangeven of zij wilden deelnemen of niet. Bij de individuele aanpak werd in een kort gesprekje in een aparte ruimte aan de hand van de flyer het onderzoek toegelicht. In dit gesprek werd voorzichtig geprobeerd de jongere te laten vertellen of hij of zij regelmatig cannabis gebruikte om te beoordelen of hij of zij in aanmerking zou komen voor het onderzoek, en indien dit het geval was, werd meteen de screeningslijst afgenomen en het toestemmingsformulier gevraagd te ondertekenen. De klassikale aanpak bleek gelijk niet te werken. Geen enkele jongere vulde in op het screeningsformulier ooit cannabis te gebruiken. Uit individuele gesprekken met enkele leerlingen uit de desbetreffende klassen bleek echter dat er wel degelijk veelvuldig cannabis gebruikt werd door meerdere leerlingen uit die klas. Vermoed wordt dat bij deze aanpak de privacy van de leerlingen niet voldoende gewaarborgd werd. Daarnaast speelt waarschijnlijk mee dat veel jongeren niet zwart op wit zullen willen toegeven cannabis te gebruiken vanwege het taboe dat er heerst op dit onderwerp vanuit hun islamitische achtergrond, de setting waarin zij verkeren waarin dit niet toegestaan is (school setting) en het ontbreken van anonimiteit doordat er persoonlijke gegevens moesten worden ingevuld. De individuele aanpak bleek in eerste instantie redelijk succesvol. In de face to face gesprekjes lukte het aardig om jongeren bereid te krijgen te vertellen of zij cannabis gebruikten of niet. Ook lukte het om ze te motiveren om deel te nemen. Waar het dan veelal misliep was bij het invullen toestemmingsformulier wat de jongeren afschrok, of bij het maken van een afspraak voor het daadwerkelijke gesprek, zoals beschreven in hoofdstuk 3 bij Knelpunten. 10

13 Andere wervingsstrategieën Naast het werven binnen de MBO zij er ook contacten gelegd met leerplichtambtenaren en is contact gelegd met huisvestingsprojecten van een mbo instelling. Deze aanpak is echter niet van de grond gekomen doordat deze organisaties al een eigen aanbod van hulpverlening hebben en Wiet Check niet in hun werkzaamheden geïmplementeerd raakte. 11

14 Hoofdstuk 5. Wat waren de resultaten en hoe kunnen we deze verklaren? De resultaten van de werving binnen het MBO stelden teleur. Er zijn veel minder jongeren geworven dan het aantal dat vooraf ten doel was gesteld. In kwantitatieve zin was de doelstelling om zestig jongeren te werven, waarvan ± dertig jongeren het Wiet Checkgesprek zouden krijgen (interventie groep) en waarvan ± dertig jongeren het voorlichtingsgesprek zouden krijgen(controlegroep). Ondanks dat er zo n tien jongeren toezegden voor deelname, heeft uiteindelijk geen enkele jongere daadwerkelijk deelgenomen aan het onderzoek. De meeste jongeren hiervan zijn direct afgehaakt doordat hun toestemmingsformulier (opzettelijk) foutief was ingevuld, waardoor het niet mogelijk was contact met ze te maken voor het toesturen van de vragenlijst en het maken van een afspraak. Daarnaast zijn er nog enkele jongeren afgehaakt omdat zij aangaven niet meer bereid te zijn de vragenlijst in te vullen. Verklaringen voor falen werving Enkele mogelijke verklaringen voor het falen van de werving binnen het MBO zijn de eerder al beschreven knelpunten, zoals het taboe dat heerst op het cannabisgebruik onder jongeren met een islamitische achtergrond, het gebrek aan ervaren anonimiteit doordat zij persoonsgegevens moesten invullen op het toestemmingsformulier, de setting van de school waarbinnen de werving plaatsvond waar cannabisgebruik niet toegestaan is met mogelijk sancties tot gevolg. Ook praktische oorzaken kunnen worden aangewezen als verklaringen voor het falen van de werving, zoals het gegeven dat een ander persoon het wervingsgesprek voerde dan de persoon met wie de afspraak voor het Wiet Check gesprek moest worden gemaakt, waardoor er een gebrek aan commitment kan zijn ontstaan. Maar ook de lange tijd tussen het toezeggen van deelname en de daadwerkelijke start van het onderzoek kan voor tussentijds afhaken hebben gezorgd. MBO s niet bereid of in staat om meewerken Daarnaast was het in sommige gevallen lastig om een ingang te vinden binnen het MBO. Veel contactpersonen vertelden dagelijks benaderd te worden voor deelname aan onderzoeken, waardoor zij niet altijd overtuigd raakten om mee te werken. Andere MBO s wilden wel meewerken, maar zeiden toe zelf de werving te zullen uitvoeren wat niet lukte doordat mentoren dit niet op een juiste manier aanpakten, of hiervoor geen tijd of zin hadden. Andere contactpersonen wilden wel deelnemen maar kwamen gemaakte afspraken niet na, bijvoorbeeld vanwege tijdgebrek. Ten slotte waren er ook MBO s die niet wilden meewerken, omdat zij hun vertrouwensband met de leerlingen 12

15 niet op het spel wilden zetten, of omdat zij aangaven dat deze jongeren al een uitgebreid netwerk van hulpverlening om zich heen hadden of in aanraking waren met justitie. Geen hulpvraag Daarnaast is een mogelijke verklaring dat de jongeren die geworven werden zelf (nog) geen hulpvraag hadden voor hun cannabisgebruik. Zoals zij het ervoeren hadden zij geen baat bij de Wiet Check. Tegen de 10 euro die zij ontvingen voor het invullen van een vragenlijst, stond een flinke tijdsinvestering van 45 minuten voor het invullen van de vragenlijst en twee keer anderhalf uur voor het Wiet Checkgesprek. Deze verklaring is bovendien aannemelijk, omdat de werving via de hulpverlenerskanalen (verslavingszorginstellingen) wel redelijk succesvol is verlopen. Hier werd de werving uitgevoerd door verslavingszorginstellingen die een instroom hebben van jongeren met een (dreigend) genotmiddelenprobleem. Deze jongeren konden gemakkelijk verwezen worden naar de Wiet Check. De eerste stap van hulp zoeken is bij de jongeren tenslotte al gezet. Daarnaast speelde hier het knelpunt van verschillende instellingen die betrokken waren bij de werving (GGD) en uitvoering (Jellinek) niet, omdat de verslavingszorginstellingen zowel de werving als de gesprekken uitvoerden. Hierdoor waren hier de lijnen korter. Bovendien werd in de andere regio s niet specifiek op MBO s geworven, waardoor het probleem van het taboe op het onderwerp minder speelden, omdat de deelnemende jongeren in die regio s niet overwegend een islamitische achtergrond hadden. Voor Nederlandse jongeren zal meespelen dat in hun cultuur cannabis al geruime tijd een gedoogstatus heeft waardoor blowen niet zo zeer als iets strafbaars wordt ervaren. Ook spelen bij hen geloofsovertuigingen die gekant zijn tegen cannabisgebruik minder een rol. Het werven van jongeren met een islamitische achtergrond, die bovendien zelf geen hulpvraag hadden, voor een behandeling die een flinke tijdsinvestering vergt, is gebleken niet te verwezenlijken te zijn. 13

16

17

In Beweging! Lizette Wattel Universitair Netwerk Ouderenzorg UNO-VUmc 1-2-2015

In Beweging! Lizette Wattel Universitair Netwerk Ouderenzorg UNO-VUmc 1-2-2015 2015 In Beweging! Lizette Wattel Universitair Netwerk Ouderenzorg UNO-VUmc 1-2-2015 IN BEWEGING IMPLEMENTATIE VAN EEN BEST PRACTICE BINNEN HET UNO-VUMC. EINDVERSLAG INLEIDING Ouderen in woonzorgcentra

Nadere informatie

Informatie voor proefpersonen over het onderzoek: Haal meer uit je leven, met pijn

Informatie voor proefpersonen over het onderzoek: Haal meer uit je leven, met pijn Informatie voor proefpersonen over het onderzoek: Haal meer uit je leven, met pijn Enschede, februari 2011 Geachte heer/mevrouw, We vragen u vriendelijk om mee te doen aan een wetenschappelijk onderzoek

Nadere informatie

14-12-2011. Programma. Problematisch middelengebruik voorkomen bij mensen met LVB. Alcohol- en drugsgebruik bij LVB. Definitie LVB

14-12-2011. Programma. Problematisch middelengebruik voorkomen bij mensen met LVB. Alcohol- en drugsgebruik bij LVB. Definitie LVB Problematisch middelengebruik voorkomen bij mensen met LVB Marijke Dijkstra Trimbos instituut Focus op onderzoek Utrecht, 2 december 2011 Improving Mental Health by Sharing Knowledge Programma Middelengebruik

Nadere informatie

Nieuwsbrief. Mondriaan Preventie ondersteunt! In deze editie. Mondriaan Preventie

Nieuwsbrief. Mondriaan Preventie ondersteunt! In deze editie. Mondriaan Preventie W I N T E R / V O O R J A A R 2 0 1 6 Nieuwsbrief Mondriaan Preventie Mondriaan Preventie ondersteunt! De afdeling verslavingspreventie van Mondriaan heeft een adviserende en ondersteunende rol als het

Nadere informatie

Cannabis preventie IrisZorg

Cannabis preventie IrisZorg Cannabis preventie IrisZorg Inleiding Een effectieve preventie van drugsproblemen zoals cannabis vraagt een integrale aanpak. Dat betekent dat samen met uiteenlopende beleidsterreinen en partnerorganisaties

Nadere informatie

Van: M. Elberse Tel.nr.: 06-35113527 Nummer: 14A.00536

Van: M. Elberse Tel.nr.: 06-35113527 Nummer: 14A.00536 VOORSTEL AAN BURGEMEESTER EN WETHOUDERS & RAADSINFORMATIEBRIEF Van: M. Elberse Tel.nr.: 06-35113527 Nummer: 14A.00536 Datum: 11 juli 2014 Team: Jeugd, Leefbaarheid en Veiligheid Tekenstukken: Ja Persoverleg:

Nadere informatie

Wetenschappelijk onderzoek

Wetenschappelijk onderzoek Wetenschappelijk onderzoek informatie voor cliënten Inhoud 1 Inleiding 1 Wetenschappelijk onderzoek 1 Waarom zou ik meedoen? 2 Zijn er risico s aan verbonden? 2 De opzet van een onderzoek 2 Wat betekent

Nadere informatie

Preventie. Nieuwsbrief. Voorjaar 2014. Informatie en advies over alcohol, drugs, opvoeding en puberteit. In deze nieuwsbrief

Preventie. Nieuwsbrief. Voorjaar 2014. Informatie en advies over alcohol, drugs, opvoeding en puberteit. In deze nieuwsbrief Nieuwsbrief Preventie Wij houden u graag op de hoogte Informatie en advies over alcohol, drugs, opvoeding en puberteit In deze nieuwsbrief Veel vragen over NIX18 Fabels en feiten De Buitenhof is een landelijk

Nadere informatie

Antwoord van staatssecretaris Veldhuijzen van Zanten-Hyllner (Volksgezondheid, Welzijn en Sport) (ontvangen 9 december 2010)

Antwoord van staatssecretaris Veldhuijzen van Zanten-Hyllner (Volksgezondheid, Welzijn en Sport) (ontvangen 9 december 2010) AH 740 2010Z13219 Antwoord van staatssecretaris Veldhuijzen van Zanten-Hyllner (Volksgezondheid, Welzijn en Sport) (ontvangen 9 december 2010) 1 Bent u bekend met nieuw onderzoek van Michigan State University

Nadere informatie

WAAR BEMOEI IK ME MEE?

WAAR BEMOEI IK ME MEE? WAAR BEMOEI IK ME MEE? Omgaan met zelfbeschikking van zelfstandig wonende cliënten met een LVB die alcohol of drugs gebruiken Els Bransen & Brigitte Althoff Trimbos-instituut Netherlands Institute of Mental

Nadere informatie

Januari, 2008 Preventie van pesten op basisscholen volgens de PRIMAmethode

Januari, 2008 Preventie van pesten op basisscholen volgens de PRIMAmethode Januari, 2008 Preventie van pesten op basisscholen volgens de PRIMAmethode Auteurs: A. van Dorst, K. Wiefferink, E. Dusseldorp, F. Galindo Garre, M. Crone, Th. Paulussen; TNO, Leiden. Uit een recent onderzoek

Nadere informatie

Rapport. Rapport over een klacht over het college van burgemeester en wethouders van Bodegraven-Reeuwijk. Datum: 4 augustus 2011

Rapport. Rapport over een klacht over het college van burgemeester en wethouders van Bodegraven-Reeuwijk. Datum: 4 augustus 2011 Rapport Rapport over een klacht over het college van burgemeester en wethouders van Bodegraven-Reeuwijk Datum: 4 augustus 2011 Rapportnummer: 2011/231 2 Klacht Verzoeker klaagt erover dat de gemeente Bodegraven-Reeuwijk

Nadere informatie

Vrouwen In maatschappelijke Besluitvorming (VIB 2010) Onderzoeksverantwoording. Sociaal en Cultureel Planbureau

Vrouwen In maatschappelijke Besluitvorming (VIB 2010) Onderzoeksverantwoording. Sociaal en Cultureel Planbureau Vrouwen In maatschappelijke Besluitvorming (VIB 2010) Onderzoeksverantwoording In opdracht van: Sociaal en Cultureel Planbureau Datum: 20 augustus 2010 Referentie: 14665.PW/SD/ND GfK Panel Services Benelux

Nadere informatie

3. Hoeveel klinische locaties heeft uw organisatie? 4. Ligging van de hoofdlocatie: a) Adres: b) Type ligging: Platteland / Dorp / Kleine stad / Stad

3. Hoeveel klinische locaties heeft uw organisatie? 4. Ligging van de hoofdlocatie: a) Adres: b) Type ligging: Platteland / Dorp / Kleine stad / Stad Vragenlijst mate van bereidheid van de organisatie van een organisatie Deze vragenlijst is een bewerking van de General Organisational Index (ontwikkeld door Dartmouth Psychiatric Research Centre 1 ) die

Nadere informatie

Achtergrond informatie Toolkit Ouderbetrokkenheid vakantieschool

Achtergrond informatie Toolkit Ouderbetrokkenheid vakantieschool Achtergrond informatie Toolkit Ouderbetrokkenheid vakantieschool De vakantieschool is een bijzonder moment, waarbij de sfeer op school anders is dan anders. Er is extra aandacht voor de leerlingen en de

Nadere informatie

To blow or not to. blow? Inhoud. Informatiebrochure over cannabisgebruik bij een psychose. Inleiding. 1. Een psychose. 2. Cannabis

To blow or not to. blow? Inhoud. Informatiebrochure over cannabisgebruik bij een psychose. Inleiding. 1. Een psychose. 2. Cannabis Inhoud To blow or not to Inleiding 1. Een psychose blow? Informatiebrochure over cannabisgebruik bij een psychose 2. Cannabis 3. Risico op een psychose door cannabisgebruik 4. Redenen om cannabis te gebruiken

Nadere informatie

Monitor. alcohol en middelen

Monitor. alcohol en middelen Gemeente Utrecht, Volksgezondheid Monitor www.utrecht.nl/gggd alcohol en middelen www.utrecht.nl/volksgezondheid Thema 3 Gebruik van de verslavingszorg in Utrecht - 2012 1 Colofon Uitgave Gemeente Utrecht,

Nadere informatie

HOUVAST, VOOR ELKAAR EEN ONLINE ZELFHULPCURSUS VOOR PARTNERS VAN KANKERPATIËNTEN. Nadine Köhle, MSc.

HOUVAST, VOOR ELKAAR EEN ONLINE ZELFHULPCURSUS VOOR PARTNERS VAN KANKERPATIËNTEN. Nadine Köhle, MSc. HOUVAST, VOOR ELKAAR EEN ONLINE ZELFHULPCURSUS VOOR PARTNERS VAN KANKERPATIËNTEN Nadine Köhle, MSc. Contactdag Leven met blaas- en nierkanker 11-04-2015 Amersfoort ACHTERGROND Kanker heb je niet alleen!

Nadere informatie

Patiënteninformatiefolder

Patiënteninformatiefolder Patiënteninformatie bij het wetenschappelijk onderzoek naar het nut van het routinematig controleren van alvleesklier cysten. Geachte heer/mevrouw, Uw behandelend arts heeft u deze informatie gegeven,

Nadere informatie

Hoe weet je of een app betrouwbaar is?

Hoe weet je of een app betrouwbaar is? Improving Mental Health by Sharing Knowledge Hoe weet je of een app betrouwbaar is? Check het onlinehulpstempel.nl Keurmerk voor m-health en e- mental health Odile Smeets, Projectmanager e-health I.COM

Nadere informatie

2010D02442. Lijst van vragen totaal

2010D02442. Lijst van vragen totaal 2010D02442 Lijst van vragen totaal 1 In hoeverre heeft de staatssecretaris jongerenorganisaties betrokken bij de totstandkoming en uitvoering van haar beleid? 2 Welke verband ligt er tussen de brief over

Nadere informatie

Informatiebrief en toestemmingsformulier registratie facioscapulohumerale spierdystrofie voor kinderen tot 12 jaar

Informatiebrief en toestemmingsformulier registratie facioscapulohumerale spierdystrofie voor kinderen tot 12 jaar Informatiebrief en toestemmingsformulier registratie facioscapulohumerale spierdystrofie voor kinderen tot 12 jaar Geachte mevrouw, mijnheer, Wij willen u om toestemming vragen voor deelname van uw kind

Nadere informatie

Werkend leren in de jeugdhulpverlening

Werkend leren in de jeugdhulpverlening Werkend leren in de jeugdhulpverlening en welzijnssector Nulmeting Samenvatting Een onderzoek in opdracht van Sectorfonds Welzijn Bernadette Holmes-Wijnker Jaap Bouwmeester B2796 Leiden, 1 oktober 2003

Nadere informatie

Checklist voor kwaliteit van de uitvoering van de groep Daar waar groep vermeld staat kan ook cursus of training gelezen worden.

Checklist voor kwaliteit van de uitvoering van de groep Daar waar groep vermeld staat kan ook cursus of training gelezen worden. Checklist voor kwaliteit van de uitvoering van de groep Daar waar groep vermeld staat kan ook cursus of training gelezen worden. Nr. Werving/eerste contact/aanmelding 1. Op de doelgroep gerichte publiciteit

Nadere informatie

rapporteerden. Er werden geen verschillen gevonden in schoolprestaties, spijbelgedrag en middelengebruik tussen de verschillende groepen.

rapporteerden. Er werden geen verschillen gevonden in schoolprestaties, spijbelgedrag en middelengebruik tussen de verschillende groepen. Samenvatting Samenvatting Depressie en angst zijn de meest voorkomende psychische stoornissen in de adolescentie met een enorme impact op het individu. Veel adolescenten rapporteren depressieve en angst

Nadere informatie

Handleiding voor enquêtes voor ProZo!

Handleiding voor enquêtes voor ProZo! Handleiding voor enquêtes voor ProZo! Versie 1.1, 1 mei 2012 1 Voorwoord Deze handleiding neemt u stap voor stap mee in de aanvraagprocedure en het beheren van uw ProZo! enquêtes. We raden u aan deze handleiding

Nadere informatie

15/04/15. Wat Werkt Echt tegen Pesten? Vandaag. Wat Werkt Echt tegen Pesten? Overzicht Uitwerking & Verkenning Discussiepunten Eerste afspraken

15/04/15. Wat Werkt Echt tegen Pesten? Vandaag. Wat Werkt Echt tegen Pesten? Overzicht Uitwerking & Verkenning Discussiepunten Eerste afspraken 15/04/15 Prof. dr. Bram Orobio de Castro Prof. dr. Toon Cillessen Prof. dr. Pol van Lier Prof. dr. Rene Veenstra Prof. dr. Maja Dekovic Prof. dr. Rutger Engels Prof. dr. Ron Scholte Prof. dr. Ernest Hodges

Nadere informatie

Toepassen van Sociale Marketing op ontwikkeling van alcoholmatigingsinterventies

Toepassen van Sociale Marketing op ontwikkeling van alcoholmatigingsinterventies Toepassen van Sociale Marketing op ontwikkeling van alcoholmatigingsinterventies A. van Leeuwenhoeklaan 9 3721 MA Bilthoven Postbus 1 3720 BA Bilthoven www.rivm.nl KvK Utrecht 30276683 T 030 274 91 11

Nadere informatie

Informatiebrief en toestemmingsformulier registratie facioscapulohumerale spierdystrofie voor jongeren van 12-17 jaar

Informatiebrief en toestemmingsformulier registratie facioscapulohumerale spierdystrofie voor jongeren van 12-17 jaar Informatiebrief en toestemmingsformulier registratie facioscapulohumerale spierdystrofie voor jongeren van 12-17 jaar Beste lezer, Wij willen je vragen deel te nemen aan de landelijke FSHD registratie,

Nadere informatie

Meedoen, meedenken, meebeslissen

Meedoen, meedenken, meebeslissen Meedoen, meedenken, meebeslissen Participatie van allochtonen in gezondheidsbevordering De gezondheidssituatie van allochtonen is vaak slechter dan die van autochtone Nederlanders, maar ze worden minder

Nadere informatie

Onderzoek naar een zelfhulpcursus voor het vergroten van zelfcompassie en welbevinden. Informatie voor deelnemers

Onderzoek naar een zelfhulpcursus voor het vergroten van zelfcompassie en welbevinden. Informatie voor deelnemers Onderzoek naar een zelfhulpcursus voor het vergroten van zelfcompassie en welbevinden Informatie voor deelnemers Geachte heer, mevrouw, Enschede, september 2015 Wij vragen u vriendelijk om mee te doen

Nadere informatie

Vignet Welbevinden en Sociale Veiligheid, vo. Beleid. Vragenlijst Welbevinden en Sociale Veiligheid. Handig om bij de hand te hebben:

Vignet Welbevinden en Sociale Veiligheid, vo. Beleid. Vragenlijst Welbevinden en Sociale Veiligheid. Handig om bij de hand te hebben: Vignet Welbevinden en Sociale Veiligheid, vo Vragenlijst Welbevinden en Sociale Veiligheid Handig om bij de hand te hebben: Schoolplan Zorgplan Veiligheidsplan Schoolondersteuningsplan Beleid 1. Geef aan

Nadere informatie

Geachte mevrouw/heer,

Geachte mevrouw/heer, Informatie over een onderzoek, genaamd Alle klokken gelijk (On Time: An integrated approach to sleep improvement) Kenmerk Telefoon E-mail Datum Betreft 2012.472 - NL42867.029.12 020-5665500 contact.slaaponderzoek@gmail.com

Nadere informatie

HELP, IK WORD GEPEST, WAT NU????

HELP, IK WORD GEPEST, WAT NU???? HELP, IK WORD GEPEST, WAT NU???? In het kort Als je gepest wordt ga dan naar je mentor. Als je het moeilijk vindt je mentor in vertrouwen te nemen, ga dan naar je favoriete docent, juniormentor of de vertrouwenspersoon

Nadere informatie

SAMENVATTING onderzoek. Playing for Success

SAMENVATTING onderzoek. Playing for Success SAMENVATTING onderzoek SAMENVATTING onderzoek is een naschools programma voor leerlingen uit de groepen 6, 7 en 8 van de basisschool die (tijdelijk) minder goed functioneren op school dan zij zouden kunnen.

Nadere informatie

Huiselijk geweld tussen zussen

Huiselijk geweld tussen zussen Huiselijk geweld tussen zussen Motiverende gespreksvoering: Casus huiselijk geweld tussen zussen Door drs. Sergio van der Pluijm Een tijd terug had ik een jonge vrouw (18) van allochtone afkomst in begeleiding

Nadere informatie

Hardloopprogramma Run to The Start stimuleert bewegen en lidmaatschap bij de atletiekvereniging Tessa Magnée en Cindy Veenhof

Hardloopprogramma Run to The Start stimuleert bewegen en lidmaatschap bij de atletiekvereniging Tessa Magnée en Cindy Veenhof Dit factsheet is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen met bronvermelding (Tessa Magnée en Cindy Veenhof, Hardloopprogramma Run to The Start stimuleert bewegen en lidmaatschap bij de atletiekvereniging).

Nadere informatie

Fiets je Fit. ***[3 witregels]*** Willem Bosch (senior-verkeersadviseur bij de Gemeente Zwolle)

Fiets je Fit. ***[3 witregels]*** Willem Bosch (senior-verkeersadviseur bij de Gemeente Zwolle) Fiets je Fit ***[3 witregels]*** Willem Bosch (senior-verkeersadviseur bij de Gemeente Zwolle) ***[3 witregels]*** Samenvatting Fiets je Fit is een pilot die de Gemeente Zwolle samen met het Fietsberaad

Nadere informatie

Advies informatiebeveiligings analyse HvA

Advies informatiebeveiligings analyse HvA Advies informatiebeveiligings analyse HvA Wouter Borremans - 0461911 - v1.1 1 Juni 2005 1 Inleiding Dit document is geschreven met als doel om de Hogeschool van Amsterdam[5] (HvA) te voorzien van een advies

Nadere informatie

Conclusies uit de enquêtes voor logopedisten op SBO s

Conclusies uit de enquêtes voor logopedisten op SBO s Conclusies uit de enquêtes voor logopedisten op SBO s Ten behoeve van het project Van oefendefect naar oefeneffect! Logopedie in het SBO. is een enquête verspreid over 29 SBO s. Achtereenvolgens worden

Nadere informatie

Sectorplan Transport & Logistiek 1

Sectorplan Transport & Logistiek 1 Sectorplan Transport & Logistiek 1 Stand van zaken Q4 2015 en vooruitblik 29 februari 2016 Inhoud Algemeen Stand van zaken projecten Instroom Mobiliteit Duurzame Inzetbaarheid 2 Algemeen Twee maatregelen

Nadere informatie

Kiezen voor Pillen of Praten?: Voorkeuren en Besluitvorming omtrent de Behandeling van Stemmings- en Angststoornissen

Kiezen voor Pillen of Praten?: Voorkeuren en Besluitvorming omtrent de Behandeling van Stemmings- en Angststoornissen Kiezen voor Pillen of Praten?: Voorkeuren en Besluitvorming omtrent de Behandeling van Stemmings- en Angststoornissen Een wetenschappelijk onderzoek naar behandelvoorkeuren, gezamenlijke besluitvorming

Nadere informatie

Vignet Roken, alcohol, drugs en gehoorschade, mbo

Vignet Roken, alcohol, drugs en gehoorschade, mbo Vignet Roken, alcohol, drugs en gehoorschade, mbo Vragenlijst Roken, alcohol, drugs en gehoorschade U start nu met de vragenlijst. Let op: elke vraag wordt automatisch opgeslagen. Wanneer u op 'tussentijds

Nadere informatie

SAMENVATTING BOUWSTENEN ZELFMANAGEMENT EN PASSENDE ZORG

SAMENVATTING BOUWSTENEN ZELFMANAGEMENT EN PASSENDE ZORG SAMENVATTING ZELFMANAGEMENT EN PASSENDE ZORG INLEIDING ZELFMANAGEMENT EN PASSENDE ZORG In samenwerking met de deelnemers van het De Bouwstenen zijn opgebouwd uit thema s die Bestuurlijk Akkoord GGZ zijn

Nadere informatie

INFORMATIE TEN BEHOEVE VAN DEELNEMERS

INFORMATIE TEN BEHOEVE VAN DEELNEMERS ONDERZOEK NAAR HET VERSCHIL IN WERKZAAMHEID TUSSEN EEN VASTE DOSERING EN EEN INDIVIDUELE DOSERING PROTROMBINE COMPLEX CONCENTRAAT (Cofact / Beriplex P/N ). INFORMATIE TEN BEHOEVE VAN DEELNEMERS Geachte

Nadere informatie

Improving Mental Health by Sharing Knowledge. Effectieve interventies en aanpakken voor opvoeders van adolescenten

Improving Mental Health by Sharing Knowledge. Effectieve interventies en aanpakken voor opvoeders van adolescenten Improving Mental Health by Sharing Knowledge Effectieve interventies en aanpakken voor opvoeders van adolescenten Alcohol en opvoeding 15 Ouders rond 2008 onderschatten alcoholgebruik van hun kinderen

Nadere informatie

Beleidsplan 2012 t/m 2016

Beleidsplan 2012 t/m 2016 Beleidsplan 2012 t/m 2016 Mei 2012 Beleidsplan 2012 t/m 2016 Inleiding Dit beleidsplan is het resultaat van een voortgaand proces, waar we sinds twee jaar aan werken. In die periode is het volgende gebeurd.

Nadere informatie

Informatiebrief en toestemmingsformulier registratie voor mensen met facioscapulohumerale spierdystrofie

Informatiebrief en toestemmingsformulier registratie voor mensen met facioscapulohumerale spierdystrofie 18+ jr Informatiebrief en toestemmingsformulier registratie voor mensen met facioscapulohumerale spierdystrofie Geachte mevrouw, meneer, Wij willen u vragen deel te nemen aan de landelijke, een unieke

Nadere informatie

SAMENVATTING SAMENVATTING

SAMENVATTING SAMENVATTING SAMENVATTING SAMENVATTING Het is niet te laat, het is nimmer te laat. Het is pas te laat als er geen weg terug is en zelfs dan is er berouw en kun je denken hoe het ooit zou zijn geweest Anna Eva op het

Nadere informatie

Kenniswerkplaats Tienplus

Kenniswerkplaats Tienplus Workshop Jeugd in Onderzoek Kenniswerkplaats Tienplus Laagdrempelige ondersteuning van ouders met tieners in Amsterdam http://www.kenniswerkplaats-tienplus.nl Triple P divers Marjolijn Distelbrink Verwey-Jonker

Nadere informatie

Informatiebrief MIRA-onderzoek: MIRena-spiraal versus endometriumablatie in de behandeling van hevig menstrueel bloedverlies

Informatiebrief MIRA-onderzoek: MIRena-spiraal versus endometriumablatie in de behandeling van hevig menstrueel bloedverlies Informatiebrief MIRA-onderzoek: MIRena-spiraal versus endometriumablatie in de behandeling van hevig menstrueel bloedverlies Geachte mevrouw, Wij vragen u vriendelijk om mee te doen aan een medisch-wetenschappelijk

Nadere informatie

Inhoud. PCSN II - Implementatie Certificering Bosbeheer

Inhoud. PCSN II - Implementatie Certificering Bosbeheer PCSN II - Implementatie Certificering Bosbeheer Inhoud 1 Bereik... 2 2 Referentie... 2 3 Definities... 2 4 Certificering van bosbeheer... 2 4.1 Groepscertificering... 2 4.1.1 De groepsmanager... 2 4.1.2

Nadere informatie

Preventie van depressie bij adolescenten: wat is de beste weg? Dr. Daan Creemers Gz-psycholoog i.o./onderzoekscoordinator K&J GGZ Oost Brabant

Preventie van depressie bij adolescenten: wat is de beste weg? Dr. Daan Creemers Gz-psycholoog i.o./onderzoekscoordinator K&J GGZ Oost Brabant Preventie van depressie bij adolescenten: wat is de beste weg? Dr. Daan Creemers Gz-psycholoog i.o./onderzoekscoordinator K&J GGZ Oost Brabant Film: fragmenten Iedereen depressief (VPRO) - Depressie groot

Nadere informatie

Wat gebeurde er met de 578 deelnemers die sinds 21 maart 2005 van start zijn gegaan bij www.alcoholdebaas.nl?

Wat gebeurde er met de 578 deelnemers die sinds 21 maart 2005 van start zijn gegaan bij www.alcoholdebaas.nl? Stand van zaken 19 april 6 Wat gebeurde er met de 578 deelnemers die sinds 21 maart 5 van start zijn gegaan bij www.alcoholdebaas.nl? 181 deelnemers hebben de behandeling afgerond. Onder te verdelen in:

Nadere informatie

BEGELEIDE OMGANGSREGELING VAN STICHTING DE WERING

BEGELEIDE OMGANGSREGELING VAN STICHTING DE WERING BEGELEIDE OMGANGSREGELING VAN STICHTING DE WERING DE VISIE EN DOELSTELLING VAN BOR STICHTING DE WERING De visie van Begeleide Omgangs Regeling Stichting De Wering (verder te noemen: BOR) op de omgang tussen

Nadere informatie

Middelengebruik bij jongens in Justitiële Jeugdinrichtingen

Middelengebruik bij jongens in Justitiële Jeugdinrichtingen Middelengebruik bij jongens in Justitiële Jeugdinrichtingen Het gebruik van tabak, alcohol, cannabis en drugs bij jongens met en zonder PIJmaatregel Samenvatting Annelies Kepper Violaine Veen Karin Monshouwer

Nadere informatie

hoofdstuk 1 hoofdstuk 2 hoofdstuk 3

hoofdstuk 1 hoofdstuk 2 hoofdstuk 3 SAMENVATTING Dit proefschrift is gewijd aan Bouwen aan Gezondheid : een onderzoek naar de effectiviteit van een leefstijlinterventie voor werknemers in de bouwnijverheid met een verhoogd risico op hart

Nadere informatie

TNO 24 december 15 1/7. ABC-studie. Titel onderzoek: Projectleider: VERTROUWELIJKHEID

TNO 24 december 15 1/7. ABC-studie. Titel onderzoek: Projectleider: VERTROUWELIJKHEID TNO 24 december 15 1/7 Korte titel onderzoek: Titel bijlage: ABC-studie Informatie voor deelnemers Titel onderzoek: Methodeontwikkeling voor doe-het-zelf meten van cognitief functioneren, welbevinden en

Nadere informatie

De pilot Duaanpak op het Albeda College. Fred Reelick

De pilot Duaanpak op het Albeda College. Fred Reelick De pilot Duaanpak op het Albeda College Fred Reelick De pilot Duoaanpak op het Albeda College Oktober 2010 Fred Reelick 2010 dienst Sociale Zaken en Werkgelegenheid [SoZaWe], Sociaal-wetenschappelijke

Nadere informatie

WERELDS Diversiteits-trainingen

WERELDS Diversiteits-trainingen WERELDS Diversiteits-trainingen Diversiteitsmanagement Interculturele Communicatie Diversiteit voor politici Interculturele personele gespreksvoering Integreren in uw organisatie (voor allochtone medewerkers)

Nadere informatie

Bespreken van situaties

Bespreken van situaties Bespreken van situaties U heeft met de leerlingen de website over alcohol, roken en drugs doorlopen. Dit zijn onderwerpen die leerlingen bezighouden en waar ze onderling over praten. Toch is het goed om

Nadere informatie

PIEP zei de muis. Martha de Jonge (Trimbos-instituut) Yteke Braaksma (Stichting Welzijn Amersfoort) Petra Havinga (Trimbos-instituut) KOPP-KVO Quizzz

PIEP zei de muis. Martha de Jonge (Trimbos-instituut) Yteke Braaksma (Stichting Welzijn Amersfoort) Petra Havinga (Trimbos-instituut) KOPP-KVO Quizzz PIEP zei de muis Martha de Jonge (Trimbos-instituut) Yteke Braaksma (Stichting Welzijn Amersfoort) Petra Havinga (Trimbos-instituut) KOPP-KVO Quizzz Vraag 1: Waar staat KOPP voor? Antwoord 1 : Kids Of

Nadere informatie

'Doe er nog maar een! Steeds meer jeugd raakt in coma door alcohol' NRC-Next, 26 november 2007

'Doe er nog maar een! Steeds meer jeugd raakt in coma door alcohol' NRC-Next, 26 november 2007 'Hollandse scholier drinkt het meest' NRC Handelsblad, 14 december 2004 'Nederlander drinkt meer, blowen is uit' De Volkskrant, 21 april 2004 'Steeds jonger, steeds meer' De Volkskrant, 8 december 2007

Nadere informatie

Wat is Breinvoorkeuren NBI?

Wat is Breinvoorkeuren NBI? Nederlands agentschap Neethling Brain Instruments www.breinvoorkeuren.nl Wat is Breinvoorkeuren NBI? En hoe is Breinvoorkeuren NBI te gebruiken? Groenewege 144 Noordwijkerhout, 2211EP KvK: 28105672, BTW:

Nadere informatie

Verslag regionale werkconferenties kiezen voor gezond leven

Verslag regionale werkconferenties kiezen voor gezond leven Verslag regionale werkconferenties kiezen voor gezond leven Aanleiding voor de werkconferenties Het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) brengt in het najaar van 2006 een tweede Preventienota

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Cannabisgebruik en stoornissen in het gebruik van cannabis in de adolescentie en jongvolwassenheid. Cannabis is wereldwijd een veel gebruikte drug. Het gebruik van cannabis is echter niet zonder consequenties:

Nadere informatie

Jongerenhulp op het wereld wijde web. een rough guide

Jongerenhulp op het wereld wijde web. een rough guide Jongerenhulp op het wereld wijde web een rough guide Jongeren Advies Centrum zo laagdrempelig mogelijk informatie, advies en begeleiding jongeren van 12 tot 25 jaar gratis en anoniem, beroepsgeheim Jongeren

Nadere informatie

(vult u dit formulier a.u.b. in met een zwarte of blauwe pen en lever het formulier in bij Stichting Vrienden Onderwijs Voor Hoogbegaafden)

(vult u dit formulier a.u.b. in met een zwarte of blauwe pen en lever het formulier in bij Stichting Vrienden Onderwijs Voor Hoogbegaafden) Algemeen (vult u dit formulier a.u.b. in met een zwarte of blauwe pen en lever het formulier in bij Stichting Vrienden Onderwijs Voor Hoogbegaafden) De criteria die door waaraan uw aanvraag moet voldoen

Nadere informatie

Centrale vraag Uitkomsten Waarom dit onderzoek?

Centrale vraag Uitkomsten Waarom dit onderzoek? Samenvatting SAMENVATTING Centrale vraag De centrale vraag is of problematisch alcoholgebruik gereduceerd kan worden door de inzet van een nieuwe generatie van digitale zelfhulpinterventies. Uitkomsten

Nadere informatie

Ben Ik Tevreden? Meetinstrument cliënttevredenheid

Ben Ik Tevreden? Meetinstrument cliënttevredenheid Ben Ik Tevreden? Meetinstrument cliënttevredenheid De kracht van Ben ik tevreden? ligt in het hier en nu. Wensen van cliënten zetten direct aan tot actie. Meten is dus niet alleen weten, maar de start

Nadere informatie

EINDRAPPORT EVALUATIE ONDERZOEK NIJESTEE 2004-2005 TEVREDENHEID CLIENTEN DOORLOOPTIJDEN

EINDRAPPORT EVALUATIE ONDERZOEK NIJESTEE 2004-2005 TEVREDENHEID CLIENTEN DOORLOOPTIJDEN HVD-GGD Groningen, 27 juni 2006 sectie epidemiologie (Jan Broer) team WVG (Hans Bolt)... EINDRAPPORT EVALUATIE ONDERZOEK NIJESTEE 2004-2005 TEVREDENHEID CLIENTEN DOORLOOPTIJDEN GGD Groningen sectie epidemiologie

Nadere informatie

Visible Learning - John Hattie. Miljoenen leerlingen. Effect van het leerkracht. Effectgrootte

Visible Learning - John Hattie. Miljoenen leerlingen. Effect van het leerkracht. Effectgrootte Visible Learning - John Hattie Wat maakt de school tot een succes? Daar is veel onderzoek naar gedaan. Maar wat werkt nu echt? In het baanbrekende boek Visible Learning verwerkt John Hattie de resultaten

Nadere informatie

2. Verzoeker diende bij SenterNovem een subsidieaanvraag in voor de productie van energie door middel van fotovoltaïsche zonnepanelen.

2. Verzoeker diende bij SenterNovem een subsidieaanvraag in voor de productie van energie door middel van fotovoltaïsche zonnepanelen. Rapport 2 h2>klacht Verzoeker klaagt over de wijze waarop SenterNovem, een agentschap van het Ministerie van Economische Zaken, hem heeft geïnformeerd over de termijn waarbinnen op zijn subsidieaanvraag

Nadere informatie

Universitair Medisch Centrum Groningen

Universitair Medisch Centrum Groningen Universitair Medisch Centrum Groningen Beter af met minder Reduction of Inappropriate psychotropic Drug use in nursing home residents with dementia Claudia Groot Kormelinck Prof.dr. Sytse Zuidema Probleemgedrag

Nadere informatie

HypoBewust: een educatief groepsprogramma met internet voor diabetespatiënten met hypoproblematiek. Een studie naar de kosteneffectiviteit.

HypoBewust: een educatief groepsprogramma met internet voor diabetespatiënten met hypoproblematiek. Een studie naar de kosteneffectiviteit. HypoBewust: een educatief groepsprogramma met internet voor diabetespatiënten met hypoproblematiek. Een studie naar de kosteneffectiviteit. HypoAware: a combined group and online educational program for

Nadere informatie

A nimal A ssisted T herapy

A nimal A ssisted T herapy C l i ë n t i n f o r m a t i e A nimal A ssisted T herapy b i j o n d e r z o e k s p r o j e c t bij volwassenen met een autismespectrumstoornis bij volwassenen met een autismespectrumstoornis Cliënteninformatie

Nadere informatie

Wat te doen bij kindermishandeling en/of huiselijk geweld

Wat te doen bij kindermishandeling en/of huiselijk geweld Wat te doen bij kindermishandeling en/of huiselijk geweld Als er binnen Stad & Esch een vermoeden bestaat van kindermishandeling en/of huiselijk geweld, dan zal Stad & Esch handelen in de volgende stappen:

Nadere informatie

Notitie effect- en inzetstudie wijkcoaches Velve Lindenhof

Notitie effect- en inzetstudie wijkcoaches Velve Lindenhof Notitie effect- en inzetstudie wijkcoaches Velve Lindenhof Pieter-Jan Klok Bas Denters Mirjan Oude Vrielink Juni 2012 Inleiding Onderdeel van het onderzoek zou een vergelijkende studie zijn naar de effectiviteit

Nadere informatie

Informatiebrief Versie 2.2-4 maart 2014. Geachte heer/ mevrouw,

Informatiebrief Versie 2.2-4 maart 2014. Geachte heer/ mevrouw, Geachte heer/ mevrouw, Deze brief gaat over de studie getiteld Fitter na kanker onderzoek naar de effectiviteit en werkingsmechanismen van twee verschillende e-therapieën voor chronische vermoeidheid na

Nadere informatie

Samenvatting Samenvatting

Samenvatting Samenvatting Samenvatting Samenvatting Binnen het domein van hart- en vaatziekten is een bypassoperatie de meest uitgevoerde chirurgische ingreep. Omdat bij een hartoperatie het borstbeen wordt doorgesneden en er meestal

Nadere informatie

Summery. Effectiviteit van een interventieprogramma op arm-, schouder- en nekklachten bij beeldschermwerkers

Summery. Effectiviteit van een interventieprogramma op arm-, schouder- en nekklachten bij beeldschermwerkers ummery amenvatting Effectiviteit van een interventieprogramma op arm-, schouder- en nekklachten bij beeldschermwerkers 207 Algemene introductie Werkgerelateerde arm-, schouder- en nekklachten zijn al eeuwen

Nadere informatie

Team Mirror. Handleiding - Jezelf online registreren. Vertrouwelijk document uitgegeven door www.unicorngroup.be

Team Mirror. Handleiding - Jezelf online registreren. Vertrouwelijk document uitgegeven door www.unicorngroup.be Team Mirror Handleiding - Jezelf online registreren Vertrouwelijk document uitgegeven door www.unicorngroup.be Handleiding Jezelf online registreren In deze handleiding leiden we je als facilitator door

Nadere informatie

Samenvattingskaart Richtlijn Middelengebruik

Samenvattingskaart Richtlijn Middelengebruik . Samenvattings Richtlijn Middelengebrik (opgenomen in de richtlijn). Wanneer, hoe? Samenvattings 1. Model voor middelengebrik 2. Middelengebrik bespreekbaar maken 3. Signalen van middelengebrik 4. Basishoding

Nadere informatie

Vignet Psychosociaal welbevinden, mbo. Beleid. Vragenlijst Psychosociaal welbevinden

Vignet Psychosociaal welbevinden, mbo. Beleid. Vragenlijst Psychosociaal welbevinden Vignet Psychosociaal welbevinden, mbo Vragenlijst Psychosociaal welbevinden U start nu met de vragenlijst. Let op: elke vraag wordt automatisch opgeslagen. Wanneer u op 'tussentijds stoppen' klikt, kunt

Nadere informatie

Ziekteverzuimbegeleiding De interventie M@ZL (Medische Advisering Ziek gemelde Leerling)

Ziekteverzuimbegeleiding De interventie M@ZL (Medische Advisering Ziek gemelde Leerling) Informatiefolder Ziekteverzuimbegeleiding De interventie M@ZL (Medische Advisering Ziek gemelde Leerling) M@ZL: Medische Advisering van de Ziekgemelde Leerling M@ZL is een manier van signaleren en begeleiden

Nadere informatie

DOORDRINKEN DOORDRINGEN. Effectevaluatie Halt-straf Alcohol Samenvatting. Jos Kuppens Henk Ferwerda

DOORDRINKEN DOORDRINGEN. Effectevaluatie Halt-straf Alcohol Samenvatting. Jos Kuppens Henk Ferwerda DOORDRINGEN of Effectevaluatie Halt-straf Alcohol Samenvatting DOORDRINKEN Jos Kuppens Henk Ferwerda In opdracht van Ministerie van Veiligheid en Justitie, Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum,

Nadere informatie

Strategieën om te werken aan effectieve jeugdzorg

Strategieën om te werken aan effectieve jeugdzorg Strategieën om te werken aan effectieve jeugdzorg Evidence based practice 1. Invoeren bewezen effectieve interventies; 2. Wetenschappelijk onderzoeken veelbelovende eigen interventies; 3. Consolideren

Nadere informatie

Samenvatting eindrapport fase twee project Gedragswerk (schooljaar 2006 2007)

Samenvatting eindrapport fase twee project Gedragswerk (schooljaar 2006 2007) Samenvatting eindrapport fase twee project Gedragswerk (schooljaar 2006 2007) 1. Voorwoord Deze samenvattende rapportage van fase twee van Gedragswerk beschrijft achtereenvolgens werkwijze en uitgangspunten,

Nadere informatie

Lessons Learned bij de Pilot Verbinden Erkenningstraject Interventies en Serious Games.

Lessons Learned bij de Pilot Verbinden Erkenningstraject Interventies en Serious Games. Lessons Learned bij de Pilot Verbinden Erkenningstraject Interventies en Serious Games. 2015 Nederlands Jeugdinstituut Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd en/of openbaar gemaakt door middel

Nadere informatie

Pubers en blowen Gaby Herweijer Gezondheidsbevorderaar

Pubers en blowen Gaby Herweijer Gezondheidsbevorderaar Pubers en blowen Gaby Herweijer Gezondheidsbevorderaar Programma Soorten genotmiddelen Het puberbrein Genotmiddelen; Waterpijp Blowen Opvoeding Wat zijn genotmiddelen? Dit zijn stoffen die een verandering

Nadere informatie

Monitoren of dit wordt uitgevoerd

Monitoren of dit wordt uitgevoerd Protocol dataverzameling CQI Naasten op de Intensive Care schriftelijke en digitale versie Taken en verantwoordelijkheden onderzoeker/kwaliteitsmedewerker Versie voor CQI-vragenlijst 5.0 Oktober 2014 Taken

Nadere informatie

Uw mening over gaswinning uit het Groningen-gasveld

Uw mening over gaswinning uit het Groningen-gasveld Uw mening over gaswinning uit het Groningen-gasveld Onderzoeksresultaten fase 1, 2, en 3 Elisabeth Hoekstra Goda Perlaviciute Linda Steg onderzoekgaswinning@rug.nl www.onderzoekgaswinning.nl 1 5 Introductie

Nadere informatie

Computercursus voor laaggeletterden. Klik & Tik en E-TV. Leven Lang Leren pilot, BasisBibliotheek Maasland. Inhoud: Projectplan 2

Computercursus voor laaggeletterden. Klik & Tik en E-TV. Leven Lang Leren pilot, BasisBibliotheek Maasland. Inhoud: Projectplan 2 Computercursus voor laaggeletterden Klik & Tik en E-TV Inhoud: Projectplan 2 Tussentijdse evaluatie (februari 20) 6 Projectplan Computercursus voor laaggeletterden Klik & Tik en E-TV Aanleiding Op 30 maart

Nadere informatie

- 172 - Prevention of cognitive decline

- 172 - Prevention of cognitive decline Samenvatting - 172 - Prevention of cognitive decline Het percentage ouderen binnen de totale bevolking stijgt, en ook de gemiddelde levensverwachting is toegenomen. Vanwege deze zogenaamde dubbele vergrijzing

Nadere informatie

Type darmoperatie voor geperforeerde diverticulitis

Type darmoperatie voor geperforeerde diverticulitis Type darmoperatie voor geperforeerde diverticulitis Geachte heer, mevrouw, Bij u is vastgesteld, dat er mogelijk sprake is van een perforatie (gaatje) van de dikke darm ten gevolge van divertikels (uitstulpingen).

Nadere informatie

Medewerkers Betrokkenheid Scan

Medewerkers Betrokkenheid Scan www.breinvoorkeuren.nl Breinvoorkeuren NBI Medewerkers Betrokkenheid Scan Groenewege 144 Noordwijkerhout, 2211EP KvK: 28105672, BTW: NL 0858 09 287 B01 Triodosbank: NL 65 TRIO 0786 8146 59 Telefoon: 06

Nadere informatie