De kennisfunctie in het project Techniek maakt het.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "De kennisfunctie in het project Techniek maakt het."

Transcriptie

1 De kennisfunctie in het project Techniek maakt het. Casebeschrijving voor de Onderwijsraad in het kader van het adviesproject naar de relatie tussen onderwijsonderzoek en onderwijspraktijk Dr. Frans J. de Vijlder Max Goote Kenniscentrum Universiteit van Amsterdam Wibautstraat GM Amsterdam T: F: E:

2 Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. Onderwerp 3. Vormen van kennisontwikkeling 4. Kennisgemeenschap 5. Conclusies 6. Literatuur Probleemgestuurd Onderwijs Bve-sector, versie /7

3 1. Inleiding Op verzoek van de onderwijsraad heeft het Max Goote Kenniscentrum een casebeschrijving opgesteld ten behoeve van het adviesproject De relatie tussen onderwijsonderzoek en onderwijspraktijk. De adviesvraag gaat uit van de vooronderstelling dat in het onderwijs over het algemeen weinig gebruik wordt gemaakt van resultaten van onderwijsonderzoek in de brede betekenis van diverse vormen van kennisontwikkeling. De minister vraagt de onderwijsraad hoe daarin verbetering zou kunnen worden gebracht. De onderhavige case heeft betrekking op de ontwikkeling en implementatie van probleemgestuurd onderwijs in de Bve-sector, in eerste instantie in het technisch onderwijs in het kader van het project Techniek maakt het. De beschrijving is inhoudelijk gebaseerd op een interview met dr. Regina Mulder van het RISBO (onderdeel van Erasmus Universiteit Rotterdam), tevens projectleider en medebestuurslid van het project (zie verderop), en documentatie die tijdens het proces is ontwikkeld. De structuur van de casebeschrijving is gebaseerd op een format dat door Sardes werd ontwikkeld in het kader van hetzelfde project. 2. Onderwerp Probleemgestuurd onderwijs is in de jaren vijftig ontwikkeld in het hoger onderwijs, in het bijzonder het medisch onderwijs. Het heeft in Nederland sinds de jaren zeventig vooral bekendheid gekregen als het didactisch concept van de Universiteit van Maastricht. Lange tijd werd gedacht dat het alleen bruikbaar zou zijn in het wetenschappelijk onderwijs. Probleemgestuurd onderwijs is gebaseerd op het uitgangspunt dat mensen hun eigen realiteit construeren en dat die afhangt van hun ervaringen. Door actieve informatieverwerking wordt nieuwe informatie geïntegreerd en gekoppeld aan reeds aanwezige kennis. Actief leren is daarmee sterk contextgebonden: de omstandigheden waarin iemand zich bevindt zijn sterk bepalend voor zijn leermogelijkheden. Ook het sociale aspect speelt hierin een belangrijke rol. In het beroepsonderwijs betekent dat de integratie van vakken, het werken met casussen en probleemstellingen uit de beroepspraktijk die leerlingen of studenten zelf oplossen in groepen. Het is dus belangrijk dat niet de verschillende onderdelen en aspecten apart worden geleerd, maar dat z.g. competenties worden verworven, waartoe alle vormen van kennis, vaardigheden en attitudeaspecten behoren in relatie tot elkaar en tot het beroep. Daarmee zijn de docenten ook niet langer meer docenten in de klassieke zin des woords, maar veel meer onderwijsbegeleiders die in teams werken. De betreffende case is onder meer relevant in verband met de huidige ontwikkelingen in het beroepsonderwijs, in het bijzonder het denken in termen van de beroepsonderwijskolom en de didactiek van het beroepsonderwijs. Het constructivisme en het leren van competenties vormen hierin belangrijke noties en precies diezelfde noties zijn terug te vinden in het concept probleemgestuurd onderwijs, zoals dat in de Bve-sector is vormgegeven door de Stichting Consortium PGO. 3. Vormen van kennisontwikkeling Kenmerkend voor de case van probleemgestuurd onderwijs in het beroepsonderwijs is het sterke bottom-up (= gebonden aan innovatie van de praktijk) karakter van het kennisontwikkelingsproces, maar zonder de voordelen van het gebruik van wetenschappelijke kennis en theoretische concepten te verwaarlozen. Het startpunt van het proces ligt bij het Roc Midden Brabant waar de afdeling Probleemgestuurd Onderwijs Bve-sector, versie /7

4 Bouwkunde in 1991 begon te experimenteren met het concept. Het voormalige Randmeer College (thans Landstede) startte midden jaren negentig voor de opleidingen werktuigbouwkunde en elektrotechniek. Vanuit onvrede met het lage rendement, het niet interessante onderwijs en de onvoldoende competenties onder afgestudeerden werd voor BOL-4 een nieuw didactisch concept ontwikkeld met probleemgestuurd onderwijs als basis. Dit waren de voorlopers in de ontwikkeling van probleemgestuurd onderwijs in het technisch beroepsonderwijs. Steeds meer scholen en technische opleidingen hebben zich sinds die tijd aangesloten in pogingen om de krachten te bundelen en activiteiten op elkaar af te stemmen. Dit heeft in januari 2000 geleid tot de oprichting van de Stichting Consortium PGO. Deze stichting stelt zich ten doel om de initiatieven op het gebied van PGO te bundelen, te verdiepen en te laten uitgroeien tot een nieuw didactisch concept voor het technisch beroepsonderwijs. Gelijktijdig met de oprichting van het consortium is een convenant getekend met enkele opleidings- en ontwikkelingsfondsen (elektrotechniek en metaal) en met AXIS voor het project Techniek maakt het. In dit project doen inmiddels 38 ROC s met 90 afdelingen mee en inmiddels is er ook sprake van initiatieven buiten het technisch onderwijs. Bovendien werd het concept eerst toegepast bij de niveau 4 opleidingen, terwijl er nu ook gewerkt wordt aan een didactiek op de anderen niveaus. Om een verantwoorde start te kunnen maken doorlopen medewerkers van scholen een scholingstraject dat begint met een basispakket. Aanvankelijk werd deze scholing verzorgd door externe bureaus, maar nu is men overgegaan op een model, waarbij personeel van al langer betrokken instellingen de scholing verzorgt in de vorm van trainingen voor tutoren, teambuilding en management. Het voordeel daarvan is dat de soms heel concrete vragen en behoeften die daarbij opkomen ook weer meteen in de verdere ontwikkeling betrokken kunnen worden en bovendien kunnen worden betrokken in meer fundamenteel onderzoek en beleidsontwikkeling. Deze werkwijze maakt het project ook tot een cascade: de reeds langer betrokken scholen helpen de nieuwkomers op weg. De doorstroomdoelstellingen van het project zijn (1) het vergroten van de uitstroom met minstens 5 procent, (2) het verminderen van de tussentijdse ongekwalificeerde uitstroom met 15 procent en (3) 10 procent meer deelnemers voor de branche behouden. Verdere doelstellingen van het project zijn het stimuleren van contacten en samenwerking tussen bedrijfsleven en onderwijs, het op elkaar afstemmen van initiatieven en verder uitbouwen en doorontwikkelen van interactief leren, probleemgestuurd onderwijs en projectonderwijs en het toepassen daarvan in de BOL/BBL-delen van het technisch beroepsonderwijs. Naast de binnen- en buitenschoolse componenten in het leerproces, wordt aandacht besteed aan de toetsing & examinering. Ook inhoudelijke vernieuwing en afstemming met voorbereidend en vervolgonderwijs vormen componenten. De bij- en nascholing van docenten vormt een punt van aandacht. Op een aantal van deze punten komen we verderop nog terug. Het dagelijks bestuur van Stichting Consortium PGO bestaat uit een drietal personen die als manager en participanten in bedrijfstakgroepen in de technische opleidingen in het beroepsonderwijs begonnen zijn samen met de projectleider. De projectleider is afkomstig uit de wetenschap. Zij promoveerde halverwege de jaren negentig op een proefschrift over het ontwerpen van praktijkleersituaties in het beroepsonderwijs en is ook in andere wetenschappelijke projecten in de tweede en derde geldstroom op dit terrein betrokken. Zij was daarvoor goed op de hoogte van de theorieën en concepten verbonden met probleemgestuurd onderwijs en beschikte over contacten in binnen- en buitenland waarlangs kennis binnengehaald kon worden. Daarbij is overigens ook de vaardigheid van belang om deze kennis en wetenschapstaal ook meteen geruisloos te vertalen in het taalspel van de praktijkgebruikers, die meestal niet in het wetenschappelijk jargon geïnteresseerd zijn. De projectleider geeft leiding aan de werkgroepen, coördineert alle projectactiviteiten en is verantwoordelijk voor de evaluatie. De leden van het dagelijks bestuur organiseren (mede) de ontwikkeling en inhoud van de didactiek, de leermiddelen en ondersteuning van de Probleemgestuurd Onderwijs Bve-sector, versie /7

5 implementatietrajecten. Dat wordt in dit project gerealiseerd in combinatie met de verdieping met wetenschappelijke kennis. De participerende instellingen geven een financiële bijdrage en stellen docenten en andere medewerkers ter beschikking ten behoeve van allerlei activiteiten. Deze personen participeren in werkgroepen die de concrete activiteiten uitvoeren, die in de projectplannen voor de verschillende studierichtingen staan. Per werkgroep is een werkgroepleider verantwoordelijk voor de voortgang. Deze is tevens het aanspreekpunt. De werkgroepen hebben betrekking op het maken van leermiddelen (de zogenaamde blokboeken ) en ICT-materiaal voor BOL 4, ontwikkeling didactisch model voor BOL/BBL 1 2 3, toetsing en externe legitimering, de randvoorwaarden in de onderwijsorganisatie, passende nieuwe vormen van beroepspraktijkvorming, public relations rond het project, bijscholing/nascholing van docenten (de zogenaamde tutortrainingen) en de aansluiting met het aanpalend onderwijs. Tenslotte wordt op beperkte schaal gebruik gemaakt van experts en externe actoren. Al met al kunnen we vaststellen dat vrijwel alle vormen van kennisontwikkeling relevant zijn en op elkaar ingrijpen in het project, hetgeen we in onderstaand schema tot uitdrukking brengen. Hierbij zij opgemerkt dat de case ook leert dat het bij elkaar brengen van deze kennismiddelen op zichzelf geen garantie vormt voor het welslagen van de gewenste kenniscirculatie en toepassing daarvan in de onderwijspraktijk. De volgende paragraaf zegt daarover iets meer. Vorm kennisontwikkeling Fundamenteel wetenschappelijk onderzoek Toegepast wetenschappelijk onderzoek Kennisontwikkeling in andere vorm Groepen docenten Door scholen ingebracht Relevantie in de casus Kennis vanuit de eerste en tweede geldstroomactiviteiten van de projectleider en het RISBO en de hiermee verbonden binnen en buitenlandse contacten Kennis vanuit de derde geldstroomactiviteiten van de projectleider en het RISBO en de hiermee verbonden binnen en buitenlandse contacten Hier kunnen we onder meer wijzen op de activiteiten en de betrokkenheid van AXIS als motor bij de vernieuwing van het technisch onderwijs, tevens worden onder regie van de Stichting Consortium PGO opdrachten verleend en samengewerkt met actoren als CINOP, KPC, e.d. Docenten en ander personeel in de werkgroepen uit de instellingen vormen de spil waarop het project draait. De participatie van de scholen en het commitment van het management aan het welslagen van het project vormen een belangrijke randvoorwaarde voor de effectiviteit. 4. Kennisgemeenschap Men kan zich maar moeilijk aan de indruk onttrekken dat de hier behandelde case een goed voorbeeld is van een tot nu toe in de ogen van vrijwel alle betrokkenen geslaagde spontane innovatie. Een aantal kenmerken - zeg maar kritische succesfactoren voor het ontstaan van een gewaardeerde kennisgemeenschap - springt daarbij in het oog. In de eerste plaats is de innovatie voorzichtig begonnen bij enkele pioniers (entrepreneurs) in de praktijk, die de handen ineengeslagen hebben en die als een kristallisatiepunt voor de overige instellingen hebben gefunctioneerd. Een tweede factor die zeker een rol heeft gespeeld is het klimaat geweest van onvrede over de aantrekkelijkheid en de prestaties van het technisch onderwijs en de ambitie bij vele partijen om hierin verbetering te brengen. Illustratief hiervoor Probleemgestuurd Onderwijs Bve-sector, versie /7

6 is de betrokkenheid van AXIS. Een derde kritische succesfactor is een bij de pioniers reeds bekende persoon die kon optreden als projectleider met een geschikte combinatie van organisatievermogen, aanwezigheid van wetenschappelijke kennis, vermogen deze naar praktijkgebruikers te vertalen en beschikking over bijpassende netwerken. De leden van het dagelijks bestuur van het consortium vervullen een rol als katalysator door actoren (binnen en buiten de onderwijsinstellingen) in beweging te krijgen. Ze beschikken over een duidelijke visie en weten initiatieven samen te brengen, te koppelen en over te dragen. Maar misschien is de meest kritische succesfactor geweest dat het project zich vrij geruisloos zonder al te veel zogenaamde hindermacht van buitenaf kon ontwikkelen. In het interview drukte de projectleider dit uit als een stille revolutie. Tussen de betrokkenen in het project vond een regelmatige en goed georganiseerde gegevensuitwisseling plaats. De groepen auteurs die zich bezig houden met de ontwikkeling van het lesmateriaal voor de diverse opleidingsrichtingen vergaderen alle op steeds dezelfde dag op dezelfde plek, zodat participatie in meerdere werkgroepen zonder extra reistijd mogelijk was. De fysieke aanwezigheid van betrokkenen (in plaats van bijvoorbeeld telefonisch vergaderen) wordt daarbij aangemerkt als een pré. Bij de verdere kennisuitwisseling tussen instellingen en andere betrokkenen is ook van een brede variatie aan uitwisselingsvarianten gebruikgemaakt: conferenties, scholing, de ontwikkeling van methoden en materialen, tutorship en netwerken met zelflerend vermogen. Ook een eigen bulletin en een recenter ontwikkelde website kunnen hiertoe gerekend worden. Het project krijgt bij verdere doorgroei door zijn eigen succes mogelijk te maken met een beheersprobleem. Daarom is de leiding nu langzaam begonnen met aanpassingen van de structuur, door enkele extra mensen bij de regie te betrekken. Het proces wordt daardoor minder kwetsbaar in de toekomst. Dat is nu wel het geval, omdat de dragers binnen de huidige, redelijk informele organisatievorm eigenlijk maar een paar personen zijn met een beperkte coördinatiecapaciteit (één projectleider, drie leden van een dagelijks bestuur, niet te veel bemoeienis van buitenaf). Een meer centrale regie en een meer formele organisatie zouden afbreuk kunnen doen aan de dynamiek tot nu toe. Met andere woorden, er lijkt sprake te kunnen zijn van een afruil tussen dynamiek en effectieve mogelijkheden tot innovatie aan de ene kant en omvang en formalisering aan de andere. Naast deze aspecten van een kennisgemeenschap willen we hier ook nog wijzen op een aantal fricties tussen het project en de bestaande structuren in het onderwijs. In de eerste plaats noemen we de gebrekkige aansluiting van de lerarenopleidingen op de ontwikkelingen in het beroepsonderwijs. Leraren technisch onderwijs moeten tot nu toe na afronding van hun opleiding meteen worden omgeschoold, omdat hun opleiding niet is toegesneden op het werken met probleemgestuurd onderwijs. Dit pleit ervoor om opleiding en ontwikkelingen in het werkveld ook van meet af aan te integreren. In feite komt dit erop neer dat de lerarenopleidingen ongeveer hetzelfde model zouden moeten gaan hanteren als hun afnemend veld nu al probeert in de praktijk te brengen. Recent hebben de betreffende lerarenopleidingen bij een Fontys Hogeschool (Eindhoven) hierover een akkoord gesloten met de projectorganisatie. Een soortgelijk punt geldt op het punt van eindtermen en vormgeving van toetsen, examenprogramma s en kwaliteitsformats. Vanuit het project wordt daarom wanneer mogelijk druk uitgeoefend op instanties als KCE, BVE Raad, kenniscentra (voorheen landelijke organen beroepsonderwijs), de inspectie en het ministerie tot aanpassing van de bestaande praktijk en regelgeving. Ook bestaan er wel fricties tussen de inspecties en de betreffende opleidingen, die terug te voeren zijn op de noodzaak om te handelen in strijd met bestaande regelgeving. Ook doorkruist de aanpak volledig de klassieke praktijken van methodeontwikkelaars en educatieve uitgeverijen. Probleemgestuurd Onderwijs Bve-sector, versie /7

7 Uit deze frictiepunten komt naar voren dat een kennisgemeenschap altijd spanning zal (gaan) vertonen met een omgeving die zich trager of in andere richtingen ontwikkelt. Dergelijke spanning zal zich altijd voordoen en hoort bij elk innovatieproces. 5. Conclusies We hebben tussendoor al een aantal conclusies getrokken. Die zullen we hier niet herhalen, maar ons beperken tot enkele meer bespiegelende opmerkingen. Wanneer we kijken naar de vooronderstelling die in de adviesopdracht besloten ligt, namelijk een slechte aansluiting tussen onderzoek en beleidspraktijk, dan moeten we vaststellen dat daar in deze case niet veel van te bespeuren is. Door een gelukkige combinatie van factoren lijkt er in het geval van de Stichting Consortium PGO sprake te zijn van een vruchtbare synergie tussen verschillende vormen van kennisontwikkeling. Echter die combinatie van factoren is niet op afroep beschikbaar, maar moet zich als een kans manifesteren. In dat opzicht is er misschien een parallel te trekken met de beelden die bestuurskundigen hanteren voor de beschrijving van succesvol beleid: het zogenaamde beleidsraam ( policy-window ), waarbij eveneens door een combinatie van factoren een opening ontstaat om een bepaalde beleidsoptie die al tijden boven de markt zweeft opeens kans van slagen krijgt. Als die kans niet tijdig gegrepen wordt, dan sluit het beleidsraam zich weer. Daarmee wordt gelijktijdig gezegd dat men niet de verwachting moet hebben dat beleidsonderzoek altijd direct effectief in de beleidspraktijk kan worden vertaald. De kans daarop lijkt overigens wel groter te worden wanneer er gelijktijdig sprake is van een intensieve interactie met de praktijk en de innovatie daarvan. Zowel aan de kant van de beleidspraktijk als aan de kant van het wetenschappelijk onderzoek kunnen blokkades liggen tegen het versterken van de wederzijdse communicatie. Het kan de moeite waard zijn om daaraan meer aandacht te besteden. 6. Literatuur Mulder, R.H. (2002). Probleemgestuurd onderwijs in het technisch beroepsonderwijs: ingratie en variatie in een didactisch model. In: H. Sormani en anderen (2002). Exacte vakken en competenties in het beroepsonderwijs. s-hertogenbosch, Cinop. Mulder, R.H. (1997). Leren ondernemen: ontwerpen van praktijkleersituaties voor het beroepsonderwijs. Rotterdam (dissertatie), Erasmus Universiteit Rotterdam. Meerdere nummers van het Journaal voor onderwijsvernieuwing Techniek maakt het, uitgebracht door de Stichting Consortium PGO. Probleemgestuurd Onderwijs Bve-sector, versie /7

Beleid. Beschrijving trekkersrollen LC en LD. Stichting Openbaar Voortgezet Onderwijs Coevorden, Hardenberg e.o. / De Nieuwe Veste

Beleid. Beschrijving trekkersrollen LC en LD. Stichting Openbaar Voortgezet Onderwijs Coevorden, Hardenberg e.o. / De Nieuwe Veste 1. Inleiding De koers voor de komende jaren, zoals beschreven in het strategisch beleidsplan 2011-2014 heeft consequenties voor gewenste managementstijl van de school. In de managementvisie 2011-2014 heeft

Nadere informatie

De chemie tussen onderwijs en bedrijfsleven; een natuurlijk bondgenootschap

De chemie tussen onderwijs en bedrijfsleven; een natuurlijk bondgenootschap De chemie tussen onderwijs en bedrijfsleven; een natuurlijk bondgenootschap Kwaliteitscentrum Examinering (KCE) Het Kwaliteitscentrum Examinering beoordeelt de kwaliteit van de examens van alle beroepsopleidingen

Nadere informatie

Opdrachtgever project Werknemer in opleiding : ministerie van OCW

Opdrachtgever project Werknemer in opleiding : ministerie van OCW Datum: 20 februari 2012 Ons kenmerk: JK1.12.009 Begeleidingsmodel Werknemer in opleiding Opdrachtgever project Werknemer in opleiding : ministerie van OCW Wout Schafrat Gijs van de Beek Preventie en duurzaamheid

Nadere informatie

De weg van traditioneel vmbo naar intersectoraal vmbo

De weg van traditioneel vmbo naar intersectoraal vmbo Van Theorie naar Praktijk De weg van traditioneel vmbo naar intersectoraal vmbo In deze bijdrage slaat junior adviseur Marloes Zewuster van CINOP de brug tussen de theorie van het intersectorale vmbo en

Nadere informatie

Een brede kijk op onderwijskwaliteit Samenvatting

Een brede kijk op onderwijskwaliteit Samenvatting Een brede kijk op onderwijskwaliteit E e n o n d e r z o e k n a a r p e r c e p t i e s o p o n d e r w i j s k w a l i t e i t b i n n e n S t i c h t i n g U N 1 E K Samenvatting Hester Hill-Veen, Erasmus

Nadere informatie

Welkom in TECHNUM! KwaliteitsKring Zeeland 14-02-08

Welkom in TECHNUM! KwaliteitsKring Zeeland 14-02-08 Welkom in TECHNUM! KwaliteitsKring Zeeland 14-02-08 TECHNUM in vogelvlucht Wat is Technum Welke participanten Waarom noodzakelijk Waar we voor staan Wat onze ambities zijn TECHNUM Zelfstandige onderwijsvoorziening

Nadere informatie

ITTL. Informatietechnologie voor de Theoretische Leerweg van het VMBO

ITTL. Informatietechnologie voor de Theoretische Leerweg van het VMBO ITTL. Informatietechnologie voor de Theoretische Leerweg van het VMBO Het vak Informatietechnologie voor de Theoretische Leerweg van het VMBO ITTL is een algemeen vormend vak dat zich richt op de beroepspraktijk

Nadere informatie

Op weg naar de (academische) opleidingsschool

Op weg naar de (academische) opleidingsschool Discussienota Nationalgeographic.nl Adviescommissie ADEF OidS Mei 2014 1 Inhoudsopgave Inleiding 1. Uitgangspunten Samen Opleiden 2. Ambities van (academische) opleidingsscholen 3. Concept Samen Opleiden

Nadere informatie

ONDERWIJS EN INNOVATIE OP DE LINDERTE

ONDERWIJS EN INNOVATIE OP DE LINDERTE ONDERWIJS EN INNOVATIE OP DE LINDERTE Onderwijs zoals we dat vroeger kenden, bestaat al lang niet meer. Niet dat er toen slecht onderwijs was, maar de huidige maatschappij vraagt meer van de leerlingen

Nadere informatie

Post-HBO Beïnvloeden op strategisch niveau

Post-HBO Beïnvloeden op strategisch niveau Hoe zorgt u er als manager voor dat uw plannen en ideeën door de organisatie als net zo waardevol worden ervaren als door uzelf? In deze cursus beïnvloeden leert u hoe u met geavanceerde technieken op

Nadere informatie

Medewerker onderwijsontwikkeling

Medewerker onderwijsontwikkeling Medewerker onderwijsontwikkeling Doel Ontwikkelen van en adviseren over het onderwijsbeleid en ondersteunen bij de implementatie en toepassing ervan, uitgaande van de geformuleerde strategie van de instelling/faculteit

Nadere informatie

De curriculum van de masteropleiding PM MBO kan op verschillende niveau s bekeken worden:

De curriculum van de masteropleiding PM MBO kan op verschillende niveau s bekeken worden: Marco Snoek over de masteropleiding en de rollen van de LD Docenten De curriculum van de masteropleiding PM MBO kan op verschillende niveau s bekeken worden: Het intended curriculum : welke doelen worden

Nadere informatie

2004/2005 : 9.643 2005/2006 : 43.599 2006/2007 : 103.603 ( is ongeveer 25 % van het totaal).

2004/2005 : 9.643 2005/2006 : 43.599 2006/2007 : 103.603 ( is ongeveer 25 % van het totaal). Over Dynamiek en Kwaliteit Advies van de Stuurgroep Competentiegericht Beroepsonderwijs aan de Staatssecretaris van Onderwijs. Cultuur en Wetenschap inzake de verlenging van de experimenteerperiode van

Nadere informatie

Toll-net: samenwerken aan e-leren en gecombineerd leren voor volwassenen

Toll-net: samenwerken aan e-leren en gecombineerd leren voor volwassenen AFSTANDSLEREN EN ICT GECOMBINEERD ONDERWIJS 4 1 Toll-net: samenwerken aan e-leren en gecombineerd leren voor volwassenen Steven De Pauw Coördinator Toll-net Steven Verjans Universitair docent Open Universiteit

Nadere informatie

Nieuwe didactiek vwo 2 en 3 Connect College: resultaten van een onderzoek. Prof. dr. Perry den Brok

Nieuwe didactiek vwo 2 en 3 Connect College: resultaten van een onderzoek. Prof. dr. Perry den Brok Nieuwe didactiek vwo 2 en 3 Connect College: resultaten van een onderzoek Prof. dr. Perry den Brok Betrokkenen Connect College (opdrachtgever) Kennisnet (subsidie onderzoek) Technische Universiteit Eindhoven

Nadere informatie

Als stagebedrijf wilt u stagiairs uitgebreid kennis laten maken met uw vakgebied;

Als stagebedrijf wilt u stagiairs uitgebreid kennis laten maken met uw vakgebied; Informatiekaart voor bedrijven 1. Doel BPV-stage: Doel van de BPV-stage voor uw bedrijf: Als stagebedrijf wilt u stagiairs uitgebreid kennis laten maken met uw vakgebied; U ziet het aanbieden van BPV-stages

Nadere informatie

Cultureel management van hogescholen

Cultureel management van hogescholen Cultureel management van hogescholen Workshop Fontys Docentevent Yolanda te Poel Lector Diversiteit in de jeugdzorg Fontys Hogeschool Pedagagogiek Eindhoven 10 januari 2013 Dialoog: Wat is goed cultureel

Nadere informatie

De ontwikkeling van de Mondriaan methode VISIE OP PROFESSIONALISEREN

De ontwikkeling van de Mondriaan methode VISIE OP PROFESSIONALISEREN M.11i.0419 De ontwikkeling van de Mondriaan methode VISIE OP PROFESSIONALISEREN versie 02 M.11i.0419 Naam notitie/procedure/afspraak Visie op professionaliseren Eigenaar/portefeuillehouder Theo Bekker

Nadere informatie

Ik schrijf deze brief mede namens de staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en de staatssecretaris van Economische Zaken.

Ik schrijf deze brief mede namens de staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en de staatssecretaris van Economische Zaken. a 1 > Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Rijnstraat 50 Den Haag Postbus 16375 2500 BJ Den Haag www.rijksoverheid.nl

Nadere informatie

van, voor en door de leraar Discussienota Uitgangspunten Herijking Bekwaamheidseisen

van, voor en door de leraar Discussienota Uitgangspunten Herijking Bekwaamheidseisen van, voor en door de leraar Discussienota Uitgangspunten Herijking Bekwaamheidseisen Inhoudsopgave Hoofdstuk 1 / De kern en inhoud als uitgangspunt... 4 1.1 de kern... 4 1.2 de inhoud... 5 Hoofdstuk 2

Nadere informatie

Samenvatting. Kennis van onderwijs

Samenvatting. Kennis van onderwijs Samenvatting De minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen heeft de Onderwijsraad advies gevraagd over de relatie tussen onderwijsonderzoek en onderwijspraktijk en over mogelijkheden om die relatie

Nadere informatie

FUWA-VO Voorbeeldfunctie docent LD Type 1

FUWA-VO Voorbeeldfunctie docent LD Type 1 FUWA-VO Voorbeeldfunctie docent LD Type 1 Functie-informatie Functienaam Docent LD Type 1 Salarisschaal 12 Functiebeschrijving Context De werkzaamheden worden uitgevoerd binnen een instelling voor voortgezet

Nadere informatie

WIE HOUDT UW SCHOOL EEN SPIEGEL VOOR?

WIE HOUDT UW SCHOOL EEN SPIEGEL VOOR? WIE HOUDT UW SCHOOL EEN SPIEGEL VOOR? EYE OPENER AANPAK VERGROOT KWALITEITSBEWUST WERKEN IN TEAMS ALIE KAMPHUIS, MARLOES VAN BUSSEL EN IDA BONTIUS WWW.CINOP.NL 2 WIE HOUDT UW SCHOOL EEN SPIEGEL VOOR? EYE

Nadere informatie

FUNCTIE PROFIELDOCENT LB SCHOLENGEMEENSCHAP BONAIRE

FUNCTIE PROFIELDOCENT LB SCHOLENGEMEENSCHAP BONAIRE FUNCTIE PROFIELDOCENT LB SCHOLENGEMEENSCHAP BONAIRE FUNCTIE-INFORMATIE Functienaam Docent LB Codering 004 Organisatie Scholengemeenschap Bonaire Salarisschaal 10 Werkterrein Onderwijsproces Docenten Activiteiten

Nadere informatie

2 e Fontys Onderzoekscongres Onderzoek & Onderwijs :

2 e Fontys Onderzoekscongres Onderzoek & Onderwijs : 2 e Fontys Onderzoekscongres Onderzoek & Onderwijs : Onderzoek in de onderwijspraktijk van Fontys Wat doen we? Hoe gaat het? Wat levert het op? KEY NOTE: ANOUKE BAKX & JOS MONTULET Onderzoek binnen de

Nadere informatie

ONDERZOEK NAAR KWALITEITSVERBETERING MBO OPLEIDINGSNIVEAU. Albeda College te Rotterdam

ONDERZOEK NAAR KWALITEITSVERBETERING MBO OPLEIDINGSNIVEAU. Albeda College te Rotterdam ONDERZOEK NAAR KWALITEITSVERBETERING MBO OPLEIDINGSNIVEAU Albeda College te Rotterdam Middenkaderopleiding Bouwkunde Middenkaderfunctionaris bouw en infra (Middenkaderfunctionaris Bouw) Oktober 2014 3280511/8,

Nadere informatie

Ontwikkelingen in afstudeerrichtingen lerarenopleidingen HAN ILS. 13 april 2016

Ontwikkelingen in afstudeerrichtingen lerarenopleidingen HAN ILS. 13 april 2016 Ontwikkelingen in afstudeerrichtingen lerarenopleidingen HAN ILS 13 april 2016 Het komende uurtje... 14.15-14.35 uur Implementatie afstudeerrichtingen HAN ILS 14.35 14.45 uur Uitwisseling 14.45-15.05 uur

Nadere informatie

middelbaar beroepsonderwijs Brainport regio Eindhoven Onderwijsvisie Onze kijk op onderwijs

middelbaar beroepsonderwijs Brainport regio Eindhoven Onderwijsvisie Onze kijk op onderwijs middelbaar beroepsonderwijs Brainport regio Eindhoven Onderwijsvisie Onze kijk op onderwijs Summa College maart 2013 Inhoudsopgave Hoofdstuk 1: De vijf onderwijspijlers 4 Hoofdstuk 2: De vijf onderwijspijlers

Nadere informatie

Omgaan met Bumpy Moments in de context van Technisch Beroepsonderwijs

Omgaan met Bumpy Moments in de context van Technisch Beroepsonderwijs VELON/VELOV CONFERENTIE Brussel, 4-5 februari 2016 Omgaan met Bumpy Moments in de context van Technisch Beroepsonderwijs Fontys Hogescholen, Eindhoven Dr. E. Klatter, Dr. K. Vloet, Dr. S. Janssen & MEd

Nadere informatie

Box 2: Vaststellen beginsituatie Handelingsgericht werken op PABO s en lerarenopleidingen VO

Box 2: Vaststellen beginsituatie Handelingsgericht werken op PABO s en lerarenopleidingen VO Kees Dijkstra (Windesheim), Els de Jong (Hogeschool Utrecht) en Elle van Meurs (Fontys OSO). 31 mei 2012 Box 2: Vaststellen beginsituatie Handelingsgericht werken op PABO s en lerarenopleidingen VO Doel

Nadere informatie

Lectoraat natuurbeleving en ontwikkeling kind

Lectoraat natuurbeleving en ontwikkeling kind Lectoraat natuurbeleving & ontwikkeling kind 1 Aanleiding Als kinderen van vijf tot twaalf jaar hun speelplek mogen kiezen, gaat de voorkeur voornamelijk uit naar braakliggende terreinen. Daarbij kijken

Nadere informatie

Case Development Centre

Case Development Centre Case Development Centre Toepassing van cases in het onderwijs Kenniscentrum Innovatief Ondernemerschap Hoe kan Rotterdam bestaande kennis op nieuwe wijze inzetten om de innovatiegraad van de industrie

Nadere informatie

Examenprofiel mbo Handel en MITT

Examenprofiel mbo Handel en MITT 16 november2014 Examenprofiel mbo Handel en MITT Sector: Handel en MITT Vastgesteld door: PCBB Handel en MITT Vaststellingsdatum: 25 november 2014 Examenprofielnummer: EXPRO.10 1 Inleiding Doel en functie

Nadere informatie

Projectplan. Cultuur als middel om onderwijs en omgeving te verbinden Mw. N. Remerie, P. Holland, M. Jakubowski en dhr. C. van Herkhuizen(penvoerder)

Projectplan. Cultuur als middel om onderwijs en omgeving te verbinden Mw. N. Remerie, P. Holland, M. Jakubowski en dhr. C. van Herkhuizen(penvoerder) Projectplan Titel van het project: Naam van de lokale projectleiders: Betrokken partijen binnen het project: Cultuur als middel om onderwijs en omgeving te verbinden Mw. N. Remerie, P. Holland, M. Jakubowski

Nadere informatie

Instituut voor Sociale Opleidingen

Instituut voor Sociale Opleidingen Instituut voor Sociale Opleidingen Naar een nieuwe opleiding Social Work In september 2016 start Hogeschool Rotterdam met de nieuwe opleiding Social Work. Dit betekent dat eerstejaars studenten (die in

Nadere informatie

Kennisplatform Mantelzorg West Friesland. Samen vernieuwen in de Wmo, 15 juni 2015

Kennisplatform Mantelzorg West Friesland. Samen vernieuwen in de Wmo, 15 juni 2015 Kennisplatform Mantelzorg West Friesland Een netwerkorganisatie van gemeenten, zorgaanbieders, hulverlenende instellingen en belangenbehartigers van mantelzorgers Samen vernieuwen in de Wmo, 15 juni 2015

Nadere informatie

De Verticale Ondernemerskolom Twente: Project 301

De Verticale Ondernemerskolom Twente: Project 301 De Verticale Ondernemerskolom Twente: Project 301 ROC van Twente - Hengelo In januari 2004 is de afdeling Handel van het toenmalige ROC Oost- Nederland, School voor Economie en ICT, locatie Hengelo - nu

Nadere informatie

Handout PrOfijt. - Versie 1.1 - Versie: 1.1 Datum: 09-04-2014 Mike Nikkels / Olav van Doorn

Handout PrOfijt. - Versie 1.1 - Versie: 1.1 Datum: 09-04-2014 Mike Nikkels / Olav van Doorn Handout PrOfijt - Versie 1.1 - Versie: 1.1 Datum: 09-04-2014 Auteur(s): Mike Nikkels / Olav van Doorn 1 Inhoudsopgave 1 Inhoudsopgave... 2 2 Inleiding... 3 3 Algemeen... 3 4 Visie op PrOfijt... 4 5 Techniek...

Nadere informatie

logoocw De heer prof. dr. F. P. van Oostrom 26 mei 2005 ASEA/DIR/2005/23876 Taakopdracht voor de commissie Ontwikkeling Nederlandse Canon geen

logoocw De heer prof. dr. F. P. van Oostrom 26 mei 2005 ASEA/DIR/2005/23876 Taakopdracht voor de commissie Ontwikkeling Nederlandse Canon geen logoocw De heer prof. dr. F. P. van Oostrom Den Haag Ons kenmerk 26 mei 2005 ASEA/DIR/2005/23876 Onderwerp Taakopdracht voor de commissie Ontwikkeling Nederlandse Canon Bijlage(n) geen Geachte heer Van

Nadere informatie

Post HBO opleiding Jobcoach/Trajectbegeleider

Post HBO opleiding Jobcoach/Trajectbegeleider Post HBO opleiding Jobcoach/Trajectbegeleider Combo Emonomy Combo Emonomy heeft een lange historie en traditie in methodiekontwikkeling, onderzoek, opleiding, coaching en advies op het gebied van arbeidsontwikkeling,

Nadere informatie

Arbo- en Milieudeskundige

Arbo- en Milieudeskundige Arbo- en Milieudeskundige Doel Ontwikkelen van beleid, adviseren, ondersteunen en begeleiden van management, medewerkers en studenten, alsmede bijdragen aan de handhaving van wet- en regelgeving, binnen

Nadere informatie

Elly de Bruijn. Beroepsonderwijs maken: van dossier naar leren & begeleiden. Zaal 3 Tijdstip 11.00

Elly de Bruijn. Beroepsonderwijs maken: van dossier naar leren & begeleiden. Zaal 3 Tijdstip 11.00 Elly de Bruijn Beroepsonderwijs maken: van dossier naar leren & begeleiden Zaal 3 Tijdstip 11.00 Warming up De docent in het beroepsonderwijs opent de deuren naar de kennis, zienswijzen, vaardigheid, opvattingen

Nadere informatie

TU/e Bachelor College Herontwerp bacheloropleidingen. VSNU Conferentie Studiesucces 13 juni 2012 dr. Diana Vinke en drs.

TU/e Bachelor College Herontwerp bacheloropleidingen. VSNU Conferentie Studiesucces 13 juni 2012 dr. Diana Vinke en drs. TU/e Bachelor College Herontwerp bacheloropleidingen VSNU Conferentie Studiesucces 13 juni 2012 dr. Diana Vinke en drs. Jim Bergmans Inhoud presentatie Grote veranderingen in het TU/e bacheloronderwijs

Nadere informatie

Uitgelezen kans voor samenwerking tussen mbo en lerarenopleiding!

Uitgelezen kans voor samenwerking tussen mbo en lerarenopleiding! Congresbijdrage symposium Velon-conferentie, 11 maart 2013 Meesterschap en vakmanschap van mbo-docenten. Uitgelezen kans voor samenwerking tussen mbo en lerarenopleiding! 1. Samenvatting, context symposium

Nadere informatie

Docenten die hun onderwijs meer willen afstemmen op de individuele verschillen tussen leerlingen en hun leeropbrengst willen vergroten.

Docenten die hun onderwijs meer willen afstemmen op de individuele verschillen tussen leerlingen en hun leeropbrengst willen vergroten. 1. Differentiëren Onderzoeken welke manieren en mogelijkheden er zijn om te differentiëren en praktische handvatten bieden om hiermee aan de slag te gaan. Vervolgens deze kennis toepassen in de praktijk

Nadere informatie

ONDERZOEK NAAR KWALITEITSVERBETERING MBO

ONDERZOEK NAAR KWALITEITSVERBETERING MBO ONDERZOEK NAAR KWALITEITSVERBETERING MBO ROC van Amsterdam com43 - Verkoopspecialist Juli 2012 Plaats: AMSTERDAM BRIN: 25PZ Onderzoeksnummer: 126565 Onderzoek uitgevoerd in: april 2012 Conceptrapport verzonden

Nadere informatie

Gezamenlijke aanpak BPV en het BPV-protocol van:

Gezamenlijke aanpak BPV en het BPV-protocol van: Gezamenlijke aanpak BPV en het BPV-protocol van: 2 Gezamenlijke aanpak BPV In de Verbeteragenda BPV van MKB Nederland en VNO-NCW is naar aanleiding van een onderzoek naar de ervaringen van leerbedrijven

Nadere informatie

Samenwerkingsovereenkomst ROCKO

Samenwerkingsovereenkomst ROCKO Samenwerkingsovereenkomst ROCKO Partijen: Summa College, hierbij rechtsgeldig vertegenwoordigd door mevrouw T. van Hoogstraten, Korein, hierbij rechtsgeldig vertegenwoordigd door de heer P. Notten, Kinderopvanggroep,

Nadere informatie

10 speerpunten voor Goed groen onderwijs. Branchevereniging voor ondernemers in het groen

10 speerpunten voor Goed groen onderwijs. Branchevereniging voor ondernemers in het groen 10 speerpunten voor Goed groen onderwijs Branchevereniging voor ondernemers in het groen Onderwijs krijgt op veel verschillende manieren vorm in ons land. Waar moet Goed groen onderwijs aan voldoen? In

Nadere informatie

Duits in het MBO: Deutsch für den Beruf. Keuzedeel Duits: het onderwijsmodel Auteur: Marianne Driessen

Duits in het MBO: Deutsch für den Beruf. Keuzedeel Duits: het onderwijsmodel Auteur: Marianne Driessen Duits in het MBO: Deutsch für den Beruf Keuzedeel Duits: het onderwijsmodel Auteur: Marianne Driessen I Inhoud 1 Hoe leer je Duits?... 1 1.1 Visie op het leren van een vreemde taal... 1 1.2 Visie keuzedeel

Nadere informatie

Opleiding Interne Coach/Trainer IVB. De motor in een lerende organisatie

Opleiding Interne Coach/Trainer IVB. De motor in een lerende organisatie Opleiding Interne Coach/Trainer IVB De motor in een lerende organisatie Opzet van de opleiding Werken vanuit een individuele vraaggerichte benadering De Individuele Vraaggerichte Benadering (IVB) is een

Nadere informatie

ONDERZOEK NAAR KWALITEITSVERBETERING MBO. Landstede te Zwolle. Schoonheidsspecialist

ONDERZOEK NAAR KWALITEITSVERBETERING MBO. Landstede te Zwolle. Schoonheidsspecialist ONDERZOEK NAAR KWALITEITSVERBETERING MBO Landstede te Zwolle Schoonheidsspecialist januari 2013 Plaats: Zwolle BRIN: 01AA Onderzoeksnummer: 128103 Onderzoek uitgevoerd in: December 2012 Conceptrapport

Nadere informatie

) en geeft het handvatten om via coaching te werken aan collegialiteit. en professionaliteit (domein 4 ).

) en geeft het handvatten om via coaching te werken aan collegialiteit. en professionaliteit (domein 4 ). Focus op professie Zoekt u een effectieve aanpak om de prestaties van leerlingen te verbeteren? Stelt u het vakmanschap van leraren daarin centraal? Wilt u werken aan sleutelfactoren zoals effectief klassenmanagement,

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting 9

Samenvatting. Samenvatting 9 Samenvatting Sinds de introductie in 2001 van lectoraten in het Nederlandse hoger beroepsonderwijs wordt aan hogescholen steeds meer gezondheidsonderzoek uitgevoerd. De verwachting is dat dit niet alleen

Nadere informatie

De ROWF organiseert al vanaf het begin van de opleidingsschool onderdelen vanuit het generieke programma van de HvA Les op Locatie.

De ROWF organiseert al vanaf het begin van de opleidingsschool onderdelen vanuit het generieke programma van de HvA Les op Locatie. ROWF Les op locatie in de beroepsopdracht van de HvA. De ROWF organiseert al vanaf het begin van de opleidingsschool onderdelen vanuit het generieke programma van de HvA Les op Locatie. Het doel is de

Nadere informatie

ISEO Consult. voorbeelden uitgevoerde projecten

ISEO Consult. voorbeelden uitgevoerde projecten ISEO Consult voorbeelden uitgevoerde projecten E-LEARNING ONTWIKKELEN Type opdrachtgever: kenniscentrum Ontwikkel een e-learning module (inclusief toetsing) voor nieuwe medewerkers op tankstations. In

Nadere informatie

ONDERZOEK NAAR KWALITEITSVERBETERING MBO. Landstede te Zwolle. Medewerker beheer ICT

ONDERZOEK NAAR KWALITEITSVERBETERING MBO. Landstede te Zwolle. Medewerker beheer ICT ONDERZOEK NAAR KWALITEITSVERBETERING MBO Landstede te Zwolle Medewerker beheer ICT januari 2013 Plaats: Zwolle BRIN: 01AA Onderzoeksnummer: 128104 Onderzoek uitgevoerd in: December 2012 Conceptrapport

Nadere informatie

Samenvatting. De stand van zaken in hoofdlijnen

Samenvatting. De stand van zaken in hoofdlijnen Samenvatting De stand van zaken in hoofdlijnen In 2003/2004 is de ICT-onderwijsmonitor voor de zevende maal uitgevoerd in de sectoren primair onderwijs, voortgezet onderwijs, de bve-sector en de lerarenopleidingen

Nadere informatie

FUWA-VO Voorbeeldfunctie docent LC Type 1

FUWA-VO Voorbeeldfunctie docent LC Type 1 FUWA-VO Voorbeeldfunctie docent LC Type 1 Functie-informatie Functienaam Docent LC Type 1 Salarisschaal 11 Functiebeschrijving Context De werkzaamheden worden uitgevoerd binnen een instelling voor voortgezet

Nadere informatie

ONDERZOEK NAAR KWALITEITSVERBETERING MBO. ROC West-Brabant te Etten-Leur

ONDERZOEK NAAR KWALITEITSVERBETERING MBO. ROC West-Brabant te Etten-Leur ONDERZOEK NAAR KWALITEITSVERBETERING MBO ROC West-Brabant te Etten-Leur Facilitaire dienstverlener (Facilitaire leidinggevende) Facilitair leidinggevende Februari 2015 BRIN: 25LX Onderzoeksnummer: 280561

Nadere informatie

Bestuurssecretaris en...

Bestuurssecretaris en... het Zijlstra Center for Public Control and Governance www.hetzijlstracenter.nl Bestuurssecretaris en... Oriëntatie op de functie bestuurssecretaris het Zijlstra Center for Public Control and Governance

Nadere informatie

Functieprofiel: Projectleider Functiecode: 0302

Functieprofiel: Projectleider Functiecode: 0302 Functieprofiel: Projectleider Functiecode: 0302 Doel Voorbereiden en opzetten van en bijbehorende projectorganisatie, alsmede leiding geven aan de uitvoering hiervan, binnen randvoorwaarden van kosten,

Nadere informatie

Geachte afgevaardigden,

Geachte afgevaardigden, Aan: Afgevaardigden Algemene Vergadering c.c.: Educatie Commissie Betreft: Stand van zaken Masterplan Educatie Van: Bestuur NBB Datum : 15 november 2012 Aantal pagina s: 5 Geachte afgevaardigden, Ongeveer

Nadere informatie

Hulp bij ADHD. Scholingsaanbod

Hulp bij ADHD. Scholingsaanbod Hulp bij ADHD Dit heeft mijn beeld van ADHD enorm verrijkt. Ik zie nu veel mogelijkheden om kinderen met ADHD goede begeleiding te bieden deelnemer workshop bij Fontys Hogescholen Copyright 2010 Hulp bij

Nadere informatie

Vragen pas gepromoveerde

Vragen pas gepromoveerde Vragen pas gepromoveerde dr. Maaike Vervoort Titel proefschrift: Kijk op de praktijk: rich media-cases in de lerarenopleiding Datum verdediging: 6 september 2013 Universiteit: Universiteit Twente * Kun

Nadere informatie

Een leerwerkplaats voor lerarenopleiders

Een leerwerkplaats voor lerarenopleiders Tekst: Bob Schoorel Een leerwerkplaats voor lerarenopleiders Windesheim in Zwolle gaat aan de slag met de leerwerkplaats Handelingsgericht Werken (HGW). De leerwerkplaats HGW is een concept waarbij professionals

Nadere informatie

RAPPORT VAN BEVINDINGEN ONDERZOEK BIJ ROC EINDHOVEN SCHOOL VOOR WELZIJN, CULTUUR & ONDERWIJS. Opleiding Sociaal-cultureel werker

RAPPORT VAN BEVINDINGEN ONDERZOEK BIJ ROC EINDHOVEN SCHOOL VOOR WELZIJN, CULTUUR & ONDERWIJS. Opleiding Sociaal-cultureel werker RAPPORT VAN BEVINDINGEN ONDERZOEK BIJ ROC EINDHOVEN SCHOOL VOOR WELZIJN, CULTUUR & ONDERWIJS Opleiding Sociaal-cultureel werker Plaats: BRIN: Onderzoeksnummer: Onderzoek uitgevoerd op: Conceptrapport verzonden

Nadere informatie

Examenprofiel mbo Schilderen en Onderhoud en Afbouw

Examenprofiel mbo Schilderen en Onderhoud en Afbouw Januari 2015 Examenprofiel mbo Schilderen en Onderhoud en Afbouw Sector: Schilderen en Onderhoud en Afbouw Vastgesteld door: Paritaire Commissie Onderhoud, Schilderen en Afbouw Savantis Vaststellingsdatum:

Nadere informatie

Winnaar Beste Calibris Leerbedrijf Sport 2010 Sciandri Sportmanagement Haarlem JURYRAPPORTAGE

Winnaar Beste Calibris Leerbedrijf Sport 2010 Sciandri Sportmanagement Haarlem JURYRAPPORTAGE Winnaar Beste Calibris Leerbedrijf Sport 2010 Sciandri Sportmanagement Haarlem JURYRAPPORTAGE Achtergrond Calibris kiest jaarlijks het Beste Calibris Leerbedrijf. De prijs wordt afwisselend uitgereikt

Nadere informatie

CONVENANT OPLEIDING LERAARPLUS

CONVENANT OPLEIDING LERAARPLUS CONVENANT OPLEIDING LERAARPLUS Onderwijsstichting Arcade (openbaar primair onderwijs Coevorden Hardenberg) Openbaar primair onderwijs gemeente Emmen Stenden Hogeschool (PABO Emmen) 1 INHOUDSOPGAVE PREAMBULE...3

Nadere informatie

Hulp bij ADHD. Scholingsaanbod

Hulp bij ADHD. Scholingsaanbod Hulp bij ADHD Dit heeft mijn beeld van ADHD enorm verrijkt. Ik zie nu veel mogelijkheden om kinderen met ADHD goede begeleiding te bieden deelnemer workshop bij Fontys Hogescholen Copyright 2010 Hulp bij

Nadere informatie

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag >Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag.. Voortgezet Onderwijs Rijnstraat 50 Den Haag Postbus 16375 2500 BJ Den

Nadere informatie

Projectplan Monitor bevordering arbeidsparticipatie (2009-2012)

Projectplan Monitor bevordering arbeidsparticipatie (2009-2012) -1- Projectplan Monitor bevordering arbeidsparticipatie (2009-2012) 1 Aanleiding voor het project Arbeidsparticipatie is een belangrijk onderwerp voor mensen met een chronische ziekte of functiebeperking

Nadere informatie

Met de referentieniveaus naar schoolsucces

Met de referentieniveaus naar schoolsucces Met de referentieniveaus naar schoolsucces Zo stuurt u op taal- en rekenresultaten Corine Ballering René van Drunen 15 Bijlage 2 Format rekenbeleidsplan In dit format komen achtereenvolgens de volgende

Nadere informatie

Eerder en Dichtbij. Projectplan

Eerder en Dichtbij. Projectplan Eerder en Dichtbij Projectplan Bussum, augustus september 2012 1. Inleiding De pilot Eerder en Dichtbij is een verlening van de eerste pilot Meer preventie minder zorg. Het doel van de pilot was oorspronkelijk

Nadere informatie

INHOUD WHITEPAPER KEUZEDELEN

INHOUD WHITEPAPER KEUZEDELEN WHITEPAPER Met ingang van schooljaar 2016-2017 krijgt een mbo-opleiding in het kader van de herziene kwalificatiestructuur niet alleen te maken met basisdelen en profieldelen, maar ook met keuzedelen.

Nadere informatie

CONVENANT WERKEN AAN VAKMANSCHAP. In de Provincie Limburg

CONVENANT WERKEN AAN VAKMANSCHAP. In de Provincie Limburg CONVENANT WERKEN AAN VAKMANSCHAP In de Provincie Limburg De deelnemende partijen: Provincie Limburg, gemeente Heerlen, gemeente Maastricht, gemeente Roermond, gemeente Sittard-Geleen, gemeente Venlo, gemeente

Nadere informatie

Werkplan 1 juli 2009 1 juli 2011

Werkplan 1 juli 2009 1 juli 2011 Expertisecentrum Onderwijs & ICT Suriname UTSN Twinning Project 2008/1/E/K/005 Werkplan 1 juli 2009 1 juli 2011 Bijlage C bij het Rapport Haalbaarheidsstudie Wim de Boer (SLO), Pieter van der Hijden (Sofos

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2012 2013 27 923 Werken in het onderwijs Nr. 148 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAP Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Nadere informatie

Roteb Educatiecentrum. Trajectbegeleiding/educatie

Roteb Educatiecentrum. Trajectbegeleiding/educatie Educatiecentrum Trajectbegeleiding/educatie Roteb werkt aan een schone stad als basis voor prettig wonen, werken en recreëren. We halen het vuil op, vegen de straten en legen de afvalbakken. Daarnaast

Nadere informatie

Raamconvenant landelijk overleg aansluiting sector kunstonderwijs werkveld

Raamconvenant landelijk overleg aansluiting sector kunstonderwijs werkveld Bladnummer 1 Raamconvenant landelijk overleg aansluiting sector kunstonderwijs werkveld Bijlage 4 Preambule 1. Het hbo-kunstvakonderwijs streeft naar een goede afstemming van de opleidingen op de beroepspraktijk

Nadere informatie

Inzetten van technologie biedt grote mogelijkheden bij het innoveren van onderwijs, maar is niet eenvoudig en vraagt veel van een school.

Inzetten van technologie biedt grote mogelijkheden bij het innoveren van onderwijs, maar is niet eenvoudig en vraagt veel van een school. 88 Inzetten van technologie biedt grote mogelijkheden bij het innoveren van onderwijs, maar is niet eenvoudig en vraagt veel van een school. Er bestaat geen vaste innovatieformule, elke school heeft te

Nadere informatie

Internet resultaten sites ROC Leiden en ROC ID college

Internet resultaten sites ROC Leiden en ROC ID college Internet resultaten sites ROC Leiden en ROC ID college ROC Leiden Opleiding kinderopvang gegroepeerd onder Welzijn. Informatie over BOL op niveau 3 en 4 beschikbaar middels doorklikken. BBL alleen voor

Nadere informatie

Bewegen tot leren: Perspectieven voor een krachtige leeromgeving

Bewegen tot leren: Perspectieven voor een krachtige leeromgeving Bewegen tot leren: Perspectieven voor een krachtige leeromgeving Jouw ervaring Neem iets in gedachten dat je nu goed kunt en waarvan je veel plezier hebt in je werk: Vertel waartoe je in staat bent. Beschrijf

Nadere informatie

Toelichting beoordelingskader bij beoordeling postinitiële wo-master opleidingen in Nederland

Toelichting beoordelingskader bij beoordeling postinitiële wo-master opleidingen in Nederland Toelichting beoordelingskader bij beoordeling postinitiële wo-master opleidingen in Nederland Het is aan het beoordelingspanel om te bepalen of deze toelichting relevant is bij de beoordeling van de onderhavige

Nadere informatie

ACADEMIE. Professionalisering Leren en lesgeven met ict

ACADEMIE. Professionalisering Leren en lesgeven met ict ACADEMIE Professionalisering Leren en lesgeven met ict Professionalisering Leren en lesgeven met ict Leren en lesgeven met behulp van ict is in het onderwijs steeds belangrijker. Leraren moeten minimaal

Nadere informatie

Handreiking voor het opstellen van het implementatieplan taal en rekenen. Korte versie

Handreiking voor het opstellen van het implementatieplan taal en rekenen. Korte versie Handreiking voor het opstellen van het implementatieplan taal en rekenen Korte versie Colofon Titel Handreiking voor het opstellen van het implementatieplan taal en rekenen Auteur Christel Kuijpers en

Nadere informatie

Stappenplan invoering vernieuwing beroepsgerichte programma s vmbo

Stappenplan invoering vernieuwing beroepsgerichte programma s vmbo Stappenplan invoering vernieuwing programma s vmbo Regelmatig wordt de vraag gesteld of er een stappenplan is waarin zaken staan die geregeld moeten zijn voor de nieuwe examenprogramma s in school van

Nadere informatie

10 speerpunten onderwijs VHG

10 speerpunten onderwijs VHG 10 speerpunten onderwijs VHG 1. BPV bedrijf Een goed BPV bedrijf is cruciaal. De VHG is van mening dat bedrijven aan een minimum aantal eisen moet voldoen. Zo moeten goede begeleiding door een opgeleide

Nadere informatie

De Droom: samen leren, werken en innoveren

De Droom: samen leren, werken en innoveren De Droom: samen leren, werken en innoveren Hybride onderwijs in een excellente leeromgeving komt tot stand in nauwe samenwerking tussen onderwijs en het bedrijfsleven. Dat is De Droom van de branche Horeca

Nadere informatie

Voorwoord. Nienke Meijer College van Bestuur Fontys Hogescholen

Voorwoord. Nienke Meijer College van Bestuur Fontys Hogescholen 3 Voorwoord Goed onderwijs is een belangrijke voorwaarde voor jonge mensen om uiteindelijk een betekenisvolle en passende plek in de maatschappij te krijgen. Voor studenten met een autismespectrumstoornis

Nadere informatie

Andragogisch handelen en bevlogenheid in het werk

Andragogisch handelen en bevlogenheid in het werk Kring Andragologie Andragogisch handelen en bevlogenheid in het werk Versterking zelfregulerend vermogen van individu, groep en organisatie als antwoord op toegenomen complexiteit Zeven interactieve werkcolleges

Nadere informatie

Opleiding. Praktijkmanagement in de huisartsenzorg Dé opleiding voor en door praktijkmanagers van morgen. www.huisartsvanmorgen.nl.

Opleiding. Praktijkmanagement in de huisartsenzorg Dé opleiding voor en door praktijkmanagers van morgen. www.huisartsvanmorgen.nl. Opleiding Periode maart t/m juni 2016 11 modules verdeeld over 6 lesdagen Locatie Bergse Bossen in Driebergen www.huisartsvanmorgen.nl P R A K T I J K M A N A G E M E N T De opleiding tot praktijkmanager

Nadere informatie

De 10 basiscompetenties van de leraar

De 10 basiscompetenties van de leraar De 10 basiscompetenties van de leraar Woord vooraf 1 De leraar als begeleider van leer- en ontwikkelingsprocessen 2 De leraar als opvoeder 3 De leraar als inhoudelijk expert 5 8 36 52 4 De leraar als organisator

Nadere informatie

Workshop Verzuimmanagement Verzuimverschil in 1 dag

Workshop Verzuimmanagement Verzuimverschil in 1 dag Workshop Verzuimmanagement Verzuimverschil in 1 dag 2014 Verzuimland Vermelde prijzen zijn gebaseerd op het prijsniveau van 2014 Verzuimmanagement De workshop Verzuimmanagement is een ééndaagse workshop

Nadere informatie

competentieprofiel groepsleerkracht/ docent algemeen vormend onderwijs Het Driespan

competentieprofiel groepsleerkracht/ docent algemeen vormend onderwijs Het Driespan Samenwerken Omgevingsgericht/samenwerken Reflectie en zelfontwikkeling competentieprofiel groepsleerkracht/ docent algemeen vormend onderwijs Het Driespan Competentieprofiel stichting Het Driespan, (V)SO

Nadere informatie

Onderwijskundig jaarverslag

Onderwijskundig jaarverslag Onderwijskundig verslag 2013 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 2. Opleidingsaanbod 2013... 4 3. Uitgegeven diploma s... 4 4. Aantal studenten per lopende opleiding op 1 maart 2014... 4 5. Urenverantwoording

Nadere informatie

Opleiding. Praktijkmanagement in de huisartsenzorg Dé opleiding voor en door praktijkmanagers van morgen. www.huisartsvanmorgen.nl.

Opleiding. Praktijkmanagement in de huisartsenzorg Dé opleiding voor en door praktijkmanagers van morgen. www.huisartsvanmorgen.nl. Opleiding Praktijkmanagement in de huisartsenzorg Dé opleiding voor en door praktijkmanagers van morgen Periode September t/m december 2016 11 modules verdeeld over 6 lesdagen Locatie Bergse Bossen in Driebergen

Nadere informatie

Woord vooraf 11. Wat is leren? 16 Leren en opdrachten 18 Betrekking tussen docent en student 20 Kwaliteit van opdrachten 21

Woord vooraf 11. Wat is leren? 16 Leren en opdrachten 18 Betrekking tussen docent en student 20 Kwaliteit van opdrachten 21 Wat Gaan we doen? tweede oplage 10-02-2004 12:19 Pagina 7 Inhoud Woord vooraf 11 1 B E T E K E N I S VA N O P D R A C H T E N V O O R L E R E N E N O N D E R W I J Z E N 13 Wat is leren? 16 Leren en opdrachten

Nadere informatie